Skip to main content

Full text of "Atti della Società ligure di storia patria"

See other formats


Digitized by the Internet Archive 
in 2013 



http://archive.org/details/attidellasocietl22cava 









HERTZBERG — NEW METHOD, INC. EAST VANDALIA ROAD, JACKSONVILLE, ILL. 62650 



S-0849 . OOOO 



ACCOUNT NO. 

07200-31.1 



LOT AND TICKET NO 



CM 93 



16 M 



42-06 SOCI: ETÀ » LIGURE * Eli STORIA * PATRIA * GEN 
OA * 43-12 ATTI * 



'2- 
43- 
42- 



22 CBQQKPLATE 
24 2«PT«2* 



CAVAGNA > 



906*SGCL* 



V*2ì2* 

CLOTH COLOR 



STX1 

HEIGHT 



CHARG NG NFORMAT ON 



SPECIAL WORK AND PREP 



STUBBING 



FRONT COVER 



HAND ADHESIVE 



MAP POCKET PAPER 




LENGTHWISE 



MAP POCKET CLOTH 



PAGES LAMINATED 



FOREIGN TITLE 



THRU SEW ON TAPE 



EXTRA THICKNESS 



LINES OF LETTERING 



HEIGHT 



75 



V 



W 


















£ 
NJ 



* 



il 






O 






ìli 

a? 
o 



o 
e 

e 






L' 

ir 



$ 



J5 



O 

o 
o 
o 






Ci 

s 



co 
o 

i 

03 



£ 



Tv 






4 






co * 

o $ 
o 



Se- 






Tv 

■»* 

tv 



co 



o 



\ 
/ 





e 

o 

:> 



S 






/ 
H 



^ 



0* 

o 
o 






/ 



ATTI 



DELLA SOCIETÀ LIGURE 



ni 



STOMA PATRIA. 



ATTI 



DELLA 



SOCIETÀ LIGUK 



ni 



STORIA PATRIA 



VOLUMI: IL - PARTE IL 



GENOVA 

PER TOMMASO FERRANDO 



MDCCCLXH. 






***** 



481528 



Il 

?anus . cUiwU/jfatwctó pvus ftuotcrt. 

tclitus oimpbamt iemp aug- anuuo fp. Jtngiafc beruuoleW^ewptca 
m <»mtfM <ub\ecto^ wuefhgatr. et? coy. ouax^cumTncckfV calanuta 
nb; fumili}; jniblu&boittVfìatuaecli^^ jniaus corno 

M5 flponenr. <Xuo cica oinnlftodultm^ tafutunwy. qt&ftfentu* notar 
umuita? qluxr'durfbvuGJdias fotfmaroufuo^ ^ann^cofaeturiuic 
f p vufhcuiacface'wtgni anycnxech^ coib&nvus- oià^afcbcmorinpu fytf 
m^tadetrffolhcm mcUgamrs +%mcu>Wvmxpeftt*~im*y> ♦ nrnedwzt? 
ttdmentiMXìfemtte nfccxKffloùnmus « ^ mute; cpcm^mydiMócs ab 
uos fàctas dit)uaniub nnUtCsbmcfklafuapai^lm^^tfl^cr^. actta o> 
b; <>rautus itto^feruo^ fertilità ftifcfuaè.;p cjuoo tini® tpu natane att 
\MMas eopìcwutms dà i fcetT& rnxrtnhas iuos osotb; bmeftcus ejrutos 
afcfcUcrnn^iC*$e^cdtt^ \>oitatuttaq; 

ercoiolio at*l>tcpcwf cpoy. . duca manbictm,. c#miriipalanno^ * ce 
tró^|; uobuu. fimutcnituclutiu bacccWtaklcmrtn carata sognai* 
tiakcuiackcermtn nmuw hcei?t>meftfia/ qxfats lentonb; babetabf 
cj;tpOy ^unm* dtjnatff.tifcaliqo ccmwdiL aìmfus tmc>r^ttn^à>(fctuti 
otns c^wgjitmi^^ci 1 *^ 1 * ""*" diic^. mmuatur utiluas . Stqs u tfùlu 
t?nme'iw£le<j!S y<Mfta, aol?uunoV iìhatu corncratl a cceilmr. utàlxqp 
trrfnutóf Icgis wMbmtmstfytmfo+YaòacbenefaciO iccxnturu agno 
icat\Hftotanu u ci luptalv ccrofViultbcltu ut alt ufc t#iauraua>pofur 
nr. j?amtfuorif oflicu^tn^mtc^tatlu fltftincfv fàttetun. fcvuafejtt» 
otettifts notici? . indie, qntadcama, ^Lnno ctóc^tncamac ♦ Optiti* 



IL REGISTRO 



DELLA 



CURIA ARCIVESCOVILE 

DI GENOVA 



PUBBLICATO ED ILLUSTRATO 



DAL SOCIO 



LUIGI TOMMASO BELGRADO. 



»5 



REGISTRUM 

CURIAE ARCHIEPISCOPALIS 

.1 A N U A lì. 



OGLEMO UENTO. GUILIELMO LUSIO. YGONE IUDICE. 



INCIPIT l'HOLOUUS 



\jum Boisos prouectus benigna uota sequunlur. omnes igilur negocia 

libcralcsqac causas alicuuis magne parueque rei exercentes dccel 

ea diligenler inquirere. ac honesle collocare, quatinus ne lesliuni de- 

feclione. aul publicorum inslruincnlorum aniissione que gesta fueiint 

tradantur obliuioni. Quo circa Ego alexander iussu dompni Syri ia- 

nuensis Archiepiscopi, et consulum auclorilate hyconomus publica 

islrumenla. ncc non contractus. lam quos gcssimus quam quos in ar- 

chiepiscopalus cartulario anliquilus actos inuenimus presenti uolu- 

mine seriatim significari decreuimus. ne nialignilate quorumdani 

fraudulenlcr subreplis. rcs Archicpiscopalus in aliquo dctrimenlum 

1 



( \ ) 

palerenlur. Prelerea condiciones. fidclilates. locaciones. tutu, debita 
ciuitalis. caslrorum. ecclesiarura inlus el fori», nec non el uillarum. 
cunctaque ianuensis curie congrua inibì descripsimus. qualinus in Illa 
dubielas. polestatibus de celerò preminenlibus occurrat. neque que- 
libel illarum. morie, uel alicuius scripti amissione. que curie ferri 
debeant negligenler amitlere ualeat. Lxplicii prologus. 

Incipit proehiuh. 

Preminenti prologo causam proposili breuiler commendauimus. sed 
tu lìdes noslro operi pienissime exhiberelur. omni ambigli (ale 
senio. . . . Tempns «pio facilini fucrii. Nomina quoque romani pon- 
lificis. el Regis nec non archiepiscopi, seu consultino lain in causas 

prominenlium. (piani in gerenlium. 

ob argumenlum noslri operis singillalim dispo 

. . . cnda. 

Domino Celesliuo papa callicdram aposlolicam oblinenle anno. i. 

Domino Conrado rege in ilalia regnante anno vi. Domino Syro 

tanuensi ecclesia episcopa 

Bono uasallo 

uento. Wilielmo. lusio. Ugone iudice iura ciuium oblinenlibus et 
Wilielmo de uolla. Lanfranco piperò. Wilielmo porco. Bonosegnore 
mallone rei publice curam gerenlibus. Anno Millesimo centesimo 
quadragesimo lercio mense nouembris indicione sesia. 

INC1PIUNT CAPITILA DE ECCLESI1S. 

I. DE ECCLESIA SANCTI LAMENTÌI. 

II. DE ECCLESIA SANCTE MARIE DE CASTELLO. 

III. DE ECCLESIA SANCTI DONATI. 

IV. DE ECCLESIA SANCTI GEORGI! . 

V. DE ECCLESIA SANCTI MIC1IAELIS. 

VI. DE ECCLESIA SANCTI SYRI. 

VII. DE ECCLESIA SANCTI STEPHANI. 



( s ) 

Vili. DE ECCLESIA SANCTI TIIOME. 

Villi. DE ECCLESIA SANCTI SEPULCHRF. 

X. DE ECCLESIA SANCTI MARTINI DE UIA. 

XI. DE ECCLESIA SANCTI STEPIIANi DE CAMPO FLORENTIANO. 

XII. DE CONDITIONE MEDIOLANENSIS ARCHIEPISCOPI. 

XIII. DE CONDITIONE PLEBIS LAUANIE. 
XIIII. DE SIGESTRI. 

XV. DE PLEBE UARIE. INCIPIT DE ECCLES1ARUM REDDIT1BUS. QUE IN CIUITATE 
SUKT UEL EXTRA. 

Ingredientes Ilaque nos scribere et ordinate disponere que in pro- 
logo prescripto nolauimus. primum de conditionibus ccclesiarmn 
siue pensionibus et redditibus que infra ciuitalem et extra re- 
colli Arcbiepiscopus scribere ordinauimus 

DE SANCTO LACRENTIOv CAPUT I. 

Dominus Archicpiscopus In ecclesia sancti laurentii debct baberc 
mediani oblalionern nalalis domini et medietatcm candelarum lam in 
nocle quam in die. et in circumcisione domini simililer. et in 
epypbania ilidem. et in rcsurrectione domini, et in ascensione do- 
mini, et in penlecostes. et in dedicaiione ecclesie et in festiuilatc 
omnium sanctorum. et in qualuor fesliuilalibus beate marie, et in 
sancto nicholao. et in sanclo blasio. et in fesliuilalibus sancii iobannis 
baplisle. et in fesliuitale Sancti Syri. et in aliis principalibus diebus 
debet in cena donimi et de ma 

Omnium islorum debet babere rnedielatem ut dicium est ... . 
dominus 

debent et de omnibus missis quas canlauerit dominus Arcbie- 
piscopus prò uiuis et prò morluis. rnedielatem similiter debet ba- 
bere. el in omnibus sabbalis alque dominicis diebus mcdielalem 



( 6 ) 

candelamm. el in cena domini dcbel Archicpiscopufl commedere in 

canonica, (•uni loia curia sua. 

QUANDO D0MIMU8 ARCHIEPISCOPI» MIssam CELEBRAI CVÉ CAKONIOS 
IN AI.IQIA ECCLESIA. 

Insuper si ianuensis Archiepiscopus inerii ad missam celebran 
dam in aliqua ecclesia ipsius ciuilalis. .siue in festiuilatibus ipsaram 
ecclesiarum. siuc in dominicis diebus. sì fuerinl secum canonici col- 
liganl camerari us ipsius Archiepiscopi et canonicorum ipsam olila- 
lionem simui. et prius extrahant ex ipsa oblatione denarìos. vini, et 
poslea de reliquo hal)cant ipsi canonici cimi Archiepiscopo Ircs por- 
ciones. et quarta ipsa ecclesia in qua fuerinl. Nouem uero denarii 
qui prius abstract! sunt ex integra oblatione ponanlur curii tribus 
parlibus el diuidanlur inler ipsos per medium, uidelicet inler Archie- 
piscopum. et canonicos. 

In omnibus consecralionibus ecclesiarum siue altarium. simililer 
quecumque uenerinl ad manus Archiepiscopi, siue super ipsum 
aliare donec fuerit missa cantala, diuidant per medium ipsi cano- 
nici el Archiepiscopus. el si Archiepiscopus cantal missam in aliqua 
ecclesia in fesliuilate qualibel ani in dominicis diebus sine canonicis. 
diuidilur oblatio per medium, medielas esl domini Archiepiscopi 
et medielas ecclesie et de candelis. 

QUID ECCLESIA SAISCTE MARIE DE CASTRO 
DOMINO ARCHIEPISCOPO PERSOLUERE DEREAT CAPUT II. 

De ecclesia beate marie de castello, dominus Archiepiscopus ha- 
bet medielatem omnium candelarum que ibi fuerinl lam in nocle quam 
in die uidelicet in quatuor fesliuilalibus beale marie, et in natale 
domini, et in resurreclione domini et in festiuitale omnium sancto- 
rum .... sabbatis cum dominicis diebus medielatem Et 



(7 ) 

quandocumque missam ibi .... sine canonicis. habel medietatem 
lolius oblationis. 

DE SANCTO DONATO. CAPUT III. 

D 

de na- 
tale domini et in pascila, el in fesliuilale omnium sanclorum et 
sancii donati, tam de illis que uenerint in nocte quam in die. 

DE SANCTO GEORGIO. CAPUT MI. 

De ecclesia sancii georgij habel medietatem oblalionum quo fue- 
rinl in ij)sa ecclesia, scilicct in natale domini et in pascba. et om- 
nium sanclorum. et in sanclo georgio. et de candclis similiter. 

DE SANCTO MIC1IAELE. CAPUT V. 

De ecclesia sancii micbaelis habel medietatem oblalionum que me- 
i-ini ibi in natale domini et pascba. et in fesliuilale omnium sanclo- 
rum. et in sanclo michaele. el de candclis similiter. 

DE SANCTO SYRO. CAPUT VI. 

De monaslerio sancii Syli. habel craleram imam polionis in natale 
domini, et candelas. vini, et alleram in pascba. el candelas nouem. 

DE SANCTO STEPHANO. CAPUT VII. 

De monaslerio sancii Slepbani. habel craleram imam polionis in 
natale domini, et candelas. vini, et alleram in pascba. el candelas. vini. 



( s , 



DE SANCTO IIIO.MA. ( Mi I Vlil. 



De monasterio sancii Thome. habel craleram imam potionu in 
pascila, et candelas. in. 



DE SANCTO SEPULCI1RO. CAPUT Villi. 



De ecclesia sancii Sepulchri habel craleram imam polionis in pa- 
scila el candelas. ili. 



DE ECCLESIA SANCTI .MARTINI. CAPII \. 



De ecclesia sancii martini de nia. in feslinilalc ipsius ecclesie da- 
narios. xii. el candelas. xn. 



DE CAMTO ELORENTIA.NO. CAPUT XI. 



De ecclesia sancii Siephani de campo florcnliano. singulis annis 
in feslinilalc sancii malliei habel libras. vi. 

DE SANCTO AMBROSIO. CAPUT XII. 

Domin us Archiepiscopi^ debet ambrosii mediol . . . 

DE LAUANIA. CAPUT IIIX (sic). 

De plebe Iauanie debet habere solidos. xv. prò decima una quam 
lenel prò Archiepiscopo, el barilem imam olei prò terra de ueneri. 



( 9 ) 

DE SIGESTRI. CAPUT MIX (s/'c). 

De plebe sigcstri prò conditione singulis annis prò conili l'ione 
soliilos. xml. et oclomias. lx. 

DE UARIA. CAPUT XV. 

De plebe uarie dominus Arcbicpiscopus debct habere oclomias. lx. 
et Ires solidos. denariorium brunorum crossorum. 

DE NAUIBUS ULTRAMAR1NIS. 

DE NAUIBUS SICILIE. 

DE CORSICA. ET DE SARDINIA. 

DE CALABRIA. ET PROUINCIA ET SICILIA. 

DE SARDINIA. ET DE PROUINCIA ET DE CORSICA. 

EXPLICIT DE ECCLESIS, INCIPIT DE NAUIBUS. 

XVI. DE NAUIBUS ULTRAMARINIS. 

XVII . DE NAUIBUS SICILIE. 

XVIII. DE CORSICA ET DE SARDINIA. 

XVI1II. DE CALARRIA. ET SICILIA ET PROUINCIA. 

XX. DE SARDINIA. ET PROUINCIA ET DE CORSICA. 

CAPUT XVI. DE NAUIBUS DE PELAGO. 

Omnes naues quo uenerunt de ultra mare, et de alexandria. et 
de romania. et de illis parlibus. et de barbarla, ci de affrica, et de 
lunese. siue de bugea. et de al maria, et omnes que de pelago ue- 
nerint. unaqiieque debet dare prò decimis solidos. xxn. et dimi- 
dium. Si ucro ex maiori parte fuerint honerate grano, unusquisque 
debcl dare mimmi imam. 



( IO | 
i \i i i XVII. DE SICILIA. 

Naues que ueniunl de Sicilia debenl dare prò decimi*, solido», il <i 

denarios. m. Set si maior pars honeris fueril ex grana anasquisque 

homo minalo imam. 

CAPUT x \ ni. DE CORSICA. 

Naues «ine ueniunt de Corsica solidos. vii. Sei si grammi . • • 
duxerinl plusquam aliud. unusquisque homo minano imam 

CAPUT XVIIII. DE SARDINIA. 

Naues que ueniunl de Sardinia solidos. vini. Simililer si maior 
pars fueril ex grano, imusquisquc homo minam unum. 

CAPUT XX. DE CALABRIA ET PROVINCIA. 

Naues que de Calabria ueniunl et de prouincia honcrale grano de . . . 
ipsa ciuilale cuin loto Archiepiscopalu et que uadunl altra portimi 
pisanum. ucl ultra portum monachum unusquisque homo de ipsis 
nauibus debet dare quarlinum unum grani, preler duos nauclcrios. 
et preler illos homines qui uadunl ad forum sancii Raphaelis. et ad 
nundinas fori iulii. si sunt usque ad odo homines in unoquoque 
ligno debent dare minam imam grani, et si fuerint usque ad vini. 
aul x. aul xii (sic) usque in. xn. debenl minas. li. a duodecim 
supra. quisque dal quarlinum. i. 

CAPUT XX. ITEM DE SARDINIA. 

Naues que de Sardinia afferunl salem . d . . . decimas minas. in. 
prò unoquoque nomine, salis. 



( Il ) 

Naucs quo do prouincia quartinos . . . salis. 

Naues quc de Sardinia ueniunt per corsicam. et ibi saloni in 
granum concambiunt. unusqiiisque illorum qui facilini concambium. 
Ires minas grani debenl. Si aulem eueneril quod totani saleni non 
cambiaucrinl. debent compiere prediclas Ires minas do grano, et de 
sale secundum quanlilalem cambii. 

Si lignum inerii in Corsica de islo episcopali! et portaueril salem ad 
cambiandum in grano, unnsquisque homo del>et persolnere eminam 
imam de grano, uel de quacumque blaua adduxerit. Si de Sar- 
dinia uel de Corsica granum dnxerit unnsquisque del minarli unam. 

XXI. DE PLEBEIO SERRA. DE DECIMIS. 

XXII. DE SANCTO CYPRIANO. 

XXIII. DE SANCTO URSICINO. 
XXI III. DE CELATOSI. 

XXV. DE LANGASCO. 

XXVI. DE BORZILI. 

XXVII. DE R1UAROLIO. 

XXVIII. DE MOLACIANA. 
XXV1III. DE BARGALI. 

XXX. DE NERUI. 

XXXI. DE RAPALLO. 

XXXII. DE LAUANIA. 

DE REDDITIBUS DECIMARUM QUAE EXTRA C1UITATEM SUNT. 

Ad dccimariim cogniliononi quo extra urbom Archiepiscopi^ re- 
colligil. in presenti hoc capii ulum premisimus. 

DE SERRA. CAPUT XXI. 

In plobcio de serra, habel medielalem. de uilla massonico, el do 
tramonti, et do uilla do campis. et de uilla de iugo. el de magnerro. 
el de porneco. el in insula illud quid perline! ad Archiepiscopum. 



( \-l ) 



lil SANCTO CYI'RIAKO. CAPI I KJUI. 

.In plebeio sancii cyprianLde uilla de medolko habel medi^atem. 

DE SANCTO i BStOIIO. CAPI l XXIII. 

In plebeio sancii ursicini. habet decimam quam icncbal Ansaldus 
gabbus in uilla que dicilur manàfono. ci in uilla que diciliir quartiniu. 
ci illam quam icncbal iordanus de porla, el tiocquod leoebat olricus 
filius alincrii do porla. 

DE CELANISI. XXIIII. 

In plebeio celanisi. habet decimam quam lenebsA Wuilielmus 
lusius 

])F. LANGASCO. XXIIII (ite). 

In plebeio de lengasco. habet decimam quam lenebat uxor arnaldi 
balligadi. 

DE BORZILI. XXV. 

In plebcjo borzili. in uilla traste. habet mcdielatcm decime minus 
quartam parlcm super tolum. el hoc quod iterius pedegula lenebat 
in ipso pedagio plebeio. 

DE miARlOLO. XXVI. 

In plcbejo de riuarolio. in uilla que dicilur begali. habel medie- 
lalcm decimarum de uino. et de porris. et ceteris. 

DE MOLACIANA. CAPUT XXVII. 

In plebeio de molazana habet decimam omnium parochianorum 
ecclesie sancte marie de campo domnico. el de domo filiorum alberli 



( 13 ) 

do prado. ci lerliam parlem decime lotius monlis. qui dicilur crela 
de grano ci frumento, et decimam de codula. ci decimani filiorum 
alberti de podio, de ipso manso. ci decimam filiorum offìze de 
i-anelo, de sua heredilalc. el decimam iohannis de clausura de sua 
hcrcdilale. ci parlem illius decime quam lencbal paganus de campo 
domnico cum suis fralribus in fow/anigUo el slrupa. 

DE BAUALI. CAPUT XXVIII. 

In plebejo banali. babel decimam quam lencbal capbarus. 

JN BAKGALIO. CAPUT XXVIIII. 

In plebeio de bargalio. babel decimam quam lenebal Wuilielmus 
(ìlius ca|)bari. el illam parlem quam lenebal anfossus gucrcius quam 
recuperami dominus. Syrus. Archiepiscopus. 

DE NERL'I. CAPUT. XXX. 

In plebeio nerui. habcl mediclalcm Irium parlium decime, el illud 
quod delinuil alchcrius guaracus in ipso plebeio. el in sanclo mar- 
tino de yrco. ci in plebeio ordolasci ci in ciuilale. 

DE RAPALLO. CAPUT XXXI. 

In plebeio rapallino habel decimam quam recupcranit dominus 
sigefredus episcopus de cauaruncis. ci de opizone slruxolo. ci de suis 
consorlibus. el illam parlem quam babebal ib. . . . guilichnus luxius 

cum suis fralribus. ci cum consangui nibus suis iobanne na 

ci fralre suo oberlo. et ansaldo. el ca que fuil Ianfranci auocali ci 
riuilielmi pìperis. 



( 14 ) 

DE LAI ARIA, i \n i \\\. il. 

In plebeio lauanie. babet Archiepiscopus decimam do liui et de 
roboreto. ci quarlam imam in capella do ramallio ci alìam quarlam 
in capella do bobelia. (]uain lenel ansaidiu de liui. et ansclmus de 
colla. 

DE PLICANIO. CARI XXX. III. 

In plebeio do plicaoio babet Archiepiscopus decimam do moote 
luscano. quam lenet guilielmus de nusilia. et pclrus de solio. 

DE OHDI.NACIONE DECIMI: OLIUAHU.M PLEBEU DE SAI 1(1. 

Ego Syrus Januensis Archiepiscopus. tatuiti! diuine piclatis admo- 
nilus propositi ordinare decimas oliuarum de plebe sauri, ad uiili- 
lalem ipsius plebis. et reliquarum ecclesiarum quo suol capelle ipsius. 
Jla quidem ut in primo loco ipsa baplisnialis ecclesia babet quarlam 
parlem. sicul bactonus consuouit habere. de reliquis aulcm iribus 
jiarlibus talcm facimus constilulionem et ordinem. ut ipsa plebs et 
relique capelle requiranl a suis parocbianis tantum, non ab aliis. 
quod ipsis annualim dominus eis dare uoluoril. ncque fiat inler eos ulla 
confusio. Sed plebs suis parrocbianis sit conlenla. et ecclesia sancle 
margarite simililer non requirat super parrochianos allerius capelle. 
nisi a suis solummodo quod ci dominus dare uoluerit. Eodem modo 
capellam sancle marie de canaua non querat aliquis de islis decimis 
nisi a parochianis suis. Eundem uero modum el ordinem serbauil 
ecclesia sancii pelri de caurana. el a suis parrocbianis tantum de- 
cimas pelai. Simililer ecclesia sancii barlbolomei de besouenico eandem 
consuetudinem semel. Àt quuni tres iste parles ad nostrani dispeu- 
sationem pcrtincnl ordinando, concedimus supra memoratis eccle- 
siis s ... in usus suos et ad luminaria concinnanda habere in- 



( 13 ) 

legraliter prò opera pietatis. ut non liccat nobis ucl sucecssoribus 
noslris mutare aut uiolare quoti fecimus. Tantum quitlem sii ralum 
et slabile inter nos ut persoluant nobis annualim et successoribus 
noslris prò pensione rcddilus. solidos duodecim. in naliuitate domini. 
Alioquin apud nos et successores nostros fierel. Quia si uobis maiora 
concedimus. iuslum est secundum consliluliones sanclorum palrum 
ad pauperes suscipiendos. et hospiles. et ex aliqua parte uobiscum 
decimarum parlicipes simus. 

INCIPIT PROLOGUS DE DEC1M1S 11U1US AHCIIIEPISCOPATUS. 

Cura dominus Syrus Vcnerabilis Janucnsium Arcbipiscopus in recu- 
perandis bonis amissis ecclesie ianuensis magno studio laborarct. circa 
decimas recupcrandas strenue uigilauit. quartini multe in suo 
Archiepiscopalti sic inique et confuse a laicis possidebanlur. et , amultis 
corum qui possidebant filiabus suis nubentibus prò patrimonio Irader- 
enlur. et a quibusdam uelul seculares possessioncs ucnderenlur et di- 
straherentur. Sed concilio a sancle memorie domini pape Jnnocenlii. 
in quo fuil data senlcnlia de laicis decimas ecclesiarum tenenlibus. do- 
minus Syrus supradictus ucnerabilis Arcbicpiscopus. archipresbileros 
et presbiteros sue diocesis ad se uocauit. et ab eis uerilatem de 
ecclesiarum suarunj decimis studiose requisiuil. et nomina corum 
a quibus lenebantur per alcxandrum hyconomum. et auocalum 
suum serialim scribere iussil. Causa aulem ab bis accepla. iussil 
eliam annecli omnes decimas que feudali uel libellaria ralione a 
quibuscumque personis in suo arcbicpiscopalu Icnenlur. sicul in 
sub scripta serie repperiri polest. 

PLEBIS DE IIERCULE. 

Decime plebis sancii martini de herculc. diuiduntur in qualuor 
parles. Quartini una pars, est ipsius plebis. Medielalem aliar uni 



( 1C ) 

(riunì parlcm habcl lamberlus guerci U8 guaracus prò feudo. Aliam 
medietatem habenl filii boni uasalli guataci. et lilii atbcrli guaraci. 
el filii alcherii- quia lamen ipse alcherius refutauil. 

iil NERI I. 

Decime plcbis de nerui eodem modo diuiduntur in qualuor parlcs. 
Vna pars osi ipsius plebis. medielas nero aliarum Irium parlium esl 
Àrchiepiscopalus. Alie mcdielalis habet lambcrlus gucrcius supra- 
diclus. medielatem. et aliam medietatem que restai, habcot consan- 
guinei ci US. 

de som. 

Decime plcbis de sori diuidunlur in qualuor parlcs. Vna pars esl 
ipsius plebis. Tres alie parlcs que rcslanl diuidunlur per medium. 
Medielas una esl de dominis sumaripe. ci de ilice comilis de pa- 
lazolo. Alia medielas esl supradictorum guaracorum. 

DE RAPALI.!). 

Decime plebei de Rapallo. In primis diuidunlur in qualuor parlcs 
prò terrenis. A roborelo usque ad flumen memi, ci a mare usque 
ad monles. esl unus quarlerius. el isle quarlerius diuiditur in duo- 
deeim parlibus. Comiles de lauania babent qualuor parlcs. Jobanncs 
fico bibere et cognalus eius aldo, baleni Ircs parles prò feudo. Ru- 
baldus cauarunco et gilselberlus. et ingo frater eius habenl aliam 
parlcm prò feudo. Arcbiepiscopus babcl parles. n. Plcbs de rapallo 
cum comilibus de lauania. una parie. Alias quarlerius est a flumine 
memi usque ad aiium flumen quod dicitur bolago. et a mare usque 
ad monles. Et isle quarlerius diuiditur in. xhii. parlibus. Merulus 
de castro habet imam parlem prò feudo, in biduano. filij gaudulfi 
de matrona, uidclicct gandulfus lerrclus. filii ollonis de mari, fili 



( 17) 

uasalli. ci bonifacius uicecomes. isli omncs predicli habent imam 
partem prò feudo in fuza. Arnaldus spacianus cum fratribus suis. 
imam parlcin in gropario. Filij scurlamazc. uidelicet guiliclmus pan- 
zanus el frater cius. et Iamberlus gezo prò uxore sua. isli omnes 
habent dimidiam partem prò libellaria. Plebs habel qualuor partes. 
ci dimidiam. Sanctus stephanus quinque et dimidiam. que fuerunt 
libellaria hominum de rapallo et dabant pensionem. Decime de no- 
zalogo per medium. Medielas est de bolerico et de suis fratribus 
et de ollobono uicecomile. Alia medielas de filiis oglerii de insula, 
et filiornm bellamuti et br . . . aneli, et rubaldi rubeci. Decime 
de piscina, imam partem habel rubaldus cauarunco. Aliam partem 
que fuit de suis nepotibus lenet curia. Aliam partem lenent fìlii 
auocali. exceplo hoc quod refulauerunl. Aliam partem lenent Johannes 
ficus bibere el Johannes porcus de palazolo. 

DE LAUANIA. 

Decime plebei de lauania. Ilii sunl qui lenoni cas. siue per ec- 
clesias siue per marchiones. siue per dominimi Archicpiscopum. 
Omncs comilcs de lauania uidelicet. Omncs domini de cugurno. 
Omnes domini de turri. Alque p . . . . cs graucliasca. alquc cla- 
uarina. Omnes enim qui in prediclo plebeio decimas colligunl. per 
aliquem istorimi supradiclornm ipsns reclamane preter Girarduni 
de solario, qui lenet decimas de sanguinelo. el preler garganum de 
garibaìdo con (sic) suis consorlibus qui lenet decimas de riuariolo. 
el de confinio ilio. 

DE SIGESTRI. 

Decime plebei de sigeslri diuidunlur in qualuor partes. fìlii ca- 
nonis (sic) de uczano. lenenl niedielalcm de Iribus parlibus deci 
niarum. Alie medielalis due parles lenent fìlii Rubaldi de lauania. 



( is ) 

Torciam uero partcm que restai habel guilielmiu de lagnelo. <i uno 
(tic) caponus cum fralribus suis uidelicel coitone el gandulfo. Alium 
quarlerium lenenl filii supradidi RubaldL in emdidaaeo el in nonno. 
duas parles. Filii Rotondi de passiano il<' eadem quarta lenenl in ne 
nali. ci in ginesla. el in incisa. Filii girardi eomUea de lanania. lenenl 
in (erra campasca. et in ibiola. el in uiila que <li< imr amen. IJ quarta 
pars allinei ad lilio.s 15 daldum et C bui. 

DE l \HIA. 

Decime plebei de uaria diuidunlur in quatuor partes. Omnes eo- 

miles de lanania lenenl quartam partem de tota decima in pfe- 
beialu uarie. inter Quuium nomine scabiauam. et alium flunimn no- 
mine quilinam. sicul inlrant io uariam. usque ad fauni eaacaui. 
ci ecclesia de uari. (enei aliam quartam inter iam dicium flunium 
quilinam. alium nomine coloanam. sicul intrant in uariam. usque 
in monlem. Filii cononis de uezano. et filii oglerii de lagnelo. el 
homines de salino, lenenl aliam quartana inler prediclum flumcn 
coloanam. el alium nomine sladuram. sicul inlrant in uariam. 
usque ad cenlum cruecs. Idem homines de uezano predicli filii co- 
nonis cum sociis suis lenenl aliam quartam. cilra uariam. el inter 
uariam et scabianam. Hec sunl nomina nominimi de salino, qui lenenl 
supradiclam decimanti. Anfossus. Rubaldus. Malus filiaster. Velulus. . . 
cum fralribus suis. Filii guidonis de nasci. 

DE HONELIO. 

In plebeio de monelio sunt qualuor parles. Vnum quarlerium 
habet ecclesia. Alium quarlerium lenet Guido de nasci, et rubaldus 
nepos eius. Alium uero quarlerium lenet caput uidei et Guaslauinus 
fraler eius. alium quarlerium habent filii Rubaldi. et filii girardi. 
et filii pagani comilum. In quarlerio ecclesie habel slrambus et 



( 19 ) 
consanguinei eius de passiano. el Albertus de lagnelo. et filii gan- 



dulfi de lagnedo. 



DE PL1CAMO. 



Isli sani qui lenent decimas in plebeio de plicanio. Guilielmus de 
plicanio el fraler eius Anselmus. isli lenoni decimanti in uerzili. el 
in fontana bona el in moconisi. Rubaldus dene in prediclis locis. Petrus 
de uerzili et fraler eius simililer in prediclis locis. Filii bosonis 
in prediclis locis. Alinerius el fraler eius hoc quod emerunt de de- 
cima, simililer in prediclis locis. Semi marchionis habent huius de- 
cime quarlerium quem emerunt ab herede rainardi de modonisi. 
quia habebal prò libcllaria. El sanctus frucluosus lenent (sic) alium 
quarlerium qui fuit de predicla libellaria rainaldi de modonesi. et 
hoc quod lenent filii ledisii de uerzili. currardus (sic). et. . . medeus 
et opizo strusidus. 

DE BARGALIO. 

Decime plebei de bargalio diuidunlur parles in qualuor (sic). Vnum 
quarlerium lenel plebs. Alium lenet domus cauarunki. uidelicel ru- 
baldus et ingo pan* u co. el frater eius. et marinus de porta. Alios 
duos quarterios tenet curia, qua ni recuperauit a Gulielmo pezullo 
et a suis consorlibus. exceplo hoc quod lenel merulus de castro in 
capella de panisi uidelicel medietalem. Tota alia decima illius plebis 
ab aqua besanii ultra tenet domus menili de castro, excepto hoc 
quod lenoni filii carboni de campo el malus mantellus. et hoc est 
duas partes unius quinte, ex quibus malus mantellus habel nouenam. 
el filii carboni tenent octo. Albertus de palazolo et fraler eius et 
Ricius de monte cuco el fraler eius. el Monlanarius. isli tenent de- 
cimas de uilla de traso suprano et decimas de correlo, et decimas 
de felelo. et de seuasco. excepla quarta de plebe. 



( 20 ; 



1)1 NlnlWUW. 



Do decimis plebis S;imii gyri de molaciana. I^ii suol qui leoenl 
eas de loto prediclo plebeio. Merlus de castro habel irei parte*. 
IMebsei Archiepiscopi babent quartam. Campi doinnici. Iota decima 
est Archiepiscopi, et molaciane capelle similiter. Capelle sancii martioi 
do slrupa iros parles sunt merlonis. et quarta plebi-,. Capelle saneti 
damiani. trespartes merlonis. et quartam lenet Albertus uicecomes et 
domini do suina ripa. Capella de luco, tres partes lenenl modo i-ii 
de uolta. uidelicet ingo et buronus el consorte* et quartam partem 
refulauerunt lilii oglerii do rudulfo domino Archiepiscopo. Capello de 
corsi, tres parles merlonis. el quartam que remanet. tenent predicti 
de uolta. 

DE li Al ALI. 

Decime plebei de banali, diuiduntur in qualuor parles. Vnum 
quarterium habet plebs. Alii Ires quarlerii diuiduntur per medium. 
Vnum quarterium et dimidium lenet Guilielmus niger el (Valer eius 
baldicion. Àlium quarterium tenui! domus rustici de caskifenon. 
quia refulauerunt Guiscardus el fralcr eius capharus eas uidelicet 
quas tenebanl. 

DE SANCTO VRSICINO. 

In plebeio sancii Vrsicini habenl isli uidelicet filius maraboti. fìlij 
baldi ligne. Jordanus de porla qui refulauit suam partem. et ma- 
rabolus similiter. et fìlli alinerii de porla, uidelicet Guilielmus. el 
olricus fraler eius similiter. alius uero filius eius nondum refulauit. 
Decime de cappella de olei diuiduntur in sex parles. sexlam parlem 
habet curia et lanfrancus gabernia el consanguinei eius. Alie quinque 
parles diuiduntur per medium. Medielas una est amici de murla. 



( 21 ) 

Aliam uoro medietatem habenl Gulielmus Guercius. el Jdo porccllus 
el lìlii idonis de carmadino.. ci. curia lenel ibi decimarli que fuil 
ansaldi gabbi, et de aliis ruslicis de niaiienliano. et plebs habet 
quarlam parlem de plebeio. 

DE SANCTO PETRO DE ARENA. 

Decime plebei sancii pctri de arena, diuiduntur in quatuor parles. 
Plebs babct unum quartcrium. Tota alia lenent Canonici sancii 
laurenlii prò maziscola et prò oberlo clerico, et Oliuerius de platea 
longa. et fllii gandulfi rulì. el rainaldus de pinasca. et Oglerius 
uenlus. et Bonus malus aluornacius. et decimanti quam (ilii idonis 
de carmadino lenent in corneliano. el Guilielmus Guercius. el hoc 
quod guiscardus lenebal in sanclo pelro de arena quod curia lenel. 

DE BORZILI. 

Decime plebei de borzili diuiduntur in quatuor partes. Plebs habel 
unum quarlerium. Alios Ires quarlerios lenent pedegole medielalem 
lolam. Aliam nero medielalem tenoni canonici sancii laurenlii et filii 
Ingonis de rainfredo exceplo hoc quod curia lenel in uilla que di- 
cilur traslo et boc quod refutauil oberlus pedegola. el iterius frater eius. 

DE RIUARIO-LO. 

Decime de sancla maria de riuariolo. ipsa plebs habel lolam de- 
cimanti sue parrochie. prò quarta lolius plebeij. de capella de murla 
uicecomiles scilicet gandulfus lerrelo et bonifacius frater eius et 
nepoles eius habenl Ires parles el ipsa capella habet quarlam. De- 
cimas nero de capella de geminiano et de brasile et de campo 
florenliano et in murla quatuor domus habenl cancellarius. et Vgo 
bello oculo. 



r 22 

DE >AN<:H) CIPRIANO. 

Decimo plebei Sancii cypnani ci espelle <lo ctstno. <\ la pan 

esl ipsius plebis. et Ires partes habenl lilii Oglerii de insula. D< 
capella medolici mcdictaicm habel curia, et meditateli] habet ip 
capella. De capella sancii blasii habenl decimam oberliia eancel- 
larius. et Vgo bello oculo. 

DE SANCTO CYPBIAJIO. 

Decime plebei Sancii cypriani et capello de cisino. (piarla para 
esl ipsius plebis ci Ires parles habenl filii oglerii de insula, de 
capella medolici. medielalem babet curia, el mediclalem habel ipsa 
capella. De capella sancii blasii habenl decimam Obertus cancellarius. 
ci ugo bello oculo. exccplo hoc quod ecclesia sancii blasii ibi habel. 

Decime plebei de castellione diuidunlur in qualuor (pjarleria. 
Vnum quarlerium esl de plebe. Jlerum Iria quarleria diuidunlur in 
qualuor. Vnum esl curie Archiepiscopi quod tenebat capul uidei. 
elGuaslauinum. Aliud ilerum curie Archiepiscopi, quodlenebal Matilda 
fìlia conone (sic) de uezano. Tercium quarlerium tenoni filii oglerii de 
lagnelo. idest Albertus, et Tedisius. Quartum. Rubaldus de salino et 
fraler eius Anfossus. qui dedit illud fìlje sue in dolem filio Ru- 
baldi de passiano qui uocatur Wilielmus. 

DE CELAN1SI. 

Decime plebei de celanisi. diuidunlur in qualuor parles. Ecclesia 
tenet unum quarlerium. Domus maraboli. et iordanis. el al'merii el 
baldi (igne, lenenl alium quarlerium. Auocati et bellamulus. el 
bulzanclus. et filii rubaldi rebecci. et Rufinus canauarius cum con- 
sanguineo suo. El Guilielmus lusius qui refulauil suam parlem. Jsli 



( 25 ) 
omnes lenent alium quarierium. Aliuiii quarlerium lenent uiceco- 

miles. uidelicel lilii Gandullì de 

el filii oberli . . . ssi ci Rubaldus uicecomcs. et fra ter eius . 

DE LANGASCI. 

In plebeio langasci. suiti qualuor partes. Filii Oglerij de insula lenenl 
quarlam porcionem. Filii Gandulfi de matrona cuna fìliis merlonis 
uicceoinitis lenenl aliam quarlam. Gulielmus porcus et filii gandullì 
Bufi, el rainaldus de pinasca. et sors uxoris predicli arnaldi balligadi 
(piani refutauit domino Archiepiscopo, isti predicli lenent quarlam 
aliam. Filius otlonis canelle et filii gargani coclcarii et Corradi co- 
clearij lenenl aliam quarlam. 

DE CARANZO. 

Decime plebei de caranzo. diuiduntur in qualuor parles. Vnus 
quarlerius est ipsius plebis. Alius quarterius est filiorum Wilielmi 
de nazano. et filiorum oberli clerici. Alii duo quarlcrii diuidunlur 
inler Archiepiscopum et filii adaldonis clerici. 

INCIPIT DE UASSALLIS. 



I. DE UASSALLIS CIUITATIS. 

II. DE HIS QUI EXTRA CIUITATEM. 

III. DE HIS QUI IIABENT NAUEH PRO LIBELLARIA. 
1111. DE SENTENTIA DOMINI SIGEFREDI EPISCOPI. 

V. DE DECRETO PAPE INNOCENTII DE DECIMIS. 

VI. DE HIS QUI DECIJ1AS REI L'TAUERLNT. 

VII. DE USU UASALLORUiM. 
Vili. DE PENSIONIRUS CIUITATIS. 



( 24 ) 

Iti: NOBILIBUS IH II s (Il II Al In 
QUI FIDELITATEM DOMINO ARCHIEPISCOPO FACERE DEBEN1 *'. 

Quoniam res sacre sino munimine ac luilione nobilium uirorum 
secularium minime lucri possimi, ideoque qui in Archiepiscopali! 
ianuensium beneficium nomine feudi conseculi suni. breuiler per- 

slringcre nomina uniuscuiusque. el qui fidelilalem ianuehsi Archie- 
piscopo facere debenl notare uolumus. Merlus de castello, el filii 
gandullì de ripa. Albertus de palazolo el merlus fraler eius. El 
domini de suma ripa, isli de palazolo el de summa Ripa coiligunt 
pensionem de slrupa per feudum. el celerà, ci suul uexilliferi. Et 
lilii aldonis clerici, qui Icnenl prò feudo molendina de isacurte 
cum pralo. el lerram in saline, siculi ipsi diclini. Bonus nasalina 
superbia, et fraler eius oberlus. el guilielmus superbia. Ingo de uolla. 
ci iordanus de uolla. el fratres eius uidclicet. Guilielmus buronus. el 
alberlus. Guilielmus de curie ci Rubaldus fraler eius. Isti de uolla uidc- 
licel el de curia coiligunt pensionem de ualle Disamili, per feudum. 
ci celerà. El bec sunl nomina uillarum de quibus coiligunt. uidc- 
licet de banali, de serrino, de monle assiniano. de Ingo, de queci. 

Vgo de bulgaro, ci iohannes fraler eius. ci consanguincus eorum. 

Alberlus uentus. Lamberlus gecius. et Cuniso fraler eius. Guiliel- 
mus niger. el Baldicion fraler eius. isli ambo coiligunt pensionem 
in plebe bargalii prò feudo, ci celerà. Arnaklus spacianus el fra- 
tres eius. Guidotus ueberonus. el Oglerius fraler eius. Oglerius collum. 

(*) L' avv. Canale pubblicò già questo documento nella sua Storia dei Ge- 
novesi (voi. 1. pag. C-2) traendolo dal Cicilia, the ne riferisce la sostanza nelle 
Memorie della Città di Genova ecc. all'anno H31), e lo trascrive poi con varie 
lacune ed interruzioni sotto il i\i6 (voi. I. parte 1.). Forse è una stessa cosa 
colla membrana dell'archivio Pallavicini contenente la lista dei nobi i vas- 
salli dell' Arciveseovo intorno al Hit), citata dal Serra negli Addilamenli 
che fanno seguilo alla sua Storia dell'antica Liguria ecc. (voi. I. pag. 176, 
ediz. di Capolago). 



( 25) 

el nepotes eius. Lambertus guercius. ci gralianus guaraccus. Filli 
boniuassalli gùaraci. et filii guilielmi guaraci. Filii gandulfi nifi. 
Filii Oglerii do Rodulfo. Marchio iudex ci fra ter eius. Terra (*) filius 
ollonis de mari, el fralcr eius. Gandulfus lerrela. Bonifacius de 
lauda. Obcrlus lafur cum fralribus suis. Filii idonis de carmadino. 
Guilielmus guercius. ci fralres eius. Filii lambcrli de myrlo. Filii 
oglerii de insula. Marabolus et iordanus de porla, ci frater eius 
ionalhas. Filii baldi tigne. Filii alinerii de porla. Capharus et uiscardus. 
et Johannes nepos eorum. isti tres colligunt pensionem de ualle pul- 
eifera prò feudo, el edera. Lambertus porcus. et Ansaldus frater 
eius. et omnes filii eorum masculi. debent iurare tidelilalcm Archie- 
piscopo. Obcrlus cancellar ius cuna suis consanguineis. Filius berizonis 
de pinasca. Bonifacius moriens siti, habent lerram sancii uinccnlii 
prò feudo. Filii oberli uso de mari, ci ionatbas illorum palruus. Jsli 
sunt qui habent molendinum de corsi prò feudo. Filii ingonis de 
ranfredo (**). Filii ollonis canelle. Bcllamulus. Bulzanelus. Rubaldus re- 
becus. Filii guidonis spinole, et Filii oberli lusii. Filii lanfranci aduo- 
cali. qui lenenl prò feudo a uia que est post domum Guilielmi pi- 
eris superius usque in caslcllelum. et ab ipsa uia inferius usque 
ad saiietam mariani de uineis prò libellaria. Rufìnus canauarius. el 
(ìlius ollonis nolasci. Ollobonus. Bulcricus. Mcrlus fralcr eius. Filius 
Rubaldus uicecomilis (sic). Isti qualuor lenent prò feudo medielalem 
molendini. de glariolo et celerà. Filii lanfranci uetuli. et slranlandus 
palruus eorum. Jsti tenenl mansum unum in sancto petro de arena. 

(*) Serra emenda assai giustamente il Cicala; ed il cavaliere Olivieri 
(Serie dei Consoli ecc. an. 1122) dimostra che da tale Serra discese la no- 
bile famiglia così cognominala , la quale ha perciò coi De Mari comune e vi- 
scontile l'origine. 

Il nome di Serra si incontra talvolta nelle anliche carte genovesi; e già 
dicemmo altrove di Serra abbadessa, che noi giugno del 9G9 fece donazione 
delle terre di sua proprietà al munistero di santo Stefano. 

(**) Con questo nome si interrompe definitivamente la copia dsl Cicala. 



( 2(5 ) 

prope ecclesiam sancii martini, el prope pulci fera prò fetido el 

colera. Guido de laude. 

IIIX EST HDELITAS QUASI UASSALLI FAC1UNT. 

Ego ab hac die in antea. ero uerus et fidelis domino Ugoni eleclo 
in Archiepiscopum. in sede Januensis ecclesie, siculi bonus uassal- 
lus debel esse suo bono domino, el nero. El non ero ammodo in 
conscilio neque in faclo ut ipso perdat uilam aul membrum. nequequod 
uenenum accipiat aliquod. uel ei delur. neque bonorem suum perdat. 
quem mine habet. uel de bine in antea habebii. in hoc Arcbiepi- 
scopalu. et si perdideril quod deus auerlal. adiulor ero ad recupe - 
randum fideliter cum suis expensis. Ncque quod capiatur uel in 
carcere miltalur ullra quam ipse uelit. El si caplus fueril adiulor 
ero ut supra conlinelur. Credentias quas mihi dixerit. uel manifesta* 
neril. per se aul per missum suum. uel per suas lilleras sub cre- 
dentia. et ea que nubi uisa fuerint. racionabililer lacenda. eliam sine 
credentia imposila nulli manifestano, itisi per suum mandalum mihi 
factum per se uel cerlitudinem sui nunlii aul sua rum litterarum. 
feudum quod a curia Januensis Arcbiepiscopalus habeo uel teneo. 
et eos qui prò me lenent ubi sii et quantum sii bona fide si polero. 
manifestato, per scriptum uel certa rclalione prefato domino meo 
uel eius nuncio. ab ipso ad hoc deslinalo. usque ad. vm. dies uel 
quindecim ila quoti mihi possil elongare lerminum si uoluerii. 

Ileo omnia bona fide attendato, si me Deus adiuuet el bec sancla 



euangelia. 



UIC 1I!S QUI SUNT EXTRA CIIITATEM. CAPUT II. 



Opizo malaspina marchio. Filii Guilielmi de nazano. Comiles de 
lauania. Girardus scorza, el Oberlus blancus fralcr eius. Isti duo 
colligunl pensioncin de uallc lauanie prò feudo, et celerà, et alii co- 
miles habent alia fenda. Tedaldus de birri, et Enricus fraler eius. 
Simon de monle iardino fecil fidelilalem domino Archiepiscopo. 



(27 ) 

DE IIIS QUI IIABEM NAUEM PRO LIBELLARIA. CAPUT IIIJ (s/c). 

Uic notare incipimus illorum nomina qui lnbonl naucni prò li- 
bellaria. Merlus do castro habet imam in qua babcal parlem. Lam- 
berlus medicus cum fralribus suis. tres naues in quas habeant 
parlem. Arnaldus et henricus filii amigonis brusci. habent quarlam 
parlem. unius ligni. in quo babcal parlem. Omnes isti debent habere 
semel in anno siculi superius determina lum est. 

SENTEKTIA CURIE DOMINI SYGIFREDI JANUENSIS EPISCOPI DE CONTENTANE QUAJI 
UABLIT CUM BONIFACIO DE UOLTA ET CUM NEPOTIBUS EIUS. ET CUM CURRADO 
GUARACO. ET CUM GIULIA DE CASTRO. ET DE ALI1S II!S SIM1LIBUS CONTROUERSIIS. 
CAPUT. V (SIC). 

In palacio episcopi in presentia bonorum hominum quorum no- 
mina inferius declarabunlur. fuil orla lis inter domnum sigefredum 
Januensem epyseopum el bonefacium cum nepolibus suis de uolla. 
et fìllo Corradi guaraci. et giuliam de castello, lalis fuit contcnlio. 
ipsi requirebant decimam nauium suarum ex quacumque parte re- 
dierint excepto per granum. et quot uices per mare iuerinl. semel 
uel bis. nel ter. in anno, nomine feudi ex parte predicli episcopi, 
el suorum antecessorum. et dicebant inde babere possessionem tri- 
ginla annorum. domnus uero episcopus dicebat illis non perlinere 
itisi semel in anno, el dicebat illam possessionem sibi non nocere. 
quia postquam carebant titillo possessionis. illorum possessio nulla 
crai, et alio modo, quia ipsi non possidebant per semelipsos. sed 
possidebanl nomine episcopi, et qui alieno nomine possidet. nulla 
eius possessio. Hoc placitum posilum fuit in laude guilielmi auocati. 
el alberli guaraci. et guilielmi guereij. et maraboli. el bellamuli. 
ul quidequid inde dixerinl. ab ulraque parte tcnerelur. uisa et co- 
gnita ralione ulriusque parlis. insimul se consciliauerunl. et lauda- 



(28 ) 

uerunt et aflìrmauerunl de hoc piacilo. et de sinml predirti* liligalo- 
ribus non perlinere decimam illorum nauium. nisi lanlummodo 

.sonici in anno (*). 

DE 1IIS QUI DECIMAS TENEBANT ET EAS BEFUTAl ERI vi IISSI 
DOMINI. PAPE. INNOCENTI.!. CAPUT. VI. 

Cognilum csl ab omnibus Odelibus qualiler piacili! domino, 
pape. Jnnocenlio. celebrare concilium et traclare de mullis nego- 
ciis. ad nlililalein fidelium et loiius sancte ecclesie dei. Jn quo 
concilio placuil ci dare senlcnliam de laicis qui lenebanl eccle- 
siaruni dei decimas. qnod quicnmqne laicus decirnas ecclesie le- 
nuerit. nisi ecclesie reddiderit. sciai se sacrilegum crimen commi l- 
tere. el periculum eterne damnaplionis incorrere (**). Quod precepliun 
cimi dominus Archiepiscopus Syrus predicarci alii ex ili ìs qui le- 
nebant decimas Umore dei compuncli. propler salulem aniniaruni 
suarum decimas quas lenebanl siue in mari siue in (erra, deo et 
domino Syro uenerabili Arcbiepiscopo refulauerunl. 

IIEC SU.NT NOMINA EORUM. CAPUT. VÌI. 

Lanfrancus aduocalus. Guilielmus piper. Guilielmus lusius et fra- 
Ircs sui, Filiì guidonis spintile. Capharus. Guilielmus filius eius. 

(*) 11 Cicala assegna questa sentenza all'anno 1129. 

(**) Concilium Laleranense II generale sub Innocentio II summo pontifice 
habitum, an 1139. Tit. X. Ne laici decimas vel ccclcsias retineant etc. De- 
cimas ecclesiarum, quas in usu pietatis concessa esse canonica demonstrat 
auctorilas, a laicis possidcri apostolica auctoritate prohibemus. Sive enim 
ab episcopis, vel regibus, vel quibuslibet personis eas acceperint, nisi ec- 
clesiae reddiderint , sciant se sacrilega crimen committcre , et periculum 
aelernae damnalionis incurrere ( V. Mansi . Sacror. Concilior. Colleclio , 
Tom. XXI. col. Ji-JK). 



( 29 ) 
Henricus filius alinerij. Alcherius guarachus. Filius boni uasalli gua- 
rachi. Iterius pedagala. Filii oberli pcdeguli. uidelicel ionathas ci 

uasallus senior. Oglerius capra. Primus fratcr suus. .Ingo pellisella. 
Lanfrancus de oglerio de rodulfo. Ansaldus gabbus. Bellamulus. Ma- 
rabolus. Olio calabronus. Filii oglerii de rudulfo. Vxor arnaldì balli- 
cadi. Jngo de uolla. Guiliclmus buronus. Iordanus de porla. Gni- 
scardus. Lanfrancus manducans fcrrum. Oliuerius do platea longa. 
Filii alinerii de porla. Jngo parruchus. Jdon de carmaino. Bonus 
Johannes malus filìaster decimam refulauil in manu domini Archie- 
piscopi. 

Wilielmus porcus. Merlus uicecomes. Bufinus caneuarius. Merlolus 
refulauil. Grimaldus. et Bainaldus de pinasca refulauerunl in piena 
curia. Gracianus guaracus refulauil decimam. Jn prcseniia Presbiteri 
Alberti sancii laurenlii. et Àuguslini fratris cius. ci Oberli guaraci. 
et filie ipsius graciani. Bonifacius uicecomes refulauil domino Vgoni 
Archiepiscopo ianuensi decimam. Odo uicecomes paruus. el anzanus 
refulauerunl. Obcrlus de insula, et filius eius Wilielmus simililer. 

CARTULA CAMPI 1 -LORENTIAM. 

In nomine sancte et indiuidue Irinilalis. Ego Syrus dei grafia 
januensis ecclesie seruus et Archiepiscopus licei indignus ecclesiarum 
chrisli prouidens ulililali in quartini solliciludinem sum diuina disposi- 
none uocalus. ea que a predecessoribus bene preordinala sunt. cupio 
integra, et illibala custodire. Que a n lem melioris incremento sludii 
uidenlur egere. uolo ad pcrfecle consumalionis formanti, quantum 
mini diuina misericordia inspiraueril corrigendo perducere. Jdeoque 
libi Rarissime fraler beniamin abbati monasterii sancii mauri, quod 
esl conslruclum in taurinensi pago, luisque successoribus capellam 
iuris ecclesie nostre in honore beali prolo marthyris stephani edifì- 
calam in loco qui diclur campus florcnliani super flumen pulcifere 
in perpeluum regendam commiltimus. Vi uidelicel per capellanos 



( 30 ) 

aulmonachos luos ibi digne seruialur. ci ut ipsa ecclesia in me- 
liorem slaium crescat. ci posaessionibus. alque honoribus amplic- 
lur. Preterea slaluimus ul. januensis ecclesie canonicato scruenl obe- 
dienliam quicumque ibi babitauerint capellani nel monachi. Simul 
quoque capellanus uel monachus qui ibi eril nobis et sucecssoribus 
noslris manum dabit seruande obedientie. et per annualem ccnsum in 
fesliuitate sancii malhei apostoli sex libras cere persoluet. Conde- 
sccndcnlcs enim nos ci IValics nostri precibus luis prò affecln 
amoris quo le semper diligere uolumus uotum pelitionis lue exau- 
diuinuis. Et ul boc scriptum nostre liberalitatis ratum Qrmumque 
maneat in perpetuimi nostro sigillo precipimus insignir!. Facilini 
esl boc anno ab incarnatone domini nostri ibesucbrisli m.c.xxx. nono. 
Jndicione prima. 

f Ego Syrus Januensis Archiepiscopus subscripsi. 

f Ego Vgo Arcbidiaconus subscripsi. 

f Ego Guido prcposilus subscripsi. 

DE LSU L'ASALLORLM QUI SUNT CIL'ES. CAI'LT Vili. 

Prouidenles nos ulilitalcm el honorem Januensis curie, dignum 
duximus memoria sempilerna recordare, quo seruilia lam in pe- 
cunia quain in rebus aliis. Vasalli. Januensi Archiepiscopo facere 
debeanl. Cum uadil ad se consccrandum. uel quando appellai eum 
romana curia ad synodum quisque debet ei persoluere secundum 
partem feudi quam prò ipso lenel. 

Merulus de castello debet dare duos homincs. aul solidos. xx. 
Filii aldi clerici hominem unum, aut solidos. x. Orriarii. (*) hominem 
unum, aul solidos. x. Domus curradi de uolta. hominem unum aut 
solidos. x. Jngo pedegola. hominem unum aut solidos. x. Nepoles 
donumdei. hominem unum, aut solidos. x. Guaraci. hominem unum, 
aul solidos. x. Domus gandulfi nifi, hominem unum, aut solidos. x. 
Domus de casckileloni. hominem unum, aut solidos. x. Domus 

(*) Forse quelli della fauiigliii D' Oria. 



( 31 ) 
marabolicum consanguineis suis hominem unum, aul solidos. x.Domus 
idonis de carmadino. hominem unum aut solidos.x. Filii bonzi de unirla, 
hominem unum, aut solidos. x. Oglerius de insola, hominem unum 
aut solidos. x. Domus gandulfi de matrona, hominem unum aul 
solidos. x. Domus ollonis bolloculi. hominem unum, aul solidos. x. 
Bonifacius morluus de sili, hominem unum aul solidos. x. Olio ca- 
nella. hominem unum, aut solidos. x. Domus de guido spinola, ho- 
minem unum aut solidos. x. Filii oberli grassi et ingo. hominem 
unum aut solidos. x. Filii auocali. hominem unum aut solidos. x. 
Filii pagani de rainfredo. solidos. vi. Filii oglerii de rodulfo. so- 
lidos. un. Albertus de palazolo et fraler eius solidos. v. Rubaldus 
cauarunco. solidos. v. Filii gandulfi de ripa, hominem unum, aut 
solidos. x. filii anselmi de ima solidos. v. Lambertus porcus. so- 
lidos. v. Arnaldus spacianus cum fralribus suis. solidos. v. Bella- 
mulus hominem, i. aul solidos. x. Marchio index hominem unum 
aut solidos. x. 

INCIPIT PROLOGUS DE PENSIONE QUE INFRA CIUITATEM 
ARCHIEPISCOPO PERSOLUUNTUR fskj 

Cum plures magis eausae suae commodum consideranles mullo- 
liens cupidilalis eausae delcnli. que de iuslieia singulis annis per- 
soluere debeant negare solili sint. quasi peccalo aliquo non le- 
nerenlur. diligenter in hoc capitolo nolare uolumus. qui sunl illi 
qui pensiones domuum tribuerc debent. et quantum unusquisque 
ianuensi curie debeai persoluere. Proplerea ne in maius dampnum 
uenire ullerius possinl. et illi nel illorum heredes in tempore aliquo 
quod iustum fuerit nullalenus negare possint. 

CAPUT UH. (vili) 

Filii lanfranci auocali dant denarios. ni. papienses ueleres de 
domo colla. Guilielmus piper denarios. vi. ianuensis monete, 
de caslellelo. quantum concessit ci. Syrus ianuensis Archiepiscopus 



( 32 ; 

prò libsllaria. Guiliclmus nigor el baldicio fraler eius. denarios. xin. et 
dimidium de hoc quod teneni in monte sancii michaelis. usque in uiam 

pubblicalo de sanclo Ihoma. Guiliclmus filius capitari, dcnarios. jjj. de 
monte lanerio. Odo gerandus. dcnarios. xvm. ianuensis monde, de maroso 
(pie (siie)in sancto pelro de arena, iuxla mansum pandulfi filii nichole 
medici. Pandulfus prediclus. denarios. iiij de prediclo manso. Lamber- 
lusporcus et ansaldus fraler eius.denarios.xvni.de domibus inquibus 
liabilanl. el de sanclo uincenlio. et de bisanno. el de nerui. el de 
mazasco. el de rapallo. et de Ircpelixi. Guiliclmus caitus. denarios. in. 
de domo quae est iuxla lurrem porcellorum in qua habitat. An- 
selmus de golizone baldo, medium dispendium dal ad ordinandum 
unum hominem qui uadal singulis annis ad sanclum romulum. de 
domo quae fuit caslauenliac. Guiliclmus cuslos. de domo in qua habitat 
et de hoc quod habel ex parie uxoris in domo culla, et in uico mo- 
lazo. dal denarios. n. Johannes langascinus ferrarius.denarios.nii.de 
hoc quod habel in domo colla ex parie uxoris el in uico molazo 
..nnela dal denarios. ni. de domo quae esl iuxla domum guilielmi cuslodis. 
Baslardus. denarios. ni. Guineguissius. denarios ni. de domo in qua ha- 
bitat, et de illa quae esl ex allora parie uersus curiam archiepiscopi, 
denarios. ni. Ansaldus paucalana. dal denarios. in. prò domo in qua habitat 
rapiolus. Guiliclmus de curia ci uxor quae fuit ardicionis caslauenliae. 
debent dare denarios. in. de domo quae fuit ipsius ardicionis caslauenliae. 
Oglerius de oliua de domo quo esl iuxla domum Lamberti porci, 
denarios. xi. Oberlus lurris el ido fraler eius. dcnarios. u. de domo 
quae esl iuxla domum guilielmi cuslodis. 

Millesimo, centesimo, sexagesiino nono mense Augusti. Obertus spinula sotuit 
pensionerei tlomorum usque ad. x. annos uenluros prò se ad rationem de de- 
narios. n. et quartam (*). 

(*) Il Cicala riferisce con discreta esattezza il contenulo di questo capo sotlo 
l'anno UGO, indottovi forse dalla data della presente annotazione, la quale 
si vede scritta con diverso inchiostro e caratteri assai piccoli, ed è in sostanza 
una dello varie aggiunte cui altrove accennammo. 



( 33 ) 

DE TOTA CURIA MOLACIANAE. COINDITIONES. CAPUT .1. 

Isle sunl conditiones quas ianuensis Archiepiscopus de curia 
molacianac debet habere. de bazali. et de cella de loco bauali. el de 
medolico. et de uilla sancii Syri emiliani, et de uico molacio. el de 
salino et sanclo pcl.ro de arena. 

Omnes bomines qui in his prediclis locis babilant et lerrain epi- 
scopalus lenenl eliam si in ciuilate habilanl. primum debent fìde- 
lilalem iurare domino Arcbiepiscopo. ubicumque inaneni. et debent 
iurare quod non debent uendere nec dare lerras ipsius Arcbiepisco- 
palus. neque molendina nisi in famulis de curia ipsa. el per licen- 
liam ipsius Archiepiscopi. Conditiones uero isle sunl. 

DE LOCO BAZALI. CAPUT. IJ. 

Mansus de bazali. de ficano el de elusura et de 

de scandolelo. cum molendinis. uidelicel cum molendino sublerralo. 
et cum brilisc;!. el condilione molendini de lacu. De islis prediclis 
mansis debet habere duos porcos. el medium precii solidorum. 
x. el prò munlonibus duobus el medio, solidos. v. et de duobus 
agnellis el medio, solidos. n. el medium. Bibens aqua de bazali dal 
denarios. xn. in naliuilale domini, de manenladico. Gandulfus mau- 
rus denarios. xu. simililer de manenladico. Gandulfus rufus. dena- 
rios xn. de manenladico. Jnsuper Inter homines omnes prediclos 
et qui lenent res prediclas. debent dare circulos. xxxn. aut dena- 
rios. xxx. ii. et debenl facere opera, scilicel colligere fenum et du- 
cere ad curiam et colligere caslaneas el ducere ad cratem. el tra- 
liere de ricis. De loco de parie de bazali. Lamberlus. denarios. vini. 
de condilione. Gandulfus tarante el filia fredaldi, debenl tacere quin- 
que dies in secando fenum. 



( 3i ) 

De loco de correlo denarios. vm. de fonlanigi. 

De loco quein lenol olo bonus inler omnia, vi. solidos. 

COKDITIONES. 

De molaciana Clcricus brunus. denarios. vi. de condilione. Locus 
de lannelo. denarios. xn. Locus quera lenel quarlerius et buronus. 
solidos. mi. ci denarios. m. Locus bonus marlinus de burgo. dal 
solidos. vii. Locus de podio solidos. 11. Ierius (A Ierius) denarios. xii. 
et de terra de camparia. denarios.vi.morellus.de chiusa. denarios. in. 
Fiìius guaita foliae. de sabbadalico. denarios. xii. et de campo ca- 
storio denarios. xn. et de terra de subtus curia, denarios. vi. Bonus 
iobannes de subtus curia, denarios. vi. de ipsa terra. De inolendino 
depericulo omnes qui tenent ibi dant solidos. n. Molendinumdomnicum 
denarios. vili, et prò azimis duabus. Molendinum de lacu draconario. de- 
narios. xx. De loco campi donmici quem lenet ansclmus de roza. 
denarios. vini. De brolio. denarios. xn. Ficus de caslaneis. denarios. xi. 
Marlinus binellus. denarios. xim. et pullos. n. prò comealu. De loco de 
dopa denarios. xvm. De loco de benzone prò quarta parte. 11. ca- 
pones . De loco de codula. n. solidos et dimidium. rueberius de 
ualle. denarios. xn. et duas gallinas de terra bellandini de prato. 
Andrea gallina, solidos. 11. et dimidum. Jobannes de clausura, de- 
narios. xxvii. et prò spalla denarios. xn. et pullos. n. et aoimas. li. 
et prò comealu. pullos. n. Locus de monlexello. solidos. vini. De 
manso bazario qui fuit de porcellis. solidos. mi. et dimidium. De 
fontanile, denarios. xvm. de condilione. 

De terra quae fuit de martino binello. dant nepoles eius spallam 
imam prò manentatico. quia sine berede obiil. berlus (Oberili*) scu- 
larius dal solidos. n. prò terra quae fuit nepolis uxoris suae. et 
Vgonis de frcdaldo. eo quod sino berede morluus est. 



( W) 

UE C0ISDITI0NE MANSOBUM DE U1CO MOLACIO. CAPUT. 111. 

De manso de ripa solidos. xm. iohannes de prado dal ex eis solidos. 
vii. el inter ferrimi aculum et iohannem fralrem eius. solidos. vi. De 
manso de prado. denarios. xu. 

De manso de fontana, denarios. mi. minus lercia denarii. qui fuil 
filiorum mauri, el de loco de gaza. De manso de ripa, presbiler 
andreas el consorles eius. capones. 11. De manso de maxeredo. cal- 
berlus ponlius cum suis consorlibus capones. u. 

HIC INCIPIT DE C0NDITI0NE POBCORUM ET AR1ETUM ET ACNORUM. 
DE LOCO CELLA. CAPUT. 1111. 

Homines de cella de loco bauali. solidos. un. pio porco, el prò 
muntone, solidos. li. el prò agno, denarios. xu. ex quibus danl mar- 
linus caramagnus cum suis consorlibus. quarlam partem. Scipha 

cum suis quarlam. Obertus de ingone cum suis 

consorlibus aliam quarlam. Filii bruscbi. alleram parlem. 

ITEM DE BAZALl. 

De mansis de bazali. porcos. 11. el dimidium. el munlones. n. el 
dimidium. siculi superbis diclum est. 

ITEM DE MANSO DE CASTANEIS. 

De manso de casleneis. prò porco solidos. mi. et prò muntone 
solidos. n. el prò agno denarios. xu. el omnia predichi danl richus 
de caslaneis cum suis consorlibus. el faciunl operas. scilicel colli- 
dimi perlicas in nemore. et deferunt eas ad domum cullam. el 
putanl ipsam uineam. et faciunl ea que necessaria sunt ipsi uinee. 

3 



( 36 ) 

et in uindemiando. et in pigiando, et ad butani deportando, et 
defferunt fenum de prato, et colligunt ipsum. el ponunt intra in 
domum. et colligunl castaneas. et trahunt de riciis. et ducunt ipsas 
usque in cratem. et miltunt sursuin. 



ITEM. 



De manso de monte, habet solidos. mi. prò porco, el dat euni 
boso de monte cum suis consorlibus. 



ITEM. 



De dnobus mansis de ualle. prò porco uno solidos. mi. el prò 
muntone, solidos. 11. et prò agno denarios. xu. et danl ea ansaldus 
de ualle cum consorlibus. el iohannes de pagano cum suis con- 
sorlibus. 

ITEM. 

De manso de Iracosla prò porco solidos. mi. 

prò muntone, solidos. 11. prò agno, denarios. xu. el danl hoc domi- 

nicus cazalor cum suis consorlibus. et paganus de ca de uia cum 
suis consorlibus. 

ITEM. 

De manso de glaredo. prò porco solidos. mi. prò mullone solidos. n. 
el prò agno, denarios. xu. el danl isla guilielmus de glaredo el eius 
consorles. et filius caualerii cum suis consorlibus. et bonus iohan- 
nes de traicosla cum suis consorlibus. et debenl tacere opera siculi 
homines de oliua. 

ITEM ET DE AL1IS OPER1BUS. 

De manso de oliua prò porco solidos. mi. et prò muntone soli- 



( 37 ) 

dos. ii. el prò agno denarios. \n. lerciam parlem dat anfossus cuoi 
suis consorlibus. ci iobannes de oliua cum suis consorlibus alianti 
lerciam parlem. el iohanncs molaciana et iohannes morellus alia ni 
lerciam parlem cum suis consorlibus. excepla illa lercia pars quc 
remanet super garilium de bis duabus parlibus de islo manso quas 
lenent isli de prefala oliua. uidelicel anfusso cum suis consorlibus. 
et iobanncs de oliua cum suis consorlibus. isli prefali. laciunl quinque 
secaluras. ci facil palos prò uinea. el acuii ipsos ubicumque sinl. 
el facil scindulas. el cooperil leclum. et stringil bules. el torcularia. 
el linam. et alia pars lercia que remanel. facil guailam collidie, 
exceplo quod pars lercia moritur in garilio. 



ITE.M. 



De loco de clapa. filii guaila follie cum suis consorlibus. el blancus 
de ualle cum suis consorlibus. denarios. xii. prò porco. 



ITE.M. 



De codula. baldus colexella cum suis consorlibus. el oberlus 
primus cum suis consorlibus. denarios. xvi. prò porco. 



[TEM. 



De loco de podio, prò porco, danl ansaldus de podio cum con- 
sorlibus. el oberlus lapso cum suis consorlibus. denarios. vii. 



noi. 



De alleo, unum agnum ad pascba pio condilione. in alia parie 
danl solidos. in. el denarios. un. el dimidium. ci prò pane denarios. 
v. el gallinas ueleres. v. et feni fascios. v. el minas anonc. v. el 



( 38 ) 

imicalas. vi. in saneto iohanne. n. ci in sanclo svio. n. et in gancio 
laurenlio. n. et casei iibras. l. et cofosios. in. el secatone, xv. 



item. 



De tannedo superiori et inferiori, singulis annis in natiuilale 
domini sculellas xxx. 

ITEM. 

De inolaciana foreslerii duo membra poreorum. in natiuilale 
domini, el capita foci in natiuilale domini, il. 

Gaslaldiones dant oua. e. in pascila, el spallam. i. 

Turlexanus dal fascium. i. spilorum. 

De manso de ualle. solidos. u. de pensione. 

De murtedo uidelicel de uilla que esl iuxla uiam uillam corsi, 
solidos. mi. el dimidium. de pensione. 

De pastino de corsi, solidos. m, de condilione prò lercia parte. 

Bonus martinus de corsi, spallam. i. denariorum. xn. 

De molaciana prò porcis. solidos. xl. el denarios. xi. 

De montonibus solidos. xvn. 

De agnis. solidos. vini, el denarios. vi. 

De conditionibus Iibras. ni. el solidos. x. el denarios. i. 

Millesimo centesimo, lxv. 

De loco bisanni quem lenebal alda dal lamberlus calcalor solidos. 
xxxi. inler omnia. 

De loco subtano iuxta molendinum porcellorum dal bonandus. 
solidos xviii. inler omnia. 

OPERAMI DE MOLACIANA. CAPUT V. 

Isti soni operarii de molaciana. iobannes de bruxedo. Roza de 
lannedo. clericus brunus. lìlii manducanlis pyrum. lilii iohannis 



( ~>9 ) 

de costa, macallufus. gandulfus barellus de tannedo. (ìlii martini 
prendenlis panem de ualle. fìlii garardi. lìlii nigri comi de ualle. 
fìlii iohannis moreni de ualle. (ilii gassiani de ualle. filii buli de ualle. 
fìlii nigri de casa de uia. bonus bellus de casa de uia. andreas pre- 
sbiier et fraler eius. fìlii martini de communisi. fìlii gyrardi fralris 
eius. filii anselmi de orlale, iobannes rex de communisi. fìlii pa- 
gani de nuce de ualle. fìlii boni infanlis caualerii de glareto. filii 
rainaldi clapucii de sanelo syro. filii iohannis clapucci fralris eius. 
tilii belloli de sanclo sylo. fìlii lormanni fralris eius. uillanus de 
sanclo Sylo. ricus de caslaneis. filii brachi de ualle. blancus de 
ualle. guascherius de ualle. nichola de malliolo. et marlinus con- 
sors illius qui moralur iuxla ipsum. iobannes brucberius. omnes 
isli facilini opera, putant uineam. et facilini perlicas de domo culla. 
et ducimi ad uineam. et cauant ipsam. et uindemiant. el ducimi in 
torculare. et pislanl el ponunl muslum in butes. el propaginant 
ipsam. et colligunt fenuin. et ponunl in domimi, et colligunl caslaneas 
el ponunl in cralem. 

FEM SECATOUES DE CURIA MOLACIANE. CAPUT VI. 

Isli sunl qui secanl fenum in curia molacìana. omnes homines 
de allio debent dare. xv. secalores. gandulfus laranlus debel dare 
duas partes. quinque secatorum. filii fredaldi debent dare lerciam 
parlem que remanet illarum quinque secalurarum, 

Omnes homines qui habilanl in oliua faciunt quinque secaluras. 
quorum .... pclronus. ci anfossus fraler eius. iobannes ragius. 
pelrus balbus eius nepos. oberlus fraler illius. filii iohannonis. bonus 
iobannes de bruxedo magisler facìt duas secaluras el mediani, gan- 
dulfus quarlerius el ansaldus fraler eius et oberlus lannedus simi- 
liler illorum fraler facilini quinque secaluras. paganus de ca de uia. 
el filius iohannis brunengi fralris eius. facilini quinque secaluras. 
omnes filii guaita follie el marchisius filiasfer eius facilini quinque 



( 40 ) 

secaluras. el liliasler ipsius facil lerciam partem ipsarum quinque 
secalurarum. 

Homines de nasci tenoni dt; rebus domini Archiepiscopi, in ca- 
zania. mi. homines per manenlalicum. In casinello. n. mansos. et in 

eexena. u. mansos. In sancto Syro. i. locum. In casale de pelrone. 
medium mansum. In salterana. i. mansum. In caslanelo nettilo, i. 
mansum et medium. In asturaire caslanetum prò tribus caslanealo- 
ribus. In castello, n. mansos. In cedona. i. mansum. 

Filii cononis de uezano lenenl de rebus domini Archiepiscopi. In 
humedo. i. mansum. In arcene. ni. mansos. In cembrano. in. mansos. 
In cadranza. xu. mansos. In configno. 1. In gomedo. i. mansum. In 
caslellione. in. mansos. In costa de rubeis lenenl libellariam sancii syri. 

De monte sancii ambrosii. in uno anno. vii. libras. et vii. solidos. 
In alio. vini, libras. et vii. solidos. que tenoni filii cononis de uezano 
de curie domini Archiepiscopi. 

DE OPERATORIBUS TOTIUS CU1UE JIOLACIAISE. 

Isti sunl operarii de molaciana. el illius confinio. uidelicet de 
bazali. secundum parlein que euenil unicuique ralionabililer. scili- 
cel debenl colligere fenum in prato et ducere in domum. et colli- 
gunt caslaneas. et extraunl ipsas de ricis. el mitlunt in cralem. Filii 
ioliannis cullozoli de clausura, iohannes bruningus de bazali. Johannes 
de scandolelo fìiius Guilie. filii iohannis bollexini. laranlus de ba- 
zali. libi benzonis. filii fredaldi. filii rufini. gandulfus Rufus. cophus. 
filii Dilli de caslanelo. obertus aculus. andreas galtus. guilielmus de 
parie de bazali. 

IMCU'IT DE GUAITA TORIBUS CASTRI DE MOLACIANA. CAPUT \ll 

Mansus de Iradicosta. 
Mansus de communisi. 



( il ) 

Mansus tir ualle. 

Mansus de ])lazio. 

Mansus de campo domnico. 

Mansus do monte. 

Mansus de monlicello. 

Mansus de pralo. 

Mansus de gubernatis. 

Mansus a ualle Sancii Syri. 

Omnes homines qui delinent islos prodiclos mansos. debenl ni- 
gilare in noclibus ad seruandum et cuslodiendum caslrum singuli 
secunduin uices et parles suas per toluin annuni. scilicet oinni tem- 
pore, ila ut in omni nocte duodecim homines simul faciant ipsam 
custodiam. 

Mansus de Iraicosla. ci. mansus de conimuuisi. et mansus de ualle. 
de islis tribus mansis. Ires guailas omni nocte per loluni annuni. 

Manso de burgo. manso de carbone, isti duo daul. omni noele 
guailam imam per tolum annum. exccplo quantum perlinel ad 
curiam. 

Manso de campo domnico debel facerc guailam imam collidie 
per tolum annum. minus sexta parte que morilur prò curia. 

Mansus de monte cotlidie guailam imam. 

Mansus de plazio. guailam debel lacere per mi. menses. 

Mansus de pralo de sanelo sylo. debel Tacere guailam per duos 
menses. 

Mansus de ualle de sanclo sylo menses. in. in uno quoque anno. 

Mansus de gubernalo simililer. 

HEC SUM NOMINA GUAITATORUM. ISTI SUNT DE TRÀ1C0STA. 

Doininicus caeialor cimi fralrjbus suis. Gandulfus claranus el 
nepoles eius. Filii uiuiani cura suis consoi'tibus. Bonus ioliannes 
de cenlum solidis el filli guilie. 



( 42 ) 
isti ami de gommisi. 

Johannes rex de communisi curri fralribus suis. Bonus bcllus de 
cambaliuola eum fralribus suis. Filii uiuiani curn oberto bureno el 
cum bucono. Paganus de ea de uia curn suis nepolibus. Guilielrnus 
corradus cum fralre suo. Bonus bellus de ca de uia cum fralre suo. 

ISTI SUNT DE UALLE. 

Baldus panis paralus de ualle. cum suis sororibus. Ansaldus de 
ualle el baldus fraler eius. Johannes gambarellus. el baldus coli- 
cellus. el ceserà. Johannes dalurus cum fralribus suis. Gandulfus 
quarlerius cum fralribus suis. 

ISTI SUNT DE BL'HGO ET DE CARBONE. 

Bonus marlinus elbellinus. Molaciana cum fralribus suis. Johannes 
murellus cum fralibus suis. Oberlus lanzo cum suis consanguineis. 
Fili us berlrami el gandulfus quarlerius. Clericus de prato, el Vgo 
pidisino. 

ISTI SUNT DE PLAZIO. 

Presbiler andreas cum suis nepolibus duos menses. Bonus mar- 
linus el oberlus. Berla de lannedo. duos menses. 

ISTI SUNT HOMINES DE MANSO DOMNICO. 

Gandulfus alpanus. el zenoardus consanguineus eius. Filia golizi 
de mazorano. Piena de mazorano. el ansaldus brauus. Filii belloni 
de sorbula. Oberlus calcaneus el fraler eius anselmus. Bonus 
iohannes et pelrus. Anselmus uilalis. Petrus de su blu s riua. el 



( 43 ) 

andreas carneleuarius. Ansaldus medius panis. el fraler oius pelnis. 
Andrianus de campo domnico. 

ISTI SUNT DE MANSO DE MONTE. 

Girardus de monte cum suis sororibus. Johannes boso cimi sua 
amila oliua. Collaredo cimi cognalis suis .... ocleria. Ansaldus 
medius panis et zenoardus. 

ISTI SUNT DE MANSO DE IRATO SANCII SYRI. 

Filii alberti de prado. Baldus colisellus. el soror oius offiza. 
Alferius de allio cum suo germano. Villanus cum suo cognato. 

Andreas de codula et Ianfrancus berizo de alleo el fraler 

eius. el martinus de poio. 

ISTI SU NT DE MANSO DE DALLE. 

Martinus binellus cum fralre suo . . . uascerius. Obcrius buro- 
nus el fraler eius et andreas. Johannes slerpon el fraler eius. el 
martinus. el isabella soror iohaunis morelli, el lìlii guaita follie. 

ISTI SUNT DE MANSO DE GUBEHNAT0. 



Giselbertus de zambazario. el andreas gallina fraler eius. 



DE LSD ET CONSUETUDINE CASTELLANI DE MOLACIANA. CAPUT. VII. 

Hec esl consueludo el usus castellani qui custodii caslrum de 
molaciana quicumque sii. in unaquaque die dehcl uocare guaitato- 
rein. el si non ueneril ad guaitam sabbaio sequenli debel accipere 
ab co. denarios. n. quod si nollet ci dare, habel polestalem pignus 
accipiendi. 



( 44 ) 

IIEC EST CONSUETUDO ET RATIO SINGIT.OIIU.M QUI DEBEK1 W AI1AU. 
UEL EXPENDERE l'Ito CUAUTA. 

Omnes homines illi qui babent parlcm in inanso de Lraicosta. 
ani debeai faocre guailam per lotum annuii), ani dare solidos. vm. 

Illi omnes qui lenent inansum de eomunisi siinililer solidos. vm. 
aul lacere guailam per lolum annum. 

Illi omnes qui lenent mansum de nulle, aul facere guailam 
cotlidie. aul. solidos vili. 

Illi qui lenenl mansum de burgo. inler omnes aul facere guailam 
per sex menses. aul dant solidos. mi. 

Illi qui lenoni mansum de plazio. aul facere guailam per Ires 
menses aul danl solidos. li. el denarios. vm. 

Illi qui lenenl inansum de campo doinnico inler omnes aul 
facere guailam per menses. x. aul dare solidos. vii. el denarios. vm. 

Illi qui lenenl inansum de monle aul guailam collidie, aul 
solidos vm. 

Illi qui lenenl mansum de pralo Sancii syli. aul guailam per 
duos menses. aul. denarios. xvi. 

Illi qui lenenl mansum de nulle aul guailam per Ires menses. 
aul solidos. n. 

Illi qui lenenl mansum de gubcrnalo aul facere guailam per 
Ires menses. aul solidos. n. 

Dli CURIA MEDOLICI C0NDITI0NES. CAPUT. Vili. 

Isle sunl condiliones quas archiepiscopalus habel in curia medolici. 
nel habere debel. In primis dcbel babere fidelilalem de omnibus 
ipsius cuiie. ubicumque manenl siue in cimiate siue in uillis. eo 
modo siculi facilini bomines de molaciana. 

De manso de cauanna debel babere porcum. i. precii solidoinm. 



( 43 ) 

ni. el de muntone el agno, denarios. xvm. el Ires parles unius 
spalle, el prò cii'dilis. denarios. ni. 

In alia parie prò predielo manso de eauanna. pipinus el ber- 
nardus debenl dare, denarios. in. Roza de fìcario cum lìliis suis. 
prò porco denarios. xn. el de inunione et agno, denarios. vi. et 
prò circulis denarium i. et quarlam par lem unius spalle. 

De manso de casa sublana quern lenel baldo et obertinus. ha bel 
porcutn. i. solidorum. un. el prò muntone, solidos. i. el prò agno 
denarios. xn. el debenl stringere bules. et debent dare spallalo, i. 
prò aporlo. 

De manso anselmi presbiteri pelli de ponte quern lenent tìlii bel- 
licari cum suis consorlibus cum gisla de pauone debent dare denarios. 
xiu. et dimidium de porco, el de muntone et agno denarios. vii. 

Manso cunize de porcile, denarios vi. prò porco, el prò muntone 
el agno, denarios ni. et prò spalla denarium. i. el dimidium. et 
prò circulis denarium medium, hoc debel dare anselmus de cosla 
el bonus Johannes de porcile cum fratribus suis. 

De casa de runeo. inler and rea m el algudani sororem suam 
debenl dare prò porco, denarios. svi. el prò mullone et agno dena- 
rios. vili, et lertiam parlem unius spalle, prò circulis denarium. i. 
et terciam denarii. et debenl stringere bules in lercia parie. 

De manso de gazo quern lenel guido cuzola denarios. vi. prò 
porco, el isti predirti duo debent dare denarios. vi. prò mullone 
el agno, el debenl dare prò circulis denarium. i. 

De loco porcili, pelrus alferius. solidos v. prò porco, el spallalo, i. 

De caslagnelo de porcile, denarios. xn. prò porco, de sororibus 
oberli de morella. 

De manso de cerro. prò porco solidos. un. el prò mullone el 
agno solidos. il. el spallalo, i. el prò circulis denarios. ini. 

De donalo de cerro. denarios xvm. prò porco, de omnibus 
libellariis quas comparami pater eius. et ipso el fraler eius pelrus 
uidelicet. de inanso de cerro. de alberieo et cario fralre eius. el 



( 46 ) 

rinsaldo el de morene el do casa de morella e! de patite, el ite 
panicali. de omnibus bis rebus debel dari sictil dicium est. 

De ìnanso de [ionie (jui fuil ariberli quem lembi .... el an- 
dreas de ranco, debenl solidos. x. prò porcis. el spallam. i. el 
gallinas. n. 

Anselmus de cosla el fralres sui. solidos. mi. prò porco, el spal- 
lam. i. el prò agno denarios. xn. 

De nianso de gazo quem (enei guido euzola. solidos. v. el spai 
lam. i. cuzula el oglerius galus. in mauenladico. a le ease. denarios. 
xxvn. el spallam. unam. 

De podio, allo, solidos. in. el spallam. i. 

De loco de cosla. denarios. xxvi. el spallam unam. 

De maiolelo de cerro. spallam. i. 

Donalus de cerro. spallam. i, de magnolelo. 

Oberlus Rufus. spallam. i. duodeeim deuariorum. el solidos. ili. 
de manso de suaro quod leuel prò manenlalico. 

De molendino de cantone spallam. i. el eapones. n. de prato. 

De manso de cauanna qui fuit caualerio spalla, i. el denarios. xvm. 

De cannelo lucciolici spallam. i. 

Filie alberici de cerro. spallam. i. de condilione. 

Ecclesia saneli andree spallam. i. 

De uaslo. et de ualle alla, solidos. v. Kdimidium. de condilione. 

Ansaldinus de cauanna. spallam. i. prò fìgario. 

De manso de ualle calida. solidos. mi. el spallas. il. el pullos. il. 

Girardus Gaslaldus de loco gaziolo. denarios. il. 

Albertus curlus. denarios u. prò clausa. 

Rainaldus de cosla el anselmus frater eius. denarium. i. de ui- 
neola de ponle. 

De dole ecclesie sancii quinci denarios xvm. de condilione. 

De prado episcopi, spallam. i. 

Gaslaldus de medolico colligil decimas de campis. el de magnerri. 
el ile iugo. el dal spallam. i. 



( 47 ) 

Do castagneto de plano de gazio. spallali), i. 

De manenlatico sancii olaxi. habemus capones. dnos. ci medie- 
lalem de uino el de caslaneis. 

Gaslaldus prò caslaldalico. spallam. i. 

De casiello qui full de Archipresbilero sancii cypriani. el eius 
amile, habemus spallam. i. el dnos capones. el medielalem casla- 
nearum. 

De loco qui fini de Irenkcrio. habemus medielalem de uino et 
de caslaneis el spallam. i. 

De hoc quod emimus a uassallo sibilalore. capones. u. el medie- 
lalem caslanearum. 

De hoc qnod emimus a socera nasse, medielalem caslanearum. 
el gallinas duas. 

De loco monlis alli qui lui! lanfranci de saporilo. medielalem 
nini ci caslanearum. el pullos. n. 

Inler ansaldinum el bernardinum. spallam. i. prò aporlo. 

De domnicalo de plano de gazio. spallam. i. el capones. n. 

De loco de uico quem lenel marlinus cerasiarius dare debel 
solidos. ii. et dimidium. prò condilione. et medielalem de casla- 
neis. et hoc debel facere usque ad annos uiginli nouem. his uero 
Iransaclis debel iungere denarios. xii. prò condicione. el dare medie- 
lalem de uino. el de caslaneis simililer. 

De locis de sanclo olaxo qui fuerunt tìliorum ansaldi sardene. 
debel habere curia prò omnibus condicionibus solidos. xyiii. el 
medielalem de uino el de caslaneis. el spallam. i. 

De terra que fuil iohannis de leda quam habebat morella, el 
de parte quam habebat in molendino de cerro. debet habere curia 
spallam unam prò condicione. usque ad annos. xx. nouem. com- 
plelis his clebenl isla predicla ad curiam redire. 

De manso de configno qui fuil de margallione. habel curia 
solidos. ni. el spallam. i. 

De maglolelo de runcallo. el de caslagnelo de bulago capones. il. 



( 48 ) 

ISTI SUNT OPERAR» l)t CURIA HEDOLICI. 

Casa de alberico de corro, et casa de cauanna. et casa de cuniza. 
de porcile, et casa andree de runco. el pipìnus. et casa guidonis 
ctizele. debent colligere fenum et portare de prato episcopi, el facere 
uineam. el uindeiniare. et pislare uuam. et omnia que necessaria 
sunt ipsi domnicalo. ci ponere uinuni in bulcm. el colligere casta- 
ncas. el ducere in cralem. siculi ralionabililcr unicuique secundum 
suam parlem langil. 

Baldus de ponte et consortes eius. uidelicel bonus belius de 
casa de uia el domus sua. prò lerra de ca sublana de ponle el 
molendini. el alberlinus de guercia, el domus andree de runco. 
debenl stringere bulas domini Archiepiscopi, aul Janue. aul me- 
dolicum. 

Omnes homines qui descenderunt de domo de morella, debenl 
prò condilione ire in lombardia. in quacumque parie el quandocum- 
que necesse esl domino Archiepiscopo ianuensi. miltere eos nuncios. 
et debel eis dominus Archiepiscopus dare dispendium in cibo et 
in polu. 

Girardus gaslaldus de morella cimi filiis el cimi nepolibus. 

Baldus de morella cum sororibus suis. 

Oberlus baldus de terricio cimi fralribus suis. 

Johannes filius lede de galliano. 

De medolico. in porcis solidos. xxx. mi. el denarios. mi. 

Simililer spallas. xxm. el dimidiam. 

Inter agnos et munlones. solidos. vini, et denarios. n. 

De condilionibus solidos. x\v. el dimidium. 

Pro circulis ad slrinsrendum bules. den;irios. x. el dimidium. 



( 49 ) 

ISTE SUNT CONDITIONES QUAS ARCIIIEPISCOPATUS IIABET IN CIRIA 
SANCII l'ETKI DE ARENA. UEL IIAHERE DEBET. 

In primis debel habere fìdelilalem de omnibus hominibus ipsius 
curie, el debenl turare quod non debenl uendcre nec dare lerras 
ipsius arcbiepiscopalus. nisi in famulis ipsius curie, el per licen- 
tiam ipsius Archiepiscopi, el hoc debenl facere ubicumque habilenl 
famuli predicle curie el hec sunl condiliones. 

De manso de (icario solidos. mi. de manenlalico. 

Arcliipresbiler sancii marlini. solidos. hi. de manenlalico. 

Andreas balbus dal denarios. xvm el spallam. i. de loco de 
domo de manenlalico. 

De granarolo denarios. xvm. el spallam. i. de manenlalico. 

De morella, facius el fralres eius. el de pastino episcopi ollonis. 
solidos. v. el pullos. n. prò comealu. 

De manenlalico bucardi. solidos. v. 

De loco de guasto, spallas. n. ani solidos. 11. una prò condilione 
el allera prò manenlalico. 

Gastaldi, spallas. n. una prò gaslaldalu. el. allera prò molendini 
condilione de glariolo. 

De loco sancii silueslri. denarios. xml. et dimidium. 

Raimundus. et amicus. el marchio, debenl dare, denarios. mi. 
et mediani pensionem. et capones. n. el gallinas. n. prò libellaria 
quani lenent. 

Gaslaldus de bega li dal spallas. 11. prò decima. 

Isti sunl qui facilini domnicalum sancii petri de arena, putanl 
et cauanl. el facilini omnia que necessaria sunl ipsi domnicalo. et 
uindemianl el ponimi in lorculari. el pistanl. et m illuni in bulem. 
el adiuuanl eum adducere ad mare, el stringimi bules. nomina quo- 
rum hec sunl. 



Raimundus. 
Amicus. 

Marcino. 

Andreas balbus. 

Fulcus de loco sancii siliiestn. 

Locus de granarolo. 

Locus presbiteri sancii marlini. 

Locus de domo. 

Locus de domnicalo. 

ISTE SUNT CONDITIONES QL'AS ARCIIIEPISCOPATUS HABET IN CURIA 
NERI». UEL HABERE DEBET. 

Casal de curie quem (enei pelrus larega qui esl inler uiam per 
Iribunam ecclesie el uullurascum dal spallam. i. 

De loco qui esl supra ecclesiam dal medielalem de omnibus, el 
pastum. i. 

De campo posi domo collam medielalem de omnibus, el spallam. i. 

De loco care cosse medielatem ficuum el oliuarum spallam. i. 

De baldo cagapice idem. 

De beneficio. 

De cedràie, spalle, n. prò manso. 

De manso de palma et de lauro, spalla, i. quam dal iohannes 
de palma cum consorlibus suis. el manifredus de loro cum con- 
sorlibus suis. 

De manso de oliua et cauedurno spalla, i. quam dal marlinus 
cauedorno el consorles eius. et bona nox cum suis consorlibus. 

Casal de fabrica el de allo, spallas. il quas dat Marchisinus. 

De uicanico. spalla. 1. quam dat anselmus cum consorlibus el 
bonus infans cum consorlibus suis. 

De casali de ualle el fabrica. xii. denarios. prò spalla, i. sed 
curia dal terciam parlem buius spalle. 



( 51 ) 

De uicanico in alia parie bariles. vini, et pedes. un. de salicibus 
ad domimi cullam faciendam. 

Gastaldus prò decima < piani lenel dal spalla*, vi. de clapis. 

Vxor iohannis de merlo, dal spallam. i. et gallinas. il. prò ma 
nenlatico. de terra que fu il mariti sui. el que fuit de hominibus 
de molaciana. 

Illi qui colligunt decimam de oliuis in plebeio de nerui da ni 
curie spallas. mi. 

ISTE SUNT PENSIONES. 

Casal de cauedorno. denarios. vini. Casal filiorum adam. denarios. 
vini. Casal de fabrica. denarios. vini. Calle, denarios. vini. Casal de 
loro, denarios. vini. Casal de palma, denarios. vini. De torri, dena- 
rios. mi. et dimidium. 

ISTI SUNT OPEKARIl DE NERUI. 

Archipresbiter marlinus cum nepolibus suis. uidelicel guilielmus 
el uassallus de uullurasco cum suis nepolibus. isti prefali debent 
facere bulas de nouo. et stringere in unoquoque anno. 

Filii uilalis de oliua. guilielmus et oberlus. pelrus et marlinus. 

Anselmus de oliua cum filiis suis. 

Filii trabuchi. andreas et oglerius. et urso. 

Filii martini cauedorni. alda. et guilica. 

Filii bone noctis. eribertus. marlinus et iohannes. 

Johannes pisanus cum fìliis suis. 

Albertus lingua, et nepoles eius. 

Mainfredus de lori, et nepoles eius. 

Filii marlini de iurri. fulcus el bellobrunus. 

Filii uicini. oberlus. guilielmus. el olio el guilia. 

Guilielmus de fossato cum filiis suis. 

Johannes de palma el iohannes bullo, el alda cazola. 

i 



( M ) 

Ansaldus de puleo. el filins eius rubaldus. 

Rubaldusde insula, el sorores eius. et guilia consanguinea cornili 

Marinus de fabrica. el filii eius. 

Bonus infans de fabrica. 

Lanfrancus gastaldus et fraler eius guilielmus. 

Roglerius cuin sororibus suis. 

Caracosa el bona uila fraler eius. 

Petrus larega curii sororibus suis. 

Faciolus cum sororibus suis. 

Isti onines predicli debent tot operas curie facere. quol et 
denarios persoluuiilur prò pensione, et sunt denariorum solidi, v. 
minus denarium. i. el dimidium. 

Isti predicli uidelicel filii uitalis. el alii qui descripii sunl ordi- 
natini posi eos. debent facere domnicatum. de nerui. pillare, fodere, 
et palos facere in siluam. et adducere. el facere uineam. el uinde- 
niiare. el portare ad lorculare. el pistare. el mitlere in buias. et 
adiuuare ad mare deportendum. el adducere fenum de monlibus. 
et in cassinam reponere. siculi unicuique secundum suam parlem 
tangil. et debent omnes mitlere duos homines de ipsimel in uno- 
quoque anno, ad sanclum romulum prò blaua ani prò cereis dedu- 
cendis. 

ISTI SUNT QUI DAIST BARILES ET SALICES AD DOMNICATUM DE NERUI. 

Anselmus de uicanico cum suis nepolibus el cum suis consor- 
libus. barilem. 1. et pedem. i. de salicibus. 

Faciolus de pasia el sorores eius et consanguinei eius. dant 
barriles. n. et pedcs. n. de salicibus. 

Guiliclmus enganna deo. dal dimidiani barrilem de sorlibus 
anselmi el facioli. 

Gandulfus de sturla cum fralribus suis barrilem. i. el pedem. i. 
de salicibus. 



( 53) 

Filli alberti de prato de sanclo syro emiliano prò easlaneto de 
uiganico. barriles. n. 

Alerius de molaciana. el boso de monte, et oberlus de ranelo. 
barrile ni. i. 

Filii pagani de campo domnico. et bonus segnor de dercogna. 
barrilem. i. 

Breue recordalionis facimus nos Albertus qui dicilur lingua, qui 
fui gaslaldus episcopi ianuensis. per xim. annos de opere quod ego qui 
supra Albertus de bnminibus de nerui qui habenl et possidenl lerras 
que sunl de libellaria Sancii syri. Vilalis de oliua faciebal ope- 
rane i. cum filiis suis. Johannes trabucus faciebat opera ni. i. cum 
filiis suis. Bona nocle fraler illorum operam. i. cum filiis suis. 
Anselmus de oliua. operam. i. cum filiis suis. Àlbaueira. operam. 
i. Marlinus cauedornus de oliua cum filiis suis operas. ini. el me- 
diani. Johannes pisanus cum filiis suis duas parles unius opere. 
Albertus lingua duas porciones unius opere. Ansaldus de serra, ope- 
ras. ii. et quartam opere. Guilielmus de fossato, operas. un. el me- 
diani. Manfredus de lauro operas. mi. et mediani cum fralribus suis. 
Oglerius el Andreas germani de terra de turri. operas. 11. Marlinus 
el uicinus germani de terra de Mirri, operas. 11. Johannes de palma 
operas duas. Johannes bullus operam. i. Gambarellas operas. 11. el 
quarta de opera palme. Alda cazola duas operas et quarta opere. An- 
saldus de puleo operam. i. prò terra de fabrica. Marlinus de fabrica 
operas. 11. minus quarta prò terra de fabrica. li. izeno de fabrica. 
operam. i. Presbiler marlinus fraler de fabrica. operam. i. Johannes 
reza. operas. 11. Marlinus cacapice. operas. 11. el quarlam. Veneran- 
dus de ecclesia simililer. Faciolus de paxia operam. i. el oclauam prò 
manso de ualle. 

Ego lanfrancus rezanus gaslaldus domini Syri Archiepiscopi, per. 
x. el odo annos accepi islas operas. Rubaldus de insula cum sorore 
sua operam. imam. 



( U ) 

ISTE SUNT CO.NDITIONES QUAS ARCHIEPISCOPATUS HABET IN CIMA 
SANCII M1CIIAELIS DE LAUANIA QUE EST PH0PE CRAUELIAM. UEL HABERE DEBET. 

In primis debel habcre fidelilatem de omnibus bominibus ipsius 
cune, siculi de aliis famulis. ci debenl iurare quod non debeni uendere 
lerram ipsius arcbiepiscopalus. nec dare nisi in famulis ipsius curie, 
fi per liccnliam ipsius Archiepiscopi, ci hoc debenl tacere ubicumque 
habilenl. el hec sunl condiliones. 

De loco qui dicitur oliua. porcum. i. solidos. in. de manenladico. 
ex quibus dal ramusinus cum fralre suo. denarios. vm. pelrus de 
oliua. denarios. vili, razo denarios xx. 

Omnes isti prefali debenl tacere domnicalum curie sancii michae- 
lis. pulare. fodere, el uindemiare. pislare. in bullas millere. ci bulas 
de nouo facere. alque lorcularia. et stringere in unoquoque anno, 
el colligere oliuas domnicas. el facere oleum, et adducere uinum 
ad mare. 

Prelerea ad domnicalum de mari faciunl domimi et lorcularia. 
butas omnia de nouo. et stringere per singulos annos. 

Illi qui lenent domnicalum de mari, danl gallinas. un. ad natale 
domini. 

Lazetus debel dare spallam. i. aul denarios. xu. prò sorte fra- 
Iris sui. qui sine herede et sine lestamenlo morluus est. prò con- 
dicione. 

Hec est concordia quam fccil oberlus sulphur inler homines de 
curia sancii michaelis. qui habebanl inler se maximam discordiam 
de terris quas tenebant. et de condilionibus quas debenl persoluere 
curie. Dominus Syrus Archiepiscopus confìrmauit liane conuenienliam 
inler eos esse fìrmam el slabilem. ipsis omnibus presentibus in 
palacio suo. presente philipo de lamberlo. et Guilielmo iudice de 
ripa, el Oglerio danisio. el iohanne lauanino. et ahi multi, diuiserunt 



( 55 ) 

enini inler eos lerram illam in Ires parles sicul inferi us conlinrtur, 

Petrus eailus cum suis consorlibus. uidelicet iuhannes borcius. el 
iohanncs fìlius pel ri caili. habcnl terciam par lem inler se. et danl 
porcnm unum omnes in simili de solidis quinque. 

Lanfraneus fìlius pelri de oliua cum suis consorlibus. uidelieel 
andrcas balbus el dominicus. simililer de alia lercia parie danl por- 
cum. i. de solidis. v. 

Ramosinus el oliuerius fraler eius cum suis consorlibus. uidelieel 
iobannes circinalus. el fralres eius. Alberlus bullonus. marlinus et 
girardus. danl de alia lercia parte porcum unum de solidis quinque. 

Sanctus frucluosus debel dare denarios xin. el medium. Guilia de 
nasci, denarios. vini. Papa. x. Galignolus. denarios. un. el medium. 
Alberlus munerellus denarios. vii. fìlii Guidonis de serra cum suis 
consorlibus denarios vini. .Iobannes gazagnolus. denarios. i. el me- 
dium. Rem fìlii guidonis de serra cum suis consorlibus. denarios. 
vi. Terra feuiasca. solidos in. et de islis debel plebs. denarios xvm. 
Guilielmus de seueralo. denarios. xvm. De terra de plano, in. quar- 
tinos milice. el si seminaueril frumenlum quarlinos. u. de festiui- 
tate sancii quirichi. medielas candelarum. et denarios. in. ueleres. 
De lerra campasca. denarios. xm. el medium. Filii de cono de ue- 
zano. solidos. ni. 

De curia molaciane babel Arcbiepiscopus de molendino domnico. 
minas l.xxxviiii. et quarlinum. et sabbadalicum. 

INCIPIT DE REDWTIBUS MOLEiNDIISOKUM CAPUT XVII. 

De molendino de periculo. minas xu. Rem minam. i. quanti emii 
Archiepiscopus a sorore Guidonis orbi. 
De molendino de nuce. minas xxxvi. 
De molendino de lacu draconario. minas. vii. 
De molendino de bertesca, minas. xim. 



( 56 ) 

De molcndino subterralo. minas. v. et dimidiam 

De molcndino de calzolo. minam. i. 

De molcndino de scandolclo. quartinum. i. 

De molcndino de fullo. minam 1. ci dimidiam. 

De molcndinis quos tenerli porcelli ad qiiarlum reddendum. de- 
bet habere Arcliicpiscopus quarlum absqne omni dispendio. Preler 
hoc. emit Archiepiscopus lolam porlionem quam ibi lencbal lam- 
bertus porcns. 

De molcndino nouo qui est de suplus isto predicto. Debcl baberc 
medielalem. 

De curia Sancii pelri de arena, babcl Arcliicpiscopus de niolcn- 
dino de glariolo uidelicel de mediclale molendini. minas xxvi. 

De curia medolici. de molendino nouo minas. xvn. 

De molendino de canlone. quarlerium. i. 

De molendino de cerro. quarlerium. unum. 

De molendino binello. xxnn. parlem. 

De molendino de nuce fclam. 1. 

INCIP1UNT LAl'DAMENTA CONSULUM DE COMUISI ET DE PLACITIS. 

DE DECIMA DE MARI. 

LAIS. I. DE FRIZURIO ET DE SANCTO RAPHAHELE. 

In ecclesia sancii laurenlii in parlamento faclo in presenlia ho- 
norum hominum quorum nomina subler egunlur. Consules Lanfran- 
cus roza. el Oberlus malus ocellus. et Lamberlus gezo. el Oglerius 
capra laudauerunl. et affìrmauerunl. quod ille naues que uenerinl a 
mercato sancii raphahclis. uel a frizurio in quibus habuerinl usque ad 
odo homines del per unumquemquem domino oloni episcopo, uel suo 
misso et illius successoribus minam imam frumenti, el ille naues que 
habuerinl usque ad duodeciin homines del per imam quamquam minas 
duas. Que uero habuerinl ad duodecirn in sursum. del pei* unum- 
quemquem hominem quartinum unum. De illis nauibus dixerunl que 



( 57 ) 

babuerint maiorem partenti frumenti quam de aliis rebus Facilini 
est hoc anno ab incarnacene domini noslri ihesu chrisli. Millesimo 
centesimo seplimo {decimo) mense augusli. indicione septima. 

In hoc laudamenlo inlerfucrunl testes. Gandulfus rufus. Ilerius. Ober- 
tus pedicula. Albertus guaracus. Guido spinula. Dodo de aduocalo. 
Lanfrancus et Guiliehnus germani. Olo fornarius. Lanfrancus de razelo. 
Ido de gandulfo de matrona. Olo et Vasallus fralres. Bonus uasallus 
transucrsagnus. Ingo saliens mare. Wilielmus de bono bello. Ribal- 
dus foli paucu. Bellamulus. Gandulfus rudicauda. Guiscardus Oberlus 
fraler eius et multi alii quorum nomina sunl diffìcilia scribere (*). 

(*) Il presente lodo consolare fu già pubblicalo dal Cuneo nelle sue Memorie 
sopra l'antico debito pubblico ecc., pag. 237, dal Banchero Duomo di Genova 
illustrato e descritto, pag. 255, e nel volume li Chanarum dei Monumenta 
Historiae Patriae, N. cxlvii. col. 185. 

Il primo di tali scrittori lo trasse dalla preziosa Raccolta ora posseduta dal Sig. 
Avv. Ageno, e, sulla scorta dell' aulore della medesima , lo assegnò dall' agosto 
del 1114, nel quale anno veramente, giusta il computo cesareo, correva l'indi 
zione settima notata nell'atto; ed il signor Banchero, avendolo copiato dal 
Cuneo, lo riferì sotto la stessa data. Ad un' epoca ben più lontana si trova 
esso invece ascritto nel citato volume Chartarum, cioè al 17 agosto 1100; 
essendo che nel Codice membranaceo sincrono servito per la pubblicazione di 
questo come di molli altri atti , i quali verrò appresso indicando, e comunicalo 
alla R. Deputazione di Storia Patria dal Cuneo medesimo , è detto che il lodo 
venne pronunciato nell'anno millesimo centesimo seplimo decimo mense augu- 
sti ; e fu creduto che il seplimo decimo dovesse riferirsi ai giorni del mese 
accennato , anzi che agli anni nei quali si inoltrava il secolo xn. Ma i Con- 
soli , che vi si trovano indicati, non appartengono che al 1117; e perciò il 
lodo non può altrimenti assegnarsi che all' agosto di quest' anno. Egli è vero 
che nel Registro è semplicemente notato millesimo centesimo seplimo; ma che 
la parola decimo sia stata dimenticata dal copista riesce così evidente, che 
io mi sono fatto carico d' insinuarvela. Vedasi inoltre sulle varie questioni, 
alle quali diede luogo l'erronea cronologia di tale alto, la Serie dei Consoli ecc. 
pag. 233. 



( 58 ) 

DE EODEH. II. 

In palacio episcopi] in presentia bonorum hominum quorum no- 
mina subler legunlur fuerunt consulcs Iterius pedieula et Oglerius 
capra, et Guilielmus de mauro, ci Guilielmus de unita, laudauerunt 
el affìrmouerunl sicut alii consulcs in compagna lanfranci roce el 
oberti mali ocelli anlea laudauerunt. quod omnes ilio naues que 
uenerinl a mercato sancii rapbaelis uel a frizurio. in quibus ha- 
buerinl usque ad odo bomines. Del per unamquamquam do- 
mino Sygefredo episcopo uel suo misso el suis successoribus mi- 
nam imam frumenti, el ille naues que habuerinl usque ad duodecim 
homines dent per unamquamquam minas duas. que uero habuerinl a 
duodecim in sursum. denl per unumquemquem hominem quarlinum 
unum. De illis nauibus laudauerunt que habuerinl maiorem par lem 
frumenti Interfuerunl tesles. Lanfrancus aduocalus. Wilielmus el 
bonus Yasallus germani. Gandulfus rufus. Olo eius lilius. Bellamutus. 
Olo uice comes. Ido frater eius et Gandulfus. Wilielmus guercius. 
Ido frater eius. Oglerius de insula. Capharus. Guiscardus. Albertus 
guaracus. Lambcrlus gecius. et multi alii quorum nomina sunt diffi- 
cilia scribere. 

Millesimo centesimo xxiu. mense iulii indicione u ("). 

DE MARITIMA LAUS ET DE PROUIISCIA III. 

Fn palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Guilielmus niger. 
Philypus de lamberlo. Obertus usus de mari laudauerunt quod 
unumquodque Iignum de omnibus nostri episcopalus. qui iuerit a 
porlu pisano in sursum. el a monacho in iusum quod ueneril car- 

(*) V. Chartarum n, N. clviii , col. 200. Nel luglio del 1 125 l'indizione che 
eorreva non era veramente la 2.', ma la 14' genovese, e la 13.' cesarea. 



C »9 ) 

ricalum de maiore parie grani. Iribual Archiepiscopo per un uni - 
quemquem hominem quartinum unum grani. Exceplis duabusparlibus 
per naucleriam. Exceplis feriis de frizulio. el sancii Raphaelis. de 
quibus Iribualur ei sicul est solilus accipere. liane laudem ideo fece- 
runl. quia cognouerunl idoneis tcslibus. episcopos ianuensis ecclesie 
anliquilus suscepisse. de cunclis Iignis in prediffinilis locis eunlibus 
qualiler superius prelaudalum esl. Hoc ilaque cónsules cognoscenles. 
taliler ut superius Iegilur finn iter persistere decreuerunl. 
Millesimo cxxxvmi mense ienuarii indicione prima (*). 

LAUS UE EODEM IN HAC A ROBORETO IMI. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Cónsules Bellamulus. Bonus 
uasallus de odone. Guilielmus niger. laudauerunl quod unumquod- 
que lignum de hominibus noslri episcopalus. qui manenl a roboreto 
usque bisannim qui iueril a porlu pisano in sursum. et a mona- 
cho in iusum. quod ueneril carricalum de maiore parte grani, tri- 
bual Archiepiscopo per unumquemquem hominem quartinum unum 
grani. Exceplis duabus parlibus per naucleriam. et Exceplis feriis 
de frizulio et sancto Raphaeli. De quibus Iribualur ei sicul est 
solilus accipere. Hanc laudem ideo fecerunl. quia hoc ei fnissc lau- 
datimi per cónsules alterius consulalus cognouerunl. 

Millesimo cxl mense decembris indicione in (**). 

LAUS UE PARATA CONTRA IOHANNE BARCHA, V. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Cónsules Bellamulus. Bonus 
uasallus de odone. Guilielmus niger laudauerunl. quod illa parala 
quam Johannes barca et Guilielmus barca fecerant in insula de bi- 

*) Ibid. N. clxxiv, col. 220. 
(«") Ibid. N. clxxxix, col. 237. 



( 60 ) 

sannia destruaiur. et amplio* Uri ubi fuerai non sii. (Jane laudani 

ideo feceruni. quia cognoueruul illatn pantani fuissc noiinin ojmi>. 
el molendinis Archiepiscopi nocebal. el illa panati nullo modo am- 
plius ibi fuerai et idcirco laudauerunl ul supra legitur. MiUeainM 
cxli mense ienuarii indicione ni. 

LAUS DE TEKHA QUE EST POST TMBINAM SANCII LAI.ItE.YIII. 

Irs palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Guilielmus nigrr. Bcl- 
lamulus. Bonus uasallus de odone. Ansaldus de auria. laudauerunl 
quod Syrus dei grafia ianuensis Archiepiscopi^ el eius successores 
habeanl ci possideanl sine eonlradicione agnelis. el omnium perso- 
narum per cam domimi illam que esl posi Iruinam sancii nicho- 
lay de sanclo laurenlio iusla domum Guilielmi caili. Hoc ideo fe- 
cerunt. quia cognoueruul. quod per libellum uigiuli nouem anno- 
rum eam delincbal. Millesimo cxl mense decembris indicione ni (*). 

LAL'S DE CLUSA MOLENDIM NOLI DE BISANNO. 

In ponlile canonice sancii hiurenlii. Consules Oberlus lurris. Gui- 
lielmus barca. Wilielmus Hiatus ocellus. laudauerunl el affirmaue- 
runt. quod commune ianue nec aliquis per eum nullo modo pos- 
sinl impedire cluuiam cum molendinis neque ponlem Archiepi- 
scopo neque abbali sancii slephani. neque eorum successoribus. 
el si pons aliquo lempore rumperelur. Archiepiscopus el abbas 
rehedificenl eum. Hanc laudem supradicli consules ideo fecerunl. 
quia communis ianue misil in placitum Archiepiscopum el abbalem 
de supra diclis rebus, el non cognouimus quod communis ullam 
ibi haberel racionem. 

Millesimo cxli mense ienuarii indicione secunda ("). 

(*) Ibid. N. clxxxviii, col. 257. 

(*') Ibid. N. cxci, col. 239. L' indizione corrente nel gennaio Il<il , non era 
li' seconda , ma la terza genovese e la quarta cesarea. 



( 61 ) 

LAUS DE FILIIS BERARDI DE SANCTO LASSO. 

In palacio ianiiensis Archiepiscopi. Consulcs Guilielmus fìlius ca- 
phari. Ceba. Olo index laudauerunl filios berardi de sanclo olasci 
deinde esse famulos ecclesie sancii syri Januensis. Hanc laudem 
ideo fecerunl quia consules fuerunt aput caslrum medolici. ubi 
eral dompnus Archiepiscopus syrus cum cius curia, lum quia fa- 
mulos suos sibi fidelilatem facere iubebat. tum quia quidam iniu- 
sle a quibusdam sue curie fueranl illala in suo iure recuperare uo- 
lebal. Quare berardum de sanclo olasci. causa faciende fidelilalis 
uocauil. qui prò eius iussu illam sibi fecil. ac famulum sancii syri se 
professus fnit. Filii uero eius ad hanc faciendam uocali. illam facere no- 
luerunl. Dicebanl enim quod coram consulibus uenirent et se famulos 
non esse oslenderent. quibus ab eisdem consulibus inducia conscilii 
dala. coram eis uenerunt. se quoque famulos esse, et Archiepiscopo 
fidelilatem facere nunciarunl. Causa igitur cognita, et eorum confes- 
sione, illos esse famulos ianuensis ecclesie sancii Syri ut supra 
scriptum est perhenniler decreucrunt. Millesimo cxlii. mense no- 
uembris indicione quinla O. 

LAUS DE NEPOTIBUS PREDICI! BERARDI UIDELICET DE URSO ET BOLLANO. Villi. 

In ecclesia sancii georgii. Consules Ceba. Olo index laudauerunl 
belianum et ursum quondam nepolcs berardi de sanclo olasci. de- 
inde esse famulos dompni Syri ianuensis Archiepiscopi, et succes- 
sorum eius. et faciat ex eis sicul de aliis famulis. Hanc laudem ideo 
fecerunt. quia et parenlum origine eorumque confessione hos eiu- 
sdem ecclesie famulos esse cognouerunt. 

Millesimo cxlii mense decembris indicione quinta (**). 

(*) Ibid. N. cxcvu, col. 245. 

(**) Ibid. N. ccix, col. 253. Si avverta che un tale atto viene ivi erronea- 
mente assegnato al H43. 



( 62 ) 

I.AIS DE IOHANNE CYBO ET UE CALCIMARIA. X. 

Iis palacio ianuensis Archiepiscopi. Conr.ules. Olo iudex. Guiliel- 
mus filius caphari. Ceba. Oglerius de mari laudauerunl. quod Jo- 
hannes gybus. el Calcinarla deinde sinl famuli curie Archiepiscopi 
ianuensis el Archiepiscopi^ ianuensis faoial ex eis. sicul ex aliis 
famulis. ita quod ab eis uel ab aliquo prò eis nullomodo conuen- 
niri possil. liane laudem ideo fecerunl. quia cognouerunt leslibus 
malres corum fuisse famulas Archiepiscopi! ianuensis. el seruire epi- 
scopo el indicali ab eo prò famulabus. Idcirco consulcs cogno- 
scenles illos fuisse fìlios famularum. nec lanlum lemporis prò li- 
beris slelisse prò ul racio ad prescriplienem (*) deposcii. illos ut 
supra legilur perhenniter famulos esse laudauerunl. 

Millesimo cxlii. mense decembris indicione quinta. 

LAl'S DE DOMO ARDITIOMS CASTAUEXTIE. XI. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Cousules Olo iudex. Wilielmus 
pecollus. Ceba laudauerunl quod prò hoc quod habenl heredes 
benencase caslauenlie quondam uxoris guilielmi de curia, el benen- 
casa quondam uxor ardizonis caslauenlie de domo que fuil ipsius 
ardicionis caslauenlie leneanlur dare Archiepiscopo ianuensi singulis 
annis nomine census denarios Ires ianuenses. Hanc laudem ideo fe- 
cerunl. quia cognouerunt leslibus domimi illam fuisse libellariam. 
Insuper laudauerunl. quod quanlum superaueril de bonis que fue- 
runt ardizonis caslauencie. absolucione patrimonii anlefacli et ler- 
cie benencase uxoris quondam ardicionis sii de ianuensi Archie- 
piscopo el eius successoribus sine conlradicione benencase. et 



(*) Ad prescrìptionem famulalus è dello invece nel voi. n Gkarfarwn, 
N. r.xcix, col. 215 , ove è insorilo il presento documento. 



(63 ) 

omnium personarum per cani. Hanc laudem ideo fecerunt. quia 
cognouerunl ardicionem famulum fuisse. cuius res eo quod sine 
herede decessit ecclesie cuius famulus fuil deuenisse. Sed quia fa- 
niulos ecclesie prò noslro usu res eorum donare el uendere posse 
pieceperunt ideo el donationem propler nuplias quam uxori fece- 
ral. et dolem quam ab ea susceperal de bonis ipsius solulas esse 
decreuerunt. Reliquum quod ab haruni rerum solucione rcslaueril 
ecclesie in solidum laudauerunl. Millesimo centesimo quadragesimo 
secundo mense iunii. indicione mi (*). 

LAUS DE DOMO A.NSELMI DE GOTIZO 
QUE FUIT DE SUPRADICTO CASTAUENTIA XII. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Wilielmus filius 
caphari. Olo iudex laudauerunl. quod Anselmus de golizo balbo millat 
sanclo Romulo singulis annis in seruicio Archiepiscopi semel me- 
dium hominem cum dispendio archiepiscopi de manducare et bibere 
prò censii illius domus quam comperami de ardizone caslauenza. 
quam cognouerunl libellariam archiepiscopalus fuisse. el ipse de 
celerò leneat eam per libellariam. Hanc laudem ideo fecerunt. quia 
Archiepiscopi^ fuil in iure cum Anselmo de hac domo, quam sibi 
deuenisse dicebal ob hoc quod censum quem prò illa domo dalor 
illius curie inferre cogebalur non obtulera!. Tandem placilum co- 
rani consulibus placilalum in eosdem consules per conuenlum sine 
debito sacramenti positum fuil. Cognouerunl enim Ruslicum casta- 
uenliam prò censu huius domus in seruìlio episcopi semel in anno 
iuisse. Set moderacione utriusque partis contemplala, illuni dare 
medium hominem in seruicio Archiepiscopi ut supra decernitur de- 
creuerunl. Millesimo cxliii mense ienuarii indicione. v (**). 

(*) Idib. N. clcv, col. -242. 
(**) Ibid. .\. ce, col. 245. 



( «4 ) 

LAUS DE PRATO EPISCOPO XIII. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Guilielmus pezollus. 
Olo iudex laudauerunl quod Archiepiscopus ianuensis deinde ha- 
beat et nomine proprietario possideal sino conlradicione boni uasalli 
et omnium personarum per eum. Nominatine tolam illam lerram 
quam bonus uasallus habebal et possidebat in prato episcopo. liane 
laudem ideo fecerunt. quia et libellariam episcopatus illam lerram 
fuisse et pensionem solilam non prestasse cognouerunl. Millesimo 
cxlii. mense iunii indicione quarta O. 

LAUS DE DOMO ARNALDI BATICADI XIII. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Olo iudex. Guilielmus 
filius caphari. Ceba laudauerunl. dompnum Syrum ianuensem ar- 
chiepiscopum eiusque successores deinde habere et possidere sine 
conlradicione Imelde quondam uxoris arnaldi baltugadi. omnium- 
que personarum per eam. Nominaliue tolam illam domum. quae 
fuil arnaldi balligadi. que posila est in domo, que obuenit ipsis 
ex parte iohannis chrisliani. cui domili coherit. ab una parie uia 
Retro irexenda. Ab alia terra Alberti guercii. Ab quarta parte terra 
iohannis calderarii. el olonis de calegnano. Infra islas coherenlias 
laudauerunl in integrum eo quod libellariam episcopalus fuisse. el pen- 
sionem soluisse cerlis leslibus cognouerunl. proquamullis temporibus 
transaclis. neque pensionem solueranl. neque libellariam fuisse di- 
cebant. quare his consideralis racionibus laudauerunl ul supra le- 
gilur scriptum est. Possessionem quoque eius Archiepiscopo (radere 
fecerunt. Millesimo cxlii mense nouembris indicione. v ("). 

(*) lbid. IN. cxciv. col. 241. 
(**) lbid. N. cxcvin, col. 244. 



( 65 ) 

1.AUS DK DOMO IOHANNIS CALDERARI1 XVI. 

In palaoio ianuensis Archiepiscopi. Consules Olo index. Guilielmus 
lìlins capliari. Ceba laudauerunl. quod Johannes calderarius soluat 
Archiepiscopo ianuensi singulis annis denarios duos ianuenses prò 
censu unius domus. qam habel in domo. Cui coherit ab una parie 
terra Archiepiscopatus. Ab alia quidam consors ipsius qui uoca- 
lur Olo. Ab alia Irexenda. Ab quarta parie uia. et de celerò sit 
libellaria. et lenealur per Iibellariam. tanquam Archiepiscopus ei 
libellum fecisset. Hoc ideo fecerunt. quia illam lerram Iibellariam 
esse et lanlam possessionem solilam prestare cognouerunl. Mille- 
simo cxliii. mense marcii indicione un (*). 

In uilla medolici sublus caslrum Archiepiscopi. Consules Olo iu- 
dex. Wilielmus filius caphari. laudauerunl dompnum Syrum ianuen- 
sem Archiepiscopum eiusque successores deinde habere et possidere 
quandam peciolam terre, positam infra uineam golize. et est ipsa pe- 
ciola bene paslanala de uinea. sicut est terminala et consignala. et 
hanc habeanl sine contradicione gotice. et omnium personarum per 
eam. Hoc fecerunl uolunlate gotice que prediclam peciolam termi- 
nauil et cpiscopalus ianuensis esse professa fuil. Millesimo cxlii 
mense oclubris indicione. v (**). 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Oglerius uenlus. 
Bonus uasallus de odone. Wilielmus luxius. Vgo iudex laudauerunt 

(*) Ibid. N. cai. col. 247. Questo alto non appartiene già al marzo del 
1U5, sibbene a quello del 1142, nel quale veramente reggevano il Consolato 
gli individui in esso indicati, e che, giusta il consueto, uscirono di carica il 2 
febbraio dell'anno successivo. L'indizione quarta (genovese), che vi si nota, 
corrisponde anch'essa al 1142. 

(**) Ibid. N. cxcvi , col. 243. 



( 66 ) 

quod Oglerius filius quondam sclaracor sii deinde famulus dompui 
Syri ianuensis arehiepiscopi. el successori! m eius. et famulalum 
sicut alii eius famuli, ipsi exhibeat. Hanc laudem ideo fecerunt quia 
maurum de democolla, et ab co descendonles famulos episcopatus 
ianue esse cognouerunl. et ab episcopis iudicari. nam islum Ogle- 
rium ab eis descendisse plurimis lestibus preeeperunl. His ilaque 
racionibus cognilis ut supra diffinilum est decreuerunt. Millesimo 
cxliii mense aprilis indicione v. (*). 

Iìn palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odono. Oglerius uentus. Guilielmus lusius. Vgo iudex laudauerunt 
quod Grimaldus filius quondam Olonis canelle Iribual ianuensi 
Archiepiscopo denarios nouem ianuenses prò pensione domus de 
burgo quam possidel el lenet. Hanc laudem ideo fecerunl. quia co- 
gnouerunl lestibus idoneis. quia Olo canella el auia eius erant so- 
liti dare prefalam pensionem ianuensi episcopio prò eorum domi- 
bus quas prò libellaria oblinebant. Qua igilur racione cognita lau- 
dauerunt ut supra scriptum est. Millesimo cxliii mense iunii indi- 
cione v ("). 

LAUS DE GUASTO ET DE UALLE ALTA. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Vgo iudex. Bonus 
uasallus de odone. Oglerius uentus. Wilielmus lusius laudauerunt 
quod dompnus Syrus ianuensis Archiepiscopus eiusque successores 
deinde habeant et possideant sine contradicione bonifanlis democolta 
omniumque personarum per eum. Nominatine lolam illam terram 
quam bonus infans obtinebat in ualle alla et in guaslo quod ncque 
bonus infans neque aliquts per eum aliquo modo conuenire eum 
nel aliquem per eum possil. Hane laudem ideo fecerunt quia co- 

(*) Ibid. N. ceni, col. 248. 
('*) Ibid. N. cciv , col. 248. 



(67 ) 

gnouerunt teslibus et libellis hanc lerram libellariam fuisse. el quia 
nisi in famulos sancii Syri deberel alienari quam Bonus infans sine 
censu lenebat. et in alium quam in famulos alienala fuerat. quare 
consules hoc cognoscentes. tum quia condicio libelli fracla fuerat. 
tum quia sine censu (enebalur prefalam lerram Archiepiscopo eius- 
que successoribus ut supra dicium est laudauerunl. et eiusdem terre 
possessionem tradiderunl. Millesimo cxliii mense iulii indicione v (*). 

LAUS DE DECIMA HOMINUM DE SAURI XXI. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Oglerius uenlus. Bonus 
uasallus de odone laudauerunt. quod omnes homines de sauri tri- 
buant domino Syro ianuensi Archiepiscopo el eius successoribus 
decimam grani sicut in laude Archiepiscopalus notalur. Hoc ideo 
fecerunl. quia consules iuerunt ad sauri prò hac causa et consules 
de sauri et populus eiusdem loci fuerunt confessi quod decimam 
dare debebant. et eam sine omni querela dare uolebant. Millesimo 
cxliii mense oclubris indicione quinta (**). 

LAUS DE DECIMA UULTURIENSIUM. ET DE PELLIO 
ET DE SESTO ET DE CORNELIAVO. ET DE SANCTO PETRO DE ARENA. XXII. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules. Bonus uasallus de 
odone. Oglerius uentus. Guilielmus lusius laudauerunl. quod omnes 
homines de uulluri. de pelio. de sesto, de cornigliano. de sancto 
petro de arena. Iribuant domino Syro ianuensi Archiepiscopo et 
eius successoribus decimam grani sicut in laude archiepiscopalus 
nolatur. Hanc laudem ideo fecerunl. quia Archiepiscopus per hy- 
conomum suum Alexandrum lamentatus fuil ex eis quibus decima 

(*) lbid. N. cev, col. 2i9. 
(**) lbid. N. ccviii, col. 232. 



( 68) 
laudibus preteriti eonsulatus curiara laudatam habere nequiueral. 
Quibus in iure uenientibus nulla ualuere liti exceplione qua ab 
archiepiscopi inlenlione rationabililer eriperenlur. Consules igìfur 
uisis laudibus el Racionibus Archiepiscopatus laudauerunt ul supra 
difYìnilur. Millesimo cxliiii. mense ienuarii indicione sesia ('). 

LAUS DE TERRA DE B1SAMNO QUE KUIT DE BUCCA. XXIII. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Oglerius uenlus. Vgo 
index. Bonus uasallus de odone laudauerunt. quod dompnus Syrus 
ianuensis Archiepiscopus eiusque successores deinde habeant el possi- 
deant sine contradicione lanfranci buche et omnium personarum per 
eum. Nominaliue totani illam lerram quam lanfrancus buca possidebat 
ad bisannim insta terram porcellorum que fuit adoli el faciat ex 
ea quicquid uolueril sine eius contradicione. Hanc laudem ideo fece- 
runt- quia cognouerunl per libellum quem episcopus antiquilus fe- 
ceral adolo de illa terra quod post decessum adoli si sine fìlio herede 
decederet. illam lerram curie deuenisse. Quo cognito laudauerunt 
ut supra legitur. Millesimo cxliii mense octubris indicione vi. 

LAUS DE DECIMA DE BEGA LI. XXIIII. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Vgo iudex. Wilielmus lusius. Oglerius uentus laudauerunt. 
quod dompnus Syrus ianuensis Archiepiscopus eiusque successores 
deinde habeant el possideant sine contradicione anfossi simpanli. el 
Dandale uxoris eius omniumque personarum per eos. Nominaliue 
totam illam decimam quam obtinebat infra plebegium de bargagi. 
Hane laudem ideo fecerunt. quia cognouerunl illam decimam libel- 
lariam fuissc. sed quia pensionem in libello posilam non soluerant 

(*) Ibid. N. ccxi, col. 234. 



( 69) 

laudauerunl ul supra legilur. Millesimo cxmi mouse docembris in- 
dizione vi C). 

LAUS DE FAMITLIS DE NERUI XXV. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Oglerius uenlus. Vgo 
iudex. Bonus uasallus de odone. Guilielmus lusius laudauerunl quod 
Dompnus Syrus dei gralia ianuensis Archiepiscopus et eius succes 
sores (habeat) plenam possessionem. tamquam in alios famulos sancii 
syri. el non exeat de possessione quamdiu placilum fìnilum fueril. 
Videlicel de omnibus hominibus hic inferius nolalis. 

Quorum nomina sunl bec. Wilielmus de uullurasco. Vassallus 
fraler eius. Filii uilalis de oliua. Filii Irabucbi. Filii presbiteri 
marlini rezani. Marinus de fabrica cum suis fìliis. Filii martini 
cauedurni. Johannes pisanus cum suis filiis. Albertus lingua, el 
nepotes eius. Mainfredus de lauro. Wilielmus de fossato. Johannes 
de palma. Ribaldus de insula. Ansaldus de puleo. Filii eius. Pelrus 
larega. Faciolus de prato. Caracausa. Bonauila eius fraler. Filii 
uicini el eius fralres. 

Cunctorum islorum laudauerunl Archiepiscopo plenam posses- 
sionem ul supra legilur. Hanc nero laudem prefali consules ideo 
fecerunt. quia sepissime uocauerunl eos ul ad faciendam iusliciam 
domino Archiepiscopo ("). et se uenturos consulibus significauere. 
Quod in palacio coram consulibus uenientes. ei ad racionem slare 
conlenserunt. et ad faciendam racionem uocacione consulum uenire 
noluerunt. Qua igilur cognita conlumalia laudauerunl ut prediffìnitur. 

Millesimo clxiiii mense ienuarii indicione quinta. 

(*) Ibid. N. ccx, col. 255. Nel titolo del presente lodo dovrebbe leggersi 
de Bargagì anzi che de Begali, essendo il medesimo relativo a quello, e non 
questo luogo. 

(**) La mancanza del verbo, evidentemente dimenticato dal copista, lascia 
qui sospeso il senso; ma, fuor di dubbio, si ha da leggere vocaverunt eos 
ut ad faciendam iusliciam. . . venirent. 



( 70 ) 

LAUS DE LOCO SANCTI PETil DE ARENA QUEM IIABEBAT 
GANDLLFUS SARDENA XXVI. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Guilielmus lusius. Vgo iudex. Oglerius uenlus laudauerunl. 
quod dominus Syrus ianuensis Archiepiscopus el eius successores 
deinde habeanl et nomine proprietario possideant sine conlradicione 
Gandulfi sardene omniumque personarum per eum. Nominaliue 
lolam parlem ipsius Gandulfi quam oblinebal in manso sancii pelri 
de arena quod est insta terram Archiepiscopatus. Hanc laudem ideo 
fecerunt quia cognouerunt hanc terram libellariam Archiepiscopalus 
fuisse. et censum per eam debere, quem sicut ibi positus fuerat 
non oblulerat. Nam tantum temporis illud relinuerat quod iure terra 
i Ila curie ianuensi deciderai. Quod consules cognoscentes. immo 
etiam dompnus Archiepiscopus per hyconomum suum alexandrum. 
qui prò eo iurauit professus est. se nullomodo credere, censum 
predicle terre curie fuisse redditum. decem annis transactis prius- 
quam ansaldi sardene essel. Quibus igitur cognilis Racionibus lauda- 
uerunl ut supra legilur. Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

I,AUS DE GURRETO SANCTI PETR1 DE ARENA XXVII. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Vgo iudex. Oglerius uenlus laudauerunl. quod Dompnus 
Syrus ianuensis Archiepiscopus eiusque successores deinde habeant 
el possideant sine conlradicione Guilielmi piperis. Guilielmi lusii. 
Oberli consobrini sui. Vasalli de gisulfo. Gabernie. Filiorum quon- 
dam gandulfi de campo. Bulini cauponarii. omniumque personarum 
per eos. Nominaliue lolam illam lerram que est in fronte terre 
Archiepiscopi de sanclo pelro de arena, ab terra que (est) olonis for- 
narii usque in capite superiori terre Archiepiscopi usque in aquain 



( 71 ) 

pulcifere. quod ncque ab eis ueque ali(|uo prò eis ullo modo de 
hac terra eonueniri possinl. Hanc laudem ideo fecerunl. quia 
cognouerunl dictis plurimoruni leslium quoniam inler donipnum 
Archiepiscoputn el eius predecessores. Hanc lerram lolam usque 
in aquam pulcifere possederant quiete per suam. per annos qua- 
dragiula el per (rigirila. Qua igilur racione cognita laudauerunt 
al supra legilur. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

LAUS DE INTEKRUPTIONE POSSESSIONE DE DOMOCOLTA. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Wilielmus lusius. 
Bonus uasallus de odone. Oglerius uentus. Vgo iudex uocauerunt 
el conuenerunl per execulores prò Archiepiscopo causa contestando 
litis. Guilielmum roserium. Johannem blancum. Guidonem aguxinum. 
Guilielmum brununi. Vidianum pantaxadum. Embronem. Fulconem 
ferratellam. Raimundum. et hominem dicium Bonum uasallum de 
anliochia. Guilielmum mussum. Oberlum burgelum. Johannem flede- 
merium. Johannem coruaiium. Presbileros sancle marie de uineis 
de domibus et lerris quas in domocolla lenebant. qualinus ad 
facieudam racionem Archiepiscopo corani consulibus uenirent. Qui 
igilur corani ipsis uenienles. spacium placilandi el eorum datoribus 
denunciandi poslulauerunl. Quod consules ob eorum consulalus 
breuilalem consequi non ualenles laudauerunt uenluros consules 
ralum habere. cunclos prenominaios uiros per execulores in cau- 
sam fuisse uocalos. el corani ipsis deuenlos. Sei ut ne hec lilis 
conleslacio laleret. Hoc presentì signo scriplo nomina singulorum 
significari dccreuere. ut hec consulibus de celerò preminenlibus 
perspiscuc palerei, ac ne longa temporis diulurnilale quasi infecla 
persisterei. Millesimo cxliiii pridie kalendas februarii indicione sesia, 



( 72) 

LAUS C0N80LUM DE HOC gLOD FILIE ITERI! HABEBAM IH 
DOMOCOLTA SANCTI UIN'CENTII. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Obcrlus Spintila. Gui 
lielmus iudex laudauerunt Dominum Syrum ianuensem Archiepisco- 
pum et eius succcssores deinde habere el nomine proprietario possi- 
dere sine conlradicione Ambre et Algude filiarurn quondam ilerii 
pcdiculc omniumque personarum per eas. Nominatine lolam illam 
lerram et res quas hubebant el possidebanl in democolla et obuenit 
ipsis ex parte palris earum ilerii. Hanc uero laudem prefali con- 
sules ideo fecerunl. quia placitum fuil corani eis de hac terra 
curaloribus earum prò ipsis in iure slantibus et maire presente. 
Quo plurimorum sapienlum patrocinio coram ipsis uenlilalo. ctim 
racio Archiepiscopi pocior el fauorabilior perspicerelur. uelle el 
consensu ambarum parcium sub consulum decisione sine debito 
sacramentum posilum fuil. Consules igilur diligenter hoc inquirentes 
equitale magis quam ius scriptum slrictum considerala terra ul 
predifflnilur Arcliiepiscopo decreuerunt. uiginti Ires quoque libras 
denariorum ianuensium minoribus ferre fecerunl de quibus absol- 
uerunl eum et eius successores quod amplius conueniri possit. 
Millesimo cxliiii mense nouembris indicione vi (*). 

LACS COiNSULUM DE DECIMA LANFRAiNCI ADUOCATI 
QL'AM HABEBAT IN RAPALLO. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Capharus. Helyas. 
Obertus Spinula. Guilielmus iudex laudauerunt Doinpnum Syrum 
ianuensem Archiepiscopum el eius successores deinde habere et 

(*) Nel novembre del 1144 correva già l'indizione settima genovese, e l'ol- 
iava cesarea. 



( 73) 

possidere sine contradieione ingonis de sorba el omnium persona- 
rum per eum. INominaliue iota ni illam decimam quam tenebat 
Ingo prò feudo aduocali in Rapallo, et eius pertinenciis. Hanc 
laudeni ideo fecerunl. quia eognouerunl lanfrancum aduocalum in 
malo de quo morluus fuil refutasse liane deeimam in manu Ar- 
cbiepiseopi. Rolandum quoque eius filium corani consulibus id 
apertissime eoufileri. Quod eognoseentes landauerunl ul prediflì- 
nilur. Millesimo cxliiii mense nouembris indicione vi f). 

LAl'S CONSULUM DE COMUNI DE PENSIONE QUAM IANUENSIS ARCHIEPISCOrUS 
HABET DE REBUS MEDIOLANENSIS ARCHIEPISCOPI. 

In ecclesia sancii Syri. Consules Bellamutus. Pbylipus de lamberto. 
Tanclerius de mauro, laudauerunt quod ianuensis Archiepiscopus 
plenain habeal possessionem de solidis uiginti duo. el dimidio. per 
annum in decima el pensione quam mediolanensis Archiepiscopus 
habet in reco et in camogi. Hanc uero laudem isti consules ideo 
fecerunl. quoniam alexander missus domini ianuensis archiepiscopi 
in presencia consulum phylipi. et Wilielmi uenii. apud uullabium 
super mediolanensem archiepiscopi™ conqueslus fuil. lune medio- 
lanensis archiepiscopus imposuit camerario suo. el Oloni de rodo 
hoc placilutn ut suo in loco exinde ianuensi Archiepiscopo, co- 
rani ianuensibus consulibus responderenl. ipsi uero ianuam ue- 
nerunl. et de eo placito tam per missos consulum quam prò ipsis 
consulibus appellati fuerunl. qui sic de ianua recesserunt quod ex- 
inde respondere noluerunt. et quia conlumaces fuerunl consules 
ul supra laudauerunt. Millesimo cxlv mense ienuarii indicione vii ("). 

Ci V. Charlarum II, N. ccxni, co!. 255. 
"•) lbid. N. cr.xv, col. 257. 



( 74 ) 

LAUS CONSlILUtl DE DOMO OSBEHGEBIl LIDEL1CET GANDULFI. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Capharus. Helyas 
laudauerunt quod Gandulfus osbergerius aut aliquis per eurn de- 
inde non possit facere uel habere lalrinam in Irexendis iusta domus 
eius posilis. ncque iactare in eas aliquod foedum uel sordidum 
preler aquam claram. hoc ideo fecerunt quia Gandulfum hoc coram 
eis confileri preceperunt. immo superioris Irexende medielalem 
archiepiscopalus esse professus. et idcirco laudauerunt ut predif- 
finilur. Millesimo cxlv mense ienuarii indicione sesta (*). 

LAUS CONSULUM DE COMMUNI. DE PENSIONE PALACII. 

In capilulo canonice sancii laurencii. Consules Philipus de lam- 
berto. Bellamulus. Tanclerius de mauro, laudauerunt quod dominus 
Syrus ianuensis Archiepiscopus. in unoquoque anno si consules 
comunis ianue. in palacio nouo placilauerint habeal de comuni 
solidos cenlum. Si aulem consules de placitis in eo palacio placi- 
lauerint. lune habeat de bandis. solidos cenlum. per annum. Et si in 
bandis deficerent de comunibus rebus sibi adimplcanlur. Hanc uero 
laudem isti consules ideo fecerunt quoniam dominus ianuensis 
archiepiscopus ad honorem et hutililalem comunis ianue palacium 
illud fecil el profìcuum et hutililalem comunis esse cognouerunt 
consules aut de comuni aut de placitis in eo placitare Millesimo 
cxlv. mense ienuarii indicione vm (**). 

(* ) Ibid. N. ccxiv , col. 256. 
(**) V. Cuneo, op. cit. pag. 2Ò0. 



( 75) 

LAUS CONSULUM DE TERRA DE NERUI. DE LOCO QUI DICITUR CLAPA. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Olo iudex. Guilielinus 
buferius laudauerunl Dominai» Syrum ianuensem Archiepiscopum 
eiusque successores deinde habere et possidere sine conlradi- 
cione Johannis de merlone de aerai, et omnium personarum per eum. 
Nominatale locum quem adquisiuit palei* suus de anfosso el pe- 
drono famulis Sancii Syri el eorum sorori in nerui loco ubi dicilur 
ad clapas. cum eius perlinenliis. quod nullomodo ab eo uel aliquo 
prò eo inpediri uel moleslari possil. Hanc uero laudem prefali 
consules ideo fecerunl quia cognouerunt palrem suum emisse 
hanc lerram ab ipsis famulis el famula. qui lencbant eam per 
libellariam. immo ipse fuil professus. nulla obslanle prescriplione 
qua aduersus dompnum Archiepiscopum se lueri possel. Consules 
igilur hoc consideranles. ul prediffinilur decreuerunl. el possessio- 
nem illi Iradiderunl. Millesimo cxlv mense nouembris indicione vili. 

LAUS CONSULUM DE EODEM LOCO. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Marinus. Boiamonle 
de odone. Sysmundus muscula. Rainaldus gobus laudauerunl quod 
Johannes merlo uel uxor aul aliquis per eos deinde non possit 
conuenire Dominum Syrum ianuensem Archiepiscopum uel eius 
successores. de loco ilio quem lenel archiepiscopus in nerui ad 
clapas cum eius perlinenciis. set ab omni peticione sint exclusi. 
Hoc ideo fecerunl quia hoc fuisse illi laudatimi laude preteriti con- 
sulatus cognouerunt. Millesimo cxlvi mense marcii indicione viti. 



( 76) 

LAUS CONSULUM DE DUABUS l'ECIIS DE CASTANETO OUAS JE.ÌEBAT 
GUIDO DE CASELLA IN UALLE CALDA. 

In uilla sancii cypriani loco qui nominatili- uallis calida. Con- 
sules Roduanus. Wilielmus buferius. Oto iudex. Ceba laudaue- 
runl Domnuin Syrum ianuensem archiepiscopum. eiusque successores 
deinde habere el possidere sine contradicione guidonis de casella 
et omnium personarum per eum. Nominaliue pecias duas terre 
caslaneas super se habentes positas in ualle callida, super unam 
quarum consules has arcbiepiscopo laudauerunt. Hanc laudem ideo 
fecerunt. quia controuersia erat inter archiepiscopum et eundem 
guidonem de bis peciis. eo quod Guido. Alexnndrum hyconomum 
has sibi finisse pertulerat. Quod lestibus probare non ualens ale- 
xander sub sacramento negami. Nam has pecias Iibellarias luisse 
el iure curie deuenisse cunclis racionibus cognouerunt. Quarum 
una est iusla uiam que descendil a sanclo cypriano usquc in pul- 
ciferam. Alia est infra hanc peciam el uineam de ualle callida. 
Hec sunt ille pecie de quibus fuit controuersia quas laudauerunt 
Archiepiscopo ut prediffìnitur. Millesimo cxlv mense oclubris indi- 
cione. vili. 

LAUS CONSULUM DE HOC QUOD PETRUS ET LANFRANCUS DE SAPORITO 
HABEBANT IN UALLE CALDA. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules. Oto iudex. Roduanus. 
Wilielmus buferius laudauerunt. quod Domìnus Syrus ianuensis 
Archiepiscopus el eius successores deinde habeanl et possideant 
sine contradicione Pelri de saporito et omnium personarum per 
eum. el lanfranci de saporito et omnium personarum per eum. 
Nominaliue quicquid habebanl uel possidebanl in ualle calida. Hoc 
ideo fecerunt. quia Alexander ianuensis ecclesie yconomus in 



(77) 

iure de illis rebus stelil. cernirà lanfrancum et petrum. qui pelrus 

se iuiuste predictas res fuil professus et abrenunciauit. lanfran- 

cumque ideo condempnaueruut. quia terram libellariam fuisse el 
pensionem oblinuisse cognouerunt. Quod consules precipienles. ut 
prediffinilur decreuerunt et possessionem eidem (radere fecerunt. 
Millesimo cxlyi mense ienuarii indicione vii (*). 

LAUS CONSULUM DE LOCO DE PORCILE QUEJI L'ENDIDERUNT 
ALGL'DA DE GL'AMA. ET GIRARDUS GASTALDUS. 

la palacio ianuensis Arcbiepiscopi. Consules Marinus de porla. 
Sismundus muscula. Boiamonte de odone. Rair.aldus gobus index 
laudauerunt. quod Dompnus ianuensis archiepiscopi deinde habeat 
el possideat sine conlradicione bonifantis de democolla el omnium 
personarum per eum. Nominaliue pecias duas terre ad medolicum 
in manso de porcili quarum una uendidit sibi Alguda de gazina 
et uocalur caudela. Alleram uendidit sibi Gaslaldus Gyrardus. Hoc 
ideo fecerunt. quia professus fuil has pecias terre libellarias 
fuisse. el per proprielalem uendilas. Quod consules cognoscentes. 
cum iure ecclesie deueneranl ut prediffinitur laudauerunt. Millesimo 
cxlvi mense iulii indicione vili. 

LAUS CONSULUM DE PREDICTO LOCO DE PORCILE. 

In palacio ianuensis Arcbiepiscopi. Consules Boiamonte de odone. 
Marinus de porla laudauerunl. quod dompnus Syrus ianuensis 
Archiepiscopus deinde habeat el possideat sine conlradicione boni- 
fantis. el omnium personarum per eum. Nominaliue peciam unam 
terre in pertinenciis porcilis cum caslanelo. et eius pertincnciis 
sicul ab alberlino sicut obuenit (sic). Hoc ideo fecerunt. quia 

(*) L'indizione di quel tempo era l'ottava. 



( 78 ) 

cognouerunl hanc lerram libellariam fuisse el pcnsionein non 
fuisse solulam. Millesimo cxlvii (*). mense augusti indicioue. vm. 

LAUS DE D1U1SIONE INSULE DE CEHRO. QUE FUIT FACTA CUM AIOCATIS. 

In palaeio ianuensis archiepiscopi. Consules Boiamonle de odone. 
Marinus de porla laudauerunt. quod Dominus Syrus ianuensis 
archiepiscopi deinde habeal el possideal sine contradicione Guilielmi 
el Rolandi aduocali el turche, et filiorum quondam boniuasalli 
omniumque personarum per eos. Nominaliue tres parles cuiusdam 
insule de medolico que est ab inferiori capile uinee de cerro 
usque ad muruallum et has tres partes huius insule habeal 
inferius in simul uersus muruallum. Hoc ideo fecerunt. quia con- 
sules fecerunt prediclam insulam uolunlate illorum eslimaloribus 
diuidere. el sicut sacramento urgebantur et disposilum est Ires 
partes coniunclas consignauere et ut prediffìnitur laudauerunt. quarta 
parte superius ipsis seruala. Millesimo cxlvi. mense augusti in- 
dicione vm. 

LAUS DOMUS IASALLI SIBILATORIS QUE EST IN DO.MOCULTA SANCTI SYRl. 

In palaeio ianuensis archiepiscopi. Consules Marinus de porta. 
Sismundus muscula laudauerunt quod Dominus Syrus ianuensis 
Archiepiscopi, et eius successores deinde habeant el possideant 
sine conlradicione quondam uxoris sibilaloris el Vgonis lercarii et 
Wilielmi andoloxini omniumque personarum per eos. Nominaliue 
domum illam quam habebat Vasallus sibilalor in burgo ciuilalis 
iuxta domum Rolandi aduocali. el neque ab aliquo prò eis conueniri 
possint. Hoc ideo fecerunl. quia et hanc domum fuisse libellariam 
cuius lerminus Iransieral cognouerunl. Quare uisis bis racionibus 

(*) Si emendi mcxlvi, giacché il lodo fu pronuncialo dai consoli di lab anno. 



( 79 ) 

conlra hos credilores maximeque conlra uxorem que priuilegio 
dolis et donacionis pocior erat laudauerunl ut prediffinilur. Nani 
filia heredilali abrenunciauit. el idcirco credilores ad iudicium 
admiserunl. Millesimo a (*). mense nouembris indicione vini. 

LAUS DECIME QUAM RODERICUS HABEBAT IN RAPALLO. 

In palacio ianuensis Archiepiscopi. Consules Boiamonle de odone. 
Marinus de porla laudauerunt domino Syro ianuensi Archiepiscopo 
eiusque successoribus tolam decimam quam Rodericus rapallus ha- 
bebat in plebeio rapalli. el neque ab eo nel aliqno prò eo conue- 
niri uel impediri possit. Hoc ideo feccrunt. quia Rodericus in eau- 
sam uenit cum Alexandro hyconomo qui discedens ad iudicium 
uenire conlempsil. Visis igilur his racionibus el cognila racione Ar- 
chiepiscopi laudauerunl ut predi (ìfi ni (ur. Millesimo cxlvii. mense 
ienuarii indicione vinr. 

LAUS CONSULUM DE COMUNI DE PODIO INSULE DE SIGESTRI. 

In capitulo canonico sancii Iaurencii. Consules Ansaldus Mallono. 
Wilielmus niger. Capharus. laudauerunl quod Donnus Syrus Januensis 
Archiepiscopus sine conlradicione consulum el comunis Janue. om- 
niumque personarum prò eis habeal et quiete possideal. Nominatine 
tolum podium quod esl in insula siestri. super portimi ex parte 
orientis. usque ad domimi alinerii de paxano salua (amen uia ante 
ipsam domum. de pedibus duodecim. et uersus puleum usque in 
littore maris ex omni parte. Hoc ideo laudauerunt. quoniam Archi- 
episcopus ad honorem Dei el comunis Janue. ecclesiam et curiam et 

(*) Leggasi anche qui mcxlvi , appartenendo a questo anno i consoli enun- 
ciati nel lodo, e correndo effettivamente nel novembre del medesimo la nona 
indizione. 



( «o ) 

sibi necessaria hedifieare promisi!, et maxime quia cognoucrunl hoc 
esse profieuum el utililatem comunis Jamie. Millesimo cxlvii mense 
Januarii indicione vini. 

LAUS DE SCATICO ET ALEATICO IIOMINUM DE UEBONI 

ET DE CAHrENETO ET DE CERESIOLA ET DE AGONIO ET DE HURRI 

ET DE CORUARIA ET DE LIMARCE ET DE ILLIS CONHNIIS. 

In ecclesia sancii laurentii. Consulcs Marinus de porta. Sismundus. 
Boiamonle de odone laudauerunl. quod oinnes illi homines qui fue- 
runt in placilum cuna Archiepiscopo de scatico el alpialico qui ex 
eo fuerunl absoliUi noslro consulalu teneanlur illud dare Januensi 
Archiepiscopo solilo more, si habuerint beslias que sumpserinl escam 
uel pauerinl in boschis uel alpibus aul pralis Iibellariis. Hoc ideo 
fecerunl. quia cognouerunl libellts Arhiepiscopi quod Dominus epi- 
scopio Januensis relinueral in dompnicum hoc scalicum el alpla- 
licum. immo leslibus suifieientibus preceperunl hos illud esse solilos 
prestare longissimo spacio lemporis. libellisque Archiepiscopi me- 
diolanensis idem allegabalur. Consules ilaque his consideralis racio- 
nibus laudauerunl ut prediffinilur. Millesimo cxlvii die purificacionis 
indicione vini. 

LAUS FILIORUM AC NEPOTUM ANSALDI SARDE>'E. 

In palatio Januensis Archiepiscopi. Consules Marinus de porta. Wi- 
lielmus niger. eorum senlentia affirmanles laudauerunl. quod exinde 
Dominus sirus Januensis Archiepiscopus. et sui successores. ad pro- 
prium habeat el quiete orani lenqiore possideat sine omni conlradicione 
omnium filiorum ac nepolum quondam ansaldi sardene omniumque 
personarum prò eis el illorum heredum.Nominaliue mansos duosqui 
sunt posili in uilla sancii olaxi. el sunl coherentie istorum duorum loco- 
rum, ab una parte est terra quondam filiorum bellamuli. ab alia esl terra 



( 81 ) 
t|iie nominaliir galla, de supra uia que pergil per coslam. et uadit ad 
sanclum ciprianum. de suplus pulcifera sicca. Infra islas coherentias 
ista duo loca cum omnibus illorum exitibus et perlinenliis. el aliis 
omnibus lerris el caslanelis atque cannelis. quas prefali fili! el ne- 
poles ansaldi sardeue possidebant. el delinebanl in uillas sancii 
olaxi. el in omnibus exitibus el perlinenliis. omnia plenum el ua- 
cuum Doni in uni Syrum et successores eius de cetero quiete possidere 
et habere prefali consules decreuerunl. liane uero laudem ideo su- 
prascripli consules fecerunl. quoniam dominus syrus archiepiscopus 
per se el per eius yconomum alexandrum consulibus iuslilie presiden- 
tibus conqueslus fuil de omnibus infrascriplis lerris supra fìliis alque 
nepolibus omnibus ansaldi sardene. qui has lerras delinebanl. asse- 
renles istas omnes lerras arcbiepiscopalus fore. et libellarias fuisse. 
que per proprietarias uendile erant. minores uero lam fìlii quam 
nepoles ansaldi sardene omnes ab eorum Ultore Joanne bianco, el 
curatore Rainaldo gobo legittime ante consules defensi. el causa diu 
undique uenlilala. tandem per concordia m fìnierunl. quod Arehiepi- 
scopus dedit suprascriplis minoribus fìliis et nepolibus sardene el 
tradidit in sanclo pelro de arena tabulas ocluaginla terre, quas archie- 
piscopus contra eos possidebat. parlim per sentenliam parlim per 
plenam possessionem. et que fuil libellaria ingonis de raifredo per 
libras. xx quinque. ianuensium denariorum. que lerra si eis ab 
archiepiscopo defendi non possit quod archiepiscopus et successores 
eius libras xx quinque ipsis dare leneatur. el similiter dedit eis 
libras quindecim mobilie supra istis aliis. quare consules supra- 
scripli. ambarum parlium uoluntale rem isso lamen debito sacra- 
menti undique. ut supra legilur sanxerunt. Millesimo cenlesimo 
quadragesimo oclauo mense iulii indicione. x. 

LAOS COXSIXUM HE OLIUARUM DECIMA DE NERIII. 

h palalio Januensis Archiepiscopi, publice Consules. Vgo iudex. 
Oberlus cancellarius. Ingo de uolla. eorum senlenlia condempnauc- 



( 82 ) 

runt homines plebegii nerui qui Ine leguntur. uidelieet. Wilielmus péta 
Benenca. Baldus de grillancgo. Wilielmus marenzan. Bolgarus de 
cesanico. Bonensegna de quinto. Petrus rocelli. Airaldus de quarto. 
Bernardus de quarto. Rubaldus guarasca. Lanfrancus de rezano. 
Nicola de miglar. Wilielmus rebollus. Giselberlus de oliua. Jor- 
danus Iugarus. Ingo de caualexi. Johannes schir. Cunradus de 
bagneira. Wilielmus maurus de neruano. Rubaldus de puleo. Ar- 
mannus de maxemano. Ansaldus alzapè. Pascbal filius rebolli. Bel- 
lobrunus de turri. Bonauida capellus. Baldus de maxemano. Fulco 
de turri. Bonus infans de fabrica. Neuarscus guarellus. Alinerius 
de fabrica. Cunradus de caslaneto. Baldus de lanegano. Bonus 
infans de costa. Rubaldus de rauana. Guido de oliua. Lanfrancus 
de puleo. Johannes filius maifredi. Oberlus de uasallo de cazano. 
Albertus de agoxi qui manet in nerui. Marlinus pausarellus. Petrus 
crespus. Wilielmus quarler. Oberlus de zanego. Johannes bubo 
de oliua. Wilielmus de glulono. Gandulfus ardizonus. Andreas de 
oliua. Oglerius de zanego. Viucncius mascarus. Johannes de scona- 
uidio. Marlinus de mazelega. Vasallus de suptus strada. Olo de so- 
lario. Fabianus de puleo. Andreas de caneto. Albertus de mocalagno. 
Piper de puleo. Johannes uilianus. Wilielmus alexius. Andreas de 
guasto. Ingo de Valle. Oberlus de prado. Johannes panparadus. Jo- 
hannes de guarello. Johannes pento. Constancius de iugo secco. Vasal- 
lus ualicus. Saluaticus de puleo. Obertus malclauellus de morledo. Al- 
bertus de ualle. Johannes monlanarius de canneto. Johannes de iuga- 
glano. Berlololus de mocalano. Dominicus de feleilo. Oberlus corsus 
de quarto. Wilielmus de quinto. Johannes de bagneira. Johannes 
presbiler de quarto. Cunizo de oliua. Joannes de madio. Albertus de 
cuparo. Bernardus de arduino. Facius de uullurasca. Wiliemus de 
puleo. Vt exinde prestenl isti omnes qui in lite fuerunl a consu- 
libus uocali et prò quibus consules plebegii nerui ante consules asii- 
lerunl. Ires parles decime oliuarum omnium domino syro Januensi 
archiepiscopo suisque successoribus. Ita quod dominus syrus Archie- 



(83 ) 

piscopus has Ires parles decimo oliuarum habeat. el sui succossores, 
siue omnium supra nominalorum hominum omiiiumque por eos 
personarum eontradiccione. El quia exaccin alque disposilio decima- 
rum domino Archiepiscopo competit, et concossio Illa quam homines 
nerui faclam a domino airaldo alque a domino olone episcopo 
Januensi asserebant uisa fuil consulibus tcmporalis. el quia illud 
idem quod promiscranl minime adimpleucranl. Ideo isti consules 
racionabililer congnouerunl quod lias Ires parles decime oliuarum 
iusle archiepiscopo compclebanl. Quarlam uero parlem corani consu- 
libus parlim iure canonico, parlirn affirmacione leslium ecclesiis ple- 
begii nerui dominus syrus Arcbiepiscopus remisil. et consules qui 
iusliciam compiere lenebanlur dominimi syrum Arcbiepiscopum cui 
honus dispositionis decimarum iminel habere has Ires parles deci- 
marum oliuarum laudauerunl. Millesimo, centesimo quadragesimo 
oclauo. medio mense Januarii indiclione. x. 

DE ALPIATICO PLEBEII DE BARGALIO. 

In palalio Januensis Archiepiscopi. Consules. Marinus de porla, et 
Wilielmus niger laudauerunl quod dominus Syrus Januensis arcbiepi- 
scopus deinde habeat sine conlradicione omnium hominum tocius 
plebegii bargagii. Alpladicum tocius plebegii bargagii. salua parte 
sancii ambrosii mediolani. hoc ideo fccerunt quoniam lausum pre- 
teriti consulatus uidorunl hunc alpladicum iusle ei fuisse laudalum. 
ipsis hominibus in placito existentibus. Et ideo ut supra decreue- 
runt. Millesimo centesimo, xlviu. mense septembris. Indicione decima. 

DE TAZOLI LAUS GANDULFI DOCTORIS. 

In palacio Januensis archiepiscopi. Consules Opizo lecauelum. Ma- 
rinus. el Wilielmus niger. laudauerunt. quod dominus Syrus Januensis 
archiepiscopus habeat sine conlradicione Gandulfi ortonadi el heredum 

6 



( 84 ) 

suorum. et omnium personarum per eum. Nominatine lolam par 
lem suani ipsius gandulfì que pars est io monte lazoli. Hoc ideo fecerunt 
quoniam cognouerunt. ipsum arcluepiscopum a preterito eonsulaiu 
esse in possessione terre (azoti, in qua terra ipse gandulfus inlro- 
iuil et collcgit exinde fruclus. et ideo quia (beerai inuasionem ut sapra 
decreuerunl. Millesimo cxlviii. mense octubris indicione \i. 

laus de cons\ 

In palacio .lanuensis Archiepiscopi. Consules Marinus. et Wiliel- 
mus niger. laudauerunt quod dominus Syrus .lanuensis archiepiscopus 
habeat nomine uendicionis sine contradicione fìliorum quondam. Johan- 
nis cauace elheredum eorum et omnium personarum per eos. Nomi- 
natine totani lerram que perueniebat eis prò lercio pasteno in paslenis 
insule corsi per precium solidorum triginlaquinque denariorum Janue. 
Hoc ideo fecerunt quoniam cognouerunt predictos minores omnino 
caruissenl dispendio eorum. et quia barbani minorum uendideranl 
parles suas prò precio triginlaquinque solidorum quare isti minime 
poleranl paruam parlem eorum suslinere. Maire eorum presente et 
renuncianle iure ipolccarum. licei alicuius moris sibi perlinenle. an- 
selmo cauaza barbano minorum presente, ut supra decreuerunl. et 
eidem anselmo de uendicione parlis sue quod plus ut alii non uen- 
didisset fecerunl quod plus non uendidil quod minores uendide- 
runt. Millesimo cxlvui. Mense nouembris indicione xi. 

DE TAZOI.O. 

In palacio Januensis archiepiscopi, consules opizo lecauelum. el ma- 
rinus de porla, laudauerunt quod Syrus Januensis archiepiscopus 
habeal sine contradicione Johannis ferrarii fìlii quondam andree de 
lazolello lolam lerram paslenorum monlis lazoli superius el inferius. 
quantum sibi perline! in parie sua archiepiscopi. Hoc ideo fecerunl 



( 85 ) 

quia oogoouerunl publico inslrumenlo ipsuni archiepiscopum habuisse 
plenam possessionem ipsius terre in qua prediclus iohanncs inlro- 
iuil et collegi! inde fructus. (amen quia rogauerunt eum dimillere ci 
ìnuasionem fecerunl reddere alexandro castaneas. et ideo ut supra 
dccreuerunt. Millesimo cxlvhf. mense nouembris indicione xi. 

1TEM DE TAZOLI. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consulcs opizo lecaucla. et 
Manaus porle, laudauerunt quod dominus syrus Januensis archie- 
piscopus ad proprium habeat totani terram et castanelum oberli 
ferrarli de boasi que est in monlibus lazoli iusla terram albcrli la- 
zoleli. cui coeril de una parte terra que dici tur fa o fredo. de alia 
parte (lumen iauanìe. a torcia parìe costa cerexedi. a quarta fossa- 
lus. ut perlinel ipsi oberlo sine conlradicione ipsius et heredum 
suorum et omnium personarum per eum. Hoc ideo fecerunl quia 
ipse oberlus fuit confessus eis refulasse terram illam domino ar- 
chiepiscopo et quia Rubaldus de (rasi gaslaldus archiepiscopi iurauit 
corani eis liane confessionem oberli illius terre ueram esse, et ideo 
ut supra decreuerunt. 

Millesimo cxlviii. mense deccmbris. indicione xi. 

DE TAZOLI. 

In ecclesia sancii laurcnlii. Consules Marinus. et Wilielmus niger. 
laudauerunt. quod. dominus syrus Januensis archiepiscopi^ ad pro- 
prium habeat parlem terre albcrli lazolelli. et Wilielnfi garrii, que est 
in paslenos monlis tazoli sino conlradicione ipsorum et omnium 
per eos. Hoc ideo fecerunl quoniam cognouerunt quod a preterito con- 
sueto plenam possessionem habebal de terra illius monlis. et ipsi 
inlrauerunl in eam absque ulla iuslicia et colligerunt caslaneas. et 
uocati fuorunl conlumaces. noluerunl consulibus obedire nec prò 



(86) 

eis caslaneas reddere. el idcirco prò inuasione eos condompnaue- 
runt. ot ul supra decreuerunt. Millesimo cxlviiii. Mense Januarii 
indicione xi. 

DE DIUISIOIVE MEDOLICI CUM ADUOCATIS. 

Fn palacio Januensis Archiepiscopi. Consules. Obertus cancellarius. 
Wilielmus slangonus. Sismundus muscula. Wilielmiis buferius lau- 
dauerunt. quod Dompnus Sirus Januensis ecclesie archiepiscopus 
eiusque successores deinde habeanl et possideanl. sine conlradicione 
Wilielmi piperis. Rolandi aduocaii. Turche filii quondam boniua- 
salli de aduocalo omniumque personarum per eos. Nominatine illam 
parlcm terre medolici. sicut termini posili suol ex parte purcifere 
uiridis cum parte gurreti quod est in inferiori parte, liane laudem ideo 
fecerunt. quia res medolici crani comunes quas publicis cslimaloribus 
fecerunt diuidere. scienlibus utriusque parlibus. Quibus diuisis Ale- 
xander hyconomus aduocalis el turche liane diuisionem nunciauil. 
el consules per eorum execulorem ipsis breuia diuisionum miserunt 
ciausisque lilteris alleram parlium capi iubenles. Qui uiso execu- 
tore el breuibus ceperunl unum, hoc in quo hec pars conlinebalur 
archiepiscopo dimisso. Consules igilur hoc cousideraiiles. el quia 
sacramento laliler facere cogebanlur laudauerunl ul prediffinilur. 
Guilielmo pipere prò eo curante. Millesimo cxlmiii. seplimo kaleu- 
das iulii indicione xi. 

PRESBITER OBERTUS UE RIUAR10L0 CUM NEPOTIBUS SUIS. 

In capilulo. Consules Wilielmus uenlus. Rubaldus besaza. lauda- 
uerunl. quod dominus Syrus Januensis archiepiscopus sine conlra- 
dicione presbiteri oberli de riuarolio. el oberli de casa ueteri. eius 
consanguinei habeat el quiete possideat pecias Ires terre, quarum 
una est in campo sculdaxio. alia in plazo. alia in ualle marenca. 



( 87 ) 
el facial inde quicquid uolueril. liane uero laiulem fecerunl. quo- 
niam alexander domini Archiepiscopi yconomus. super presbilerum 
obertuni el consanguineum de prediclis lerris et de aliis mullis 
conqueslus fuit. lune presbiler oberlus in iure eonfessus luil predi - 
clas Ires pecias de terra .... domino arehiepiscopo dare. Et 
etiam tesles (pios ipse ad suam ulililatem uoeauerat idem attestali 
sunl. Millesimo cxlviiii. mense oclubris indicione xi. 

ITEM DE PRESBITERO OBERTO DE RIUAR0LI0. 

Placidi Domino Syro Januensi archiepiscopo, titillo condilionis 
usque ad uiginlinouem annos explelos locare presbitero Oberlo 
de riuarolio el Oberlo et Jaeobino nepotibus suis lanquam colonis. 
IVominaliue Ires pecias terre iuris ecclesie sancii SyrL que posile 
sunt in lauania. una qnarum est in campo seuldaxio. Alia in plazo. 
lertia in ualle marenca. Quas quidem debenl habere. tenere iure loca- 
lionis colere quo meliorc usque ad annos uigintinouem explelos 
sine conlradicione domini Syri Januensis archiepiscopi ci succes- 
sorum eius lam ipsi quam sui heredes infra hunc lerminum. el 
dare atque consigliare singulis annis tempore mercati de rapa! lo 
solidos duos et medium monete Janue nomine pensionis. Quam qui- 
dem si non inlulerinl el consignauerinl uli prelegilur. aut eliam 
si fraudem in hac locatione fecerinl. penam librarum decein quam 
ab eis Dominus archiepiscopus stipulatus est. curie preslabunl. el 
ab iure locacionis cadent. Quam similiter penam domnus archie- 
piscopus illis sub stipulatone promisit et paclo locacionis stare si 
forte infra hunc terminimi eam illis auferre nel in pensionerò 
adderò uolueril. Actum in pontile palacii de castello. Tesles. Oge- 
rius danisius. Albericus papiensis. Presbiler Rainaldus sancii silue- 
stri. Michael subdiaconus. Rolandinus. Millesimo centesimo. Quin- 
quagesimo. Quinlodecimo die excunlis seplenibris. indicione duo- 
decima. 



( 88) 

DE KOBOHETO DP. FULCO DE PIGNOLO. 

Pfaeuit Domino Syro Janucnsi archiepiscopo Ululo condicionis 
usque ad uiginti nouem annos cxplelos locare.- Fulconi de pignolo 
el heredibus illius lolam lerram curie archiepiscopi quam ipse 
tcnebat in roborelo el iti aliis locis lauanie el suis parlinentiis cum 
Opizone slruxolo. Amedeo de uerzili. ci cum dirado de umili 
fratre illius. alque Anrico de bruzono. Quam lolam lerram curie 
debet prcdiclus fulco lenere cum suis heredibus el habere iure 
emphileolicario usque ad uiginli nouem annos explelos iuxla morem 
ciuilalis Janue de libellariis. Ipsamque debet colere el meliorare 
ad utiliialcm el proiicuum curie domili archiepiscopi sicul emphi- 
leoseos conlraclus exposlulat. Inferre autem debebit prenoininalus 
fulco el sui heredes singulis annis ad naliuilalem domini curie 
archiepiscopi el consigliare nomine pensionis libram unam bone 
cere. Quam si minime singulis annis inlullcril. seu quo fraudem in 
locacione ista commiscri!, penam Iibrarum decem curie archiepi- 
scopi preslabil sicul illi stipulatili promisi!, el insuper a iure loca- 
cionis et libellarii cadct el rcuerlelur ad curiam cuius est pro- 
prielas. Al uero si domnus archiepiscopus nel sui successores. pre- 
diclam lerram fulconi aul suis heredibus auferre. diminuere. uel 
eliam in pensione addicere uoluerint. penam Iibrarum decem sicul 
sub slipulacione illi promisi! exsoluet el paclo huius locacionis stabi t. 
Aclum in camera archiepiscopi. Tesles Oberlus sulferus. Ogcrius 
danisius. Fredenzonus superbia. Jordanus ise. Wilielmus lauezo.'Mille- 
simo. centesimo. Quinquagesimo primo. Quinto idus februarii. indi- 
cione xml 

DE IIOMINIBUS DE NEHUI QUI DEBEiM FACERE OPERAS. 

Iìn palacio Januensis archiepiscopi. Consules. Guilielnius buferius. 
Oberlus cancellarius. Sismundus. Guiliclmus slangonus laudauerunt. 



( 89 ) 

quod homiues de nerai qui uocantur sancii syri deinde leneanlur 
lacere uineam de nerai. el eauare. et incidere lanlos palos in bosco 
quol fuerini necessari] ad liane uineam. el adducere de bosco ad ui- 
neam. et incidere cannas de ilio canneto quod mine est et adducere ad 
uineam. Insuper quoque deferre lemmi duorum pralorum ad euriam 
archiepiscopi que esl in nerai. Esl enini lice uinea quam sic colere 
et curare (enentur ab inferiori capile iuxia stralam canellariuii xlii. 
In medio iusla domimi canna rum xxviih et dimidie. Ab superiori 
capite, per maceriam que est secus uiam cannarum deccni per 
rectam lineam. et protendilur lice nicnsura decem cannarum ab 
angolo domus que esl ab alia parte uie superbis, uidelicet ex tran- 
suerso uie. usque ad conigium. eo usque infra decem cannas conigium 
eolligalur. Nam predicti homines boc teneanlur facerc domino Syro 
eiusque successoribus. liane laudem ideo fecerunl. quia cognouerunt 
eorum confessionibus aliisque leslium alleslacionibus el indiciis. 
quoniam predicti homines bec facere cogebantur. sei ut de mensura 
uinee nulla lis orialur super lerram iuerunt cunclaque mensura 
imposila ut prediffinilur decreuerunt. Torrente enim decurrendo in 
finibus uinec. quia omnis mensura eius terminator. Millesimo ci. 
kalendis februarii indicione xn. Al (amen Archicpiscopus faciat 
operas quinque prò lerris sancii Syri quas comparauerat. 

DE 1 ILIIS CONONIS DE UEZANO ET FILIIS UGONIS DE NASCI. 

In capilulo sancii laurencii. Consules. Bolericus. Wilielmus de 
bonbello. Olo rufus. laudauerunl et affirmauerunt quod dompnus 
Syrus Januensis archiepiscopus sine conlradicione filiorum quondam 
cononis de uezano. et filiorum quondam Vgonis de nasci, el capitis 
uidei. el omnium personarum prò eis. babeaf el quiete possideat 
totani illam lerram. (piani (ilii cononis de uezano. et filii Vgonis 
de nasci, el capul uidei nel aliquis per eos. habent nel tenent in 
mazasco. el in euria sancii quilici. El babcal inde fodera, el pensiones, 



( f J0 ) 

et albergarias. el colleclam. eldaciiam. et omnia que ipsiex ea terra 
huc el usque babuerunl. nel solili suoi habere. et faciat de prediclis 
rebus el terra libere quicquid uoluerit. ipse uel eins suecessores. Uauc 
uero laudem isti consules fecerunl. quoniam arebiepiscopus laudes 
babebal prò prelerilis consulibus de predicla terra. Vnam nude pos- 
sessionis. alterala piene, et insuper lesi iu in approbacione suffìcienler 
probauil lerram illain Sancii Syri esse, et libcllariam episcopalus. 
el eciam duo libella oslendit que iobannes episcopus Janue inde 
feceral. Visis a consulibus diclis lestium. el laudes el libella. el aliis 
racionibus ut supra laudauere. Millesimo cu. mense decembris. 
indicione xim. 

DE S1ESTRO. 

■f Pclilionibus empbileolicariis annuendo. locauit domnus Syrus 
Januensis arebiepiscopus lilulo condicionis presbitero Vgoni. et Sige- 
fredo rauasado el alberlo guastapano fralribus. fìliis quondam Gui- 
donis de sigeslro el fìliis eorum seu beredibus masculini sexus 
de legittimo coniugio nalis. lerram iuris curie sue quam liabel in 
sigeslro. loco sallarane el perii nenliis eius. scilicel de casale de 
podio quod diuidilur in Ires parles. ex una quarum irium parlium 
locauit eis quarlam parlem. ex alia uero duas. Ilem lerciam par- 
lem de caslagnedallo. de campolongo oclauam. de cullura duode- 
cimam. In bosco porlaritio lerliam. In cornaledo medielatem. In 
tri.... medielatem. In lodenallo lerciam parlem unius castegnalionis. 
In zucbsro el castagnedo duodecimam. In campo delirino lerciam 
parlem. In omnibus enim prediclis locis locauit illis parles desi- 
gnalas. siquidem lolius pieni el uacui quas curia eius ibi babel cuin 
omnibus supra se el infra se habentibus el cum loto comodo eorum. 
Exceplo quod si infra illas prememoralas parles habelur lerra que 
sii de perlincnlia mazaschi. eam illis minime locauil. Suprascriptas 
ilaque parles In Integrimi habcbunl. el iure cmpbilbeutieo possidebunt 
prò more ciuilatis Janue de libellariis cum suiis beredibus masculinis 



( 91 ) 
quo usque exeis heredes uel hcres masculini sexus supereril. El da- 
buul el consignabunl singulis annis curio domini Archiepiscopi dena- 
rios vi. ad naliuilalcin domini nomine pensionis. Quos si non intu- 
lerinl ci consignaucrinl. aul cliam si aliquam fraudai! in hac loca- 
cione adliibuerinl. penam solidorum cenlum domino Archiepiscopo 
stipulami prcslabunt et ab iure locacionis cadcnt. El si dompnus 
Archiepiscopus eis uel suis heredibus masculinis liane lerram ul 
supra localam auferre uel in peiisionem addere uolueril. aul sui 
successorcs. penam solidorum cenlum simililer sub stipulatone 
preslabunl el paclo liuius locacionis firmiter stabil. Aclum in 
ecclesia sancii laurenlii. Tesles boamuns odonis. Ansaldus mallonus. 
Oberlus sulferus. Presbiter iohannes de sallarana. prcsbiler Girardus 
de sigeslri. Millesimo centesimo. Quinquangesimo secundo. Tercio 
die inlranlis februarii indicione xim. 

LAUS DE DECIMA DE ORDINATIONE DOMINI ARCHIEPISCOPI. 
DE SOSILIA USQUE AD POISTEM C1ERIC0RUM. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Guilielmus niger laudauerunl. quod laus illa quam fecerunl 
ecclesie sancii laurenlii de decimis hominum habilancium ab Sosilia 
illac usque ad ponlem Clericolum. exceplis hominibus de insulis el 
carmadino quos non indica uerunl nullo modo noceat domino Syro 
ianuensi archiepiscopo uel eius successoribus ad disponendum de- 
cimas secundum sanclos canones. ila quod illa laus milioni obsla- 
culum uel exceptionem sibi facial. set sua sii lalis poleslas el discredo 
ad ordinandas decimas lanquam nulla laus facta essel. Millesimo 
cxli. primo kalendas februarii indicione lercia. 

Islud enim est exemplar scriptum in quadam parua cardila, set 
ucrcndo ne perdcrelur. Consules. Guilielmus buferius. Guilielmus 
slangonus. Gonradus de curia in presenti registro scribcre iusse- 
runt. et laudauerunl ul obtineat uim et auclorilalem et laus isla 



( 92 ) 

firma et siabilis permaneat. Millesimo cun mense ienuariì indi- 

cione xv. 

DE BENESTAl. 

In capitalo. Consules. Wilielmus picamilium. Oglerius guidonis 
Iaudauerunt quod dornpnus Syrus Januensis Archicpiscopus habeal 
illam plenam possessionem quam in preterito consulalu de terra de 
bcneslai habebal. et hoc sino conlradicione Rubaldini de uignolio 
et uxoris sue quondam neplis guilielmi de monticello. [lem lauda- 
uerimt quod Rubaldinus tenealur reddere omnes res illas. quas de 
illa possessione et ab omnibus illis qui archiepiscopo de ea posses- 
sione respondebanl acceperal. liane uero laudein fecerunt quouiam 
Hubaldinus ex illa prossessionc aduersus arebiepiscopum ante cos 
conquestus fuil. et quia Rubaldus ante scnlentiam res illius posses- 
sionis acceperal et consules lilis huius eum ante se uocauerunl. et 
uenire noluit. et prò eius contumacia ut supra Iaudauerunt. Mille- 
simo cxlviii. mense ienuarii indicione x. 

Istud est exemplar unius laudis quam scripserat in quadam 
pania cartula guiltelmus de columba. set uerendo ne amissione 
huius carlule. perderenlur iura curie, corani consulibus. Conrado 
Ruffo de curia. Guilielmo eigala. Guilielmo buflerio uenerunl missi 
archiepiscopi prò eo rogando ut has laudes in registro scriberent. 
et firmas esse laudarent. Qui prouidenles ulililali et necessitali 
curie cum eorum auctoritas ad hoc fueral necessaria. Hoc exem- 
plar fieri iusserunt. et firmimi et slabile esse Iaudauerunt. eamque 
uim et auclorilalem quam oblinebal laus quam scripserat Guilielmus 
columbe oblinere decreuerunt. Millesimo cun. die kalendis februarii 
indicione xv. 



( 93 ) 

DE UERZELl ET DE FONTANA BONA. 

In ecclesia sancii laarenlii. Consules Marinus. Guiliehnus niger 
Iaudauerunl. quod Domiti us Syrus Januensis archiepiscopi^ liabeat 
ad propfium el quiete possideat sine conlradicione pelri de uer- 
zili et fralris eius senti dei- et omnium per eos. tolum illud quod 
ipsi lenebanl in uerzili el in fontana bona cum domo plenum et ua- 
cuuni in integrum. quam Amedeus de uerzili lenuil prò libellaria el in- 
super possessionem el iussu eorum preecperunl accipere sua auclo- 
ritale. Hoc ideo fecerimt. quoniam uocauerunt eos ad faciendam 
racionem. et poslea in piacilo adslare noluerunl. et ideo ut supra 
decreuerunt. Millesimo cxlviii. mense seplembris indicione xi. 

Islud est esemplar unius laudis quam scripseral pbylippus nola- 
rius scriptum in quadam parua cartula. set uerendo ne amissione 
huius iura curie perderentur. Consules. Wilielmus bufferius. Guiliel- 
mus cigala. Conradus de curia hoc in presenti registro signifìcari 
iusserunt et eam uim et auctoritalem quam obtinebal laus illa ad 
cuius exemplar hoc factum fuit omni tempore Iaudauerunl. Mille- 
simo cliii. die kalendis februarii indicione xv. 

DE UEHZILI. 

In palatio archiepiscopi. Consules Vgo index. Oberi us cancellarius. 
Ingo de uolla Iaudauerunl. quod dominus Syrus Januensis archie- 
piscopus habeat plenam possessionem sine conlradicione guilielmi 
de uerzili el alinerii el filiorum uasalli de uerzili el Johannis bechi 
et filiorum Wilielmi de plecania omniumquc per eos personarum. 
Nominaliue de decima quam isti homines accipiunt in plebegio 
plccagne. Yidclicet in uerzili. In fontana bona et in lcuasco. et in 
ursega. el in aliis locis islius plebcgii. et simililer Iiabeal plenam 
possessionem de terra de manegra sine conlradicione filiorum 



( M ) 

aguxini de faxa plana alqne iohannis de danaro et marócoii et fratrie 
sui (iliorumque ludi el fìliorum iohannis el filiorwn pagani de reperto. 
Ilem habeal plenam possessionem de terra de lamazola absque contra- 
dicione oherli de uederedo. el agnxini de uederedo nee non Ermeline 
el suorum fralrum el obcrli de uederedo. Preterea habeal plenam pos- 
sessionem terre de nerui que esl prope curlem donnicalam sine con- 
Iradicione agnxini fìlli belloni de lellagna ci omnis persone prò eis. Hoc 
ideo suprascript! consulcs stalueruut. quoniam per eorum execulorem 
uocauerunt infrascriplos homines omnes ut uenirent ad responden- 
dum domino Syro archiepiscopo de prefalis rebus ac decima, qui 
uenire anle eos coulempserunl. Qua de causa missum domini archie- 
piscopi prò eo per malcaualcam guardalorem in possessionem supra 
nominalarum lerrarum et decime miserunl. ut supra decreueruni. 
Millesimo centesimo xlviii. mense ienuarii indicione x. 

Islud est exemplar unius laudis quam scripseral Arnaldus iudex. 
sei uerendo ne amissione unius panie carlule iura curie perderenlur. 
Consules Guilielmus bufferius. Guilielmus cigala. Conradus de curia 
Iaudauerunl. Hoc cani uim el auclorilalem oblinere quam oblinebal 
exemplum ad quod hoc exemplar scriptum fuit. Jubendo ul presenli 
registro significarelur. Millesimo ara. kalendis februarii indicione xv. 

DE BENESTAI. 

In ecclesia sancii laurenlii. Consules Oglerius de guidone. Ido 
gonlardusLaudaucrunl.quod dominusSyrus Januensis Àrchiepiscopus 
plenam habeal possessionem. de lolo hoc quod guilielmus de groppo 
et nepoles eius tenent a presenli die in beneslai prò libellariis Ja- 
nuensis archiepiscopi, el de hoc uidelicet quod Cazaguerra fìlius 
quondam cononis de uezano (enei in beneslai in eodem loco ex 
parte uxoris que fuit nepla Guidonis de monlicello el facial de pre- 
dictis rebus libere quicquid uoluerit. liane nero laudem isli consules 
ideo fecerunl. quoniam dominus àrchiepiscopus laudem nude pos- 



( 95) 

sessionis habcbal de predici is rebus usque ad animili unum a con- 
sulalu guilielmi de uolla et Guilielmi porci et socie-rum. el quia 
superius nominali consules dixerunl eis ul domino archiepiscopo 
racionem facerenl el in iure slare nolucrunl. ideo ul supra laudaue- 
runl. Millesimo cxlyi primo die mensis ienuarii indicione vili. 

Islud esl exemplum unius laudis quam scripserat guilielmus de 
columba. sei uerendo ne amissione carlule inra curie perderenlur. 
Consules. Conradns de curia. Guilielmus bufferius. Guilielmus cigala. 
Hoc exemplar fieri iusserunl. laudando Ulani uim el auclorilalem 
oblinere quam oblinebal exemplum ad quod facilini fuil. Millesimo 
cliii. kalendis februarii indicione xv. 

DE BEIAME. 

In ecclesia sancii georgii. Consules Ceba. Olo iudex laudauerunt 
Bellianum el ursum quondam nepoles berardi de sanclo olaxi de- 
inde esse famulos dompni Syri Januensis archiepiscopi ci succes- 
sorum eius el facial ex eis sicul de aliis famulis. Hanc laudem ideo 
fecerunl quia el parenlum origine, eorumque confessione hos eiusdem 
ecclesie famulos esse cognouerunl. Millesimo cxlii mense decembris 
indicione v. 

Islud esl exemplar unius laudis quam scripseral Bonus uasallus ca- 
pili galli, sei uerendo ne eius amissione iura curie perderenlur. Consu- 
les Guilielmus bufferius. Wilielmus cigala. Conradns de curia hoc 
exemplar fieri iusserunl. laudando eam uim el auclorilalem oblinere. 
quam oblinebal exemplum ad quod factum fuil. Millesimo cente- 
simo lui. kalendis februarii indicione xv. 

DE MOLINO DE LA BRETESCA. 

Testes lamberlus porcus. Dielesalue papiensis. Presbiter iohannes 
de sallerana. Girardus dapifer archiepiscopi. Oberlus sulpharus. Vgo 



( 9« ) 
Archiepiscopi. Nos Guilia Olia quondam belloti et Girardus lilius 
quondam amici iugales uendimus uohis Domino Syro Januensi ar- 
chiepiscopo quartani parimi unius fitte molendini de bretescha no- 
stra libellaria cum bocquod habcmus in insula cimi aqua.... et ornai 
iure ci comodo suo. per precium solidorum quadraginla denariorum 
Janue quos a uobis ccpisse profilemur. Spondimus nos qui sopra 
iugales uohis ueslrisquc sucecssorihus prefalarn uendicionem ah omni 
homine defendere. Quod si non poluorimus. in duplum cani uohis 
rcsliluemus. in consimili loco sicul fucril meliorala aut ualuerit sub 
stipulacione. Subponendo uobis pignori rea omnes quas habemus 
liei hahuimus prò euiclione dupli. Parcntes quorum Consilio fecerunt 
liane uendicionem et pignoracioncni fuerunl. Blancus de bruxelo. 
et Vidianus. Aduni in palacio ianuensis archiepiscopi feliciter. Mil- 
lesimo clv. lercio kalendas madii indicione secunda. 

ANTE PORTAM DE PALATIO DE DOMO. 

In palacio Archiepiscopi Januensis. Consules Wilielmus cauarun- 
chus. Oltohonus. Anselmus de capharo. Nuuclonus. laudauerunl quod 
domnus Syrus Januensis Archiepiscopus possil resliluere scalam que 
descendit de domo que fuil cephalonie et quam Olio nolarius inler- 
ruperat ante domimi suam. Et restilual liane sicul fuil anliquilus 
et hoc sine contradicione eiusdemOllonis et omnium per eum. Quod 
uero ideo factum est. quoniam cum prediclus Olio hanc scalam inler- 
ruperil. fecit in illuni dominus Archiepiscopus querimoniam. querens 
huius scale reslilutionem absque ratione interrupte. Ad quod Olio 
obiliens. illam esse ibi precario allegami. Sed hoc probare cum ne- 
garelur sibi ncquiuit. Quia igitur hanc scalam consules anliquilus 
ibi esse cognouerunt. el eam Otto sua auclorilale inlerrumpisse con- 
filebalur. ut prelcgilur laudauerunl. Millesimo cenlesimo. sexagc- 
simo. Duodecimo die marlii. Indicione vii. 



( 97 ) 

ANTE PORTA» DE PAUTIO DE DOMO. 

In palacio Janucnsis Archiepiscopi. Consules Wiliclmus bufferius. 
Guidolus de nigronc. Guido de laude, lambcrlus philipi. laudaue- 
runl quod domnus Archiepiscopi^ habeat libertini inlroilum el egres- 
suni per scalam que est ante domum Ollonis nolarii. quam com- 
perauit ab malilda. Et hoc habeat sine contradicione ipsius Ollo- 
nis et omnium per eum. In domum que est curie ipsius Archiepiscopi, 
et ex ea. que domus fuil ohm cefalonie. Et hoc introilum liberimi 
habeal el regressum cimi honeribus ipsi domui necessariis. Quod 
uero ideo factum est. quoniam cimi esset laudalum in preterito 
consulalu resliluere prediclam scalam. quam Otto ipso inlerruperal. 
ingressum el regressum per eam cum honeribus sue domili neces- 
sariis Archiepiscopo et missis suis propediebat. De quo facla que- 
rimonia, et dalis teslibus probauit domnus Archiepiscopus quoniam 
habilanles in ea domo que fuit cefalonie et non est curie sue libe- 
rum ingressum el regressum cum honeribus ipsi domui necessa- 
riis per hanc scalam habebant. Que quidem ipse Otto ante senlen- 
tiam conhìebalur. Ideoque uli prelegitur laudauerunt. Millesimo 
centesimo, sexagesimo primo, quinto die exeunlis aprilis. Indicione 
octaua. 

LAUS CONTRA GUIDONEM DE LAUDE DE MOLEISDINO DE FUCE. 

f In palacio Archiepiscopi. Consules Anselmus garrius. Wilielmus 
cauarunchus. Anselmus de caphara. Bonus uasallus de castello, lau- 
dauerunt quod Guido de laude deslruat nouum opus quod fecit ad 
sanclum pelrum de arena super terram archiepiscopi ad fluuium 
porcifere. Videlicet fossatum. el clusam quam fecerat per transuer- 
sum. uolens capere aquam de ledo ipsius fluminis porcifere. el per 
eas ducere et immillerc in clusam molendini de fuce. neque pos- 



( 98 ) 

sii ile celerò huiusmodi super lerram illain ci gorretum facere. 
nec aquani capere in loia fronle ipsius terre uel gorreli curie ar- 
chiepiscopi. Quod ucro ideo facilini est. quoniani cognouerunt id esse 
nouum opus, el ne illud facerel. sibi denuuliatuin in principio labo- 
ralionis. Fuil eliain ipse Guido in iure coni'cssus. lerram hanc el gor- 
retum curie archiepiscopi esse, et ex gorreto quod ibi esl. annua- 
lem reddilum curia capii a conducloribus. Teslibus eliam probatum 
fuil quoniam promiserai domino Syro Archiepiscopo predecessori suo 
prememoralum nouum opus deslruere quando ueilet Archiepiscopus. 
Quia igilur terra il!a curie domini Vgonis Archiepiscopi eral. que et 
fide occulata el confessione ipsius Guidonìs cognoucrunl. el ob hoc ni- 
chil in ea aut super eam ipso untilo iure facere ipsi Guidoni li- 
cebal. pronuntiauerunt ueluli superius est prelaudalum. Millesimo, 
centesimo, sexagesimo quarto. Nono decimo die Junii. Indicione Yn- 
decima. 

LAUS DE SCALA ET TABULA DOMUS 
QUE ASCENDIT IN DOMUM OTONIS NOTAMI. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Jonalhas de campo. 
Philippus bonefacii. Paschal de marino. Laudauerunl quod Olio no- 
larius. et sino conlradicione Dorimi Vgonis Januensis archiepiscopi 
et successorum cius. alque omnium per eos leneat labulam imam 
ex sua donni, qua ni comperami ab madida de palarda in secun- 
dum scalilem superioris capilis scale domus curie Archiepiscopi 
que fuil Cefalonie. que tabula sit lalitudinis solummodo pollicum 
decem et seplem ab ulroque capile et in medio, habeal eliam ipse 
Olio liberimi transitimi per labulam illam in scala domus predicle 
Archiepiscopalus et desccnsum el ascensum per candem scalam. 
non obslanlibus ei Iaudibus duabus siue senlenliis lalis prò donino 
Archiepiscopo de eadem scala, cimi post eas indicatimi fuerit per 
senlenliam consulalus. ipsum Ollonem habere labulam in memo- 



( M ) 

rato scalili superioris capilis iam diete scale. Veruni quia eius 
ampliludo (abuie nimia eral in lanlum quod impedire uidebatur in- 
gressum el regressum eunlibus in domuin curie cum oneribus ne- 
cessariis. el ob hoc esl utrinque citatimi, cognilis parcium allegacio- 
nibus. ueluli prelegilur laudauerunl. Millesimo, centesimo. Sexage- 
simo. seplimo. Vicesima lercia die Januarii. Indicione xiui. 

f In palacio Januensis Arcbiepiscopi. Consules Pbilippus bonefacii. 
Jonalhas de campo. Pascalis de marino, laudauerunl quod Domnus 
Hugo Januensis Archiepiscopus habeal ex bonis pelri brundi de 
sauri quibuscumque uolueril ualens qualuor minas salis quas con- 
filcbalur se illi debere ex decima maris. Veruni quia in solucione 
cessabal. illuni ueluti confessimi condempnantes. ueluli prelegilur 
laudauerunl. Millesimo, cenlesimo. Sexagesimo. septimo. secundo die 
februarii. Indicione xml. 

LAUS GORRETI DE MURUALO. CONTRA GUJLIELMUM SCEMINUM. 

Iis palacio Januensis Arcbiepiscopi. Arbiler eleclus a partibus. Mai- 
sler Vgo sua senlencia laudauil ut dominus Vgo Januensis Archie- 
piscopus el sui successores habeant ad proprium iure alluuionis 
el quiele exinde possideanl sine conlradicione Wilielmi scemini et 
omnium personarum per eum. Nominatine Gorrelum de muruallo 
in fronte lerre Arcbiepiscopalus et in fronte terre eiusdem Wilielmi 
scemini ultra aquam. el esl ad radicem monlis medolici. Hoc ideo 
fecil quoniam Maisler Anselmus minisler el procurami* curie Ar- 
chiepiscopi prò eodem Archiepiscopo domino Vgone ipso confirmanle. 
el Wilielmus sceminus sub pena mille solidorum quam inler se 
stipulali fuerunt in ede Vgone maislro ex eodem gorrelo compro- 
miserat. el cum inler eos de gorrelo islo foret contendo dicendo 
unusquisque sibi debere competere quia illorum terre accedebal 
ostendendo inler se raliones. el quia flumina uice censilorum fun- 

i 



( ioo ) 

guntur. Cognomi igilur Maisicr Vgo ijiiod iure alluuionu magie 
gorretus iste racionabililcr compelebat terre domini Archiepiscopi 
et sue curie, et maxime quia terra Wilielmi scemini est ultra a 
(piam. et acpia fluminis per medium decurrebal inler terram eiu- 
sdem Wilielmi scemini et cundem gorrelum. et gorretus iste crai 
cilra flumen in fronte terre curie domini Archiepiscopi, quare ut 
supra Maisler Vgo decreuit. et scntcntiam in sancta maria de uineis 
protulit. Millesimo, centesimo, sexagesimo. Octauo. Exeunte mense 
Julio Indicione xv. 

LAUS DE ROCIIA TAIADA ET DE MONTE CORNALIO. 

Fin palacio Januensis Archiepiscopi. Consules. Ilelias. Capharus. Gui- 
liclmus iudex. laudauerunt Domino Syro Janucnsi Archiepiscopo 
plenam possessionem de medietale cornalii. et de medietale de ro- 
cha taiada. Hoc ideo fecerunt. quia dominus arcliiepiscopus lamenla- 
lus fu il ex his rebus aduersus Rolandum aduocatum. qui contumax 
cxislens. in iure slare noluil. et ideirco laudauerunt ut prediffìnilur. 
Millesimo cxliiii. mense decembris. Indicione vi. Bonus uasallus no- 
larius per prcceplum istorimi consulum scripsit. 

liane laudem alibi separatili! scriplam in carlula parua. postula- 
cene Domini Hugonis Januensis Archiepiscopi propler ulilitalem cu- 
rie sue. Consules Anselmus de caphara. Henricus gonlardus. Wiliel- 
m us de nigrone. Wiliclinus cauarunchus exemplitìcari et (ranscribi 
hoc registro fecerunt ad exemplar prioris et originalis limenles il- 
lius amissionem cum esset in parua materia primilus scripta. II- 
lam ilaque cernenles completali! et in mundum uniuersum redac- 
tam et a Marino et Vgone iudice leslatoribus publicis leslalam et 
subscriplam. Hanc prò tenore prioris nihil addito uel minuto tran- 
scribere ex sui consulalus officio fecerunt. laudanles islam per om- 
nia ualcre sicut prima, et ex hac possit curia effìcaciter experiri con- 
tra omnes personas. Millesimo, centesimo. Sepluagesimo secundo. De 
cima die Jenuarii. indicione mi. 



( loi ) 

Concordia osi inter dominimi Vgonem Januenseni Archiepiscopi! in 
et uicedominum Ansclmum. et Guidolum de nigrone. Alciue Sy- 
moncm Aurie de hoc quod facilini esl prò molcndino curie domini 
Archiepiscopi ci Guidoli prò faciendo molcndino per eos in besa- 
nio. ila ni deslrualur hoc quod facilini esl extra muranti loci 
Guidoli de suplus. uersus hisaninm. et hoc quod faclum esl a uia 
prillala symonis aurie in super uersus besanium usque besanium. 
Saluis omnibus racionibus curie Archiepiscopi et Guidoli. ci Simonis 
aurie. ita quod hcc conucnlio non noceal racionibus curie et gui- 
doli neque Simonis aurie neque prosit. Et si dominus Archiepiscopus 
et eius curia et Guidotus aliquod opus facere uoluerint ibi. quod 
ex conuencione eis non noccat. et ila insimul conuenerunl dominus 
Archiepiscopus Vgo et Guidotus cum symone Aurie. In pontili pa- 
lalii Archiepiscopi feliciler. Millesimo centesimo. Sepluagesimo se- 
cundo. Exeunle Mense Julio die quinlo. Indicione mi. Tesles. Boia- 
mundus odonis. Lamberlus de felippo. Nicola berfogliis. Wilielmus 
de leiloica. Enricus iudex. Guido laudensis iudex. 

CARTOLA DE OPERIBUS ET SERUlTIIS QUE FACERE DEBET ANDREAS BEPiZO. 

Ego andreas bencius promillo Vobis domino Vgoni Januensi Ar 
chiepiscopo. Alque conuenio. Et uicedomino Anselmo prò curia 
uesira. Quod exinde omni tempore Ego qui supra Andreas bencius 
et meus heres prò mea parte quam habebam in molendino de bre- 
tesca que erat media fela. et prò quarla feto Molendini solcradi 
quam mihi uendere concessislis et pcrmisislis. Ego et incus heres 
amodo faciemus uobis et curie ueslre omnia seruicia et omnia o- 
pera complebimus uobis et ueslris sucecssoribus quibus uobis et 
ueslre curie lenebar. Aliquo modo anlea quam ego Andreas uendi- 
dissem prenominalam mediani felam molendini de bretesca. et quar- 
lani parlem fele Molendini soleradi. quas ego uendidi consensu 
ueslro. el ila uobis el ueslre curie amodo in perpetuimi ego 



( 102 ) 

Andreas benzus el incus heres per omnia faciernus seruitia omnia. 
et opera omnia uobis compiere promillimus. ita quoti amodo ego 
Andreas uel heres meus non possimus aliquo modo nos tueri ncque 
euilare quin faciamus uobis el ueslre curie el compleamus omnia 
opera ci seruitia lamquam liaberemus parles islas supradiclorum mo- 
lendinorum el eas non haberemus uendilas ncque Iradilas. Quod si 
hoc faccre presumpserirnus. quod uos et ueslri sucecssores el ue- 
slre curie missi habealis poleslalem uestra aucloritale sine de- 
creto consulum et querimonia accipicndi omnia bona nostra, et in- 
troire in possessionem. et nomine pene quam uobis promillimus. 
et domino uicedomino prò curia ueslra stipulanti, et facialis ex re- 
bus noslris quicquid uoluerilis. sine nostra el heredum nostrorum 
contradicione. In palacio Archiepiscopi feliciler. Millesimo, centesimo. 
Sepluagesimo. Secundo. Exeunle mense madii indicione mi. Tesles 
Bonifacius Archidiaconus sancii laurenlii. Presbiler Guiscardus curie 
Archiepiscopi. Guido laudensis index. Petrus Guaslamercalus. Gi- 
rardus Archiepiscopi. Girardus de lanzo. Rubaldus maurellus. 

DE EMPTIONE MOLENDINORUM DE BISANNIO A LAMBERTO PORCO. 

Cartula uendicionis sub dupla defensione quam fecimus nos Lam- 
berlus porcus filius quondam Ansaldi. et Druda iugales. Vobis Do- 
mino Vgoni Januensi Archiepiscopo. El uicedomino Anselmo nomine 
uestre curie. Nominaliue meam parlem qui supra lamberli porcelli. 
Videlicet duorum molendinorum. que duo molendina infra democol- 
lam ueslre curie sunl in besanio. Islam meam parlem istorum duo- 
rum molendinorum que sunt infra uestra m democollam besanii prò 
indiuiso. una e um elusa el parala, et Aqua eludile el discursu el in- 
troiti! et exilu una cum omnibus rebus ipsis molendinis duobus perli- 
nenlibus nichil in nobis relenlo in islis molendinis. Prenominalam 
meam parlem prò indiuiso. Nos coniuges Vendimus lamberlus porcus 
et druda uendidimus uobis domino Vgoni Januensi Archiepiscopo 



( 103 ) 

ci ueslrc curie, ci uieedomiuo Anselmo, el possessionein huius prefale 
pariis islorum molendinorum duorum prò indiuiso uobis el ueslre 
curie una cuin dominio tradimus omnia In Integrum. faciendum 
exinde uos el curia ueslra ad ulililalem ueslre curie el successores 
uestri el cui dederitis nomine proprielalis quicquid uoluerilis. sine 
nostra el heredum noslrorum contrada ione. Per prelium librarum Se- 
xaginla denariorum Janue. Quas libras Sexaginta Nos coniuges confi- 
temur a uobis suscepisse. El ex islis Sexaginta libris in denariis A uobis 
el a ueslra curia sumus soluti el quieti. Ab omni homine defendere et 
auclorizare. Nos Coniuges Lambertus porcus el druda una cum noslris 
beredibus Promitlimus Vobis Domino Vgoni Arcbiepiscopo ueslrisque 
successoribus et Vicedomino Anselmo prò curia ueslra et cui dede- 
ritis ad ulililalem ueslre curie, quod si defendere el auclorizare non 
poluerimus. aul si aliquo modo subtrahere quesierimus in duplum 
huius uendicionis sicul exinde crìi meliorata. Nos iugales Vicedo- 
mino Anselmo stipulanti nomine curie el prò uobis penam dupli 
promillimus. Pro qua uobis el ueslre curie omnia bona nostra pi- 
gnori obligamus. Isla uero molendina que sunl in besanio sunl iu- 
sla lerram curie ueslre el iusla slralam. El nos iugales lamberlus 
el druda obligamus nos in solidum in hac uendicione. el unusquis- 
que nostrum in solidum uobis et ueslre curie teneatur. lam prò 
uendicione et euiccione et pena dupli. Ego druda renuncio senalus 
consulto uelleiano. el legi iulie et Juri bypotece. El facio conscilio 
el auclorilale Wilielmi paucalane. el Gandulfi de uecino. et Cunradi 
cuglarade parentes el amici mei. Insuper Juramus nos coniuges 
Lamberlus el Druda Super sancla dei euangelia Vobis domino Ar- 
chiepiscopo et Maislro Anselmo uicedomino prò curia Amodo in 
perpeluum firmam tenere el incorruplam hanc uendicionem. et Isla 
quarta pars horum molendinorum non est uendila ncque alienala 
a nobis aliqui alio, ncque obligata nisi il lì quem uobis nominauimus. 
In domo islorum Jugalium feliciler. Millesimo. Centesimo. Sepluage- 
simo. Secundo, Exeunte Inense Augusti die Oclauo* Indicione. quarta, 



( 104 ) 

Sigila inanimili istorimi Jugaliiiin liane carlulam uendicionis Ceri 
rogauerunl. Testcs Boiamundus Odonis. Lamberlus de felipo. Presbi- 
ler Olo Archiepiscopi. Blancus canonicus. Enricns iudex. Wilichnus 
do paucalana. Gandulfus de nexino sancii Laurencii. Albertus de 
Wilielrno de albarc. Cunradus cimlarada. 



'•-■ 



Cariala uendicionis sub dupla defunsionc quani facio ego Opizo 
Scaramangus filius quondam drude. El Sibilla iugales. Vobis do 
mino Vgoni Januensi Archiepiscopo el ueslre curie Per presbilerum 
Gniscardum qui prò uobis el ueslra curia suscepil. Nominaliue sex- 
lam parlem unius pecie terre que est comunis cum ueslra curia, el 
est, in medolico in loco ubi dicitar guaslus. Cui coheret. A duabus 
parlibus est terra curie. A tercia parie de supra est terra Enrici 
Rufi. A quarta uero parte esl terra oberli de ponte. Infra has cohe- 
rencias. Islam sexlam parlem huius pecie terre. Omnia plenum el 
uacuum. Nos coniuges Opizo et sibilia uendimus uobis Domino Ar- 
chiepiscopo Vgoni et ueslre curie, el possessionem cum domo uo- 
bis el ueslre curie tradimus In Inlegrum. faciendum exinde a pre- 
senti die uos et ueslri successores et cui dederitis ad ulililalem ue- 
slre curie nomine proprielalis quicquid uoluerilis. sine nostra et no 
strorum heredum Conlradicione. Per precium solidorum Quadra- 
ginla quinque denariorum Janue. quos solidos quadraginla quinque 
nos coniuges a uobis et a ueslra curia recipimus. Ab ornai nomine 
defendere et auclorizare nos iugales Opizo et sibilia una cum here- 
dibus noslris. promillimus uobis Archiepiscopo et ueslris successo- 
ribus. et cui dederitis ad ulililalem curie ueslre. Quod si defendere et 
auclorizare non poluerimus. aul si aliquo modo suhtrahere quesie- 
rimus in duplum islius uendicionis sicut eril meliorala. Presbitero 
Guiscardo prò uobis et ueslra curia stipulanti penam promillimus. 
Vnde ueslre curie omnia bona nostra pignori obligamus. Ego sibilia 
facio conscilio el auclorilale Alberti lercarii el Rubaldi filii sui. et 
Renuncio scnalus consullo nclleiano< el Jori ypothecc et legi iulie. 



( w» ) 

ci suiti isii paienles el amici mei. Ad ponlem in domo Àrdoini 
felicilcr. Millesimo. Centesimo. Sepluagesimo. Secundo. exeunte mense 
Julii die x. Indicione un. Tesles Albertus lercarius. Rubaldus filius 
eius. Ferrarius de medolieo. Jacobus corezarius. Wilielmus fraler 
peli-i de torri. Enricos rufus de gario. 

LAUS DE ROCA TAIADA ET DE MONTE COBNALIO. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules. Rodoanus. Guilielmus 
bufferius Iaudauerunl. Dominum Syrum Januensem Archiepiscopum 
habere plenam possessionem medielalis Roche lalialc el cornalii. Sine 
conlradicione Rolandi aduocali el omnium per eum personarum. liane 
uero laudem prefali consules ideo fecerunl. quia cognouerunl Domp- 
num Syrum Januensem Archiepiscopum fuissc in possessionem 
laude pretorili consulalus quam illi abslulcrunt el Rolando dederunl. 
eo quod Rolandus lempore quo Archiepiscopi^ anle quam rece- 
derei uenirel (sic), debebal in plachimi stare. Cognouerunl enim 
consules lam dictis plurimorum quam unius missi quem ad Rocham 
lalialam miserimi causa uocandi eum ucnire in causam cura Archie- 
piscopo, quo lempore quo Archicpiscopus rcdiil. ad Caslrum Roche 
(aliale aderal. Consules igilur hac considerala ralionc. lum quia mis- 
sum eorum uidere conlempsil. lum quia illuni lune leniporis latitare 
presumpserunt ut preditfinitur decreuerunl. Possessionem quoque 
per eorum personas. Alexandro Januensis ecclesie hyconomo. per 
Archiepiscopum Iradidcrunl. Millesimo, centesimo, quadragesimo 
sexlo. Mense Januarii. Indicione Oclaua. Bonus uasallus nolarius per 
preceplum islorum consulum scripsit. Wilielmus malocellus sub- 
scripsil. Philippus lambert! subscripsit. 

Hanc laudem alibi separatili! scriplam in carlula parua. postula- 
tone dompnihugonis Januensis Archiepiscopi propler ulililalem curie 
sue. Consules Wilielmus mallonus. Guidolus de nigrone. Vgo Albe- 
ricus Anselmus de capharo excmplificari el transcribi hoc registro 



( 106 ) 

feeerunl. ad exemplar prioria el originalis. Limenles illius amissio- 
nem cum essel in pania materia primilus scripta, laudantes ex 
officio sui consulatus. hanc per omnia ualere siculi prima, el ex hac 
possil curia efficacilcr experiri conlra omnes personas. Millesimo, 
centesimo. Sepluagesimo lercio. Decima die Junii. Indicione quinta 

DE COMEPRA LANI'RANCI BHUGNOINIS DE MOLAZANA. 

Carlula ucndicionis sub dupla delensione quam facimus nos Lati- 
francus brugnonus el Oglerius filius eius. el sopfia uxor istius 
Oglerii. Domino Vgoni Januensi Archiepiscopo el eius curie per 
uicedominum Anselmum qui nomine Archiepiscopi el Curie sue 
suscepit. Nominatiue locum unum iuris nostri cum mansione el 
uinea el arboribus super habentem. quem habere itisi sumus in mo- 
lazana ubi dicilur casuptana. Cui coheret a tribus parlibus uia. A 
quarta ucro parte est terra curie Archiepiscopi. Simililer uendimus 
et tradimus uobis el ueslre curie lolum hoc quod nos habemus in 
pecia terre de posi borgo, et in roboreto una cum omnibus aliis lerris 
quas nos Lanfrancus et Oglerius suus filius et sofia nurus Ianfranci 
habemus et delinemus infra uillam molazane. el in omnibus exi- 
libus el perlinenliis. el prenominatum locum de casuptana. una cum 
exitibus el pertinenciis eiusdem loci de casuptana. omnia plenum el 
uacuum. Nos lanfrancus brugnonus et filius eius Oglerius cum 
uxore sua sofia. Vendimus uobis domino Vgoni Archiepiscopo et 
curie ueslre per uicedominum Anselmum qui prò uobis el prò ue- 
slra curia recepii, et possessionem cum dominio sibi uestro nomine 
et nomine curie ueslre tradimus. faciendum exinde uos et ueslri 
successores ad ulilitatem curie ueslre quicquid nomine proprielatis 
uoluerilis sine noslra et heredum noslrorum conlradicione. Per 
precium librar um quadraginta denariorum Januc. Quas Quadra- 
ginla libras nos a uobis domino Archiepiscopo el a uicedomino 
prò uobis el prò curia ueslra susrepimus. el inde soluti a uicedo- 



( 107 ) 

mino ueslro nomine suinus. Ab omni ho mi ne defendere el auclo- 
rizare. Nos lanfrancus brugnonus el Oglerius fìlius suus et sofìa uxor 
oglerii. una cum noslris heredibus promittimus uobis ueslrisque 
successoribus et cui dederitis ad ulililalem uestre curie. Quod si 
defendere el audorizare non poluerimus aul si aliquo modo sub- 
trahere quesierimus. In duplum islius uendicionis sicul exinde eril 
meliorala. Vicedomino Anselmo stipulanti prò uobis domino Vgoni 
Archiepiscopo et nomine ueslre curie penam dupli promittimus. 
Pro qua nos omnia bona nostra tam habila quam habenda uobis 
et curie ueslre pignori obligamus. el nos Lanfrancus et Oglerius 
cum sofia uxore. In nobis relinemus tolum hoc quod nos habemus 
in molendino de insulela. et in aquarezo et in terra que est iusla 
molendinum el que est de supra molendino islo. quod nos non 
uendimus. ncque Iradimus. Sed tolum aliud ut superbis dicium est 
uobis est ueslre curie perpetue habere ad proprium el possidere con- 
firmamus In Integrimi. Ego Sofia facio Consilio el auclorilate dondedei 
de Oglerio guidonis. et Ansaldi de porcile, et Renuncio senalus con- 
sullo uelleiano et legi iulie et iuri ypolhece. et isti sunt parenles 
el amici mei quorum conscilio hoc facio. In palacio Archiepiscopi 
feliciler. Millesimo, centesimo. Sepluagesimo. Tercio. exeunle mense 
Seplembris die decimo Indicione vi. 

Signa manuum Lanfranchi brugnonis. el Oglerii filii sui. et Sofie 
coniugis oglerii. 

Hanc carlulam uendicionis huius terre molazane ut superbis 
relegitur. Que terre Ab exlimatoribus publicis fuerunt exlimale. et 
eorum exlimacione uendiderunl. et fieri rogauerunt. et possessionem 
curie Iradiderunl. Tesles Ansaldus de porcile. Presbiler Vgo sancii 
siluestri. Bonus uasallus canonicus. Dondedeus de Oglerio Guidonis, 
Girardus Archiepiscopi. Albericus Archiepiscopi. 



( 108 ) 

LAUS CONTRA I iMBERTUM GUERCIUM DK PARA1M MOLENDMU DJ. BlaA.YMO. 

In palacio Januensis Arcliiepiscopi. Consules Guidolus de nigronc. 
Roamuns odonis. Rogerius iusle. Absoluerunl Doinnuin Ilugonetn 
Janucnsem Archicpiscopum. et Rubaldum porcum a Lamberto guer- 
cio et omnibus per illum. Ex ea querimonia qua illos conuenil po- 
slulans ut opera que fecerant in fluminc bisamnii propc lerram suam 
demolirenlur et remouerentur. ea ralione quia terre sue quas ibi 
babel Icsionem faccrent. ac si non licerci illis Tacere ibi paradam 
aut aquam capere. Supra quibus cum diulius cilalum cssel ulrin 
que. tandem exbibilis laudibus et senlenliis consulaluum. manifeste 
cognoucrunl quod ius Domno Archiepiscopo crai, et Rubaldo porco 
paradam ibi facere ci aquam capere, eo loco et amplius infusum. 
quo nemine capiebal. et quo paradam illam fecerant. Ideoque eos 
uel u li prelegilur absoluerunl. Millesimo. Centesimo. Sepluagesimo. 
Quinto, nona die madii. Indicione seplima. 

LAUS CONTRA PETRUM DEG1UM. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Rogerius iusle. An- 
selmus de caphara (*). Guidolus de nigrone. Roamuns odonis. lau- 
dauerunl quod Domnus Hugo Archiepiscopus amodo habeal el 

(*) Che Anselmo di Caffara fosse rivestito della dignità consolare nell'anno 
1175-1176, ci viene per la prima volta insegnalo da questo documento, ta- 
cendone affatto gli annalisti, e perfino il Codice parigino di Caffaro, giusta 
quanto mi assicura l'egregio amico sig. avv. Canale, che intorno all'edizione 
del medesimo si travaglia, per onorevolissimo incarico del Municipio geno- 
vese. Certamente Anselmo era destinalo a giudicare le cause nelle Compagne 
verso la Città ; perchè i tre suoi colleglli nominati nell'alto erano applicali 
alle slesse, e perchè degli altri quattro addetti a quelle verso il Borgo ci 
hanno serhata memoria i cronisti 



( 109 ) 
nomine proprielalis possideal sino conlradicione Pelli uegii el omnium 
per illuni. Onines decimas el fruclus carimi que hoc anno proue- 
iierunl de plebe sigeslri. el uarie. manzasco el munegia. el casleiono. 
el pensioncs curie sue in his locis. Quia cum isla lenerel conue- 
ini illuni querens ni ea curie sue dimillerel in quiele cuius crani 
eshibende laudes ci senlenlie plurime consulaluuni. quibus conti- 
nebalur quod sibi el curie sue laudale eranl conlra parenles el an- 
lecessorcs ipsius Pelli uegii a quibus ei obuenisse dicebat. Ideoque 
fruclus omnes el pensioncs ex ili is decimis anno hoc prouenien- 
les. donino Archiepiscopo laudauerunl el dare fecerunl. De per- 
ceplis uero ab hoc anno retro ruclibus illuni absolucrunl. Sed de- 
cimas ipsas el pensioncs eidem laudauerunl ueluti conlinclur su- 
pcrius conlra ipsum pclruni uegium ci omnes per illuni. Millesimo. 
Centesimo. Sepluagcsimo scxlo. Oclaua die Januarii. Indicione oclaua. 
el maxime quia illas de munegia et casleiono conlradicere noluit. 
Immo. fuil confessus cas Archiepiscopi esse. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules de placilis. Oberlus 
de nigro. Oberlus rocius. Ansaldus golia, et Johannes de infanlibus 
laudauerunl. quod dominus Enricus malus auccllus non inquielel 
de celerò possessionem Domino Archiepiscopo prese uel aque mo- 
Icndini duclus sui de glairolo. et ul perinillal cum ducere et fa- 
ccrc presam el clusam prò ilio molcndino usque ad ripam de 
campis. Hoc ideo factum est quia cum dominus Enricus essel in 
placito aule consules cum nunliis domini Archiepiscopi salis disce- 
plalum fuil placilum ambarum parlium. ad ullimum uero domi- 
num Archiepiscopum prò possessore habueriml. laudanles quod 
dominus Enricus reslilual id quod ex palada deslruxil uel dcslruere 
fecil quando fuil ipse illue cum (ìlio Wilielmi aurie. Verumlamen 
cum ipse Enricus inficiarclur dominimi Archiepiscopum possidere, 
Dominus Archiepiscopus sufficienler probauit se possessorem esse. 
Quarc ul supra laudauerunl. nbsnlucnlcns dominum Eiuicum z 



( HO ; 

dampno domino Archiepiscopo uolenle et consentienle. et condemp- 
nalionem quam a domino Enrico illi peruenisset remiltenle. Mille- 
simo centesimo. Ocluagosimo. Indicione sui. qualuordecimo die 
marcii. 

f In ecclesia Sancii Laurenlii. Consules foritanorum. Wilielmus 
inallonus. el Vgo de baldicionc laudauerunl quod Obertus de poma 
soluere lenealur el solual Domno Vgoni Archiepiscopo quarlinos 
seplem frumenti. Quod ideo faclum esl quoniam per procuralores 
suos Dominus Archiepiscopi conuenil prediclum Obcrlum anle 
iamdiclos Consules pelens ab co quarlinos seplem frumenti prò se 
el sociis prò quibus se obligauerat nilens ralione laudis sue qua 
unusquisque Januensis et de districhi Janue qui ultra porlum pisa- 
num. aul ultra monacum uadil prò blaua el reddil cuni maiori 
parte honoris frumenti uel allerius blaue ei soluere lenelur per 
quamquam personam quarliDum unum illius blaue quam deluleril. 
Ipso itaque Oberlo cum sapientibus suis conlradicenle. tandem ui- 
sis ulriusque parlis ralionibus. cum de causa suffìcienler essel acli- 
talum. el oculata fide laudem quam inde dominus Archiepiscopi 
habebal plenius intuenles. laudauerunl ut supra. coulumalia Oberti 
habila prò presenlia. qui sepe cilalus tempore senlenlie ferendo sui 
copiam facere contcmpsit. Millesimo, centesimo. Sepluagesimo. Sep- 
timo. Indicione nona. Vltimo die Augusti. 

DE MUTATIONE M0LEND1N0RUM CUM SANCTO STEPHANO. 

Concordia est Inter Dominimi Vgonem Januensem Archiepiscopum. 
El maislrum Ansehnum pio curia qui curalor esl curie Archie- 
piscopi el consorles eiusdem Archiepiscopi. Videlicet lambertus por- 
cus et Oglerius porcus per se et per fralrem eius Rubaldum. 
Alque druda de mellone guaraco pio filia sua berla. Et Ingo de 
flessa. Nec non et intcr dominimi Arnaldum Àbbalem monaslerii 



( 111 ) 

sancii slephani et eonuenlum monasterii sancii slephani. el Amelium 
fìlium quondam Aluernacii el mal rem eius alladonnam tulricem ipsius 
amelii lìlii sui el qwe se obligauil prò eodem filio. Conscilio Ansclmi 
de cafara. el Ingonis de uolla. el Ingonis noxencii. Alque filipum 
de fredoiando. el silueslrum de isa. Dominus quidem Archicpiscopus 
el Maisler Anselmus prò curia una cimi prenominalis suis consor- 
libus. Ad inuicem conuenerunl cuna eodem Arnaldo abbate el con- 
uenlu monasterii sancii slephani. et cum supradiclis suis consorlibus 
de molendino conslruendo ex nouo quod uocalur molendinum Archie- 
piscopi. El simililer ex molendino conslruendo ex nouo quod dicilur 
molendinum sancii slephani el consorlum. que molendina sunl in 
besanio. Dominus uero Archiepiscopus el Maisler Anselmus prò 
curia sine dispendio curie Archiepiscopi. Cum porcellis. scilicel 
lamberlus porcus et Oglerius per se et per fralrem eius rubal- 
dum. el Ingo de flessa filius ingonis de uolla. el druda merlonis 
guarachi prò eius fìlia berla mulant hoc molendinum illorum el eo- 
rum consorlum. et facilini illud ex nouo et conslruunt super terram. 
lambert! porci cum eorum expensis sine expensis curie Archiepi- 
scopi. Ila quod a medielale strale in super prelati consorles islius 
molendini. facilini el Amodo facere debent sine dispendio curie 
Archiepiscopi omnes expensas in facienda elusa islius molendini 
el ea emundanda usque ad caput supernum terre Ingonis de 
uolla. el filie merlonis guarachi. In super et a terra ingonis de 
uolla el filie merlonis guarachi in super amodo omni tempore 
debent facere et dare duas parles in omnibus expensis que fa- 
cle erunt in elusa et parala et in capienda aqua. el in omnibus 
aliis expensis necessariis que exinde debeant fieri, et Abbas et mo- 
nachi sancii slephani una cum suis consorlibus molendini sui 
terciam partem. Si uero abas et monachi sancii slephani et sui 
consorles sui molendini suplam su (sic) noluerinl facere expensas 
islius lercie parlis prò eorum molendino. quod porcelli et con- 
sorles eorum eas expensas faciant ila quod si infra celo dies 



( "2 ) 
Àbbas ci monachi ci eonsorles illoruin illas expensas cis non red 
diderint. quod per duplum ipsis inde leneantur. El pontcìn quem 
fecerinl super slralam. super tolum de eomuuibus eorurn expensis 
ipsum Tacere debent et reficere et emendare quandocumque opus 
l'ueril. ila quod porcelli cum consorlibus suis pretcr curiam ardii*' 
piscopi faciant unain mcdielalem. El Abas el monachi cum consor- 
libus suis aliam mcdielalem. Simililcr Abas el monachi sancii sle- 
phani ci illorum eonsorles suoni m molendinorum infcriorum debcnl 
habere ci usa m et eam clusam facere super lerram sancii slephani. 
amodo ci consorlum illorum. et cani clusam ex inde debent emun- 
dare el perpetuo reficerc ila quod prenominala molendina superiora 
Archiepiscopi et porcellorum non impedianlur ncque rebochenlur. 
secundum illam mcnsuram quam maislri ordinaucrunl et staluerunl 
in islis molendinis lam superioribus quam in inferioribus inler 
Abalem et monachos el suos eonsorles. et porccllos et eonsorles 
suos simililcr. Si uero aliquid eucnerit quod isla superiora molen- 
dina porcellorum et consorlum erunl inpedila el rebocala. et Abas 
sancii slephani el monachi et eorum eonsorles prenominati sui 
molendini nolucrint facere expensas que superius determinale sunl 
quod porcelli el sui eonsorles si uelinl has expensas facianl. Et si 
Abas el monachi sancii slephani et sui eonsorles suorum molendi- 
norum Inferiorum Infra odo dies nolucrint has expensas illis reci- 
dere, quod porcelli et sui eonsorles illas expensas habeanl per du- 
plum in molendinis prenominalis Abatis ci consorlum ad proprium. 
Simili ter si porcelli et eonsorles suorum molendinorum noluerinl 
reficere clusas suorum molendinorum et eas emundare. ci noluc- 
rint expensas prenominalas facere quas ipsi debent facere et sla- 
luerunt ut supra dictum est in refìcicndo clusas el emundandas ci 
in facicndo paralas et in capiendo aquas et in aliis expensis quas 
ipsi debent facere. quod abas el monachi sancii slephani et sui 
eonsorles possint illas expensas lacere, ila quod infra odo dies si 
porcelli ci sui eonsorles noluerinl has expensas reddere quod abas 



( M3 ) 

el monachi sancii slephani et consorles sui habeaut illas expensas 
per duplum in molcndinis islorum porcellorum et consorlum a 
medielale slrale in super ad proprium. El illas caduilas quas hodie 
liabenl isla molendina uelera sancii slephani el porcellorum. simili 
modo ci ineadem mensura debenl habere molendina noua illorum que 
ipso Abas cimi consorlibus ci Porcelli cum consorlibus modo con- 
slruunl el facilini, el sine reboco. Ila quod si ipsi potermi adcre- 
scerc caduilas molendinoruni quod eas adcrcscant comuniler et 
equaliler in islis molcndinis. Si nero caduile decrescerint. quod co- 
muniler minuanlur el equaliler decrescant. el hoc perpetuo fiat. 
El ila ut superbis rclegilur omnia ad inuiccm intcr se obseruare el 
lìrmum tenere exinde conuenerunt et promiserunt sub pena libra- 
rum quinquaginta quam uicissim inler se stipulali fuerunl. ut si 
iste parles el consorles inler se omnia ut superbis relegilur et de- 
lerminalum est adimpleuerinl. quod pena solidorum mille alteri parli 
preslel quam habeal altera pars in bonis suis supra nominalarum 
parcium. el consorlum. prò qua pena eorum ad inuicem inler se 
pignori obligaueriml supradicle parles et consorles abatis et por- 
cellorum omnium. Ego que supra Alladonna lulrix Amelii fìlii mei 
prò fìlio meo hoc facio Conscilio et auctorilale Ingonis de uolta et 
Anselmi de caphara el Ingonis noxencii. el Obligo me prò fìlio meo 
quod ipse liane conuencionem firmam lenebil ul supra relegilur per- 
peluo. El Renuncio senalus consulto uelleiano. et Juri hypothece el 
legi iulie. et Ego druda merlonis guarachi. hoc facio prò (i!ia mea 
berla, prò qua ego me obligo quod ipsa firmimi habebil ut supra 
conuenlum est. el Renuncio senalus consulto uelleiano et legi iulie 
de prediis el iuri hypolhecc. Sub porlieu Ingonis de uolla feli- 
ciler. Millesimo. Cenlesimo. Sepluageximo. Inlranle mense Julii. In- 
dicione u. 

Signa manuuni. Domini Vgonis Archiepiscopi, ci Maislri Anselmi 
prò eius curia procuraloris. et Ingonis de flessa, et Lamberti porci, 
el Oglcrii porci per se et per fralrem eius Rubaldum. El drude 



( iw ) 

merlonis guarachi prò filia eius berla. Nec non el Abalis Arnaldi 
sancii slephani prò contienili monaslerii. el Alledonne prò Olio 
Amelio, el fìlipi de fredolando el silueslri de isa liane carlulam con- 
uencionis fieri ut snpra relegilur. Tesles Anselmus de caphara.Ange- 
lolus fraler eius. Ingo noxcncius. Arnaldus de morledo. Oliuerius 
de maraxi. Arnaldus de caliniano. Guiberlus de besnnio. Bonandus 
de besagno. 

DE DECIMA DE SIGESTItl. 

f Ln Palacio Januensis Arcbiepiscopi. Consules Ido gonlardus. 0- 
berlus cancellarius. laudauerunl quod Donnus Syrus Januensis Ar- 
cbiepiscopus deinde babeal el possideal sine conlradicione omnium 
filiorum cone de uezano el omnium personarum per eos. Nomina- 
liue lolas decimas. quas ipsi aul aliquis per eos lenenl in plebegio 
segeslri. el caslalionis. el munegie. aul Vaire. quod neque ab eis 
uel aliquo prò eis ullerius conuenialur. Hoc ideo fecerunl. quia 
Donnus Arcbiepiscopus lamenlalus fuil ex bis decimis quas iniusle 
illos profilebalur tenere, el conlra sanclos canones. et conlra apo- 
slolicam senlenciam. qui coram ipsis uenienles in iure slare renue- 
runl. precise romanam curiam appellando. Quod donnus Archiepi- 
scopus audiens annuit. Suadendo quatinus se prepararenl cum suis 
aduocaloribus sub apostolicali iudicio ex hac lile senlenliam pre- 
cepluros. Quod cognila Domini Arcbiepiscopi professione iudicium 
dimiserunl ad domos eorum regredienles. Tandem consules de ob- 
seruandis iusliciis domini Archiepiscopi coacli sacramento illos sepe 
per eorum execulorem cuitauerunl. immo per semclipsos ad iudi- 
cium uenire commonuerunl. specialiter significando quod si non 
uenirent el raciones Archiepiscopi uiderent. et lanquam presentes 
iudicarenlur. Quorum igilur perspecla contumacia, quia sanclorum 
canonum promulgacione insliluilur reclores ecclesiarum decimas sui 
episcopatus debcre habere. el prò eorum disposicione in restaura- 
cene ecclesiarum capliiiorunique redemplione seu in alimenlis ca- 



( H5) 

nonicòrum lai-giri. Propterea plurimoruni sapienlum conscilio fieli, 
uisisque super hoc plurimis racionibus laudauerunl ui prediffinilur. 
Millesimo, centesimo, quinquagesimo lercio, undecima die infrante 
iulio indicione xv. 

Islud est exemplar sumplum a quadam laude breui carlula seri 
pta. sei uerenclo ne eius amissione et iura pcrderenlur et scripta. 
lioc registro signifieari iusserunl Consules. Olo iudex. Fredenlio 
gonlardus. Jonalhas crispinus. laudanles hoc illam uim et auctori- 
Uilem oblinerc quam oblinebat exemplum ad quod seriplum full. 
Millesimo clv mense Jenuarii indicione n. 

DE FIDELITATE P0RCELL0RUM. 

Nos Lamberlus porcus. et Ansaldus germani prò rebus libellario 
nomine nobis nostrisque fìliis et filiabus noslrisque heredibus ani 
cui dederimus. a uobis domino Syro Januensi Arcbiepiscopo lo- 
calis. fidelilalem per nos nostrosque beredes uobis uestrisquesucces- 
soribus conuenimus tacere, et curie ueslre lanquam uasalli fideles 
esse, quam fidelilalem boc presenti tempore facimus. ac cunetos 
res nobis ut prediffìnilum est libellario nomine locale oblinenles 
eandem debere lacere proni illimus. Tesles enim sunl. Donusdei 
quondam ilerii lìlius. Baldoinus de castro. Merlo grassus. Lamberlus 
eius lìlius. Data in capella sancii gregorii. Anno Millesimo cxliii. 
mense augusti indicione quinta. 

WIL1ELJ10 ARNALDO. 

In palalio Domini Syri Januensis Archiepiscopi. Dominus Syrus 
Archiepiscopi^ corani uasallis curie aliisque boniinibus nomina 
quorum inferius legunlur. Inuestiuit Wilielmum Arnaldum de me- 
dietale omnium illarum lerrarum quas Gandulfus dolor lene- 
bai in Yalebona et in monte tazoli et de medielafe de pastenis 



( liti) 

lazoli et similiter de omnibus illis terrà quas semi ipsius Wiliehni 
lenebanlur ultra aquam et cilra aquam lauanie. excepla medietate 
de pastenis quam Domiuus Archiepiscopus lenet de uillanis. quas 
ipse Wilielmus exinde habcal iure feodi ipse et sui descendentes 
leneat. sicut ordo et consueludo feodi uult. preler de isla medie- 
laie de pastenis quam Dominus Archiepiscopus in se relinuit. Mil- 
lesimo centesimo, quadragesimo Oclauo. intranlc mense februarii die 
purifìcalionis sancte marie indicione x. Et suprascriptus Wilielmus 
Arnaldus fecil fidelilalem Archiepiscopo sicut uasallus facit domino. 
Tesles Wilielmus niger. Marinus de porta. Capharus de caschifelon. 
Olo iudex. Marchio iudex. Ingo de uolla. Oberlus cancellarius. Fulco 
slriclus. Vgo iudex. Bonussenior mallonus. Marinus de castro. 
Petrus iudex. 

DE CONTROUERSIA QUE FLIT INTER ARCHIEPISCOPI^! ET rORCELLOS 
DE QUADAM PARTE ILL1US LIBELLARIE QUE FUIT DE ADOLO. 

In ecclesia sancii gregorii presentibus leslibus Marabolo Jordanc. 
Alberto uicecomite. Guilielmo nepole suo. Oglerio danese. Guilielmo 
et Pelro cuslodibus. Alexandro hyconomo. Arbilrantes Boiamonlc 
de odone. Guilielmus niger. Merlo de castro laudauerunt ecclesiam 
sancii syri ubi prcest Dompnus Syrus dei nulli Januensis Archie- 
piscopus deinde habere et possidere sine conlradicione Ansaldi 
porci et Lamberti germanorum. heredumque eorum. Nominaliue 
lerram illam que fuil palmi eorum adoli que est in bisannim. 
Cui coherel Ab una parte uia. Ab duabus parlibus terra quam le- 
nent per ecclesiam nomine libellario. A quarta parte cluuia cum 
molendinis. Infra islas coherenlias laudauerunt ci In Integrum. 
quod ncque ab eis ncque ab aliquo prò eis ullo modo possit con- 
ueniri. Hoc ideo fccerunl. quoniam conlrouersia fuil inter curiam 
et hos de hac terra, que laude curie in iudicio uasallorum curie 
decerni debcre per uasallos fuil indicala. Ideirco hoc ediclo. coni- 



( 117 ) 

munì consensu prcfatos arbilros eligere. qui et litem audirenl. et 
ulriusque partibus audilis racionibus quod cquum ipsis uiderelur 
decernerenl. Quo sapienler prudenliom uirorum palrocinio pluri- 
nium uenlilalo. cognoucrunl (errano illam libellariam fuisse. el con- 
dicioncs quibus prestila fueral minime obseruatas. Nam per pro- 
prielalem alienalam fuisse preccperunl. Justissimum igilur fuit. ul 
si qua res Iibellaria per proprielalem (radilur. ecclesie qua alribui- 
lur reuerli. el qui laliler acquisierit. uel scienler uendiderit ab 
cadem lerra priuari. 
Millesimo, centesimo, xliih mense seplembris indicione sepluna. 

DE FORITANIS HOM1NIBUS QUI DECIMAM DEBENT PERSOLUEHE 
DOMINO ARCHIEPISCOPO. 

In capilulo sancii laurenlii. In presenlia consulum de comuni. Vide 
licei Idonis gonlardi. et Oglerii de guidone, et Guiscardi. querimo- 
ilìaca fecil Alexander hyconomus domini Syri Archiepiscopi de fori- 
lanis bominibus qui nauigabanl cum hominibus nostre ciuilalis. el 
nolebanl decimam reddere curie. Ynde consules predici! quesierunl 
si possel probare per tesles quod Archieprseopus unquam eam ha- 
buissel. Ipse aulem alexander respondit se sufficienler posse. Fecit 
ameni uenire gaslaldiones. uidelicet ruslicum garilium el oglerium 
danisium. et iurauerunt ante consules. Consules uero uisis his le- 
slibus preceperunt ul Archiepiscopi decimam unde querimoniam 
eral haberel. El preceperunt centrego ut iret et faceret eam per- 
soluere minislris Archiepiscopi, et ila factum fuit. Tesles de hoc. can- 
cellarius predictorum consulum uidelicet Oberlus nasellus. Guiliel- 
mus scriba eorum. el Oglerius de ripa, el Oglerius danisius. et Ru- 
slicus garilio (*). 

(*) V. Cuneo, op. cit. pag. 256. Questo lodo, abbenchè privo di data, si 
riconosce appartenere al H45, perchè di tale anno sono i consoli che Io 
pronunciarono. 



( il» ) 

DE DECIMA GALEAHUM QUE lE.NIU.YI DE Cl'RSU. 

In palacio nono Archiepiscopi. In presenta consuluni. Oltonis 
guercii. ci Rodoani. el Guilieimi buflèrii. Conqueslus esl Alexander 
aduocalus de bonifacio de ranfredo. de decima galee sue quani 
debebal curie Archiepiscopi, que ueneral honerala de Sicilia. Set 
ipse dicebat. quia iueral in romaniam in cursu. ideirco non de- 
bebat dare decimam. Faclo ilaque iuramenlo de calumpnia ex ulra- 
que parie, ipse bonifacius slalim confessus esl se debere persoluere. 
Tesles. Oglerius danisius. Guilielmus de bono fanccllo. Oberlus 
sulphur (*). 

LAUS ARBITRICI DE LOCO DE CASTELLO QUEM TEISEBAT ARCMPRESB1TER 
DE SANCTO CYPRIAISO. 

In domo Wilielmi pezolli. Arbitri duo uidelicel Phylipus de Lam- 
berlo. Guilielmus pezollus. De conlrouersia que fuit inler Dompnum 
Syrum Januensem Archiep iscopum. Alexandro ciusdem hyconomo 
in causam aslanle. el Archipresbilerum sancii cypriani. Rainaldum 
nomine. De quadam lerra que esl in ualle porcifera loco ubi di- 
cilur Medolicus. el uocalur caslellum silum iusla mansum de porcili. 
lam inuasionis. quam possessionis equanimiler. Dompnum Archie- 
piscopum absoluerunl. quod neque a presbitero Rainaldo uel ab 
aliquo prò eo prò inuasione uel possessione conueniri possil. Hanc 
enim prefali arbitri ideo decreuerunl. quia lerram illam libellariam 
fuisse. el conuenlione libelli in eam sua auclorilale inlroire posse 
cerlis racionibus preceperun!. Nemo igilur inuasionem comitlere cer- 



(*) Allo stesso anno 4143 , deve, per la ragione di cui nella nota prece- 
dente, riferirsi questo alto. Il console Ottone, che qui è dello Guercio, viene 
in altri documenti appellalo col titolo di Giudice. 



( no ) 

iiit in* quia coouenUone paclis legaliler possessionem nascitur. Tesles 
Baldoinus de iugclfredo. Oglerius danesius. Capharus. Bonus uasallus 
manducans salsam. Millesimo cxlv mense nouembris indicione vm. 

KILH UGONIS DE BOI.GARO. 

Ego Syrus Januensis ecclesie Archiepiscopus. presente Alexandro 
liyconomo et uolenle. loco et habere concedo uobis Nicbole. Gan- 
dulfo et prò uobis ueslrisque fralribus filiis quondam Vgonis de 
bulgaro illud beneficimi] decime que curie nostre obuenit. ex 

parte (lacuna) filii quondam Ansaldi de folcoinis 

propinquiore (sic) decimam illam curie nostre restituì disposuil. 
ea racione ut dum uixero quicquid inlroitus prò bac decima 
affuerit ueslre ulililali suscipialis. mea licenlia et auclorilale. Tesles 
Oglerius danisius. Oberlus sulpharus. Baldo cauponarius. Arnuisius- 
dompni Archiepiscopi camerarius. Michael subdiaconus. Aclum in 
castro ciuitatis in palacio feliciier. Millesimo cxlviiii. mense Julii in- 
dicione XI. 

DE 1URAMENTO CONSULATUS CELIANE. APUD SANCTLM ROMULUM 
IN PRESENTIA DOMINI ARCHIEPISCOPI ET CURIE SUE FACTO. 

-j- Ego eleclus consul ab hac die in anlea usque ad fesliuitalem 
sancii Andree bona fide et sine fraude indicano piacila inter ho- 
mines celiane que ante me facla merini. Et non dimillam prò hodio 
neque prò amore, neque prò parentela, neque prò precio. quin inde 
quam cicius poterò iusliciam faciam secundum meum sensum. Et 
si ille conlra quem sentenlia data fuerit. ad curiam domini Ar- 
chiepiscopi apellaueril. in piacilo quod sit. xl. solidorum uel amplius 
infra, x. dies post dalam senlentiam raliones omnes lamenlalionis et 
defensoris scriplas domino Archiepiscopo mandabo. Et si ille qui 
appellaueril infra, xxx, dies ad Curiam non inerii, nisi iuslo impe- 



( 120 ) 

dimento remanserit. ego senlentiam finnain habebo. AUjue genlen- 
tias quas curia dedit. uel per lotum meuin consulatum dederit 
(irmas habebo. et ad fìnem prò ut poterò bona fide perducam. 

Hec omnia bona fide sine fraudo et malo ingenio obseruabo nisi 
quantum remanserit iuslo impedimento uel obliuione. aullicenlia do- 
mini Archiepiscopi. 

In presentia domini Syri Archiepiscopi et curie sue. Videlicel 
Caphari. Rodoani. Vgonis de bulgaro, et Fulconis stridi, et Ale- 
xandre fuerunt ordinati Consules in sanclo Romulo per preceplum 
et uolunlalem predicli domini Archiepiscopi, et hoc est sacramentum 
quod fecerunt consules qui primo fuerunt elecli in prediclo con- 
sumili, et omnes ahi qui fuerinl post cos sic debenl iurare. Priores 
consules fuerunt. Trenchcrius. et Fulco ioffredus. et Ruslicus archi 
diaconus. et Obertus nolarius. quos curia elegit. 

Ab hac die in anlea usque ad proximam assumplionem sattcte 
Marie, et a sancla maria usque ad annum unum, ad honorem dei 
et domini Syri archiepiscopi, et loci sancii Romuli. Nos elecli con- 
sules sancii Romuli operabimus. et in anlea prohibimus bona fide 
et sine fraude et malo ingenio, ad defendendum et ad saluandum 
honorem domini nostri Archiepiscopi, et disinoli sancti Romuli. et 
de omnibus comunibus rebus nostri loci, ad honorem dei et do- 
mini Syri Januensis Archiepiscopi. Atque canonice sancii laurenlii 
Januensis. Et si aliquis habitator nostri loci non obedieril preceplis 
noslris. uidelicel domini Archiepiscopi de comunibus rebus nostri 
loci, et de placilis. et do inlroire in compagna, si uocalus fueril. et 
infra quindecim dies inlroire noluerit. facicmus inde uindiclam in 
nostro arbitrio. De lamenlalionibus uero quo uenerinl anle nos de 
hominibus nostri loci, et de ecclcsiis Janucnsibus. et de Januensibus 
hominibus et de illis hominibus de quibus dominus nosler Archie- 
piscopus nobis preceperil per se aul per suum nunciuin ani pei 
suas lillcras. iusticiam secundum nostrum sensum bona fide infra. 



( 121 ) 

\x. dies adimplebimus poslquam reclamatio facta fueril. quanto non 
remanserit iusto dei impedimento, aut per parabolani reclamaloris. 
et si fecerimus colleclam aut dispendium prò comuni ulilitale no- 
stri loci, coequabimus in bomines secundum quod melius cogno- 
uerimus sine fronde, de bandis ucro de siluis et de pascuis. et de 
uineis. dabimus quarlam parlem misso Àrcbiepiscopi. de rcliquis 
nero bandis placilorum. et de placitis. de assallis. de furlis. de 
rapiate, de homicidiis. de periuriis. et de aliis offensis. et de ripa- 
tico, et de lumbis. et de ancbis. et de foderis. et de aliis rebus 
que perlinent domino Arcbiepiscopo. non nos inlromittemus. itisi 
per licenliam domini Archiepiscopi, et si archiepiscopi^ concesseril 
nobis aliquam parlem. illam quam sibi relinuerit bona fide sibi 
nel suo misso tribuemus. Et si missus Archiepiscopi aut canoni- 
corum missus nobis conqueslus fueril adiuuabimus eum ad recu- 
perandam iusticiam domini archiepiscopi et canonice nisi per licen- 
liam eorum remanserit. Et quicquid dominus Archiepiscopus de 
comunibus negociis Januensium nobis preceperit. per se aut pei' 
smini nuncium. aut per suas lilleras. bona fide sine fraude adim- 
plebimus. el prediclum sacramenlum consulalus ad uenluros con- 
sules faciemus iurare. et non capiemus seruilium ullra denarios. xii. 
de placito quod debeamus iudicare. preler quod superius nobis con- 
cessum est. Hec omnia obseruabimus bona fide sine fraude el malo 
ingenio, nisi remanserit per parabolani domini nostri Archiepiscopi. 
Anno dominice incarnacionis Millesimo centesimo, xl. ih. in die do- 
minico quinto Kalendas iulii (*). 

(*) Jiel Libro dei Giuri può leggersi il tenore di altri consimili aiti di giu- 
ramento prestato dai consoli e dagli ufficiali di San Remo all'arcivescovo 
Ottone il 6 maggio 1225 (voi. I. col. 758), ed il 24, febbraio 1230 (ibid. 878); 
dai rettori e dal visconte del paese medesimo all'arcivescovo Giovanni il 
20 luglio 1240 (ibid, 988), ed il 2i febbraio 1241 (ibid. 993), 



( \n ) 



INDE bll'KA. 



Nos populus sancii Hoinuli. iuramus ab bue die usque ad pro- 
\iinam assumplioncm Sancte Marie, el a sancla maria us(jue ad 
annos qualuor. quicquid nobis preceperinl sub debito sacramenti, 
de bonore domini noslri Syri Januensis Archiepiscopi el ecclesie 
niaioris sancii laurenlii el noslri loci, el de coniunibus rebus po- 
puli sancii Romuli. el de uindiclis faciendis. el de placilis. et sen- 
lenliis adimplendis. noslris electi consules qui in unoquoque aouo 
elecli fuerinl el iurauerinl. sicul inquam nobis preceperinl. ul su- 
pra diclum esl bona fide obseruabimus. furlum ultra denarios. vi. 
Januensis monete, aul incendium aul guastino non facieinus nisi 
per parabolani domini noslri Archiepiscopi, ani noslrorum consulum 
in dislriclu sancii Romuli. Rassam uero aul conspiralionem aul aliam 
compagniam facieinus nisi licenlia Januensis Archiepiscopi. Hec omnia 
obseruabimus. Et si audierimus cenlragurn clamanlem ad parla- 
menlum ibimus ad illud parlamenlum. et non rccedemus a par- 
lamento nisi licenlia unius consulis. El de discordiis quas habe- 
mus cum hominibus celiane de monte de ualli. quicquid dominus 
noster Archiepiscopus nobis preceperil per se uel per suas lilleras 
uel per suum cerlum nuncium. lolum bona fide adimplebimus. Hec 
omnia obseruabimus bona fide, sine fraude el malo ingenio, nisi 
quantum remanserit iuslo dei impedimento, aul per parabolani do- 
mini nostri Januensis Archiepiscopi. 

Millesimo, centesimo, xl. hi. die dominico quinto kalendas iulii (*). 

Propler prediclum consulalum ul dominus Archiepiscopus eis 
concederei el preberet assensum. dederunt ei omnes de comuni 
libras sex. 

(*) Un'altra forinola di giuramento, mercè cui il popolo di San Remo si 
obbligò verso il predetto arcivescovo Ottone, si trova nel citato Libro riti 
Giuri, sotto la data del 14 febbraio 1217 (voi. I. col. 587). 



( '25 ) 

INDE SITUA. 

Quando dominus Archiepiscopus Sanclum Romulum adii, prima 
ilice lolus populus Sancii Romuli facil ei fìdelilalem. el in aliis lem- 
porìbus. sicul eis iubcl. et sicul ipso nuli. El dislringil eos ac pla- 
cilal el accipit bandum de eorum offensis sicut ei placel. lam in 
eriniinalibus oftensis. quam el in aliis placilis. et in omnibus modis. 
El ordinai in prediclo loco Vicecomiles. et Castaldiones. et consulatus 
sicut ei placet, el nolarios. atque alios ordines. sicul dominus el 
comes et sicul ci placel. Quandocumque uero uadit ad sanctum Ro- 
muium bis in anno uel ler aut amplius sicul debet recipi a suis 
hominibus. Primo die recipilur a castaldionibus mane el sero. et 
dant ei secundum quod dies ilio exigil. et secundum qund uolunlas 
eius est omnes expensas cibariorum. el hominibus et equilaluris. 
Secundo die recipi debel a premarlinis ea nero consueludine simi- 
liler. Tercia nero die recipilur a polcngis simililer. Quarta aulem die 
recipilur a riculfengis simililer. Tolus uero populus sancii Romuli 
(res dies conlinuos recipil eum simililer. Ab hinc in anlea quisque 
seruit ci prò amore sicul cuique placel. 

Canonici uero ecclesie Sancii Syri recipiunt eum cu ni processione, 
quandocumque ibi uadit. el quando ci placel recipiunt eum. et per 
loium diem cimi Iota curia sua uiclualia sibi minislranl, (*). 

DE BRAIDA SANCTI ROMULI. 

f riacuii domino Syro Januensi arcbiepiscopo Ululo condicionis 
locare Vgoni belegole. el Joceramo molinario alque illorum per- 

(*) I diritti dell'Arcivescovo ricordali nel presente alto, si vedono presso 
che tutti menzionali nelPinstrumento della vendila di San Remo e Ceriana 
falla dall'arcivescovo Giacomo da Varazze il giorno 8 gennaio dell'anno 4297 
(V. Jurium, ii 231 ). 



( Wi ) 

peluo heredibus. ut faciant molendinum unum in insula bona ad 
sanclum Romulum. Et ubicumque in ca insula uoluerint preter 
in orto facient domum molendini. et debel esse factum usque ad 
proximum natale domini. Ipsumque debent habere et tenere per- 
petuo cum suis heredibus iure locacionis et libellarii. Et poterunt 
boc ius localionis curie uendere si tale prctium ab ea quale ab alio 
rationabililer polcrinl babere. Quod si curia id noluerit comperare, 
tunc eis liceat cui uoluerint uendere dummodo infrascriptum red- 
ditum curie annualim reddant. Promittil eis domnus Archiepiscopi^ 
nullalenus supradiclum molendinum eis uel suis hereddms auferre. 
a ut reddilui infrascriplo . adderò, impedilum defendere ab omni 
homine. Quil)iis si conlrafeceril promittil eis penam librarmi] quin- 
que denariorum Janue et stare paclo huius libelli. Pro bis quidern 
omnibus promillunt memorati localores (localarii) dare omni anno et 
consigliare curie archiepiscopi in loco sancii Romuli lerciam parlem 
tolius mollure que de eo exierit. preter circinum. Cuius tercie me- 
dietatem dabunl omni anno, ad natale domini, alleram medietalem 
dabunt ad pascha. Promillunt nullam fraudem in hac locacione aut 
in ficlu adhibere. et corpofaliler iuranl ista omnia adimplere. neque 
de fido minuere ullra solidos duos neque hos scienter. Quibus si 
contrafecerint penam librarum quinque Archiepiscopo stipulanti pro- 
millunt. et a libello cadere. Aclum in camera Archiepiscopi. Tesles 
Oberlus sulferus. Ogerius danisius. Michael diaconus. Rainaldus 
bucafura. Pelrus Rolandi. Gandulfus falexan. Wilielmus arisloi. In 
quorum presentia inuesliuit eos domnus Archiepiscopus ex pre- 
dicla locacione. Millesimo, centesimo, quinquagesimo quinto, secundo 
die inlrantis iunii. Indicione Secunda. 



( irò ) 

ISTI SUINI QUI DEDERUNT LIBELLARIAS ARCHIEPISCOPI SANCTO STEPIJANO. 
ET NON REDDUNT REDD1TUS QUO!) DEBENT REDDERE CURIE ARCHIEPISCOPI 

Carus guercius cimi parentibus suis. Ansehnus tìlius Rainaldi 
de liprando. et Rubaldus de ualaura cum cognato suo. 
Isti danl pensìonem. 

ISTI SUNT QUI DEBENT PENSIONEM REDDERE DOMINO ARCHIEPISCOPO 
IN CURIA SANCTI ROMULI. 

Heredes presbiteri martini, de monte de uilla. denarios de papia 
anliquos. li. 

Ricnlfus cum suis parentibus denarios. li. anliquos. 

Paganus de columba. denarios. n. simililer. 

Oberlus nolarius cum suis parentibus denarium. i. simililer. 

Petrus rubaldus cum suis parentibus denarium. i. papiensem. 

Oberlus caluus cum suis parentibus denarium. i. papiensem. 

Carlocionus cum suis parentibus denarium. i. papiensem. 

Carbonus almeradus cum suis parentibus denarium. i. simililer 

Romaldus cum suis parentibus denarium. i. simililer. 

Petrus falesianus cum suis parentibus denarium. i. simililer. 

Careiilius de plano cum suis parentibus denarium. i. 

INiger beuinus cum suis parentibus denarium. i. 

Petrus rufus cum suis parentibus denarium. i. 

Guilielmus de giso cum suis parentibus denarium. i. 

Storcile, denarium. i. 

Sigeprandus. denarium. i. 

Carus guercius prò uxore sua denarium. i. 

Canonici Sancii Laurcnlii prò terra iudicensi. denarium. i. 

Rerum beredes presbiteri martini prò possessione quam adqui 
sierunl ab hominibus de serrino, denarium i. 



( 1 2C ) 

ALIO MODO COMPUTANTI!!! HIC. 

Riculfus denarios. vi. 

Palengi denarios. vi. 

Rainaldus el marinus denarios. vi. 

Falexanus quarlinos grani, ni. el denarios. in. 

Grillomus denarios. in. 

Martinus leuci denarios. ni. 

Heredes presbiteri martini de monte de uilla denarios. vi. 

Slorellus denarios. ni. 

Natalones denarios. ni. 

Jublam denarios. ni. 

Gualmanus denarios. hi. 

Sigeprandus denarios. ni. 

Frascarolus denarios. in. 

Caluomus denarios. ili. 

Canonici sancii laurenlii de terra iudicensi denarios. ni. 

Rainaldus scar cimi rolando denarios. ni. 
Rem heredes presbiteri martini de possessione quam acquisierunl 
ab hominibus de serrino denarios. in. 

Naulerius qui stai a uinctimilium denarios. in. 
Oberlus nolarius cum parenlibus suis denarios. in. 
Niger beuim denarios. in. 
Petrus ruffus denarios. ni. 
Wiliclmus de giso denarios. ni. 
Carus guercìus prò uxore denarios. ni. 
Monachi sancii slephani denarios. in. 



( 127 ) 

DE DECIMA DE MARI. 

f In palacio Archiepiscopi Januensis. Consulvs. Opizo sapdena. 
WUielmus marini. Boamuns odonis. Corsus sismundi. laudauerunt 
quod domnus Archiepiscopus Syrus habeal in bonis primi de ca- 
mugi. quibuseiimque uolueril tantum quod ualeal tres minas grani 
uenienlis de Sicilia sine contradicione illius. alque omnium per 
eum. Quod aero ideo factum est. quoniam cum redissel de Sici 
Ha. nauclerus unius nauis. quesiuil ab eo decimam grani quo nauis 
cuius fueral nauclcrius ueneral honcrata prò maiore parte uelul file- 
rai ex antiqua conslilutione consulaluum el ciuium. ut quecumque 
nauis ueniens de Sicilia prò maiore parie grano honerala. solual 
curie sue minam unam grani relali. per unumquemque hominem 
in ea uenienlem. exceplis naucleriis. Quam consueludinem seu con- 
slilulionem prediclus primus negauil. Ideoque dalis pluribus ido- 
neis et sufficienlibus leslibus. legittime probauil domnus archiepi- 
scopus. buiusmodi consuetudiem esse anliquitus de nauibus ex Si- 
cilia uenienlibns. Quia igitur nauclerus filerai el uti prelegilur pro- 
balnm fuil. uti prelegilur. laudauerunt. Millesimo, centesimo, quin- 
quagesimo nono. Duodecimo die nouembris. Indicionis septime. 

DE DECIMA DE MARI. 

Iis palacio Archiepiscopi Januensis. Consules Wilielmus marini. Boa- 
muns odonis. Corsus sismundi. Laudauerunt quod domnus Syrus Ja- 
nuensis Archiepiscopus habeal tantum in bonis Wilielmi conte quibu- 
scumque uolueril quod bene sii ualens duodecim minas salis ue- 
nienlis de Sardinia. Quod uero ideo factum est. quoniam cum re- 
dissel de Sardinia nauclerus unius nauis sale onerale, conuenil il- 
luni querens minas tressalis per unumquemque hominem quem in 
ea uenerat. . . . (lacuna) est anliquitus conslitulum de nauibus re- 



( 128 ) 

deunlibus de Sardinia, sale onerato que soluunl curie sue Irei 
minas salis et consigliai)!., exoeplis duobus naucleriis. quibus esl 
imposilum pignora ab suis nauiciilariis accipere ei curie decimano su- 
pradiclam soluere et ibidem consigliare aporlalam. Quare illum uo- 
canles liane consuetudinem esse de his fuit confessus. et insuper 
quod pignora ab nauiculariis ceperat. et decima non soluta cuin 
scirel. reddideral. Quare illum ex sua confessione et quia huius- 
modi exlal consueludo condempnanles. et quia soluere differebal 
uli prelegilur laudauerunl. Millesimo, centesimo, quinquagesimo 
nono. Duodecimo die nouembris. Indicionis seplime. 

LAUS DE CAMBIO FACTO IN CORSICA»!. 

f In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules. Bonus uasallns de 
castello. Cabdorgogius. Boamuns odonis. laudauerunt quod unus- 
quisque homo uadens de Janna in corsicam oh cambiiun. del cu- 
rie domili Archiepiscopi in redilu minam imam illins blaue qnani 
adduxeril prò decima consueta. Quod uero ideo facilini esl. quo- 
niara cum ossei aule illos queslio de bac decima, ci quererel cani 
doni n US Archiepiscopi ab Wilielmo mu\o qui de Corsica ueneral 
in cambium. negauil sic consuctum esse, ncque soluere uoluil. Ideo- 
que dalis plurimis et idoneis lestibus suftìcienler probauil domnus 
Archiepiscopus antiquilus consuelum osse, quod eunles in cambium 
de .lamia in corsicam. solilo dant curie sue minam imam grani 
aul illius blaue quarti adduxerint. ei insuper sepius iudicalum. in- 
ter redeunles illinc et missos suos quod sic liane decimai» darenl. 
Supra quibus cum diutius liligaluni esset. et consules lenerenlur 
speciali iuramenlo soluere facere decimami de mari sicul suus usus 
est donino Archiepiscopo, cognoscentes sic esse consuelum. supra 
memoralum Wilielmuni muxum eidem condempnanles. laudauerunl 
ut darei curie domini Archiepiscopi minam imam grani quod ad- 
diterai de Corsica per singulos homines qui in parlem uenerunt 



( 129 ) 

in ilio liguo in quo fuil nauclerus. ialamque senlenliam mandanles 
effectui. sic suis missis soluere fecerunt. Et quia ex his sepius 
queslio ci dubilalio anle Consulcs emergebat. et inler ciues. ex suo 
oflfìtio huic rei suam auclorilatem inlerposucrunt. quam prestare 
ciuiuni negociis iuramcnlo speciali lenebanlur. cognoscentes supra 
hoc negocio et ex hac decima consuetudinem longeuam. cuius non 
leuis auclorilas est. cum et traclum longi temporis et ciuiuni lege 
sii approbala. et in mores iani conuersa. uli prelcgilur laudauerunt. 
Millesimo, centesimo, sexagesimo. lercio, quinto die Januarii. Indi- 
cionis decime. 

LAUS DE SALE ADDUCTO DE EUEISZA. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consulcs. Oberlus malocellus. 
Henricus iudex. Paganus de uolla. Henricus mallonus. laudauerunt 
quod Lamberlus porcus. et Guilienzonus de golizo teneantur soluere 
donino Hugoni Archiepiscopo et curie sue. quadraginla minas salis 
quem reduxerunt de euenza. Et hoc prò decima consueta de naui- 
bus salem adducenlibus prò maiore parte honeris. Quod uero ideo 
factum esl. quoniam cum de euenza uenissenl in naui honerala 
salis. conuenil illos ex laude consulaiuum et consuetudine curie sue 
querens has quadraginla minas salis quem reduxeranl. ueluli lau- 
dalum erat et consuelum de nauibus salem reducenlibus. Quibus 
corani uocatis. audila consuetudine antiqua de his. el laudibus con- 
sulaiuum. de his sunl eideni in iure confessi. Ideoque illos ex sua 
confessione el rat ione curie condcmpnanles. ueluli prelegilur. lau- 
dauerunl. Millesimo, centesimo. Sexagesimo. Sexlo. Sexlodecimo die 
Januarii. Indicione xm. 

DE REFUTACIOÌNE TERRE DE CORSI. FACTA CURIE AB WILIELMO SACCO. 

Cariala finis el transaclionis alque refulacionis. quam facio ego 
Wilielmus saccus fìlius quondam Tholomei. Curie domini Vgonis 



( 130) 

Januehsis Archiepiscopi per eundetn Dominila) Vgonem Januensem 
Archiepiscopum. Qui nomine ciusdem sue Curie liane Carlulam 
Iransaccionis et finis el refulaeionis recepii. ÌNoininaiiuc de pecia una 
terre uaeue que esl in uilla eorsi. Colieret isti pecie terre de corsi. A 
(Juabus parlibus uidelicel desuper, el de suptus esl uia. el esl iu- 
sla lerram ecclesie Sancii martini de corsi, el si ibi sunl coberen- 
lie plus. Ego Wilielmus sacus islam peciam lei re uacue Curie Do- 
mini Januensis Archiepiscopi concedo et refulo el possessionem cum 
dominio Irado per eum Arcbiepiscopum omnia plenum el uacuum 
In Inlegrum. Equidem ex terra isla de corsi eral conlrouersia in- 
ler me Wilielmum el curiam Archiepiscopi. Vnde confietor quod 
pater meus tbolomeus banc peciam terre uendidil el Iradidit cu- 
rie Archiepiscopi. Quapropler ego Wilielmus ex hac terra Iransac- 
cionem el fmem el refulalionem curie domini Archiepiscopi facio 
et amodo in perpetuimi curia Archiepiscopi exinde omni tempore 
habere et quiete possidere confìrmo. Per solidos duodecim dena- 
riorum Janue. quos solidos duodecim. ego qui supra Wilielmus 
saccus a curia domini Archiepiscopi, prò hac Iransaccione et fine 
me sucepisse confiteor. Et faciat exinde curia Archiepiscopi ex 
hac terra nomine proprielalis quicquid dominus Archiepiscopus 
Vgo el sui successores uoluerinl ad utililalem curie, sine mea el 
meorum beredum conlradiccione. Quod amodo in aliquo tempore Ego 
qui supra Wilielmus sacus uel meus heres. Aul aliqua persona prò 
me aduersus curiam Archiepiscopi, ncque aliquem prò curia ncque 
conlra domiuum Archiepiscopum suosque successores ex terra isla 
quolibet modo. Agere uel causari aul requisilionem aliquain facere 
non possimus. Quod si hoc facere presumpserimus penam dupli, 
requisicionis inde facte Curie Archiepiscopi componere. per doniinum 
Archiepiscopum slipulanlem promillo prò curia sua. et inde omnia 
Dona mea Curie Archiepiscopi pignori obligo ego Wilielmus. Insu- 
per lis inde facla non ualeal. Insuper iuro ego Wilielmus saccus 
filius quondam Tholomei. Super Sancla dei euangelia Vohis Do- 



( 131 ) 
mino Vgoni Januensi Archiepiscopo. Amodo in perpetuimi Pirmam 
tenere hanc fìnem el Iransaccionem et refulacionem. et con tra hoc 
quolibet modo non ucnire. uel aliquis prò me. In palacio Archie- 
piscopi feliciler. Millesimo, centesimo. Septuagesirno Primo. Inlrante 
Mense Seplembris die vini. Indicione un. 

Testes Presbilcr Gniscardns Archiepiscopi. Presbiler Marlinus san- 
cii Vrsicini. Enricus cigala. Bonus uasallus caluus. Bonus Johannes 
scribanus. Oglerius denesius. 

CARTOLA DE OPERIBUS SEBUITIIS ET C0NDIC10MBUS. QUE DEBENT FIERI CURIE 
A RUBALDO R0B0AN0 PRO TERRA QUAM HABET IN UICO MOLACIO. 

Ego Rubaldus roba in us de uigo molazo. Conuencionem facio uo- 
bis Domino Vgoni Januensi Archiepiscopo. Atque uobis Maislro An- 
selmo ministro ueslre curie prò eadem curia ueslra promillo. Quod 
amodo in aliquo tempore Ego Rubaldus robainus non millam ali- 
quem seruum neque ancillam in terram quam ego Rubaldus habeo 
in uigo molacio. neque committam Alicui senio uel ancille. neque 
alicui qui habeal uxorem ancillam. El si aliquem misero in terram 
islam aul alicui alio comisero uel posuero preler islas personas seruos 
ancillas aut qui habeal uxorem ancillam in hac terra. Ego Ru- 
baldus promillo uobis quod ego saluabo omnes condiciones curie 
ueslre el eas reseruabo ueslre curie. Si uero alicui nomini libero 
qui non habeal uxorem ancillam hanc terram de uigo molazo co- 
misero. Ego hoc faciam ila quod omnes condiciones ueslre curie 
salue sint. Et ila uobis domino Vgoni Archiepiscopo et Magislro An- 
selmo prò curia per omnia promillo adimplere de tota illa terra 
quam ego Rubaldus robainus habeo in prenominalo uigo molazo. 
Insuper iuro uobis super Sancla dei euangelia. omnia ut supra dic- 
ium esl obseruare bona fide el aliquo modo non conlrafacere. et ila 
firmimi leneam in perpeluum el obseruabo. In palacio Archiepi- 
scopi feliciter. Millesimo, centesimo. Septuagesirno Secundo. Inlrante 



( 152 ) 

mense Jauuarii die vii. Indicione quarta. Tcsles Kolandus ceglo blan- 
cus. Girardus gaslaldus molazane. et Rainaldus curie Archiepiscopi. 

CARTULA TRANSACIOMS ET REFITACIONIS 
FACTA A FILIIS QUONDAM BEIAME DE TERRA SANCII OLAX1I. 

Cartula transacioniseldonaccionis et finis et refulacionis quam faci- 
mus nos Oliuerius et Rolandus fratres filii quondam Beglani de sanclo 
olaxo Curie domini Vgonis Januensis archiepiscopi. Per eundem do- 
minum Vgonem Archiepiscopurn et uicedominum Maistrum Ansel- 
mum qui nomine curie hanc finem et transaccionem et donacio- 
nem et refutacionem receperunt. Nominatiue de omnibus illis ter- 
ris quas pater noster Beganus et maler nostra uendiderunt curie 
domini Archiepiscopi in sanclo laxo et in omnibus aliis locis et per- 
tinentiis. et ex omnibus racionibus peticionibus requisicionibus et 
accionibus quas nos fratres aliquo modo habemus in istis lerris 
sancii olaxi et omnibus aliis locis et perlinenciis et exilibus. uel no- 
bis fralribus compelil. uel perlinere polest. quas terras pater no- 
ster et maler nostra curie archiepiscopi in istis uendiderunt locis 
sancii olaxii et aliis locis et in exitibus et perlinenciis. Nos oliue- 
rius et Rolandus finem et transaccionem et donacionem alque re- 
futacionem per omnia facimus. Quod amodo in aliquo tempore nos 
uel nostri heredes aut aliqua persona per nos aliquo modo mole- 
stiam uel requisilionem facere non possumus. conlra curiam Ar- 
chiepiscopi aut aduersus Archiepiscopurn neque conlra suos suc- 
cessores ex omnibus supranominatis terris. aut conlra aliquem prò 
curia. Quod si hoc fecerimus penam dupli requisitionis inde facle 
domino Vicedomino Anselmo stipulami prò curia et eius nomine 
promillimus. Vnde omnia bona nostra curie Archiepiscopi pignori 
obligamus. Et noslro iuri. et racioni quam habemus in his lerris si 
qua nobis compelil renunciamus. et curie remittimus alque nostro 
dono donamus ad proprium. ci Insuper lis inde facla ex his ter- 



( 1S3 ) 
ris non ualeal. Insuper lis inde Gaeta non ualeat (sic). Hoc quidein 
facimus nos fralres prò solidis Vigilili denariorum. Januc. quos 
Vigiliti solidos nos Rolandus ci Oliuerius fralres confìlemur a cu- 
ria domini Archiepiscopi Vgonis recepisse, el nobis uicedominus 
Maisler Anselmus hos solidos uiginli soluil nomine curie, prò hac 
transazione el fine el donacione si plus ualel mea racio. et re- 
missione isla. In palacio Archiepiscopi feliciter. Millesimo, centesimo. 
Sepluagesimo secando. Exeunle mense februario. Indicione. mi. Tesles 
presbiler Guiscardus. Rolandus fraler eius. Albericus curie Archie- 
scopi. Obertus de seestri. Nicola sancii pelri de arena. Lanfrancus 
et Rainaldus curie Archiepiscopi. 

DE CANNETO QUOD EST IN BISANNIO IUXTA TERRARI WILIELMI GEORGII. 

Carlula uendicionis sub dupla defensione quam facimus nos Oliue- 
rius de maraxi. et Jacobus alque Wilielmus. fralres filli quondam 
boni senioris de zinesledo. curie domini Vgonis Januensis Archie- 
scopi. et Vobis domino Vgoni Archiepiscopo per uycedominum Mai- 
slrum Anselmum qui nomine curie ueslre Archiepiscopalus ueslri 
suscepil. A nobis fralribus. Nominai iue Medielalem Vnius pecie 
lerre prò indiuiso que est cannetus. et esl in besanio. que nobis 
fralribus obuenit per medium paslenum. Coherel ei. A duabus par- 
tibus uia. A lercia esl flumen besanii. A quarta uero parte est terra 
Wilielmi ieorgii. Infra has Coherencias islam medielatem huius pe- 
cie terre canneti prò indiuiso que est in besanio. Et omne ius et 
raciones siue acciones quod et quas nos fratres habemus In hac 
pecia lerre besanii. Nos fralres Oliuerius de maraxi. el Jacobus atque 
Guilielmus. Curie domini Vgonis Archiepiscopi uendimus et pos- 
sessionem cum dominio eidem curie Archiepiscopi per uicedominum 
Anselmum tradimus. qui nomine curie accepil. et possessionem 
quam a nobis suscepil et curia habel Archiepiscopi perpetuo ha- 
bere confirmamus. faciendum curia el dominus archiepiscopi^ et 



( 134 ) 

sui successores exinde a presenti die ad ulililalem huius curie 
quicquid uoluerint. Nomine proprielalis. sine nostra et heredum 
noslrorum conlradicione. omnia In Inlegrum. Per preeium. libra- 
rum Irium et solidorum quindecim denariorum Janue. Et has 
tres libras. et solidos quindecim. a curia confilcmur suscepisse. et 
eas Vicedominus Anselmus nomine curie nobis fratribus soluit. et 
inde soluti sumus. Ab omni homine defendere et Auclorizare Nos 
fratres Oliuerius et Jacobus Alque Wiliemus una cum noslris he- 
redibus promiltimus curie domini Archiepiscopi, et Vobis domino 
Archiepiscopo ueslrisque successoribus et cui ad ulililalem curie de- 
deritis. Quod si defendere el auclorizare non poluerimus. Aul si ali- 
quo modo sublrahere quesierimus. in duplum istius uendicionis si- 
cul eril meliorala Vicedomino Anselmo stipulanti nomine curie ue- 
stre penam dupli promiltimus. Ynde omnia bona nostra curie ue- 
slre Pignori obligamus el nostro iuri renunciamus. Quoniam carlam 
medii pasteni quam ex hac terra de medio pasleno habebamus cu- 
rie domini Archiepiscopi dedimus. In canonica Sancii Laurencii fe- 
liciter. Millesimo, centesimo. Sepluagesimo. Secundo. Exeunle Mense 
madii die xi. Indicione un. Testes Presbiler Guiscardus Archiepiscopi. 
Vasallus de maduzene. Guido speciarius cognalus eius. Ansaldus de 
airaldo rizo. Allo de caminada medolici. 

ISTE SUNT CONDITIONES QUE FACTE SUNT IN CURIA MEDOLICI. 

Ego Alexander Auocalus recordalionem facio ego de emplionibus 
quas ego feci a famulis et famulabus huius curie, prò archiepisco- 
patu el ab aliis hominibus qui habebant Iibellarias huius archiepi- 
scopatus. uel per se uel emeranl ab aliis. 

In curia medolici. eini a girardo castaido, lolum hoc quod habe- 
bat in cuculio, a uia ueleri inferius. usque in pulciferam. prò soli- 
dis. x. 

Rustica de cerro uxor carli. uendidil mihi in prediclo cuculio suam 



( 133) 

pai-lem quam habebat cuna girardo. a uia ueleri inferius. prò. so- 
lidis. xiii. 

Adalasia comitissa uendidit milii lolam suam parlem quam ha- 
bebat in supradiclo loco. prò. solidis. x. 

Rustica predicta uendidit mihi quod habebat iuxla figarium gi- 
rardi castaidi, a lurre auocalorum nsque ad uullabinos qui sunl in 
capile figarii. prò. solidis. vm. 

Maritata de cerro cum sorore. uendidit mihi quod habebat in 
predicto loco inxta figarium. solidos. xx. ini. 

Italia et predicta maritala fìlie alberici de cerro. uendiderunt 
mihi hoc quod habebanl in uaca mortua. Coherit ei de una parte 
terra ansaldi de gaio, de alia parte figarium et caslellum. de sub- 
tus terra comunis que dicitur sub costa, prò. solidis. xxi. 

Alliba de cerro fìlia carli. uendidit mihi lotum hoc quod habebat 
in predicto loco, prò solidis. vii. et dimidio. 

Andreas de runco. uendidit mihi tolum hoc quod habebat in prato 
de cantone excepto molendino. prò. solidis. xxm. 

Vasallo sibililatori. dedi solidos. xl. de toto hoc quod habebat in 
medolico. 

Socere alberti nasse dedi solidos. xl. il similiter prò toto hoc quod 
in medolico habebat. 

Girardo castaido dedi solidos. xxx. prò duodecima parie castaneli 
quod dicitur pastino, sublus uia iuxla guastimi. 

Helioni genero maritate solidos. xx. prò uinea quam habebat in 
cerro. 

Ilerum emimus ab hominibus famulis de uico molacio. a loriolo. 
et a consorlibus suis. hoc tolum quod habebant in campo de tulio, 
prò solidis. xiii. et denariis. un. In lercia medielalis quam tenebant 
per curiam. 

In alio tercierio similiter. solidos. similiter. xiii. et denarios. mi. 

Dedi guidoni de casella, prò libellaria quam uendiderat in pro- 

priclalem pelro de sauorilo et fralri suo. in ualle calda, libras. mi. 



( 130 ) 

Dedi nepoli Guilielmi de mauro, uidelicel Irenclero prò feta mo- 
lendini de nuce. et prò hoc quod habebat io ponle et in medolico 
prò libcllaria archiepiscopatus. libras. xv. et dimidiam. 

Dedi lanfranco de saporito. libras. ni. et dimidiam. prò hoc quod 
habebat in plano de carosa. et in tota ualle calda. 

Dedi Guilielmo margalioni prò loco suo de medolico qui est in 
loco configni libras. xi. et solidos. v. 

Ilem Guilielmo marglioni prò caslanelo solidos. xl. 

Dedi Rainaldo caldino prò terra que fuit otonis baldi solidos. xxv. 

Filiis Ansaldi sardene. prò conuenlu loci sancii olaxii libras. xv. 

Dedi fìlio Ansaldi de gazio solidos. xxx. prò terre conuenlu de 
castello que fuit de gotiza. et ego oberlus sulphur dedi. x. qui re- 
ma nserunt. 

Tempore domini Hugonis Archiepiscopi facle fuerunt hee emp- 
tiones. 

Dedimus filiis et nepotibus Oberti cancellarli libras. cvm. et soli- 
dos. i. et dimidium. prò terra quam tenebat in bisannio. tabule, lxxxx. 
erant prò feudo, et prius erant tabule, cl. una et dimidia. 

Dedimus Nicole et hodierne iugalibus libras. ih. et solidos. xmiii. 
prò terra quam lenebanl prò libellaria iuxla domocollam Sancii 
Vincenlii. 

Dedimus Johanni ferrarlo libras. vi. prò terra libellaria quam te- 
nebat prò libellaria iuxla eandem. 

Dedimus corboranno libras. vi. prò decima quam tenebat in feu- 
dum in plebeio uulluri. in celanixi. 

Dedimus anne custodi. libras. vii. prò terra iuxla domocollam 
Sancii uincencii. 

Dedimus Rainerio nolario. libras. vi. et solidos. mi. et dimidium. 
compulalis his que uendiderat ille Rainerius. 

Dedimus Ottoni de calignano solidos. x. prò terra dimidie tabule 
quam tenebat prope palalium ad libellariam. 



( 137 ) 

Dedinuis Anne el Bianco iugalibus librai, ili. el solidos. vi. prò 
terra inxla donioeollain sancii uincontii. 

Dedinuis Bonedone de giiailafolia libras. i. prò terra quani lene- 
bit in nerui prò libellaria. 

Dedimus Ermeline filie Carli libras. ni. prò mina una frumenti 
quam liabebat in molendino periculi. 

Dedinuis Baiamundo de slrupa. libras. ni. el solidos. v. prò lerra 
quam ibi tenebat. 

Dedimus caluo prò Alia libras. vini, prò porlione quam filia lene- 
bai in molendino donmico. 

Dedimus Oloni de capharo libras. lx. prò quarlerio molendini de 
nuce in medolico. el prò quarlerio molendini de cerro. el prò sexla 
parie unius alii quarlerii eiusdem molendini. que omnia lencbal 
prò feudo. Sed dedil nobis in cambium in loco de boneuelo libralas. 
lx. eslimalas. quam lerram nos reddimus ei in feudum. el iurauil 
iidelilalem. 

Dedimus Lamberto porco el eius uxori, libras. lx. prò quarlerio 
Irium quarleriorum. 

Dedimus Bonedone ci guailafolie. libras. i. el dimidiam. prò eo quod 
babebanl in molendino de periculo. el lerram quam habebanl ab ilio 
molendino usque ad orlum Boni martini et in illis perlinenliis. 

Dedimus Beiame sancii olaxii. libras. xii. de lerra quam tenebal 
in medolico. 

Dedimus Lamberto porco libras. x. ci dimidiam prò lerra quam 
babebat in bisanno. 

Dedimus filio Raifredi malsano, libram. i. prò decima quam lenebal. 

Dedimus filio Strallandi libras. xvnii. prò lerra Sancii petri de 
Arena, el prò Iribus minis et media fquasj habebal in molendino de 
iarolio prò feudo. 

Dedimus Lanfranco brignono libras. xl. prò terra de molazana. 

Dedimus quibusdam hominibus de auguxi. libraio, i. prò peciola 
terre iuxla palatium. 



( 138) 

Declamisi filio et nepoli Kuslice de emchilese libras. vi. pio de- 
cima quam lenebal Caput eimignanurn et braxile. 

Dedimus Guilielmo luxio pio decima celiane, libras. xin. 

Dedimus lìliabus carenlionis. libras. xxm. prò terra de bisarmio 
que fu il famulorum. uidelicet de rustico garilio. et de filiis mo- 
rouis de domocolta. 

Oberlo dedimus libras. x. prò conuenlu de terra que fuil de por- 
cellis. 

Dedimus in domo que fuil de palaria. libras. e. mi. et solidos. ni. 
et denarios un. 

Dedi capharo pio conuenlu quod mecum babuit libras. x. 

Dedi nigroni filio ottoni nolasco prò decima quam lenebal prò 
feudo in rapallo et in pino et in celanisi et ubicumque ex ea tenerci, 
libras tres. et ipse refutauil eam in manus domini Archiepiscopi. 

Dedit dominus Syrus Archiepiscopus in domo que fuil Guilielmi 
Angustiosi qui fuil famulus curie solidos. x. uxori sue. et ipsa 
donalionem fedi et refulalionem in manus domini Archiepiscopi de 
suis ralionibus omnibus quas in domo illa quocumque modo habebat. 
Tesles Oglerius danisius. Obertus sulphur. Rainaldus de pinasca. 
Oglerius gobus. Filius brugnoni. Guilielmus. 

In curia molaciana. emi a filiis guaita follie felam imam in mo- 
lendino sublerralo. et aliam felam in molendino de brilisca. prò 
libris. xi. 

Filiis iohannis de clausura de bazali. dedi solidos. xx. de hoc 
quod habebant in molendino sublerralo. 

Dedi eriberlo de Sanclo Syro emiliano solidos. xl. prò terra qua- 
dam que ibi. uidelicet ad sanclum Syrum. habebat. 

In caslanelo de casa noua in costa mala, uidelicet uicesimam 
parlem lolius. quam parlem obertus primus de molaciana uendi- 
deral ad anselmum cauazam. redemi, solidos. xxx. et dimidium 
ab ipso Anselmo. 



( 159 ) 

Dcdi bono martino de corsi prò lena quani habebat sublus ec- 
clesiam Sancii Martini, libras vini. 

Dedi Gandulfo reuello prò sua parie de pasleno de pralo. li- 
bras. VII. 

Dedi Anselmo cauace prò parie sua de pastino de corsi solidos. 
xxxv. el suo fratti iuuenali prò sua parie solidos. xxxv. et Alio suo 
fratti tolidem prò sua parte. 

Dedi filiis iohannis cauacie. solidos. xxxv. 

Anno dominice natiuitatis. Millesimo, centesimo, quinquagesimo. 
Terlio Kalendas Marlii. Indicione duodecima. Conslat nos Danium 
el Ofìzam iugales. Bernardum gatam cum bona naia uxore mea. 
Guiliam de medolico. alque Pomam filiam quondam Alberti acce- 
pisse a uobis domino Syro sancte Januensis ecclesie Archiepiscopo, 
libras denarioruni Januensium quatuor. finito pretio prò Iota terra 
iuris nostri quam habemus in uilla medolici. loco ubi dicilur castel- 
limi. Coherel ei ex duobus Ialeribus terra aduocali. Inferius terra rufini 
canauarii. Superius uia publica. Quicquid enim infra has coheren- 
lias habemus. lam plenum quam uacuum uobis uendimus et tradi- 
mus alque In Integrimi conferimus simul cum ingressibus et exilibus 
illius et cum lolo suo iure et commodo, faciendum exinde a pre- 
senti die quicquid uolueritis lam uos quam ueslri successores in 
sede Archiepiscopi Januensis ecclesie nomine proprietario, aut cui 
uos dederitis uel habere uolueritis sine omni nostra heredumque 
nostrorum el omnium personarum per nos conlradicione. Ab omni 
quoque nomine prescriptam uendicionem uohis ueslrisque successo- 
ribus semper legittime defendere et auctorizare per nos et per 
heredes noslros promillimus. Quod si minime fecerimus. uel si 
sublrahere quesierimus. Urne eam in duplum uobis restiluemus. 
sicul lune lemporis ualuerit in loco consimili subnixa stipulacene. 
Bona aulem nostra que habemus el que adempluri sumus. quisque 
pio rata uobis pignori specialiter prò euicione proprietalis obliga- 



( 140 ) 

raus. Àcluin in camera Archiepiscopi. Tcstes Hainaldus presbilcr 
sancii silueslri. Presbiler Olio de serra. Olo tornador de clauica. 
Ogerius danisius. Oberlus sulfur. Auundus. Guilielmus clcricus de 
suaro. In quorum presenlia Poma super sancla dei euangelia iu- 
rauil. quod presenlem uendicionem omni tempore firmarci habebil. 
el quod faciat inde carlam curie cum fuerit uiginliquinque anno- 
rum ad dies. xv. poslquam sibi fueril requisita. Quod si nollet atten- 
dere totum interesse. G {lacuna) gaslaldio. curie prestare promisil. 

Signum {lacuna) omnium prescriptorum uenditorum qui hanc 

cartulam uendicionis fieri rogauerunt el {lacuna) posscssionem 

corporaliler tradiderunl alque dominium. prediclis mulieribus abre- 
nuntiando specialiter consultili uelleiano ypolbece et legi iulie. 

Placuit Domno Syro Januensi Archiepiscopo titulo condicionis lo- 
care in perpetuimi Petro rolando et Petro maiori. alque Ardilioni 
suuinello. Oberlo butello. el Bono Johanni odezonis Consulibus Sancii 
Romuli. Alque per islos uniuersaliter loti comuni predicli loci sancii 
Romuli. el illorum perpeluo heredibus. Vi uno morienle supersles 
in partem illius succedal. Nominaliue lerciam parlem unius monlis 
iuris sui quem in ipso loco sancii Romuli habet. qui uocalur mons 
de ualle. Illam siquidem partem terciam eiusdem monlis que est ad 
ilicem uersus buzanam el uersus mare eisdem nominatis locauil. 
Quam quidem In Inlegrum de celerò prenominati consules et homines 
loci sancii Romuli el sui heredes perpetuo debenl tenere et habere iure 
emphileotico. colere quoque eam el meliorare. Quibus eliam promisil 
Domnus Syrus Archiepiscopi^ illam sibi nel suis heredibus nulla- 
tenus auferre. neque redilui infrascriplo addere. Et si impedita illis 
fueril. ipsam legittime ab omni nomine defensare. Eamque illis et 
suis perpetue heredibus quiete iure locacionis habere dimiltere. Quibus 
omnibus si contra ipse uel sui successores uel eliam ministri sue 
curie fecerint. aul si huic paclo contradicere uoluerint. penam libra- 
rum quinquaginla. memoralis uiris de sanclo Romulo slipulanlibus 



( 141 ) 

promisil in bonis que curia habet ad sanclum Romulum. El propler 
hoc ea illis pignori obligauit. el paclo insuper locacionis stabunt. 
Pro his quidem omnibus supradiclis rebus promiserunt suprascripti 
consules sancii Romuli. ipsam parlem terciam montis colere el me- 
liorare. el nullam fraudem. nullumque dolum in hac locacione adhi- 
bere. El quod ipsi el sui perpetuo beredes alque uniuersaliler omnes 
homines qui ipsam lerram laborabunl. omni anno dabunt et consi- 
gnabunl Donino Syro Archiepiscopo el suis perpelualiler successo- 
ribus seu minislris curie quarlam decimam parlem frumenli lo- 
lius. ordei el siliginis. alque fabarum que ex ipsa terra homines 
laboranles in ea habuerint. Tolius quoque uini quod inde exierit. 
curie archiepiscopi dabunt omni anno el consignabunt octauam 
parlem. Que omnia si non adimpleuerint uli supra legitur. primo 
quidem ille uel illi qui non adimpleuerinl. ab iure libelli cadent. 
et parlem promisse pene librarum quinquaginta prestabunt. celeris 
paclo slantibus permanentibus immunibus. Pro quibus Domno Syro 
Archiepiscopo stipulanti penam librarum quinquaginta promise- 
runt. Et illi bona sua pignori obligauerunl. ut ad ea curia ha- 
beant regressum. si minus fecerint quam quod supra promillunl. 
Aclum in camera Archiepiscopi. Testes. Guido de laude. Obertus 
sulferus. Anselmus. Gandulfus gotici. Bonus uasallus capul galli. 
Magisler pelrus placentinus. In quorum presentia professus est Dom- 
nus Syrus Archiepiscopus se suscepisse a supradiclis consulibus prò 
seruilio huius rei libras denariorum Janue quinquaginta. Millesimo, 
centesimo. Quinquagesimo, quarto. Secundo die inlranlis augusti 
indicione prima. 

(Qui cadrebbe il foglio 74.°, il quale manca nelf originale. Segue 
il 75.° colla continuazione di un libello enfiteutico.) 

cedal. (succedal) Tilulo condicionis locare nobis iubealis. pelimus res 
iuris ecclesie uestre sancii Syri qui posila est in uilla (lacuna) prope 



( 142 ) 

limilo uesano. Hoc suol aliquunli licetis ci cannette, alque saletis. 
fines uero de iamdiclis rebus ab uno lalere uia publica que pergit 
prò costa, ab alio latore fine maceria de terra leoni magistro. de 
superiori capile fine uia quo pergit a fontana, anleposilis rebus et 
salectis rofino cogo. et rebus iohanni presbitero, de subteriori ca- 
pile usque in maceria. Infra iam diclas fines omnia et in omnibus 
plenum et uacuum ex integrali), pelimus anleposila porciuncula 
que in predicto canneto ingo famuli sancii Syri anloa lenuit una 
cum exilu suo. Et non habeamus poteslatem uenundare nec alie- 
nare nisi ad famulo Sancii Syri domnicali. Ila lamen ul inferamus 
uobis ucl successoribus uestris per unumquemque annum exinde 
pensionerà denarium. i. Spondimus in dei nomine atque promitlimus 
suprascriplas res meliorare et colere, et pensionem ecclesie ueslre 
uobis uel successoribus ueslris per unumquemque annum inferre. 
Quod si minime fecerimus. de quo superius repromillimus. lune 
liceat uos uel successores ueslros in suprascriplas res inlroire. et 
cui uoluerilis dare in ueslra sit poleslate. Post obitum nostrum uel 
filiis nostris in ius et dominium ecclesie uestre reuerlatur cuius 
est proprielas. Vnde sic placet hec peticio nostra et hunc libellum 
scriptum et manus ueslra firmalum nobis contradere iubealis. et 
aliud simile a nobis factum uel a testibus roboratum uobis prò 
munimine sancte ecclesie uestre tradidimus conseruandum. Facto 
petitorio mense decembrio indicione. v. Regnante domino noslro 
enrico. anno, ni (*). indicione suprascripla feliciler. 

-j- Johannes humilis episcopus in hoc libello subscripsil. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules. Wilielmus lusius. 
Bonus uasallus de odone. Oglerius uentus. Vgo iudex laudauerunt 
hoc exemplum eam uim et auctoritatem oblinere. sicut exemplar 
ad quod hoc scriptum fuil. Hanc laudem ideo fecerunt quia libelli 

(*) l>i Gesù Cristo 100(5. 



( 1^3 ) 

isti erant scripti in diuersis carlulis inuelerali penilusque deslrucli. 
Set ut ne horum amissione iuta curie perderenlur. singulariter 
cuique libelluni oblinenli illuni peliuere. Is igilur consulibus dalis. 
libellum oslcnsum suum fuisse quisque fuil professus. Qnibus dili- 
genter audilis. nil lue auclurn uel diminulum fuisse cognouerunl. 
Millesimo cxluii mense ienuarii indicione vi. 

UNDE SUPIiA. 

Cym Cum Pelo defensionem sacro sancle Januensis ecclesie, ubi 
preest domnus Jobannes episcopus. Vii nobis iohannes. ingo. alque 
guiberlo germanis et filiis noslris masculinis in duas diuisiones. leo 
ci ildeprando. in lercia diuisione. una cum filiis noslris masculinis. 
Et si unus ex nobis sine berede niorluus fueril. unus allerius suc- 
ceda!. Titillo condicionis locare nobis iubealis pelimus res iuris ec- 
clesie ueslre Sancii Syri. qui posile sunt in fundo uesano. locus ubi 
dicilur molaciana. id sunt casis. uineis. ficelis. cannelis. salelis. casla- 
nelis. oliuelis. roborelis. campis. siluis et pascuis. Fines uero de 
prediclis rebus de uno lalere fine seue de pradello. descendenle prò 
costa, usque in fluido de uesano. de alio lalere fine terra de iohannes 
cogo. Et fine seuale de persego. et fine canneto domnicalo. descen- 
denle in uesano fluuio. de superiore capile fine uia qui pergil a pra- 
dello. de subteriore capile fine fluido uesano. Infra iam diclas fines 
omnia plenum et uacuum. anteposila uinea quam lenuil rufino cogo. 
Coherenlias uero de omnibus suprascriplis rebus fine fontana co- 
uerclata. et uia publica. et uinea domnicala. et fine prato de cor- 
nale, et caslanelo domnico. el poio de sala et costa de legimare. et 
fine clarelo. el fine fluuio uesano. el fine laco draconario. Infra 
iam diclas coberenlias tantum pelimus quantum prò nobis con- 
langil inler fralres el consorlcs noslros. una cum exilu canini. 
Ilerum pelimus casis el rebus iuris ecclesie ueslre que posile sunt 
in salino, omnia et in omnibus, el in uico molacio el in caslaena 



( 144 ) 

grossa, et in serra mezana. el in buzalla. et in ilice, et in costa 
nostra. Omnia mcdietale de quantum anlea tenuit Iusido et ursuaklo. 
una cum exilu suo. In Integrimi. 

{Qui termina il foglio 75.° Segua il 76.°, il quale però non con- 
corda col contenuto nel precedente. Trovasi in esso riportala la 
continuazione di altro libello enfileulico.) 

uero de ipsa terra, el de super zucaro usque in cornale dulciano de- 
scendenle in fossado crosso, et de subtus usque in fontana. Infra 
islas fines sic pelimus plenum el uacuum. una cum exilu suo. Si- 
mililer pelimus lena iuris ecclesie ueslre Sancii Syri ubi dicilur 
poio. quam ante lenuil arigio auio nostro, et lupo fralres germani, 
filii auzinioni. id est castanelo. fìcelis. Fines uero de iamdicta terra 
fine pino usque in ponticello, de subtus prato domnico. ab alio la- 
lere fine costa de luimare. descendenle in fossato de glarelo. infra 
istas fines omnia isla sic pelimus. plenum et uacuum. et ubicum- 
que de ipsa sorte inuenla fueril una cum exitu suo. El petimus 
in bauali uinea ubi nominatili' castanelo. Et non habeamus licen- 
liam nec potestalem uenundare. nec alienare, nisi in famulis de isla 
ecclesia. Ila lamen ul inferamus uobis uel successoribus uestris 
exinde pensionem per unumquemque annum denarios. li. Spondimus 
in dei nomine alque promitlimus islas res laborare el excolere. 
et pensionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus uestris per 
unumquemque annum inferre. Quod si minime fecerimus de quo 
superius repromillimus. in iam suprascriptas res introire et cui 
uoluerilis dare in uestra sii poleslale. Post obilum nostrum uel 
filiis noslris in ius et dominium sancle ecclesie ueslre reuerlatur 
cuius est proprielas. Vnde sic placet hec pelicio nostra duobus 
libellis scriptum unum manibus uestris firmatimi a nobis contradere 
iubeatis. el alium similem a nobis faclum uel a leslibus roboralum 
uobis prò mimine (munimine) sancle ecclesie ueslre Iradimus conser- 



( 1" ) 

uandum. Faclo pelilorio mense februarii Indicione nona. Imperante 
domino nostro olio, el ilem olio fìlio eius in Italia anno (*)... (lacuna) 
indicione suprascripla feliciterà 

Tehodulfus episcopus in hoc libello subscripsil. 

LIBEI.Ll'S JOHAN.MS BOSONIS DE MONTE ET GIRARDI DE MONTE 
CUM SUIS CONSORTIBIS. 

Cvm Cum Pelo defensionem sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preest domnus Oberlus episcopus. Vii nobis mainardo el giso. una cum 
uxore el fìliis masculinis. el si unus ex nobis sine herede morluus 
fueril. unus alteri succedal. lilulo condicionis Iocacione (locare) nobis 
iubealis. pelimus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri qui posila est 
in uilla molaciana Iocus ubi dicilur a Io monte, id sunl casis. uineis. 
ficelis. saleclis. caslanelis. roborelis. pratis. campis. siluis. el pa- 
scuis. Fines uero de islis rebus de superiori capile fine gradale, 
el fine fossado de libellaria de brazamonle. De una parte fos- 
sado qui uadil in supradiclo monte et terra de madelberlo. et fìlii 
de presbitero uenerioso. de sublus uia publica. Infra istas fines et 
coherencias omnia pelimus et plenum el uacuum. quantum anlea 
lenuit madelberlus filius bruningi. in quarta diuisione. Itcrum peli- 
mus in islo monte campis et uineis in loco qui nominalur ualle 
caslanelis. tantum pelimus in islis lerraloriis quantum anlea lenuit 
madelberlo cum filie sue quod nobis obuenil per carlulam com- 
paralionis de islo madelberlo de campo domnico una cum exilu 
suo. El pelimus in alpe de crelo campis el pratis. quod nobis 
obuenil de isto bruningo. et de madelberlo nel filie sue. fines 
uero de islis campis uel pralis. de superiori capile monle finale. 
de una parte finii lerra el liuellaria de pelro de uacarile. de 
alia parie descendenle in la lodana. et fine prato domnicato. Infra 

(*) Di Gesù Cristo 966 



( 14G ) 

istas fines omnia pelimus quantum antea lenuit suprascriptus bru- 
ningo nel madelberlo una cum exilus earurn. Sirniliter pelimus in 
bargali caslanelis. quantum pelimus in islo loeo quantum anlea te- 
mili madelberlo tilio bruningi de lo monte, el iste madelberlo uel 
filie sue de campo domnico una cum exilu suo. Ilerum pelimus in 
uilla molaciana in loco ubi dicilur casa mediana, id sunl casis. uineis. 
ficelis. salelis. caslanelis. campis et pascuis. Fines uero de islis 
rebus, de super terra filii presbitero uenerioso. et madelberlo. 
de sublus terra de iohanne gaslaldo. infra islas fines el coheren- 
lias pelimus plenum el uacuum una cum exilu suo. Ilerum pelimus 
in ea libcllaria in loco qui nominalur panigale omnia medielale. 
de uno latere pelra asinaria descendenle in libellaria de lo monle. 
et de brazamonle. el de lo poio. ascendente de super costa de lo 
clapedo. usque in prato de Currado, descendenle in cosla de laua- 
glo. et fine libellaria de iohanne fiacca pane, id sunl. casis. uineis. 
caslanelis. ficelis. salelis. campis. gerbis. omnia el in omnibus ple- 
num et uacuum suprascripla medielale in inlegrum. Pelimus in 
Sanclo Sylo emiliano pecia una de terra que mihi obuenit prò 
carlulis comparalionis de benza fìlia conizonis. in fonlanio pecias 
duas de terra. Iterum pelimus decimam de omnia mea libellaria. 
et decimas de filii iohannis florello de crelo. et pelimus campo 
domnicalo de crelo. El non habeamus poleslalem uenundare nec 
alienare nisi in famulis Sancii Syri. Ila tamen ut inferamus uobis 
uel successoribus uestris exinde pensionem per unumquemque an- 
num. denarios. n. Spondimus in dei nomine alque promillimus in 
islis rebus inlroire et meliorare. el excolere. el pensionem ecclesie 
uobis uel successoribus uestris ecclesie ueslre (sic) inferre per unum- 
quemque annum. Quod si minime fecerimus de quo superbis re- 
promitlimus. lune liceat uos uel successores uestri in islis rebus 
introire et cui uoluerilis dare in ueslra sii poteslale. Post obilum 
nostrum uel filiis noslris in ius el dominium sancle ecclesie ue- 
slre reuerlatur cuius est proprielas. Ynde sic placet hec pelicio 



( 147 ) 

nostra, huuc ribellimi scriptum el manibus ueslris firmatimi nobis 
conlradere iubcalis. el alium similem a nobis facilini uel a leslibus 
roboralum uobis prò mimimine ecclesie sancle Iradimus conseruan- 
duni. Faclo pelilorio mense augusti Anno ab incarnacene domini 
noslri ibesu chrisli Millesimo- sexagesimo. v. indicione. xm (*). fe- 
liciler. 
7 Oberfus episcopus in hoc libello subscripsil. 

LIDELLUS BOM 10HANMS DE CAMPO DOMNICO 
CUM SUIS CONSORTIBUS. 

Cvm Cum Pelo defensionem sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
precsl domnus conradus episcopus. uli nobis malberlo et berizo 
presbiler cum filiis suis masculinis. et si unus ex nobis sine he- 
rede morluus fuerit. unus alteri succodal. Titillo condicionis locacio- 
nis {locare) nobis iubealis pelimus lerras iuris ecclesie ueslre Sancii 
Syri que posila est in ualle uesano. Iocus ubi dicilur campo dom- 
nico. De superiori capite uia publica. de uno Ialere terra de iohanne 
fiacca pane usque in ilice el in prada leda descendenle prò costa 
usque in fontana coucrclada de subtus uia publica. que pergil, a 
fossado de olicelo. Rerum pelimus pecia una de terra in nusigla et 
pralo. De superiori capite uia publica descendenle in fossato de 
serra meridiana. Ab alio Ialere costa de riuaria. et pecia una de 
terra prato in uia nona, ab uno Ialere lerra de leo de ualle. de- 
scendente prò costa usque in lauaglo de portili, descendenle in seri- 
lerio qui pergil a libellaria de leo de la ualle. El pelimus pecia una 
de terra in zucaro. prò costa usque in uacariciola. infra ista libel- 
laria omnia el in omnibus plenum el uacuum in integrimi. El pe- 
limus molendinum cum aqueduclu suo in ualle uesano ubi dicilur 
zambazaro. fines nero de isto molendino de superiori capile fine pelra 

(*) Anno 1061, giusta il computo comune; e indizione 2." cesarea. 

iu 



( 148 ) 

rubea descendente per medielalem de costa usque in laco lugasco. 
de alio capile fine caput de rupinala usque in fossado qui pergit in 
olicedo descendenle usque in rumalo, usque in insula lugasca. Et 
pelimus terciam porcionem de manso uno in molaciana Iocus ubi di- 
cilur poio. quantum antea lenuil auio meo madeibcrto omnia et in 
omnibus plenum et uacuum in inlcgrum. Et omnia mea libellaria. 
quantum antea lenuil madelberlo auio meo una cum exilis earum. 
Ila tamen ut inferamus uobis uel successoribus uestris exinde 
pensionem per unumquemque annum denarius. n. Spondimus in 
dei nomine atque promillimus islas res mcliorare et colere, et pen- 
sionem per unumquemque annum interré. Quod si minime feceri- 
mus de quo superius rcpromillimus. lune liceat uos uel successo- 
res ueslri in suprascripta re inlroire. et cui uoluerilis dare in ue- 
slra sii poleslate. Posi obilum nostrum uel filiorum nostrorum in 
ius el dominium ecclesie reuerlalur cuius est proprielas. Facto pe- 
lilorio mense iulii indicione. xv. Imperante domino enrico in italia 
anno primo (*). Indicione suprascripta feliciler. 
f Conradus episcopus in hoc libello subscripsit. 

(Qui ha /ine il foglio 77.° del Codice. Segue il 78.°, colla pro- 
secuzione di altro libello enfileulico). 

sunl uineis. castanelis. roboretis. salelis. siluis el pascuis. El pe- 
limus nos molendino simul cum aqua duclu suo in molaciana idest 
una medielale prope fluuio uesano ubi dicilur insola de laco dra- 
conario una cum exilu suo. Non habeamus poleslalem suprascri- 
plis rebus ucnundare nisi in famulis domnicali sancii Syri. seu 
pelimus terra et uinea medielale ubi nominalur caslanea bona, 
quantum ibidem lenuil molaciano. El dum aduixerinl leo el madel- 
berlo. omnia in eorum sint poleslate. Ita tamen ut inferamus uobis 

(*) Di Gesù Cristo t(MG. 



( 149 ) 

uel successoribus ueslris per iinumqucmque annum exinde pensio- 

nem denar {lacuna) Spondimus in dei nomine alque promil- 

limus suprascriptis rebus laborare. el pensionem ecclesie ueslre 
uobis uel successoribus ueslris inferro. Quod si minime fecerimus 
de quo superius rcpromillimus. tunc liceal uos uel successores 
ecclesie ueslre in suprascriplis rebus inlroire. el cui uoluerilis dare 
in ueslra sii poleslale. Posi obilum noslrum uel filiis noslris in ius 
el dominium sancle ecclesie ueslre reuerlalur cuius esl proprielas. 
Vnde sic placel hec pelicio noslra ut hec libellum scriplum el. 
manus ueslra firmalum nobis conlradere iubealis el aliud simile 
a nobis factum uel a leslibus roboralum uobis prò munimine sancle 
ecclesie ueslre tradidimus conseruandum. P'aclo petilorio mense 
ianuarii indicione. xv. Anno ab incarnatone domini nongenlcsimo 
ocloagesimo seplimo. indicione suprascripla feliciler. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasalkis de 
odone. Oglerins uenlus. Vgo iudex. Guilielmus lusius. laudauerunl 
hoc exemplum eam uim el auclorilalem oblinere. sicul exemplar 
ad quod hoc scriplum fuil. Hanc laudem ideo fecerunl. quia libelli 
isli eranl scripli in diuersis carlulis inueterali penilusque deslructi. 
Set ut ne horum amissione iura curie perderentur. singulariler 
cuique libellum obtinenli illuni peliuere. Is igilur consulibus dalis. 
libellum oslensum suum fuisse quisque fuil professus. Quibus dili- 
genler audilis- nil hic auclum uel diminuì um fuisse cognouerunl. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

UIVDE SUPRA. 

Cvm Cum Pelo defensionom sacro sancle ianuensis ecclesie. Vbi 
preesl domnus Johannes episcopus Vìi nobis iohannes clericus ingo 
alque guibertus germanis. famuli Sancii Syri. cum filiis illorum 
mascnlis in duas diuisiones. leo cum filiis suis niascnlis et iohannes 



( 150 ) 

cum germanis suis masculis qui de ildeprando nuli fuerinl. ci filiis 
eorum masculinis. in lercia diuisione. et si unus ex nobis sirie 
herede morluus fueril. unus allerius succedere debeamus. Tilulo 
condicionis locare nobis iubealis. pelimus res iuris ecclesie ucslre 
Sancii Syri que posile sunl in fundo ucsano. locus ubi dicilur mo- 
laciana. id sunl casis. uineis. fìcelis. caslanclis. salelis. pralis. can- 
nelis. oliuelis. roborelis. campis el pascuis. fines uero de prediclis 
rebus da uno lalere fine seue de pradello descendenle prò cosla. 
usque in fluuio uesano. da alio lalere fine terra de iobanne cogo. 
et fine seuale de persico el fine cannolo domnicato. descendenle in 
fluuio uesano. de superiore capile fine uia que pcrgil a pradello. 
de subleriore capite fine fluuio uesano. Infra iam diclas fines om- 
nia plenum et uacuum. anlcposita uinea que fuil de rufino cogo. 
Coherenlias uero de omnibus suprascriplis rebus, (ine fontana coucr- 
clata. et uia publica. et uinea domnicala. el fine prato de cornale. 
et caslanelo domnico. el poio de sale, ci cosla de Immare, et fine 
glarelo. et fine fluuio uesano. et fine laco draconario. Infra iam 
dictas coherenlias tantum pelimus quantum nobis conìangit inter 
fralres et consorles noslros. una cum exilus canini. El pelimus 
nos molendino cum aqua duclu suo. id est una medielale prope 
fluuio uesano. ubi dicilur insola de laco draconario. una cum exitu 
suo. Et non babeamus poleslalem suprascriplis rebus uenundare nec 
alienare nisi in famuli domnicali Sancii Syri. seu el pelimus terra 
el uinea medielale. ubi nominatili' caslanea bona quantum antea 
ibidem lenuil molaciano. et dum aduixerit leo de duas diuisiones 
de Johannes clcricus. el de ingo atque guiberlo in sua sii polestale 
usufrucluario nomine. Ila tamen 

(Qui finisce ti foglio 78.° Monca il 79.°, e segue f 80°.). 

Guilielmus de banali. 

Oliuerius fraler presbiteri donali de sancto ambrosio. 



C 135 ) 
Honoratus de banali. 
Johannes de maglolo. 
Marlinus carlhnannus. 

DE CURIA MEDOLI. CAPUT. Vili. 

Hoc sunl nomina illorum faimilorum qui fidelilalein Januensi Ar- 
chiepiscopo fecerunt. de euria medoliei. et de curia sancii pelri de 
arena, et de curia sancii michaelis de lauania que est prope gra- 
ueliam. nomine famulalus. aut per se qui sunl famuli, aut prò illo- 
rum uxoribus que sunl famule. et prò lerris ipsius curie quas lenere 
uidenlur. 

HEC SUNT NOMINA FAMULOhUM DE MEDOLICO. CAPUT. Vili. 

Girardus gastaldus cum fìliis suis. 
Andreas de runco eius cognatus. et fìlius eius. 
Baldus de morella, et cognatus eius iohannes prò uxore. ci Gui- 
lielmus cognatus eius prò uxore. 
Albertus de morella prò uxore. 
Allus de podio, prò uxore. 
Oberlus de lirricio. cum tribus suis fratribus. 
. . . ismo de cerro. et Donalus de cerro. 
Oberlus rufus. et olio fìlius eius. 
Odo de ficario et fralres eius. 
Baldus de ponte. 
Ansaldus de cauanna. 
lìernardus de cauanna. 
Anselmus de costa cum fratribus suis. 
Bonus iohannes de porcile. 
Oglerius de gazio. 
Vasallus de mazana prò uxore. 



( 132) 

Falauello prò uxore. 

Guido cuzola. 
Ipipinus ci filius eius. 
Johannes Iraifer de ponte. 
Fricans denles prò uxore. 
Piollus prò uxore. 

Gerardus de sanclo laxo. cum filiis suis omnibus, et nepotes eius 
belliano el urso. et fìlii guilielmi. 
Johannes filius lede de galliano. 
Olo. et Guilielmus. 

HOC EST DECRETUM QUOD ARCHIEPISCOPUS FECIT 
CUM CURIA SUA IN MLDOLICO. 

Omnes isli supradicii de curia medolici iurauerunl in presenlia 
domini Syri Archiepiscopi cpiod non uenderent lerras. nec libella- 
rias. neque molendina. alieni persone, nisi unus ad alterum de fa- 
mulis. et per eius licentiain. In presenlia consulum. uidelicel zeba, 
et Otto guercius. el Guilielmus pezullo (*). 

Testes. Capharus. Bonus uasallus caput galli. Oglerius danisius. 
et Alexander, el alii plures. In curia medolici. 

JIEC SUNT NOMINA FAMULORUM DE CURIA SANCTI PETRI. 

Andreas balbus 
Marchio fraler eius. 
Fulco. 
Raimundus 
Amicus. 

C) Costoro tenevano i! Consolato dei Placiti nel H42. 



( ^3 ) 

HEC SUNT NOMINA FAMULORUM DE CURIA SAINCTI MICHAEL1S 
DE LAUANIA. CAPUT. X. 

Johannes fledemarius et (ìlii eius. mi. 
Rnmosiiuis cum filio suo. 
Dominicus. 

Johannes cum filio suo. 

Loperlus cum nepole suo. 

Oliuerius cum filio suo. 

Pelrus de oliua prò uxore cum filiis suis. mi. 

Razo el consanguineus eius iohannes. 

HEC SUNT NOMINA FAMULORUM DE CUBIA NERUI. CAPUT. X. 

Guilielmus de uullurasco el fraler eius uasallus. 
Filii uilalis de oliua. guilielmus et Obertus. et Petrus, el Ma- 
rinus. 
Anselmus de oliua cum filiis suis. 
Filii trabuchi. Andreas el Oglerius et Vrsus. 
Filii martini cauedumi. Alda et Guilica. 
Filii bone noctis. Eribertus. Martinus et iohannes. 
Johannes pisanus cum filiis suis. 
Albertus lingua cum nepolibus suis. 
Manfredus de lori et nepoles eius. 
Filii martini de lurri. fulco el bellaobrunus. 
Filii uicini. Obertus. Guilielmus. Olio et guilia. 
Guilielmus de fossato cum filiis suis. 
Johannes de palma, et Johannes bullo, el Alda cazola. 
Ansaldus de puleo. et filius eius Rubaldus. 
Rubaldus de ysola et sorores eius. et Guilia consanguinea eorum. 
Marinus de fabrica cum filiis suis. 



( iU ) 

Bonus infans de fabrica. 

Lanfrancus rezanus el guilielmus fraler eius. 

ftoglcrius et sororcs cius. 

Caracosa et bona irida fraler eins. 

Petrus tarega curn sororibus suis. 

Faciolus cum sororibus suis. 

Martinus de uicanico. 

Obertus calurellus. 

Obertus de prado. et bonus segnor fraler eius. 

Mala lingua de dercogna. el Johannes budusco cum fratre suo. 

Suffla in foco cum sorore et cum nepotibus suis. 

DE iLLIS FAMULIS QUI IN IANUENSI CILITATE HABITANT CAPUT. XII. 

Hec sunt nomina illorum famulorum qui in ciuilale Januensi ha- 
bilant. qui sunt famuli prò se siue prò uxoribus suis. et fìdelita- 
lem domino archiepiscopo fecerunt. 

Oglerius filius amici sclaracor. el palruus eius primelus. et bonus 
iohannes de domocolla. 

Isti fuerunl qui descenderunl de morone de domoculla. 

ISTI SUNT FAMULI DE M0LAC1ANA QUI HABITA.NT IN CIUITATE. 
ET FECERUNT SACRAMENTUM F1DELITATIS SICUTI 1LLI QUI IN UILLIS HABITANT. 

Gandulfus daranus de tracosla. 
Guilielmus capul ebrioli. 
Johannes de comunisi. 
Johannes primus de sanclo Syro. 
Obcrlus lassus. 
Johannes maxclladrus. 
Oberlus scndarius prò uxore. 
Gandulfus pelo de lupo. 



( 155 ) 

DE OBERTO DE SUARO. 

In palacio Januensis Archiepiscopi in castro, in prcsenlia domni 
Syri archiepiscopi, el honorum nominimi, uenil ohertus rufus de suaro 
cum iìliis suis. et fecit confessionem ante tolam curiam. quod ipse 
fidelilalem feceral a tempore dompni airaldi episcopi omnibus epi- 
scopis qui post eum fuerunt. et ipsi domino Syro. ipse uidelicet 
obcrlus rufus cum (Ilio suo qui ollohonus nominatur. idcirco quia 
famulus prefate curie est. et quod tenel lihellaria predicle curie, to- 
tum hoc quod lenet in loco qui dicitur suaro. et in molendino bi- 
nello. et in perlinenliis curie medolici. et confessus est quod fece- 
rat fidelitalem. per se el per nepoles suos. et per tolam domum 
suam. et fìlii eius uidelicet olricus et iohannes bonus (ìdelilatem 
fecerunt. sicut fecerat paler eorum. cum alio filio suo. Tesles Boa- 
munte, el Philippus de lamberto. Oberlus sulphur. Oglerius dani- 
sius. Bonus uasallus caput galli. Roberlus iudex. Pelrus iudex. 

CONSTITUTIO lIUPERATOltlS LOTHARII DE FEUD1S UASAUOKliM (*). 

Lotharius diuina fauenle clemenlia lercius romanorum imperaior. 
pius feiiciler '". inclttus triumphalor semper auguslus. uniuerso 

(*) La presente costituzione si trova inserita nel lib. li, tif. lii , § i.°, del 
Codice dei Feudi. Il Muratori la stampò fra ie leggi longobarde (Script, lìer. 
Hai. voi. i, par. Il, col. 180), giovandosi dell'edizione del Gottofrcdo; e re- 
centemente il Pertz la pubblicò nei Monumenta Germaniae Hislorica (voi. ìv, 
col. 84). Ma tanto nel testo del Muratori, quanto in quello adottato dal Pertz, 
essa è viziata di molte pecche, le quali invece si hanno saggiamente evilate 
nel nostro. Io mi limiterò nondimeno a dare le varianti che si riscontrano 
nel Muratori , e che lultavolta possono nel loro insieme tornare utili ad una 
compieta ed esalta lezione. Riguardo poi al Pertz mi basterà l'accennare, che 
ben molte ne riferisce esso medesimo, col soccorso di varii codici; ma che i più 
autorevoli fra questi convengono con quello che qui si pubblica. 
' Mpglio Fetida come si ha nel Muratori. 



( 1*6 ) 
populo. Imperialis beocuolenlie proprium esse iudicauimus commoda 
subieclorum inuesligarc. et eorum diligcnli cura mederi calamitalibus 
siraulque publicum bonurn sialum ( b > ac dignitatem imperli omnibus 
priualis commodis preponere. Quocirca omnium fidelium noslrorum 
lam futurorum quam presenlium nouerit uniuersilas qualiler dum 
apud runcalias secundum aliquorum imperalorum consueludinem 
prò iuslicia ac pace regni componcnda consederemus. omnia que 
ad honorem imperii '- c > spedare uidentur sollicile indaganles. pcr- 
niciosissimam peslem. el reipublice non mediocre delrimenlum in- 
ferentem resecare proposuimus. Per mullas etenim inlerpellaliones ad 
nos faclas didicimus W milites beneficia sua passim dislrabere. ac 
ita omnibus exauslis suorum seniorum seruilia subfugere W per 
quod uires imperii maxime atenualas cognouimus dum proceres 
nostri mililes suos omnes omnibus beneficiis V exulos ad felicem 's> 
nostri nominis expedilionem minime W transducere ualeant. hortalu 
ilaque el conscilio archiepiscoporum. episcoporum. ducum. mar- 
chionum. comilum palatinorum. ceterorumque nobilium. simul etiam 
iudicum. hac ediclali lege in omne euum deo propicio ualitura decer- 
nimus. nemini licere beneficia que a suis senioribus habenl absque 
ipsorum permissu dislrahere. uel aliquod comodum W aduersus le- 
norem nostre conslitulionis excogilare. per quod imperii uel domi- 
norum minualur utililas. Si quis uero contra saluberrime nostre Iegis 
precepta ad huiusmodi illicilum commercium accesseril. uel aliquid in 
fraudem Iegis machinare templauerit. precio ac beneficio se carilurum 

(b) Similiter Reipublicae bonum statum. 

(e) Imperii Romani. 

(rf) Compcrimus. 

{e) Subterfagere. 

[fi Beneficiis suis. 

Ig) Felicissimi. 

(h) frullo modo. 

(>) Commercium. 



( 137 ) 

agnoscal. iNolarium uero qui super tali ti) conlraclu libcllum uel 
aliud instrumenlurn composuerit l*'. post amissionem officii infa- 
mie periculum suslinere sanclimus. Dala M sexlo die mensis no- 
uembris. indicione quinta decima. Anno dominiec incarnacionis. Mil- 
lesimo centesimo, xxx. Vi (*). 

UBELLl'S A.NSELMI UITAL1S DE CAMrO DO.MMCO. 
Olii SUIS CONSORT1BUS. 

Cvs Cum Pelo defensoribus sacro sancte Januensis ecclesie. Vbi 
preest domiius oberlus episcopus. Vii nobis Johannes clericus una 
cum fili is adoptiuis masculinis. quales ego uoluero. et si unns 
sine heredc morluus fueril. unus alteri succeda l. Titillo condicionis 
locare nobis iubealis pelimus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri 
que posila est in loco molaciana. locus ubi dicilur campo domnico. 
Pelimus quarlam porcionem de quantum anlea lenuil Johannes et 
pelrus fìlii quondam uerioso presbiter. id est casis. uineis. et pe- 
timus quarlam porcionem de campo quod esl prope fossato de 
oliscclo. et pelimus in molaciana mea porcio que esl a lo pozo. et 
in nusigla. pralis ci campis. et in zucaro. et in uia nona, et in 

ti'i Super hoc. 

(*) Conscripscrit. 

(J) Datum vii die eie. 

(*) Corrispondente all'anno comune 1 135 , il quale si legge infatti in alcuni 
nitri codici. E per vero Sicardo vescovo di Cremona, il quale fiorì verso 
la fine del secolo xii, scrive nella sua Cronica (Muratori S. R. I. voi. vii, 
col. 596), che anno Domini mcxxxv idem victoriosus Imperator (Lotario). . . 
legem de feudis condidit ediclalem. E Pietro Diacono, autore sincrono (Chron. 
Casinense, ibid. voi. iv, Iib. iv), conviene nella medesima cronologia. Ma l'in- 
dizione xv, che si trova notata in tutti i codici a stampa, non esclusi quei 
pochi ove si tace l'anno, appartiene al seguente 1136 (comune); al quale inoltre 
si assegna dal Pertz, e lo stesso Muratori opinò che dovesse propriamente 
appartenere. 



( 158 ) 

uacariciola. Simililer pelinius quarlam porcionern de molendino cum 
aquaduclu suo et libellaria de islo molendino. cum omnibus iuris 
ci perliuenliis quoti ad islam libellariam perlinel omnia ex omnibus, 
plenum el uacuum una cum exilu suo. Et non babeamus licenliam 
nec poleslalem uenundare nec alienare nisi in famulis Sancii Syri 
de molaciana. Ila (amen ut inferamus uobis nel successoribus ue- 
sl.'is per unumquemque annum pensionem denarium. i. Spondimus 
in dei nomine atque promillimus in suprascriplas res inlroire et 
meliorare. el excolere. et pensionem ecclesie ueslre per unum- 
quemque annum uobis uel successoribus uestris inferre. Quod si 
minime fecerimus de quo superius repromillimus. lune liceal uos 
uel successores ueslri in suprascriplas res inlroire. el cui uolue- 
rilis dare in uestra sii poleslate. Post obilum nostrum uel filiorum 
noslrorum in ius et domir.ium ecclesie ueslre reuerlalur cuius 
est proprielas. Vnde sic placet hec pelilio nostra hunc libellum scrip- 
tum et manus ueslra firmalum nobis conlradere iubealis. et alium 
simile a nobis factum uel a teslibus roboralum uobis prò munimine 
sancle ecclesie ueslre Iradidimus conseruandum. Faclo pelitorio mense 
marcio. Indicione xm. Anno ab incarnacene domini nostri Jesu chri- 
sli. Millesimo, quadragesimo, indicione suprascripta feliciler (*). 



Obcrlus episcopus in hoc libello subscripsif. 



In palacio Janucnsis Archiepiscopi. Consules Vgo iudex. Guiliel- 
mus lusius. Bonus uasallus de odone. Oglerius uenlus laudauerunt 
hoc exemplum eam uim et auclorilalem oblinere. sicut exemplar ad 
quod hoc scriptum fuit. Hanc laudem ideo fecerunt quia libelli isli 
erant scripli in diuersis cartulis inueterali penilusque deslrucli. Sei 
ut ne horum amissione iura curie perderenlur. singulariter cuique 

(*) Nell'anno 1040 non era vescovo Oberlo, ma Corrado, e non correva 
l'indizione 13. a ma P8." Forse la dafa qui espressa è un errore dell'ama- 
nuense, e nel libello originale si leggeva invece millesimo sexagesimo. In 
tale epoca lenea veramente la sedo un Oberto , e correva la i3. a indizione. 



( 159) 

libellum oblinenli illuni peliucre. Is igitur consulibus datis. libellum 
oslensum suum fuisse quisque fuit professus. Quibus diligenter 
audilis. nil hic auclum uel diminulum fuisse cognouerunl. 

Millesimo centesimo quadragesimo quarto mense ienuarii indi- 
cione vi. 

LIBELLIS ROMANI DE TAZOLO. ET OMMUM II0.MIISUM DE TAZOLO. 
ET KII.IORIM GANDDLFI RUFI. CUI! SUIS COi\SORTIBUS IN 1STO QUARTERIO. 

Cva Cimi Pelo defensionem sacro sancle Januensis ecclesie Vbi 
preesl uir uenerabilis domnus raperlus episcopus. Vii nobis Johannes 
et michael consobrinis cum germanis noslris masculinis. uxores el 
filiis noslris masculinis. et si iitius ex nobis sine herede morluus 
fueril. un us allerius succedere debeamus. Titillo conclicionis locare 
nobis kibealis pelimus res iuris ecclesie ueslre que posile sunt in 
fìnibus bargalina locus ubi dicitur taciolo. Hoc est medielalcm de 

sorte que dicitur {lacuna) ubicumque porlione inuenla 

fueril. q . . . ci ar . . . supradicla sorte perlinet in islis locis. iam 
dieta medielalem ex integra pelimus una cum exitu uel duulices 
suas. el dum aduixerinl genilores nostri rodilando el odeltruda atque 
petrus el uullruda quaie supradicla res omnia in eorum sii pole- 
slale. Seu el pelo ego islo rodilando una cum germanis et ger- 
manas meas uxores uiris et filiis noslris. el si unus sine herede 
morluus fueril. unus allerius succedere debeamus. Pelimus res iuris 
ecclesie ueslre que posile sunt in fìnibus bargalina locus ubi dici- 
lur lauaniasco et in irasio et in colerelo alque in monliccllo. tantum 
pelimus de suprascriplas res quantum anlea lenuil genilor noster 
andrea in iamdiclis locis. ubicumque porcione inuenla fueril quia 
iamdiclas res perlinet plenum el uacuum predicla res ex inlegra 
pelimus una cum exitu uel duulices suas. fines uero de iam dicla 
res sicul libelli anleriores continuili et dum aduixerinl genilores 
nostri andrea et rolruda. predicla res omnia in eorum sii poleslale. 



( 100 ) 

ila lamen ul inferamus uobis uel sucessoribus ueslris exinde pen- 
sionem per unumquemque aniium denarios. il. scalico el alpialico 
in domnico sii reserualum. repromillimus fidem et purifatem in 

sancla ucslra ecclesia habere el ubi impera// fuerimus ab auclores 
ecclesie ueslre bono animo obcdire promillimus. Spnndimus in 
dei nomine alque promillimus suprascriplas res in omnibus inc- 
uorare el colere et nullum neglcclum ibidem facere. et penata- 
nem ecclesie ueslre per unumquemque anno inferre. Quod si mi- 
nime fecerimus sicul superius repromillimus lune liceal uos uel 
successoribus ueslris in predicla res inlroire el cui uoloerilis dare 
in ueslra sii poleslale. Post nero obilum nostrum uel filiis no- 
slris predicla res in omnibus meliorala in ius et dominio sancte 
ecclesie ueslre reuerlalur cuius est proprielas. Vnde si placet bec 
pelilio nostra unum ci duobus libeliis scriplis el manibus ueslris 
firmalis nobis conlradere iubealis. et alium simile a nobis facilini 
uel a leslibus roboratum uobis prò munimine sancte ecclesie ueslre 
tradidimus conseruandum. Faclo pelilorio mense decembri indicione. v. 
Imperante domino nostro berengario bic in italia anno secundo in- 
dicione suprascripla feliciler (*). 

(*) Odoardo Ganducio nel suo Ragionamento della conversione dei gentili 
ecc., pag. 94, ascrive questo libello all'anno 888, ed il P. Schiaffino negli 
Annali ecclesiastici della Liguria (mss. voi. ì) l'assegna all' 889. Ma il primo 
va assolutamente errato nel suo computo; ed il secondo scambia l'anno del- 
l'impero qui espresso, con quello del regno, il quale correva appunto per 
Berengario nell'889, abbenchè allora cadesse la 7. a e non la li' 1 indizione, 
ed anzi nel dicembre, cui appartiene questa carta, già fosse principiata P8.". 
Nel 916, è vero, correva la 4. a indizione, ma nel settembre era cominciata 
la 5 a . Anzi da questo anno , mese ed indizione così combinati può venire 
gran lume alla storia d'Italia. È noto che i saraceni abilr.nti presso del Ga- 
rigliano, essendosi dati ad infestare con frequenti scorrerie la Campania e 
le vicine terre pontificie, facevano (come scrive il Mu/atori, an. 915) lan- 
guire nella povertà i papi d'allora. Giovanni X, che di que' giorni teneva 
la sedia apostolica, vedendo che Ludovico III impc alore dei romani e difen- 



( 161 ) 

LIBELLUS OBERTI FILII INGONIS. ET F1L10KLM 10HAMS1S BRUSCI 

GAISDULFUS ET GITLIELSIUS. ET JOHANMS TOTILI. 

ET FILI! GISLE IOHANNES ET THOMAS DE LOCO BAUALll. 

Cvm Cum Polo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie, ubi 
preest domnus Iheodulfus episcopus. uli nobis marlino et Johannes 
iennanis excrcitales ecclesie uestre cum uxore et filiis masculinis 
in Ires diuisiones. ursicino et Johannes iermanis cum uxores et filiis 
masculinis exercilales ecclesie uestre in quarta diuisione. et si unus 
ex nobis sine herede morluus fueril. unus allerius succedat. Titillo 
condicionis locare nobis iubealis pelimus terra iuris ecclesie uestre 
Sancii Syri. que posila est in bauali. locus ubi nominalur cella, et 
caslaneto de collorelo. et in primanico. hoc sunt casis et uineis. 
caslanetis. campis. siluis et pascuis. Fines uero de predictis rebus. 

sore della Chiesa, cieco ed inabile, si restava neghittoso in Provenza, 
deputò a Berengario I re d'Italia una assai onorevole arabascieria , che gli of- 
ferse molti donativi, lo pregò di muovere alla liberazione dello Stalo ponti- 
ficio, e, per maggiormente animarlo all'impresa, gli promise in nome del 
Papa la corona imperiale. Berengario che si struggeva pel desiderio di pos- 
sederla, si partì da Pavia per alla volta di Boma ; ed ivi ricevette infatti 
dalle mani di Giovanni l'ambito onore Ma quando ciò sia precisamente ac- 
caduto , egli è fra' critici controverso. Pensano il Sigonio ed il Baronio, con- 
tro l'avviso del Pagi, che debba un tale avvenimento fissarsi al settembre 
del 915; e il Muratori sostiene che Berengario fu in realtà coronato nel Na- 
tale di questo anno, dissentendo dal Panegirista dell'Imperatore medesimo, 
il quale ritarda il fatto sino alla Pasqua del 916, e così fino al 24 marzo, 
nel quale essa cadde. Ma il libello intitolato al vescovo Raperlo, ed ascritto 
al 916, toglie di mezzo ogni dubbio. Imperciocché se Berengario conlava di 
pia in quest'epoca il secondo anno d'impero, ne viene per conseguenza che 
la sua coronazione nella Pasqua del 916 non può sussistere, ma deve per lo 
meno stabilirsi all'anno precedente. Che se poi si volesse supporre I' instru- 
mento di Raperlo fatto dopo il Natale del 916, allora potrebbe veramente 
assegnarsi col Muratori al 23 dicembro 915 una tale esaltazione. 



( 162 ) 

(ine incisa, et fossado de linasca. et costa de prirnanico. et castanea 
baronciasca. et ualle ursaria. ci fontana de rucca. e ripa cllerada. et 
fontana de monte rosario, et fine fossado montante ad incisa, tan- 
tum petimus infra prediclas fines plenum et uacuum quantum anlea 
tenuil auius nosler thomas. et barbano nostro uenerando buca nigra. 
et nobis conlangil de inter fralres et consorles noslros una cum 
exitis earum. et dirai aduixcrit angelberga genitrice de supra- 
scriplo martino, et iohannes. omnia suprascripta tres diuisiones in 
sua sit poleslale usufrucluandi non alienando ci non habeamus po- 
leslalem uenundare noe alienare Disi in cxercitali de suprascripta 
ecclesia. Ita tamen ul inferamus uobis nel successoribus ueslris per 
unumquemque anno exinde pensionem denarios. duos. Spondimus in 
dei nomine atque promillimus suprascriplis rebus meliorare et colere 
ci pensionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus ueslris per 
unumquemque annuni inferro. Quod si minime fecerimus de quo 
superbis repromitlimus. lune liccal uos uel successoribus ueslris 
in suprascriplis rebus introire. et cui uoluerilis dare in ueslra sit 
polestale. Post cbilum noslrum uel filiis noslris suprascriplis rebus 
in ius el dominium sancte ecclesie uestre reuerlalur cuius est pro- 
prietas. Vnde sic uobis bec pelicio nostra placet et unum libellum 
scriptum et manibus ueslris firmalum nobis contradere iubealis. et 
alium simile a nobis factum uel a teslibus roboralum. uobis prò 
munimine sancte ecclesie ueslre tradimus conseruandum. Facto pe- 
titorio mense augusto, indinone, x. Regnante domino nostro otto 
in balia, anno primo (*). indicione suprascripta feliciler. 

UNDE SUPRA. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancte Janucnsis ecclesie, ubi 
preest domnus theodulfus episcopus. uli nobis iohannes cum iermanis 

(*) Di Gesù Cristo 983, nel quale però correva l'indizione 41.* 



( 1«3 ) 

meis masculinis exercilales ecclesie ueslre. cuna uxores et filiis 
noslris. et si unus ex nobis sino herede morluus fueril. unus 
alterias succeda!. Titillo condicionis locare nobis iubealis. pclimus 
terre iuris ecclesie ueslre Sancii Syri que posila est in bauali. ubi 
nominalur cella, in primanico. collorelo. hoc sunt casis. uineis. ca- 
slanelis. roborelis. campis. siluis. et pascuis. fìnes uero de ipsis 
rebus, fine incisa, de monte rosario, descendenle in poio de serrini. 
et fine iugo longo. et easlanea budosclingna. lanlum pelimus nos in- 
fra predictas fincs plenum et uacuuni omnia, quantum benediclo et 
rolruda auiones nostri prò carlula donalionis dedit ad genilores 
noslris folperlo et iannasia et nobis contangit de inler fratres el 
consorles noslros una cum exilis earum. el dum aduixerit genilor 
noster folperlo omnia suprascriplis rebus in sua sii poleslale. el 
non habeamus poleslalem uenundare nec alienare in nullo no- 
mine nisi in exercilales ecclesie ueslre. Ila lamen ut inferamus uobis 
uel successoribus ueslris per unumquemque annum pensionem 
exinde denarios. n. Indicione. vii (*). 

LIBELLUS SCKIFE ET HONORATI ET FILIORUM MARASCIM. ET THOMA. 
ET ANSELMI BALBI ET CONSORTILI. DE LOCO BAIALI. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie, ubi 
preesl domnus oberlus episcopus. uli nobis golizo cum filiis suis 
masculinis. el si unus ex nobis sine herede morluus fueril unus 
allerius succeda!. Titillo condicionis locare nobis iubealis pelimus 
res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri. que posila est in loco bauali. 
locus ubi dicilur cella, id sunt casis. uineis. caslanelis. ficelis. sal- 
lelis. oliuelis. roborelis. Iterimi pelimus pecias duas de terra cum 
casis el uineis que mihi obuenit da parte carelo. et de coniux sua 

(*) Durante l'episcopato di Teodolfo l'indizione 7." cadde per ben Ire volle, 
cioè nel 949. 964 e 979. 

11 



( h;.ì ) 

da turpi, in linario. pecias duas in olezio. in costa de caaigb. usque 

in serra de banali, et in ugnasca. quantum pertinet a careto de 
turpi, et a coniux sua. omnia et in omnibus plenum et uacuurn. 
in cella, in a erosa pecias de uinea. subtus mansioncs de urso. topia 
una de uinea cimi ficas et alias arbores in caronuli. pecias de uinea 
in campello subtus uia et desuper uia. in a coslas oliuas et ficas. 
in prazanelo. pecia una de uinea in olezo. quantum mini obuenil 
de parte genilor meus. in uia plana topia duas de uinea. in o poio 
topia una de uinea sua pere et in asalelo in riuiaga pelimus. ca- 
slanclo et prato, et campo roborelo plenum et uacuurn in pisxola. 
in caslanelo mauroni. subtus uia. et supra uia a la caslagnaria. in a 
costa, da una parte terra sancii slephani. in collarelo. caslanelo 
pecias tres in ranelo fonlaneglo a mansione de Io clapacio subtus 
uia. et de super uia usque in pereto in primanico campo de balalia. 
roborelo et oliuelo. et fìcario. et la sorte de lo conio, in medogalla. uel 
prò aliis cerlis locis. in campo feleluso. omnia el in omnibus plenum et 
uacuurn. In Integrimi, in pixola supra uia da la fonlane. casta- 
gneto, de quantum mihi obuenit da parie de urso. quo finì de 
medio pasleno. Kerum pelimus alia pecia de terra que fuit de ioue- 
lallo de georgius. et in sancto Syro. que mihi obuenit da parie 
iouenale. et quantum mihi obuenit da parte iouenale. el quantum 
obuenit per conqueslum da parte genilor meus. Ilerum pelimus cam- 
pis. siluis. gerbis. pralis. pascuis. omnia et in omnibus plenum et ua- 
cuurn una cimi exilu suo. Ita lamen ut inferamus uobis uel successo- 
ribus uestris per unumquemque annum pensionem denarios. n. Spon- 
dimus in dei nomine alque promillimus in suprascriplas res inlroire et 
meliorare el colere, et pensionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus 
ucslris per unumquemque annum interré. Quod si minime fecerimus 
de quo superius repromillimus. tunc liceat uobis uel successoribus 
uestris in suprascriplas res inlroire. et cui uoluerilis dare in ueslra 
sit polestale. Post obilum nostrum uel filiis nostris in ius el domi- 
nium sancle ecclesie ueslre reuerlalur cuius est proprielas. Vnde 



( 168 ) 
sic placet hoc peiicio nostra hunc libelluni scriptum et manus ueslra 
firmatimi a nobis contradere iubeaiis. ci aliutn simile a nobis factum 
nel a leslibus roboralum uobis prò munimiiic sancle ecclesie ueslre 
tradimus conseruanduni. Facto pelilorio mense madio indicione xiu. 
Anni ab incarnacione domini nostri ibesu cbrisli. Millesimo sexa- 
gesinio vini, indicione in suprascripla (sic) feliciler. 
•f Obcrlus episcopns in boc libello snbscripsil. 

Cvh Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie, ubi 
preesl domnus iobannes (sic) episcopns. oli nobis pelrus et iobannes. 
et marino germanis. una cum uxore et filiis et filiabus. et si unus 
ex nobis sine berede morluus fueril unus alterius succedal. Titulo 
condicionis locare nobis iubeaiis pclimus lerra iuris ecclesie ueslre 
Sancii Syri. que posila esl in ualle sturla. in ualle qne dicilur ba- 
nali, uel in eis lerritoriis. in loco ubi dicilur feleclo. monte aliani. 
monte monaeborurn. carpendo, primanico. cella, simili cum corli- 
cella domnicala. in suprascrìplo loco, quantum antea lenuil oberlo 
uicecomili. fìlius quondam oberli ilice cornili, quarla porcione in 
suprascriplis Iocis. id est casis. uineis. caslanelis. pralis. canelis. oliue- 
lis. ficelis. salelis. campis. siluis et pascuis. simul cum slalareis. lìnes 
uero de prediclis rebus de una parie fine riua que dicilur louaria. 
ascendente usque in riua de campo felecloso. usque in prato de 
agnelo. descendenle in aia publica usque in fonlana de canale, de 
alia parie usque in serra usque in castello de pardeno descendente 
usque in fonlana de olmeto, ascendente usque in costa de prima- 
nico. usque in cosla de palisoni. descendenle in sdirla, ascenderne 
usque in monte monaeborurn. et usque in fonlana de granila, et 
petimus paslcno que delinei gorgio et dominico. et est ipso pa- 
sleno in ualle longa. et esl fine usque in fluido uexano. siue que 
alie sunl coherencie. infra iam diclas fmes uel coberencias de iani 
diclis rebus omnia petimus In Imegrum. porcione que aclenus fuit 
oberlns fìlius oberli uiceeomili. quam refudaui. ci finem feci a donino 



( IM ) 
Johannes episcopus. de pars ipsius episcopio, ante posila ics de 
golizo. ci mauro, et andrea. et marino, ci martino in suprascriplo 
loco banali una cum exilis carum. Ila lamen ul inferamus uobis 
uel successoribus ueslris exinde pcnsionem per unumquemque an- 
num denarios. il. Spondimus in dei nomine alque promittimus istas 
res meliorare et pensionem ecclesie (ueslre) uobis uel successoribus 
ueslris inferre. Quod si minime fecerimus de quo superius repro- 
mitlimus tunc liceal uos uel successores ueslri in islis rebus in- 
troire. et cui uoluerilis dare in ueslra sii potcslate. Post obilum 
nostrum uel filiis noslris in ius et dominium ecclesie ueslre reuer- 
latur cuius est proprietas. Vnde sic placet hec peticio nostra hunc 
libellum scriptum et manibus noslris (ueslris) fìrmatum a nobis 
contradere iubeatis. Facto pelilorio mense marcio indicione. xiii (*). 

Imperante domino noslro (lacuna) in italia anno .... (lacuna). 

Indicione suprascripta feliciter. 
f Obertus episcopus in hoc libello subscripsil. 

LIBELLUS GANDULF1 DE CAMPO CASTOREO. ET DE SU1S CONSORTIBUS. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancte Januensis ecclesie, ubi 
preest domnus iohaunes episcopus. uti nobis mainfredo cum filiis 
noslris masculinis. et si unus ex nobis sine herede mortuus fueril. 
unus alteri succeedat. Titulo condicionis locare nobis iubeatis. pe- 
timus nos res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri. que posila est in 
loco qui dicitur molaciana. de superiori capite terra madelberti. el 
andrea fraler eius. ab alio latere uia publica que pergit a fluido 
uesano. ab alio latere fine campo castorio, de sublus uero capile 
fine fluuio uesano. hoc est pecia una de terra ubi dicitur solario, 
el pecia una ubi dicitur cosla. et alia pecia ubi dicitur ualle. el 

(*) Durante il vescovato di Oberto, l'indizione xm cadde due volte; cioè 
nel 1060, e nel 1075. 



( 107) 

pccia que dicilur caslegna bona, hoc sunl uineis. fìcetis. salelis. ro- 
borelis. caslanelis. campis. el pascuis. et siluis. Collis, et incoltis. 
plenum et uacuuni que ante lenuit franco presbiler. Ila lamen ut 
inferamus uobis uel successoribus ueslris exinde pensionem per 
unumquemque annum denarios. u. Spondimus in dei nomine at- 
que promillimus islas res meliorare. el excolere. el pensionem ec- 
clesie ueslre uobis uel successoribus ueslris inferre. Quod si mini 
me fecerimus. de quo superius repromillimus. lune liceat uos uel 
succesores ueslris in infrascriplis rebus inlroire. ci cui uoluerilis 
dare in ueslra sii poleslale. Posi obilum nostrum uel filiis noslris 
in ius el dominium ecclesie uestre reuertatur cuius est proprietas. 
Vnde sic placet hec peticio nostra hunc libellum {scriptum) et manus 
ueslra firmatum nobis contradere iubeatis. el alium similem a nobis 
facilini uel a teslibus roboralum uobis prò munimine sancle ecclesie 
ueslre Iradimus conseruandum. Faclo pelilorio mense nouembris in- 
dicione. u. Imperante domino nostro henrico rege in ilalia. anno, 
v (*). indicione suprascripla feliciler. 
f Johannes episcopus subscripsit. 

LIBELLUS OBERTl BALBI. 

Cvm Cum Peto defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie, ubi 
precsl domnus Landulfus episcopus. uti nobis iohannes famulo Sancii 
Syri. una cum uxore et filiis masculinis. et si unus ex nobis sine 
herede morluus fuerit. unus alteri succedat. Tilulo condicionis locare 
(nobis) iubeatis pelimus lerris iuris ecclesie ueslre Sancii Syri. que 
posila est in molaciana ubi dicilur comunisi. et in uacariciola. Seu 
petimus in caslagnedello. supra scriptum territorii perlinenlibus 
usque in riua et in uia publica. a nespolo uero ascendenlibus usque 
in castagnola, omnia lercia porcione. Ilerum pelimus in bulogna sci- 

(*) Di Gesù Cristo 1018 



( 168 ) 
licei pecia una de terra laboraloria. line uero de isla pecia de lena 
de subtus ceresia. descendenlibus prò libellaria martini, et criberli 
usque in cornale, ci usque in oplo aliisque finibus eiusdem lerri- 
lorii ascendenlibus prò libellaria ingoni usque in cosla de fontana. 
el usque in libellaria leoni de ualle. Insuper pelimus medielatem. 
Ilerum pelimus in monte coruo. de isla libellaria quarla porcione. 
Fines uero islius lerritorii. usque in fonlana descendeule usque in 
calcinarla el usque in cosla de lauaglo. et in campo de eriberto. et 
usque in libellaria lngonis. infra isias (fines) omnia pelimus In Inte- 
grimi, plenum et uacuum una cum exitu suo. Et pelimus medie- 
lalem de quarla porcione omnium rerum, quas pater meus tenuit 
nel aquirerc poluil cum mansione una que posila est iuxla ca- 
strimi, per domimi de cario de cano. una cum exilu suo. El non 
habeamus poleslalem uenundare nec alienare nisi in famulis Sancii 
Syri. Ila (amen ut inferamus uobis uel successoribus ueslris per 
unumquemque annum denarium. i. Spondimus in dei nomine alque 
promiltimus in istas res inlroire el meliorarc. et pensionem ecclesie 
ueslre uobis uel successoribus ueslris inferre. Quod si minime fe- 
cerimus de quo superius rcpromiltimus. lune liceat uos uel suc- 
cessores uestri in istis rebus inlroire. et cui uoluerilis dare in no- 
stra sii poteslale. Post obilum nostrum uel fìliis nostris in ius et 
dominium ecclesie uestre reuerlatur cuius est proprielas. Vnde sic 
placet hec pelilio nostra el lume Iibellum scriptum el manus ue- 
slris firmalum nobis conlradere iubealis. el alium simile a nobis 
faclum uel a teslibus roboralum uobis prò munimine sancle ec- 
clesie uestre Iradimus conseruandum. Facto pclilorio mense madio 
indicione. n. Regnante domino nostro Currado in italia. indicione. 
suprascripla feliciler O. 
f Landulfus episcopus in hoc libello subscripsit. 

(*) Anni di Gesù disio 1034. 



( 169 ) 

LIBELLUS DE GRAUEUA. 

Cva Cimi Pelo dcfensoribus sacro sondo Januensis ecclesie, ubi 
prcesl domnus oberlus cpiscopus. Vii nobis dominico el sui ne- 
poli. michaele. el andrea. el Girardo famuli Sancii Syri. una cimi 
uxoribus el lìliis masculinis. el si unus ex nobis sine herede nior- 
luus fueril. unus allerius succeda!. Tilulo condicionis locare nobis 
iubealis pelimus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri (pie posila 
est in loco grauelia. in cunio sancii miebaelis. id esl casa, uineis. 
caslanelis. ficelis. roborelis. salelis. canelis. campis. siluis. pascuis. 
Fines uero de isla res. da uno falere de super terra domnicala de 
domo colla Sancii Syli. da alio lalcrc (erra Sancii Syli domnicala. 
da alio lalere terra sancii ambrosii. de superiori capile usque lerra 
raubellasca. ci in casa uelere. el in campo sculdasco. el infra cu- 
nio sancii michaelis. anleposilo oliuelo ci uinea domnicala. Infra 
isle fines omnia et in omnibus plenum el uacuum el integrimi 
una cum exilus carimi, el non habeamus licenciam nec poleslalem 
uendere nec alienare, nisi ad famuli sancii syli dominicali, et si- 
cut dominico et sui nepoli tcnuil da palre suo iuucnlio. Ila tamen 
ut infcramus uobis nel successoribus ueslris per unumquemque 
annum pensionem ecclesie denario. i. Spondimus in dei nomine 
alque promillimus islas res meliorare et colere, el pensionem ec- 
clesie ueslre (uobis) uel successoribus ueslris per unumquemque 
annum inferro, uel si minime fecerimus de quo superius repromil- 
liinus. lune liceal uos uel successoribus ueslris (in suprascriplas res) 
inlroire. el cui uoluerilis dare in ueslra sii poleslalc. Posi obilum 
noslruni uel fi li is noslris in ius ci doniinium sanclo ecclesie ueslre 
(reuerialur) cuius esl proprielas. Vnde (si) placet hec pelilio nostra 
el lume libellum scriptum et manus nostra (uestra) firmalum (nobis 
con/radere iubealis). et alium simile a nobis factum uel a toslibus 
roboralum uobis prò muniminc sancle ecclesie ueslre tradimus 



( 170 ) 

conseruaiidum. Facto pelilorio mense marcio indicione prima. Anni 
domini mille scxaginla. indicione infrascripla (*) fcliciler. 
Oberlus episcopus in hoc libello subscripsit. 

IÌSDE Sl'PRA. 

Cvm Cum Peto defensionem sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
preest domnus landulfus episcopus. Vii nobis eriberto el slephano 
famuli Sancii Syri cum uxore et filiis noslris. el si unus ex nobis 
sine herede morluus fueril. unus alteri succeda!. Tilulo condicio- 
nis locare nobis iubealis. pelimus res iuris ecclesie ueslre Sancii 
Syri que posila esl in uilla molaciana locus ubi dicilur casalio in 
gaio domnicalo. Pelimus campo uno qui dicilur campo domnico. 
id esl casa, uinea. iìcelis. fine uero de isto campo de superiori 
capile fine libellaria eriberli. da alia parie fine fontana da rio. 

el de suplus fine {lacuna). Infra islas fines el coherencias 

omnia et in omnibus plenum et uacuum una cum exilu suo. El 
non habeamus potestatem uenundare nec alienare nisi in famulo 
Sancii Syri. ila lamen ut inferamus uobis nel successoribus ueslris 
per unumquemque annum pensionem denarium. i. Spondimus in dei 
nomine alque promillimus suprascriptas res meliorare el collocare 
{colere), et pensionem ecclesie ueslre uobis nel successoribus ue- 
slris {per unumquemque annum inferre). Quod si minime feceri- 
mus de quo superius rcpromitlimus Urne liceat uos nel successores 
ueslri in suprascriptas res inlroire. et cui uoluerilis dare in ueslra sii 
poleslale. Post obilum {nostrum) uel filiis noslris in ius et dominium 
sancte ecclesie ueslre reuerlalur cuius esl proprielas. Vnde sic placet 
hec pelicio nostra el hunc libellum scriptum el manibus uestris fir- 
matimi a nobis conlradere iubealis. ci aliud simile a nobis factum 
uel a teslibus roboralum uobis prò munimine sancle ecclesie 

(*) Nel 1060 non correva l'indizione i.*, ma la 13. a 



( 171 ) 

ueslre Iradidimus conseruandum. Facto pelilorio mense decenibris. 
indicione. in. Imperante domino nostro enrico in ilalia anno sep- 
limo (*). indicione suprascripta feliciter. 

Landulfus episeopus in hoc libello subscripsil. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Oglerius uenlus. Vgo 
iudex. Bonus uasallus de odonc. Guilielmus lusius laudauerunt. hoc 
exemplum cani uim. et auctorilalem oblinere sicul exemplar ad quod 
Iioc scriptum finì. Hanc laudem ideo fecerunt. quia libelli isti erant 
scripli in diuersis cartulis inuelerati penitusque deslrucli. Set ut ne 
borimi amissione iura curie perderenlur. singulariter cuique libcl- 
lum oblinenli illuni peliuere. Is igilur consulibus dalis. libellum 
ostensum suum fuisse quisque fuil professus. Quibus diligenter au- 
ditis. nil Ine auclum uel diminulum fuisse cognoucrunl. Millesimo. 
cxliiii mense Jenuarii indicione vi. 

UNDE SUrRA. 

Cvm Cum Peto defensionem sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preesl domnus oberlus episcopus. uli nobis Johannes moreno et 
bonzo, giso cum filiis noslris masculis. et si unus ex nobis sino 
herede mortuus fuerit. unus alteri succeda!. Titillo condicionis Io- 
care nobis iubeatis pelimus terris iuris ecclesie ueslre Sancii Syri 
que posila est in comunisi. campo de canale clario uacareciola ubi 

dicitur pasleno (lacuna) parles casalio sulano, porcio que 

fuil de ucnerioso casalio suprano. que mihi obuenil per conqueslum 
da parie dominiconi in monte conio nusigla. in o runco. omnia me- 

dielale. in o broglo. in o bru (lacuna) a caslegnadello. alia 

pccia de terra in casalio de iohanues germano meo. nel prò aliis 



(*) Di Gesù Cristo 1020; nel settembre del quale era però cominciata 
l' indizione i.' 



( 172 ) 

cetóris lucis. iti sunl casis. uineis. caslanclis. pomelis. ficclis. robo- 
retis. campis. siluis. pralis el pascuis. omnia et ex omnibus ple- 
num et uacuum. in integrum. una curri cxilu suo. El non habea- 
mus polesiatem ucnundare nec alienare nisi in famulis Sancii Syri. 
Ila (amen ul inferamus uobis uel successoribus ueslris per unum- 
quemque annum pcnsionern tlenarium. i. Spondimus in dei nomine 
alque promillimus in suprascriplas res inlroire et meliorare el co- 
lere, et pcnsionern ecclesie ueslre uobis uel successoribus ueslris 
interré, per unumquemque annum. Quod si minime fecerimus de 
quo superius repromillimus. lune liceal uos uel successoribus ue- 
slris (m suprascriplas res inlroire. el cui uoluerilis dare) in ueslra 
sit poleslale. Posi obilum nostrum uel filiis noslris in ius et domi- 
nium sancle ecclesie ueslre reuerlalur cuius est proprielas. Vndc 
sic placet bec pelicio nostra et lume libellum scriptum el rnaiius 
ueslra firmatimi nobis conlradere iubealis. el aliud simile a nobis 
facilini nel a leslibus roboratum uobis prò munimine sancle eccle- 
sie ueslre tradidimus conseruandum. Faclo pelilorio mense aprilis 
indicioiic (sic). 

UNDE SITUA. 

Cvm Cum Pelo defensionem sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preesl domns iohannes episcopus. uli nobis madelberto famulo San- 
eti Syri cum uxore el fìliis. et si unus ex nobis sine berede mor- 
luus fucril. unus alteri succedat. Titillo condicionis Iocalione (locare) 
nobis iubealis pelimus molendino cum aqua ductu suo in ualle ue- 
sano ubi dicilur sambazario. Fines nero de infrascriplo molendino 
de superiori capile fine pelra rubca descendenle in lugasco laco. 
de alio capile fines caput de rupinala. et usque in fossato qui per- 
nii in olicelo descendenle usque in rio malo, de sublus usque in 
fluuio uesano. Infra islas fines omnia pelimus una cum cxilu suo. 
El non babeamus polcslalem ucnundare nec alienare nisi in famulis 
domnicali Sancii Syri. Ila (tamerì) ul inferamus uobis uel successoribus 



( 173 ) 

ueslris pensionali per ununiqueinquc animili denarium. i. Spon- 
diinus in dei nomine alqne promitlimus in infrascriplo molendino 
inlroire edificare et nieliorare. el pensionem ecclesie ucstre uobis 
nel successoribus ueslris inferre. Qnod si minime fecerimns de quo 
superbis repromiuimus. lune liceat uos uel successores ueslri in 
islo molendino inlrare. el cui dare uoluerilis in ueslra sii poleslale. 
Posi obiUiin nostrum nel liliis noslris in ius el dominium sancle 
ecclesie ueslre reuerlatur cuius est propriclas. Vnde sic placet ci 
lice pelicio nostra el lume libellum scriplum el manibus ueslris 
firmatimi nobis conlradere iubealis. el alium similcm a nobis facilini 
uel a leslibus roboratum uobis prò munimmo sancle ecclesie ue- 
slre tradimus conseruandum. Facto petilorio mense madio. indi- 
cione. vii. Regnante domino nostre otto in Italia anno lercio (*). in- 
dicione suprascripla feliciler. 

f Johannes bumilis episcopus in hoc libello subscripsil. 

UNDE SUPRA. 

Cvm Cum Pelo dcfensioneni sacro sancle Januensis ecclesie, ubi 
preest domnus iohannes episcopus. uli nobis iuuenlio el pelro. 
famuli Sancii Syri. una cum filiis noslris masculinis. et si unus 
ex nobis sine herede morluus fueril. unus alteri succeda!. Tilulo 
condicionis locare nobis iubealis pelimus res iuris ecclesie ueslre 
Sancii Syri que posila esl in ualle molaciana. locus ubi dicilur 
tannelo. Fines nero de iamdiclis rebus ab uno lalere tabulalorio 
el sepe. et sepe e usque in uia publica. ab alio lalere uia que 
pergil ad casam. et usque in lauasello. Infra islas fines omnia 
pelimus plenum et uaciuun una cum exilu suo. Et non habea- 
mus poleslalem uenundare nec alienare nisi in famulis Sancii 



(*) Di Gesù Cristo 985. Si avverta qui pure che l' indizione allora in corso 
min era la 7 .*, ma la 13. a 



( 174 ) 

Syri domnicali. ci dum aduixerinl boniprandus el melemberga. islis 
rebus in eorum sii poteslate. Ila tamen ut infcramus uobis uel suc- 
ocssoribus ueslris per unuinquemque annum pensionem exinde de- 
lirium, unum. Spondimus in dei nomine atquc promillimus in su- 
prascriplis rebus in omnibus meliorare el excolere. et pensionem 
ecclesie (uestre) uobis uel successoribus ueslris per unumquemque 
annum inferre. Quod si minime fecerimus de quo superius repro- 
mittimus. lune liceat uos uel successores ueslri in islis rebus in- 
Iroire. et cui uoluerilis dare in ueslra sii poleslale. Facto pelilorio 
mense madio. Anno dominice incarnacionis nongenlesimo ocluagc- 
simo. vi. Indicione. xim. Feliciler. 
f Johannes humilis episcopus in hoc libello subscripsit. 

LIBELLUS ANSALDI ET HENRICI FRATRIS DE POZO. ET COIN'SORTUM. 

Cvm Cum Pelo defensionem sacro sancte Januensis ecclesie ubi 
preest dompnus oberlus episcopus. uti nobis alberlo presbitero cum 
fìliis suis masculis. et si unus ex nobis sine herede mortuus fue- 
rit. unus alteri succedat. Tilulo condicionis locare nobis iubealis 
pelimus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri que posila esl in ualle 
ucsano. locus ubi dicitur clausura, da una parte lerra careli. da 
alia parte lerra pradasca. de sublus lerra de uenerando. cum suis 
consorlibus. de superiori capile lerra leuzoni. Ilerum pelimus mea 
libellaria que mihi obuenit da parie tenzoni, que posila est in loco 
de pozo. omnia lercia porcione. que mihi obuenit a parte teuzo- 
nis. id sunt casis. uineis. castanelis. salelis. pomelis. campis. ger- 
bis. siluis. pralis. omnia el ex omnibus plenum el uacuum 

(A questo punto sì termina il foglio 91.° Manca il 92." Segue 
il 93.°, con un brano di altro libello enfileutico). 

nitores (genitores) nostri et nobis el conlangil inler fralres. et con- 






( 175 ) 

sorles nosiros. Similiter petimus peciam unam de castaneto. in fonia* 
nedo. fine uero de uno lalerc fine fossado de fodallo. et fine libella- 
ria de uegillo. el fine fontana Iheudorini. et fine castaneto de lurdo. 
infra istas fines omnia petimus in integrum. una cum exilu suo. 
El non habeamus poleslalem uendere nec alienare nisi in famulis 
sancii Syri. el duni aduixeril amelberga in sua sii poleslale. Ila 
lamen ul inferamus uobis per unumquemque annum uel successo- 
ribus ueslris exinde pensionem denarios. n. Spondimus in dei no- 
mine alque promillimus istas res meliorare el excolere. (et pen- 
sionem ecclesie uestre) uobis uel successoribus ueslris inferre. Quod 
si minime fecerinms de quo superius repromillimus. lune liceat uos 
uel successores uestri in islis rebus inlroire. et cui uolueritis dare 
in ueslra sii poleslale. Posi obitum nostrum uel filiorum noslrorum 
iste res in ius et dominami ecclesie uestre reuerlanlur cuius est 
proprietas. Vnde sic placet hec pelicio nostra bunc libellum scrip- 
tum et manibus ueslris firmalum nobis conlradere iubealis. et alium 
simile a nobis facilini uel a leslibus roboratum uobis prò munimmo 
ecclesie ueslre tradimus conseruandum. Facto pelilorio mense ma- 
dio indicione. vii. Anni domini nongenlesimi nonagesimi. indicione 
suprascripta (*) feliciter. 

f Johannes episcopus in hoc libello subscripsit. 

LIBELLUS RUFI DE BAZALI ET CONSORTUM. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancte Januensis ecclesie ubi 
preest domnus Landulfus episcopus. Vii nobis iohannes el bruningo 
marco famulo Sancii Syri. cum uxore el filiis. et si unus ex nobis 
sine herede morluus fuerit unus allerius succedal. Tilulo condicio- 
nis locare nobis iubealis pelimus res iuris ecclesie uestre sancii da- 
miani que posila est in slrupa in loco ubi dicilur bazali. id est 

(*) Nel i)90 correva l'indizione Ti.", e non la 7. 



( 17« ) 
massaricio uno cuin caste, uincis. licelis. salctis. roborelis. easlanelis. 
campis. siluis ci pascuis. Fincs uero de suprascripla res. desuper 
seandolelo. de una parie fossato, de alia parie uia antiqua, de sub- 
lus fine lerra fìlii leulefredi. El pelimus terra quc nos obliente prò 
concambio de gotefredo iudex in fìcarolo. pelimus quarta porlionc. 
et in closura pelimus uinea ci canneto quarta porcione. Scu in 
ruuina. Pelimus roboreto quarta porcione. In campore id est robo- 
relo pelimus medielalem. In castanelo quarta porcione. In campo 
de bellari quarta porcione. In fonlaneglo pelimus easlanelis el cain- 
pis quarta porcione. in somma ripa medietate de una fcla. Tan- 
tum pelimus in suprascriptis lerritoriis quantum onlea Icnuil auius 
meus benediclo una cum exilis earum. El non hal)eamus polesla- 
lem uenundare nec alienare nisi in famulis Sancti Syri. in domni- 
cali. Ila tamen ut inferamus uobis uel successoribus ucstris exinde 
pensionem per unumquemque annum denarii duo. Spondimus in 
dei nomine alque promillimus in suprascripla res introire (el me- 
liorare et colere, et pensionem ecclesie ueslre uobis nel successori- 
bus uestris per unumquemque annum inferre. Quod si minime fe- 
cerimus de quo superius repromittimus. (une liceal uobis uel suc- 
cessoribus uestris in suprascriplas res introire.) el cui uoluerilis dare 
in ueslra sii polestate. Post obilum nostrum uel fìliis noslris in ius 
et dominium sancte ecclesie ueslre reuerlalur cuius est proprielas. 
Vnde sic placet hec peticio nostra et hunc libellum scriptum el 
manibus uestris firmalum nobis conlradere iubealis. et alium si- 
mile a nobis factum nel a leslibus roboralum uobis prò munimine 
sancte ecclesie ueslre tradimus conseruandum. Facto pelitorio mense 
nouembris indicione sexta. Impcranle domino noslro henrico in ila- 
lia anno nono (*) indicione suprascripla feliciler. 
Landulfus cpiscopns in hoc libello subscripsil. 

(*) Di Gesù Cristo 1020; nel novembre del quale cadeva però I'll. a in- 
dizione. 



( 177 ) 

l\ palacio Januensis archiepiscopi. Consules. Bonus iiasallus de 
odonc. Oglerius uentus. Gulielmus lusius. Vgo index laudauerunt hoc 
exemplum cani uim ci auelorilalem obtinerc sicul cxemplar ad cpiod 
scriplum fuit. Hoc ideo fecerunl. quia libelli isli erant scripli in di- 
uersis earlulis et inuelcrali penilusque destrucli. Set ul ne borimi 
amissione iura curie perderentur singulariler cuique libellum obli- 
nenli illuni peliueiunf. ipsis quoque consulibus dalis. libellum osten- 
sori] quisque suum fuisse professus fuit. Quibus diligenlcr audilis 
nil hic aucluni nel minutimi fuisse cognouerunl. Millesimo cxliiii. 
mense Jenuarii indicionc vi. 

LIBELLUS ALBERTIISI DE CLAUSURA ET CONSORTUM. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preesl domnus Landulfus episcopus. uli nobis molaciano et leo et 
Johannes el ueneriosus germanis famulis Sancii Syri. una cum uxo- 
ribus et fìliis masculinis. Et si unus ex nobis sine herede morluus 
fuerit unus allerius succeda!. Titillo condicionis locare nobis iubea- 
lis petimus tcrris iuris ecclesie uestre Sancii Syri que posila sunt 
in uilla que dicilur bazali. seu in fonlanegli. stimma ripa, de supc- 
riore capile pozo qui dicilur leucararia descendenle prò ualle usque 
in riua da guria uenienle usque in flumine uesano et in cosla me- 
diana sicul curri! libellaria {lacuna). Fincs libellaria de andrea 

ferrario usque in fico morcno el in lucedo {lacuna) usque 

in flumine uesano el in scandolelo in insula que tenco usque in ue- 
sano et molendino cum aqua eludile suo usque in fine de supra- 
scriplis rebus usque in laco lerro corelo. de supcriore capile fine uia 
irauesania. de sublus uesano. de uno Ialere terra leuderoni. de alio 
fine lerra regenzoni usque in flumine uesano. el medielale de trai- 
monle. de superiore capile pelra augulgaria usque in campo caulario 
descendenle prò terra arimmanorum usque in flumine cum cosla. da 
alio Ialere prò cosla de muscledo uenienle in campo {lacuna) 



( 178 ) 

erigo prò fine terra guaracconi usque in flamine uesano. infra i.sla^ 
lìncs uel coherenlias omnia et in omnibus plenum et uacuum. 
una cimi exilus suo ex inlegrum. Tantum pelimus nos suprascriplis 
germanis de suprascripfa rebus quantum antea tenui! iuhannes et 
amelberga geniloris (sic) nostri, una cum exilis carimi, et nobis 
eontangit de inter fratres et consorlcs nostros. Simililer pelimus pe- 
tia una de caslaneto in fontaneclo. fìnes nero de uno lalere fine fos- 
sado de ceredallo. et fine libellaria de uegillo. et fine fontana teudc- 
roni. et fine caslaneto de lo lordo, infra islas fìnes pelimus nos ex 
integrimi, una cum exilus suo. ci non babeamus poteslalem uen- 
dere nec alienare nisi in famuli Sancii Syri. et dum aduixerit amel- 
berga in sua poleslale usufructuandi. Ila tamen ut inferamus uobis 
uel successoribus ueslris per unumquemque annuni pensionem de- 
narios. 11. Spondimus in dei nomine alque promillimus suprascripla 
res inlroire et meliorare et colere, et pensionem ecclesie ueslre 
uobis uel successoribus ueslris per unumquemque annum inferre. 
Quod si minime fecerimus. de quo superius repromillimus lune 
liceat uos uel successores ecclesie uestre (in suprascriptis rebus in- 
lroire). et cui uoluerilis dare in ueslra sii poleslale. Post obitum 
nostrum uel fìliis noslris suprascriplas rebus in ius et dominiuni 
sancle ecclesie ueslre reuerlalur cuius est proprietas. Vnde sic placet 
bec pelicio nostra bunc libellum scriptum et manus ueslra firmatimi 
nobis conlradere iubealis. et aliud simile a nobis factum nel a le- 
slibus roboratum uobis prò munimine sancle ecclesie ueslre tra- 
dimus conseruandum. Faclo peli Iorio mense madio indicione seplima. 
Anni ab incarnacione domini nostri ihesu christi nongenlesimo no- 
nagesimo quarto indicione suprascripla feliciter. 
Landulfus episcopus in hoc libello subscripsil. 

In palacio Januensis Arcbiepiscopi. Consules Oglerius uenlus. Gui- 
lielmus lusius. Bonus uasallus de odone. Vgo iudex laudauerunt 
hoc exemplum eamdem uim et aulorilalem oblinere sicul exemplar 



( 179 ) 

ad quod hoc scriptum luil. liane laudem ideo fecerunl. quia libelli 
isti crani scripli in diuersis carlulis inuelcrali penilusque desimeli. 
Sci ul ne hoi'um amissione (tura curie) perderenlur. singulariter 
libcllum cuiqne oblinenli illuni pcliucrunl. ipsis quoque eonsulibus 
dalis. libcllum oslensum suum l'uissc (quisque futi) professus. Quibus 
libellis diligenter audilis. nil hic auclum uel diminulum fuisse co- 
gnouerunt. Millesimo cxliih. mense Jenuarii indicione vi. 

CUI SITIU. 

Cv.ii Cum Pelo defensoribus sacro sanclc Januensis ecclesie, ubi 
preesl domnus iobannes cpiscopus. uli nobis marco ci bcnediclo 
auunculo meo famuli sancii damiani una cum uxore ci fìliis ma- 
scul'mis. ci si unus ex nobis sine berede morluus fueril imus allc- 
rius succcdal. Tilulo condicionis locare nobis iubcaiis pelimus res 
iuris ecclesie ueslrc sancii damiani que posila est in slrupa in loco 
qui dicilur scandolelo. ci in crucc. line uero de ipsis rebus, ab 
uno falere fos'sado quod est iusla terra doniiiicala. de alio lalere 
line terra quod tcnel andrea reginzo et usque in cula fontana, fine 
de suprascriplo sca.idolelo usque in fl limine uesano. hoc sunl casis. 
uineis. (ìcclis. caslanclis. roborclis. salelis. campis. siluis ci pascuis. 
omnia et in omnibus plenum et uacuum. pelimus quantum anlea 
tenuit iobannes buio in suprascriplo loco, mcdielatc de supra- 
scriplis rebus pel mus ci ubicumque porlione inuenta fueril. coeril 
de suprascriplis rebus una cimi exilis canini (sic), anleposila pe- 
ciola de uinea. da pero ruuerso. el non habeamus poicslalem uen- 
dere ncc alienare nisi in famulis domnicalis sancii damiani. Ita 
(amen ut inferamus uobis uel sucecssoribus ueslris per uuum- 
quemque annuni exinde pensionem denarios duos. Spondimus in 
dei nomine alque promittimus suprascriplis rebus meliorarc et 
colere, ci pensionem ecclesie ueslrc uobis uel successoribus ueslris 
per unumquemque annum inferre. Quod si minime feccrimus de 

12 



( 180 ) 

quo supcrius repromisimus. Tunc licori uos ucl succcssores ecclesie 
(ueslre) in suprascriptis rebus introire. el cui uoluerilis dare in 
ueslra sii poleslale. Post obilum nostrum et fìliis nosliis suprascri- 
plis rebus in uh et dominium sancle ecclesie ueslrc reuerlalur cuius 
est propriclas. Vnde si placet bec peticio nostra ci bunc libellum 
scriptum et manus ueslra firmalum nobis conlradere iubealis et 
albini simile a nobis factum uobis prò munimine sancle ecclesie 
ueslre Iradimus conseruandum. Facto pelilorio mense februario indi- 
cione xiii. Anni dominice incarnacionis nongenlesimo ocluagesimo 
quinto indicione suprascripla feliciler. 
Jobanncs episcopus in boc libello subscripsit. 

In palacio Januensis archiepiscopi. Consules Guilielmus lusius. Vgo 
iudex. Bonus Vasallus de odone. Oglerius uentus laudauerunt hoc 
exemplum eandem uim el aucloritalem oblinere sicul exemplar ad 
quod boc scriptum fuit. Hanc laudcm ideo fecerunl. quia libelli isti 
crani scripti in diuersis carlulis. inuelerali penilusque deslrucli. Set 
ut ne horum amissionc iura curie perderenlur. singulariler cuique 
libellum oblincnli illuni petiuerunl. ipsis quoque consulibus dalis. 
libellum oslensum suum fuisse quisque fuit professus. Quibus libellis 
diligenler audilis nil hic auclum uel diminulum fuisse cognoue- 
runt. Millesimo cxliiii mense Jenuarii indicione vi. 

CUI SUPRA. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preesl dompnus conradus episcopus. Vii nobis dominico una cum 
uxore el fìliis niasculinis. et si unus ex nobis sine herede morluus 
fueril unus allcrius succcdal. Tilulo condicionis locare nobis iubealis 
pelimus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri que posila est in loco 
bazali. ubi dicilur fontanella, campora. summariua. calzolo. casla- 
gnedello. truncoredo. gaio, quantum anlea Icnuit paulo ncpolc meo 



( «81 ) 
omnia ex iulegrum pclimus una cum exilu suo. El non habeamus 
])0(cs(alcni per nullum ius ingenium uendere noe alienare nisi in 
famulo saneli Syri. domnicalo. Ila lamen ut inl'crainus uobis *uel 
successoribus ueslris per unumquemque annuni pensionem dena- 
rios. u. Spoudimus in dei nomine alquc promilliinus in suprascriplas 
res (introire et mcliorare et colere, et) pensionem ecelesie ucslrc 
(uobis) uel successoribus ueslris per unumquemque annum inferro. 
Quod si minime feccrimus de quo superius repromillimus lune 
lieeal uos uel successoribus ueslris in suprascriplas res introire el 
cui uoluerilis dare in ucslra sii polcslale. Post autem obilum no- 
slrum uel filiis nostris in ius el dominium sanclc ecclesie ueslrc 
reuerlalur cuius est proprielas. Vnde si placet hec pelieio nostra, 
et bunc libellum scriptum et manus ueslra fìrmalum nobis conlra- 
dere iubcalis. et alium similem (a nobis) faclum uel a leslibus ro- 
boralum uobis prò munimine sancle ecclesie ueslre Iradimus con- 
seruandum. Faclo })elilorio mense marcio, indicione. x. Anni ab 
incarnacione domini noslri ibesu cbrisli Millesimo, xl. ii. 
Conradus cpiscopus in noe libello subscripsil. 

In palacio Januensis Arcbiepiscopi. Consules Vgo iudex. Bonus 
uasallus de odone. Oglerius ucnlus. Guilielmus lusius laudauerunl boc 
exemplum eamdem uim et auctorilalem oblinere. sicul cxemplar ad 
quod scriptum fuil. liane laudem ideo fecciumi, quia libelli isti eranl 
scripli in diuersis carlulis inuelcrati penilusque deslrucli. Set ut 
ne horum amissione iura curie perderenlur. singularilcr cuique li- 
bellum oblinenli illuni peliuerunl. ipsis quoque consulibus dalis. 
libellum oslensum suum fuisse quisque fuil professus. Quibus libellis 
diligenter audilis. nil hic auclum uel diminulum fuisse cognouerunl. 
Millesimo cxliiii mense ienuarii. indicione vi. 



( 182 ) 

LIBELLUS OBERTI 5CAU1TARII. ET BUTORUM BAMCT1 SYRL 

ET CONSORTI'.!!. 

Cvm (Ami Pelo defonsoribus sacro sanclc Janucnsis ecclesie ubi 
preest domnus iohannes episcopus. uti nobis iobaunes cum ger- 
mano meo famuli sancii dainiani cum uxore el filiis niasculiuis. 
el si unus ex nobis sine berede morluus fueril unus allerius suc- 
cedal. Tilulo condicionis locare nobis iubealis pelimus res iuris 
ecclesie ucslre sancii damiani que posila esl in uilla slruppa locus 
ubi dicilur in fundo bazali el in fìcario. boc sunl casis. uineis. 
licelis. salcclis. caslanelis. campis. roborelis. siluis el pascuis. 
fìncs uero de supra scripla res. de superiore capile fine uinea 
que fuil domnicala. percurrenlc in fossadello ex lalcre descendenle 
usque in fico moreno. ab alio lalere fine bosco, el usque pelra de 
miliario uolucnle bosco usque in fosadello. peruenienle quo di- 
cilur fico inorcno. infra islas fines omnia ci in omnibus mediela- 
lem. pelimus lerra el res que anle lenuil auio noslro martino. 

{lacuna) loia ex integra casa que iam dieta lerra ci 

fines edificala esl. Itcrum pelimus res in loco qui dicilur clusura. 

Fines uero de supradicla res. de superiore capile {lacuna) 

descendenle prò costa usque in pelra de suero. ci usque in rio que 

dicilur {lacuna) percurrcnte uia que pergit a uexano. de 

alio lalere uia publica. circo {lacuna) usque in campora. el 

prò ipso fossato usque in uexano. Infra islas fines omnia ex integrimi 
una cum exilu suo. uerum eliam pelimus in fonlanicle et suma- 
ripa. et in calciolo, et in nouellelo. el in Ieuzallo. ci in castagne- 
delio, seu el in scandelelo uerum eliam in ualle nec non et in alleolo. 
et in fìcariolo supra fontana domnica. Tanlum pelimus nos in su- 
prascriplis Iocis quantum anlea tenuit auius meus martino duas 
porcioncs iam diclis Iocis una cum exilis earum. Simililcr pelimus 
nos in suprascriplo loco slruppa ubi dicilur bazali sorlicclla una 



( 185 ) 

qiic fui! iohannis quc nominalur pastorello ex prò mcnsura super 

lolura in circuiti] pcrlicas xx. quc csl {lacuna) de ficario. 

alia pecia de (erra ubi nominalur molinello arbores frucliferos 
super se habenle. Ilerum pelimus soriicella una de caslagnclo in 
stimma ripa quc nos diuisimus cum sabatino una cimi cxilu suo. 
ci cium auixeril gcnilor noslcr ihcodoro et bonislruda. in sua sii 
potestale. et non babeomns polestalem uenderc nec alienare nisi in 
l'amuli sancii dainiani indonicali. Ila (amen ut inferamus uobis nel 
sucecssoribus uestris exinde pensionem per unumquemque (annum) 
denarios. 11. Spondimus in dei nomine atque promillimus in sopra 
scriplis rebus {inlrolre) mcliorarc. colere, et pensionem ecclesie 
ucslre uobis ucl sucecssoribus uestris per unumquemque annum 
inferre. Quod si minime fecerimus de quo superius repromitli- 
mus. lune liceal uos uel sucecssoribus uestris in suprascripla rcs 
inlrolre. et cui uoluerilis dare in ueslra sii poleslale. Post obilum 
nostrum uel filiis noslris in ius et dominino) sanclc ecclesie ucslre 
rcuer tallir cuius est propielas. Vnde si placet hec pelicio nostra 
lume libellum scriptum ci manus ueslra firmatimi a nobis con- 
Iradcre iubealis et alium simile a nobis facilini ucl a teslibus 
roboralum uobis prò muniminc sancle ecclesie ucslre Iradinms 
conscruandum. Facto pctilorio mense februario indicione xmi. Impe- 
rante domino lercio otto in italia anno quinto indicione O supra- 
scripla feliciler. 
Johannes episcopus in boc libello subscripsil. 

In palacio Janucnsis Arcbicpiscopi. Consules Oglerius uenlus. Vgo 
iudex. Bonus uasallus de odono. Guilielmus lusius. laudauerunl 
hoc cxcmplum cani uim el auclorilalcm oblincre. sicut exemplar 
ad quod hoc scriptum fuil. Hanc laudem ideo feccrunl quia libelli 
isli crani scripli in diuersis cartulis inùelcrali penitusque desimeli. 

(*) Pi Gosù disio 987, nel qualo ora in rorso l'indizione i'ò. 3 



( 184 ; 

Sei ut ne horum amissione ima curie perdcrenlur. ungularitcì 
cuique libellum oblinenli illuni pelhiere. Ipsis quoque consulibus 
dalis. libellum oslensum suum fuisse quisque fuit professus. QuìIjih 
diligenler auditis. nil lue auclum uel diminulum fuisse cognoucrunl. 
Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

LIBELLUS UGONIS FREDALDI ET OMNIUM GATOROM. 
ET IOIIANNIS BELLIXINI ET COIfSORTUM. 

Cvm Cum Pelo defensionem sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
preesl domnus iohanncs episcopus. uli nobis iobannes el iobanncs 
germanis famuli sancii damiani in una medielate cum uxore et hliis 
nostris alberto ci iohannis. molaciano. et Ico. et iohanncs. el uene- 
roso. ci marco, el martino famuli sancii damiani cum uxore et 
iìliis in quarta diuisionc. et alia quarta diuisionc debenl habere 
Johannes ci iohanncs germanis suprascriplis. duas diuisionis. uene- 
rioso. et andrea famuli sancii damiani cum uxore et filiis de supra- 
scripla quarta diuisionis debenl habere lerlia diuisionis. el si unus 
ex nobis sine hcretle mortuus fucril unus altcrius succedal. Titillo 
condicionis locare nobis iubealis pelimus res iuris ecclesie ueslre 
sancii damiani que posila est in ualle uexano in loco ubi nomina (sic) 
supra prato. Id est caslanelis. et cerretis, et campis. Fines uero de 
suprascripla res. de superiore parte fine libcllaria de benediclo ue- 
gillo. el que descurii in fossato de rio mallo, et prò ipso fosalo de- 
scendit usque infin (sic) de uexano. et de alia parte fine libcllaria de 
andrea ferrario. el si discurii usque in fosadello. qui descendit de 
costa mediana, el usque in flumine uexano. Infra islas fines el co- 
herencias omnia el in omnibus pelimus a uobis plenum el uacuum. 
una cum exilu suo. Rerum pelimus in fonlancclo pecia una de 
terra campo el caslanelo. fines uero de suprascripla terra de su- 
periore capile caslanelo de turdo. et fine uia canaria que descen- 
dit suprascripla caslanelo, usque in uia que uenit de banali, ci de 






( 183 ) 

sublus uia lino fosadello. qui descendil usque in fosado ile rio- 
mallo. el de alia parie line casale de lurdo. et line fosadello 
qui descendil in prato. Infra islas fìncs omnia ci in omnibus pcli- 
mus c\ integro una cum exilu suo. Simililer pelimus in summa 
ripa caslanelo. fines uero de supra poio de leocaria. de una parie 
fine costa, el de alia parie fine cosla. el de alia parie simililer co- 
sla de rio leucaria. de sublus fine fluii io uesano. Infra islas fines 
omnia pelimus una cum exilu suo. et non habeamus poleslalem 
uenundare ncc alienare nisi in famuli sancii damiani indonicali. Ila 
lamen ul inferamus uobis uel sucecssoribus ueslris exinde pensio- 
nem per unumquemque annum denarios. li. Spondimus in dei no- 
mine alque promillimus in suprascripla res (mlroire) meliorare 
colere, el pensionem ecclesie ucslrc uobis uel sucecssoribus ueslris 
per unumquemque annum inferre. Quod si minime fecerimus de quo 
superius repromilliinus. lune Iiceal uos uel successoribus ueslris 
in suprascripla res inlroirc. el cui uoluerilis dare in ucslra sii po- 
leslale. Posi obilum nostrum uel filiis noslris in ius el dominium 
sancle ecclesie ueslre reucrlalur cuius el proprielas. Vnde si placet, 
bec pelicio noslra ci lume libcllum scriptum el manibus ueslris fir- 
malum a nobis conlradcrc iubealis. et alium simile a nobis facilini 
nel a leslibus roboralum uobis prò munimmo sancle ecclesie ueslre 
Iradimus conseruandum. Facto pelilorio mense oclubris C) indi- 
cione. i. Imperante domino nostro benrico in Italia. Anno quinto 
indicione suprascripla felieiter. 
Johannes episcopus in hoc libello subscripsil. 

In palacio Janucnsis Archiepiscopi. Consulcs Bonus uasallus de 
odono. Oglcrius ucnlus. Wuilielmus lusius. Vgo index. laudaucrunl 
hoc exemplum eam uim ci auclorilatem oblinere. sicut exemplar 
ad quod hoc scriptum fuit. liane laudem ideo fccerunl quia libelli 

(*) Di Gesù Cristo 1018. 



( *S6 ) 

isti erant script! in diuersis earlulis inueterali pcnilusquc desìi-uni. 
Set ut ne hornm amjssione iura curie perdercnlur. singulariior cin- 
que libclluni obtinenli (illuni) pcliuerunt. Is igilur consulibus dalis. 
libellum ostensum suum fuisse quisquc professila fuil. Quibus dili- 
gcnler audilis. nil iiic aucluni uel diminulum fuisse cognouerunt. 
Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione. vi. 

LINDE SUl'IìA. 

Cvm Cum Peto defensionem sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
prccsl domnus oberlus cpiscopus. Vii nobis iohannes presbiler una 
cum iiliis adopliuis una mediclale. et ilolina simililer alia mcdielale. 
et si unus (ex nobis) sine herede morluus fuerit. unus allerius succe- 
dat. Titillo condicionis locare nobis iubealis pelimus res iuris ecclesie 
ueslrc Sancii Syri que posile sunl in loco et fondo ubi dicilur scan- 
dolclo. In clausura, in ualle. a libcllari. a suminariba. In castagne- 
dello, musquedo. a da la parte campora. id sunl uineis. ficelis. can- 
nelis. roborelis. salelis. aliisque arboribus frucliferis alque infrucli- 
feris quales supcrius legilur. seu cum superioribus et inferioribus 
earum rerum quantum perlinuil ansaldo et pagano (ìlios alberli. In 
Integrimi. Ita tamen (ut inftramus) uobis uel successoribus ueslris 

exinde pensionem. per unumquemque annum denar (lacuna). 

Spondimus in dei nomine alque promillimus in suprascriplas res in- 
Iroirc et colere et Iaborare et pensionem ecclesie ueslre uobis uel 
successoribus ueslris per unumquemque annum inferro. Quod si 
minime fecerimus de quo supcrius repromillimus lune Jiccat uos 
uel successoribus ueslris in suprascriplas res inlroire. et cui uolue- 
rilis dare in ueslra sii polcslale. et nos tamen non habeamus liccn- 
liam nec polcslalem uendere noe alienare nisi in famulos Sancii 
Syri. Post obiluiTì nostrum uel filiorum noslrorum in ius et domi- 
nium sancle ecclesie ueslre reuerlalur cuius est proprielas. Vnde si 
placet hec pelicio nostra el hunc libellum scriptum ci manus 



( 187 ) 

ucslra firmatimi nobis conlradcre iiibealis. Facto pclilorio mense 
Januarii. Indicionc vini. Anno ab incarnacione domini nostri ihesu 
chrisli. Millesimo sepluagesimo primo. Indicionc suprascripla feliciter. 
Obcrlus episcopns in hoc libello subscripsil. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Oglcrius uenliis. VgO 
index Bonus nasallus de odonc. Guilielmus lusius. Iandauerunl 
hoc excniplnm eam uim et anclorilalem obi ine re. sicul excmplum 
ad qnod hoc scriptum futi. liane laudem ideo fecerunl quia libelli 
isti erant scripti in diuersis cartulis inuelerali penilusque desimeli. 
Sei ut ne horum amissione iura curie pcrdcrcnlur. singularilcr 
cuique libcllum oblincnti illuni peliucrunt. Is igilur consulibus dalis. 
libellum oslensum suum fuissc quisque fui! professus. Quibus dilì- 
genter auditis. nil hie auclum nel diminulum fuissc eognouerunl. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicionc vi. 

L1BELLIS AISFOSS1 ET PETRI IRATRIS E1LS DE OLILA ET CONSORTUM. 

Cvm Cum Peto defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
prccsl domnus obertus episcopus. Vii nobis alberico et bellando 
presbitero, ci bruningo germanis famuli Sancii Syri cimi fìliis no- 
slris raasculinis. et si unus ex nobis sine herede morluus fucrit 
unus allerius succedal. Titillo condicionis locare nobis iubealis pe- 
limus lerris iuris ecclesie ueslre Sancii Syri que posila esl in uaile 
uesano locus ubi dicilur molaciana. Pclimus manso daloliua. id 
sunl casis. uineis. ficetis. oliuelis. caslanclis. cannelis. roborelis. Pc- 
limus coherenlias de suprascriplo manso. da una parie domo- 
colla indomnicala. ascendente prò costa que pergit in libcllaria de 
ursicino. in libcllaria de cario de gano. de sublus castro uenienle 
prò uia que pergit in gaua descendenlc prò costa usque in fontana 
coucrclala. uenienle prò uia que pergit in campo de nazario pres- 
bitero usque in roncallo. Iterimi pelimus pecia una de terra cimi 



( 183 ) 
roborcto in cauanario quo mihi obuenit per conquestum da parlo 
de caria nona, lercia porcione. Ilerum pelimus rnedieiaie sopra 
scripto inanso daloliua. omnia ci in omnibus plenum el uacuum 
In Inlegrum. Ilerum pelimus quarta porcione de molendino eum 
aqua duclu suo que mibi obuenit per conquestum da parie rotando. 
de supra in l'ossalo de preda marza uenienle usque in rumalle de- 
scendenle prò fine de insola usque in lago lugasco. uenienle in cosla 
de sublus molendino. Ilerum pelimus medi etale de campo de supra 
riua qui mihi obuenit per conquistimi da parie pelro de lancio, ci 

in porligla {lacuna) campis ci pralis. gerbis el siluis usque 

in fontana de scalugla que mihi obuenit per conquistimi, omnia 
lercia porcione da parte ingeza da codula. et in crelo pecia una de 
prato que nobis obuenit per conquestum da parte caria noua quan- 
tum ad illuni pcrlincl de islo pralo et de alia medielalc da parte 
genilor nosler. de superiore capile uia que pergil prò costa usque 
in fossa, da uno lalere pralo de prazamonte descendenle in prato 
indomnicato. da balio lalere pralo nostro el de consorlibus no- 
slris. et pelimus pecias duas de terra in cosla bruscala usque in 
glarclo. Iterimi pelimus pecia de terra in ualle purcifera locus 
ubi dicilur salersa. id est campo, el castanelo. omnia mcdielate. el 
in nerui pasleno uno qui nobis obuenit per conqueslum da parte 
iobannes auterio. omnia mcdielate. el in collorclo pecia de terra 
cimi caslaneto que nobis obuenit per conqueslum da parte thomas 
de glareto ci in ualle bona pecias tres de castanelis que nobis 
obuenit da parie iobannes presbitero, in conio lercia porcione. ci 
mcdielate de costa longa que nobis obuenit da parie marlinus la- 
boranle el de germana sua. et in sorbola pecia una de campo, 
in fiumcxello. et quantum nobis obuenit per conquistimi da parte 
genilor nosler aul prò qualecumque ius ingenium omnia et in om- 
nibus plenum et uacuum In Integrimi, el non habeamus potesla- 
lem ucnundare ncc alienare nisi in famuli Sancii Syri. Ilam lamen 
ni infcramus nobis uel successoribus ueslris per unumquemque 



( 189 ) 

annuni pcnsionem denar {lacuna). Spondimus in dei nomine. 

alque promillimus in suprascriplas rcs introire. ci nicliorarc ci co- 
lere ci pcnsionem ecclesie ueslre uobis ucl sucecssoribus ucslris per 
QDumquemqae annum inferre. Quod si minime fcccrimus de quo 
superbis repromillimus lune liccal uobis nel sucecssoribus ucslris 
in supraseripla rcs introire. et cui uoluerilis dare in ueslra sii 
poleslale. Pos obiluni nostrum nel lìliis noslris et exinde pensio- 
nem ecclesie ueslre (sic) in ius ci dominium sanclc ecclesie reuer- 
lalur cuius esl proprielas. Vnde si placet hce pelicio nostra hunc 
libellum scriptum et manus uestra firmalum a nobis conlradere 
iubealis et alium simile a nobis factum uel a teslibus roboralum 
uobis prò muniminc sancle ecclesie ueslre tradimus conscruandum. 
Faclo pelilorio mense iulio. Anni ab incarnacione domini nostri ihesu 
clirisli. Millesimo sexagesimo primo C). indicione quarta decima, in 
supraseripla feiiciter. 
f Oberlus episcopus in hoc libello subscripsil. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consulcs Vgo iudex. Guliel- 
mus lusius. Bonus uasallus de odone. Oglerius uenlus. laudauerunt 
hoc exemplum eam uim et auctoritatem oblincre. sicul exemplar 
ad quod hoc scriptum fuil. liane laudcm ideo fecerunt quia libelli 
isti crani scripli in diuersis carlulis inuclcrali pcnilusque desimeli. 
Sei ut ne horum amissione iura curie perderenlur. singulariler 
cuique libellum oblinenli illum peliueiunt. Is igilur consulibus da- 
lis. libellum oslcnsum smini fuisse quisque fuil professus. Quibus 
diligenler auditis. nil hic auelum nel diminulum fuisse cognoucrunl. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

(*) Forse qui l'anno ab incarna/ione si confonde coli' anno comune, giac- 
ché P indizione li. 1 appartiene realmente al 1001. 



( ]<><> ) 



UNDE .SUI'JìA. 



Cvji Cum Pelo defensor ibus sacro sanclc Janucnsis ecclesie uhi 
preesl dompnus obertus cpiscopus. Vii nobis bellandus presbiier ci 
bruningo germanis una cum filiis noslris masculinis. ci si unus <\ 
nobis sine herede morluus fueril unus allerius succedal. Tilulo con- 
dicionis locare nobis iubcalis pclimus terris iuris ecclesie ueslre 
Sancii Syri que posila esl in molaciana ubi dicilur oliua. Fd suiti 
casis. uineis. caslanclis. ficelis. salclis aliisque arboribus fruclifcris 
ci infrucliferis. coherencias nero deccrnilur. da una parie riui- 
callo. et domocolla domnicala. prò uia que pergil usque in fontano. 
ascendente usque in libellaria de berizo et in libcllaria que fuit da 
cario dogano, de sublus castro usque in pelralecla. descendenle prò 
costa usque in fonlana couerclada uenienle prò uia usque in campo 
qui fuit de nazario presbiier. et usque in runcallo. infra iam diclas 
coherenlias omnia mcdietale In Inlegrum. Rerum pelimus in cauan- 
nario lercia porcione que nobis obuenit da parte andrea carta noua. 
prò carlula coinparalionis. da una parte fossato de canaua. de 
alia parie cosla. de sublus fluuius uesano. de superiore capile uia 
que pergit a campo de nazario presbiier. et pelimus pasleno uno 
prope fonlana coucrclala que nobis obuenit da parie marco et 
alguda filia sua. da una parie fossato, de sublus libellaria cunizoni 
presbiier. da alia parte per mediani cosla usque in uia que pergil 
a fonlana coucrclala. et caslanelo de supra pralo decima por- 
cione et porcione que fuit de oberlo qui dicilur leorerio. et o bini- 
celo pecia una de (erra, da una parie fossato, da alia parte fine 
cosla et terra de campo domnico. de sublus fluii io glarelo. de super 
libellaria que fuit de iohannes gaslaldo. omnia medielate. et campo 
uno supra ripa, de sublus terra uallasca. da alia parie uia. da lercia 
cosla de li pasalori. omnia medielale. et pelimus in portilia campts. 
pralis. et gerbis. da una parie pralo noslro. da alia parie fossato 



( 191 ) 
de sealugla. de sublus busco domnicalo. da alia parie libellaria de 
campo domnico. usque in uia quo porgli a caualille. lercia por- 
cione. et a lo pralo de crclo Ires poreiones. da una parie lerra 
domnicala. da alia parie braza monli prò media fossa usque in uia. 
de lercia parie lerra nostra et de noslris consortibus. el pelimus 
pecia una de lerra in lana ursaria campis el pralo. omnia medie- 
lale. da reliquis duabus parlibus coslas. de supcriore capile uia. de 
sublus fossato, el insola de morledo. da una parte lerra domnicala. 
da alia fluminc uesano. de lercia tossalo de corsi, quarta porcione. 
et de molendino pelimus quarta porcione. quo nobis obuenit da 
parte rolando cum aquaduclile suo de una parie, pelra marza, ci 
l'ossalo de rumale usque in laco lugasco. infra islas cobcrcnlias pe- 
limus aqua duclile suo ubicumque oporlunum fueril. et in collorelo 
pecia una de lerra cum caslaneas super se habentc. Ilcrum pelimus 
pasleno uno in nerui. cum casis. ci uincis. super se babcnle. el 
fìcas. el oliuas. et alios arborcs frucliferos. et pelimus in sanclo 
pelro in arena in loco qui nominatur brucclo. cum mansione, ci 
uineis. ci fìcas. el oliuas. el caslaneas. el alios arborcs frucliferos 
super se babenle. coberenlias uero decernilur da una parie fossato, 
da alia parte lerra quc fuil de alberico et de pelro neruasco. de 
sublus terra de bono malo, el de suis gcrmanis. de superiore ca- 
pile pctra nadia. infra islas fìnes uel coherencias pelimus quarta 
porcione. el pecia una de lerra cum caslaneis el oliuas quo nobis 
obuenit prò inucslilura da parte pelro neruasco. ci in ualle purci- 
fera sicca ubi nominalur salersa. cum caslanelo et insola, da una 
parte fossato, da alia parte lerra de uerluri. et sublus fluido pur- 
cifera. de superiore capile fincs costa, in suprascripla coberenlias 
omnia medietate. el in ualle bona pecias Ires de caslanelis. mcdielas 
de costa longa. el alias duas pecias nostra qui supra germanis. una 
cum exilis earum. et non habeamus poleslalem uenundare ncc alie- 
nare nisi in famuli sancii Syri. Ila lamen ul inferamus uobis uel suc- 
ecssoribus ucslris per unumquemque annum pensionem denarios. li. 



( 192 ; 

Spondimus in dei nomine alque promillioius in suprascripla rea 
inlroire (et meliorarc el colera, al pensionarli ecclesie uesire uoOia 
uel successoribus ueslris per unumquemque annum inferre). Quod 
si minime fecerimus de quo superius repromillimus. lune liceal 
uos uel successoribus ueslris (in suprascripla» res inlroire.) el 
cui uoluerilis dare in ueslra sii poleslale. l'osi obilum nostrum uel 
liliis noslris in ius ci dominium sanclc ecclesie ucslre reuertatur 
cuius esl proprietà^. Vnde si placcl hcc pelicio noslra el buoc libel- 
lum scriptum el manus ueslra lirmalum nobis contradere iubealis 
et alium simile a nobis faclum uel a leslibus roboratum uobis 
prò munimine sanclc ecclesie ueslre Iradimus conseruandum. Faclo 
pelitorio mense oclobris. Indicione \ ('). Anno ab incarnacionc do- 
mini nostri ibesu cbrisli Millesimo scpluagcsimo mi. Indicione inscripla 
felicilcr. 

Oberlus episcopus in hoc libello subscripsit. 

In palacio Janucnsis Archiepiscopi. Consules Guilielmus lusius. 
Oglerius uenlus. Bonus uasallus de odone. Vgo iudex. laudauerunt 
hoc exemplum eam uim et auclorilalem oblinerc. sicut exemplar 
ad quod hoc scriptum fuit. liane laudem ideo fecerunt quia libelli 
isli crani scripli in diuersis carlulis inuelerati penilusque deslrucli. 
Sei ut ne horum amissione iura curie pcrderenlur. singulariler 
cuique libellum oblinenli illuni peliuere. Is igilur consulibus dalis. 
libellum ostensum suum fuisse quisque fuit professus. Quibus di- 
ligenler auditis. nil hic auclum uel diminulum fuisse cognouerunt. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

(*) Nell'ottobre del 1073 (anno comune) era già in corso l'indizione 12." 






( 1 ( J3 ) 

LIBELLUS QUEAI MODO TENET GANDULFUS DE CAMPO CASTUR.N0 
ET IILII GUAITA FOLLIE. ET OGLEMI DANISII. ET EORUM C.0NS0RTES. 

Cvm Cum Pelo dcfcnsoribus sacro sancle Janucnsis ecclesie ubi 
preest domnus Oberlus episcopus. Vii nobis uenerando cum filiis 
meis masculinis. ci si unus ex nobis sine berede morluus fuerit 
unus allerius succedal. Tilulo condicionis locare nobis iubealis pe- 
tiinus terra iuris ecclesie ueslre sancii Syri quo posila est in ualle 
uesano locus ubi dicilur campo castorio, id sunt casis. uineis. ca- 
slanelis. pomelis. oliuelis. roborelis. campis. gerbis. siluis. pralis. et 
pascuis. omnia et ex omnibus m edieta te de infrascriplo manso. In 
Inlegrum. plenum et uacuum. et petimus molcndino oclaua pars 
in insula de ullra besanio. De una parie fossato grosso et usque 
in plano ueniente riuarolo. medielale. et pelimus manso uno in 
sancto Syro. quantum mibi obuenit da parte genilor meus. et quan- 
tum mibi obuenit per conqueslum da parie iuuenalis. id sunt casis. 
uineis. caslanclis. pomelis. oliuelis. salelis. cannelis. campis. gerbis. 
siluis. pralis. pascuis. et gorreto. in uesano omnia el ex omnibus 
plenum et uacuum. In Inlegrum. el pelimus quarta porcione in 
bologna. Ilerum pelimus massaricio uno in bauali locus ubi dicilur 
cella, id sunt casis. uineis. caslanelis. pomelis. oliuelis. cannelis. sa- 
lelis. campis. gerbis. siluis. pratis. et pascuis. quantum mibi ob- 
uenit da parte genilor meus omnia el ex omnibus plenum (et ua- 
cuum) In Inlegrum. el pelimus pecias de terra que mihi obuenit 
per conquislum a sancto Syro qui dicilur crelasca. quantum inue- 
nire possum q. . . cartula comparalionis. et pelimus lerris in uiga- 
nico quantum mihi obuenit da parte genilor meus. el quantum mibi 
obuenit per conqueslum. id sunt casis. uineis. caslanclis. pomelis. 
cannelis. salelis. roborelis. fìcelis. campis. gerbis. siluis. pralis. et 
pascuis. omnia el ex omnibus plenum el uacuum. In Inlegrum. Et 
ilerum petimus ego qui supra uenerando cum filiis meis masculinis 



( «94 ) 

usu nel fruclu. ncc iilliìni datimi noe co.s ncc meos Lcrcdes ilare 
non debemus. ci non habeamus polcsialcin ucnundare ncc alienare 
nisi in famulis sancii Syri. Ila (amen ni infcrainus uobis nel suc- 
cessoribus ueslris per unumquemque annum pensionem dewarios. n. 
Spondimus in dei nomine alque promillimus in suprascriplas rcs 
inlroire ci meliorare el colere, el pensionem uobis uel successori- 
bus ueslris per unumquemqiie annum inferre. Quod si minime fc- 
cerimus de (pio superbis repromillimus. lune liceal uobis uel suc- 
cessoribus ueslris in suprascriplas res inlroire el cui uolucrilis dare 
in ucslra sii poleslale. Posi obilum noslrum uel fìliis noslris in ius 
et dominium sancle ecclesie ueslrc reuertalur cuius csl proprielas. 
Vnde si placet hcc pelieio nostra, ci bunc libellum scriptum el 
marni ucslra firmalum nobis conlradere iubealis. et alium simile a 
nobis factum el a leslibus roboralum uobis prò munimine sancle 
ecclesie ueslrc Iradimus conseruandum. Faclo pelilorio mense marcio. 
Indicionc xm. Anni ab incarnacione domini noslri ibesu cbrisli. 
Millesimo sepluagesimo sccundo. (mense) marcii (*). Indicionc supra- 
scripla felieitcr. 

Oberlus episcopus in hoc libello subscripsit. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consulcs Vgo iudex. Bonus 
uasallus de odone. Oglerius uentus. Wilielmus lusius. laudaucrunl 
hoc exemplum eam uim el auclorilalem oblinere. sicut excmplar 
ad quod hoc scriptum fuil. Nane laudem ideo feccrunt quia libelli 
isti crani, scripli in diuersis cartulis inuclcrali pcnilusque deslructi. 
Set ut ne horum amissione iura curie perderenlur. singulariter 
cuique libellum oblincnli illuni peliuere. Is igitur consulibus dalis. 
libellum oslensum suum busse quisque fuil professus. Quibus dili- 
genler auditis. nil lue auclum uel diminulum fuisse cognoucrunl. 

Millesimo cxlihi mense ienuarii indicione vi. 

{") Nel marzo dell' anno 1072, correva l'indizione I0. u 



( 195 ) 

LIBELLUS FILIORl'M GUAITA FOLLIE. 

Cva Cum Polo defensoribus sacro sancte Januensis ecclesie ubi 
prcesl domnus oberlus opiscopus. Vii nobis bruningo una cum filiis 
meis masculinis. el si unus ex nobis sine herede morluus fueril 
unus allerius succedal. Tilulo condicionis locare nobis iubealis pe- 
limus lerris iuris ecclesie ueslre Sancii Syri que posila esl in 
uallo uesano iocus ubi dicilur campo castorio, da uno lalere terra 
de solanolo que fuil de manfredo coco. de supcriore capile terra 
que fuil de madelberlo el de suis consorlibus uenienle usque in 
(erra que fuil de ambrosio, de alio latore prò fine cosla uenienle 
a fluido uesano. Ilerum pelimus. oclaua pars de molendino. el pecia 
de campo in bulogna. da buno lalere terra de Lanfranco, da balio 
lalere cosla de tana ursaria. de superiore capite lerra domnicala. 
De sublus libellaria uallasca. omnia quarla porcione de suprascriplo 
campo, et pelimus in monte de nosigle riuaiio uno. da buno latere 
pralo de Iraiaisla. da alio lalere de caria noua et de suis consor- 
libus. Seu el pelimus pecia una de pralo (lacuna) que 

mibi obuenil da parte marlinus presbiler scrizo. el pelimus roue- 
relo usque in riuariole. et usque in o plano. Pelimus coherenlias 
de suprascriplo manso in campo castorio de ipso medietas prò cosla 
de campo qui fuit de nazario presbiler uenientc prò cosla usque 
in fossato, et insola ullra uesano. omnia medielas. el non haboamus 
poloslalem uenundare nec alienare nisi in famuli Sancii Syri. Ila 
(amen ut inferamus uobis uel successoribus ueslris per unumquem- 
que annum pensionem denarios. n. Spondimus in dei nomine alque 
promillimus in suprascripla res inlroire et meliorare. el colere, et 
pensionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus ueslris per unum- 
quemque annum inferre. Quod si minime fecerimus de quo supe- 
rbis repromiltimus. lune liceal uobis uel successoribus ueslris in 
suprascripla res inlroire. el cui uoluerilis dare in ueslra sii pole- 



( 196 ) 

siale. Post (obitum) nostrum uel filiis noslris in ius et dominium 

sancle ecclesie ucstre reucrlatur cuins est propriclas. Vnde si placet 
lice pelicio nostra hunc libellum scriptum, et inanus ueslra firma- 
tum nohis conlradcrc iubealis. et alium simile a nobis factum, uel 
a leslibus roboratum uobis prò munimmo sancle ecclesie ueslre Ira- 
dimus conseruandum. Faclo petilorio mense Januarii. Indicione. mi. 
Anno ab incarnacionc domini nostri ihesu cbrisli. Millesimo seplun- 
gesimo. vi. Indicione infrascripla feliciler (*). 
Obcrlus episcopus in hoc libello subscripsit. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Guilielmus lusius. 
Oglcrius uenlus. Bonus uasallus de odone. Vgo iudex. laudauerunl 
hoc exemplum eam uim el auctcrilalem oblinere. sicut exemplar 
ad quod hoc scriptum fuit. liane laudem ideo fecerunl quia libelli 
isti erant scripli in diuersis carlulis inuelerati penilusque destructi. 
Sei ut ne horum amissione iura curie perdcrenlur. singulariter 
cuique libellum oblinomi illuni peliuere. Is igilur consulibus daiis. 
libellum oslensum suum fuisse quisque fuit professus. Quibus dili- 
genter audilis. nil hic auctum uel diminulum fuisse cognouerunl. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

LIBELLUS QUARTERII ET SOCIORUM EIUS. UIDEUCET I0IIANMS BARELLI 
ET ALDE ET COISSORTUM. 

Cvm Cum Pelo defensionem sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preest domnus oberlus episcopus. Vii nobis Alo una cum nepotcs 
mei masculini. el si unus ex nobis sine herede morluus fuerit unus 
allerius succedat. Titulo condicionis locare nobis iubealis pclimus 
res ecclesie ueslre Sancti Syri qui posila est in loco el fundo 
molaciana locus ubi dicilur lancio, hoc sunt casis. uineis, ficclis 

(*) Nel 1076 non correva la I, 1 indizione, una la I4.« 






( 197 ) 

salelìs. caslanelis. omnia el ex omnibus plenum et uacuum quantum 
mihi obuenil do genitore meo. Da una parte domnicalo. el ipsa 
uinea ad medictatem reddendum. de alia parte terra de bonsegnore. 
De lercia parte uia pubblica que pcrgil in poio serra de caslanelo. 
quo pergit de la ualle que se diuidil inler andrca de gano usque 
in mansione de sabatino ucnienlc usque in maceria de andrea de 
gano. de supra terra de Ico de la ualle ucnienlc in lauagcllo. et 
in poio. el de alia parte de monte conio, et medichile de prato 
de nuciculo. el prato de costa alla, et in uia noua decima parie 
a robore rosaria quantum mihi obuenil de conquisto, omnia el 
in omnibus de islis rebus suprascriplis. plenum et uacuum In 
Integrimi, et non habeamus potcslalcm uenundare noe alienare. 
itisi in famuli Sancii Syri indomnicali. Ita (amen ut infcranius 
uobis uel sucecssoribus ueslris per ununiqucmque annitrii pensio- 
nem denarios. n. Spondimus in {Dei) nomine alque promitlimus 
in suprascriplis rebus introire. et meliorarc. et colere, et pen- 
sionem ecclesie uestre uobis nel successoribus ueslris per unum- 
quemque annum inferre. Quod sì minime fecerimus de quo supe- 
rbis repromillimus. tunc Iiceat uobis uel successoribus ueslris (in 
suprascriplas res introire.) ci cui uoluerilis dare in uestra sii po- 
leslale. Post obilum nostrum uel filiis nostris in ius et dominium 
sanclc ecclesie uestre reuertalur cuius est proprietas. Vnde si placet 
bec pelieio nostra bunc libellum scriptum et maini uestra firmatimi 
(nobis conlradere iubeatis. et alium similem a nobis factum uel a 
testibus roboratum) uobis (prò muhimine sancte ecclesie uestre) 
Iradimus conseruandum. Facto pelitorio mense iunio. mi. kalendas 
iulii. Anni ab incarnacene domini nostri ihesu cbrisli. Millesimo 
sexagesimo vi. Indicione. v. felieiter (*). 
Oberlus episcopus in hoc libello subscripsit. 

(") Anno comune IOG.j, nel quale cadeva l'indizione 4. a 



( 198 ) 

fa palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Vgo iudcx. Ogteriiu 
uenlus. Bonus uasallus de odono. Guilielmus lusius. laudaucrunl 
hoc excmplum cani uim et auclorilalern ohlinere. sicul cxemplar 
ad quod hoc scriptum fuil. Hanc laudem ideo fecerunt quia lihelli 
isti crani scripli in diuersis carlulis inuelerali penilusque deslrucli. 
Sei ul ne horum amissionc iura curie perderenlur. singulariler 
cuique lihellum ohlinenli (illum) peliuerunl. Is igilur consulihus 
dalis. libellum oslensum suum fuisse quisque fuil professus. Quibus 
diligenler audilis. nil hic auclum uel diminulum fuisse cognouerunl. 

Millesimo cxluu mense ienuarii indicione vi. 

LIBELLUS GUIL1ELMI DE CLARETO. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancte Januensis ecclesie. Vhi 
preesl domnus leodulfus episcopus. Vii nohis leoprando una cum 
uxore el filiis. el si unus ex nobis sine herede morluus fueril unus 
allerius succedal. Tilulo condicionis locare nobis iubealis pelimus 
res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri que posila esl in eomunici. 
et in Iraicosla. Ibi sunl casis. uineis. fìcelis. caslanelis. roborelis. 
saleclis. campis. siluis. el pascuis. Tanlum pelimus nos in su- 
prascriplis locis quantum anlea lenuit ienilor meus andrea. una 
cum exilu suo. el nobis conlangii de inler fralres et consortes no- 
slros. Ilerum pelimus nos leoprando el leudelo cum uxores et filiis 
nostris aliquanlas de res in monte botogna. id esl terra laboraloria 
ad unum modium seminandum. et non habeamus poleslatem ue- 
nundare uel alienare nisi in famuli Sancii Syri donicalis. Ila lamen 
ut inferamus uobis uel successoribus ueslris exinde pensionem prò 
unoquoque anno denario uno. Spondimus in dei nomine alque 
promillimus suprascriplas res meliorare et colere, et pensionem 
ecclesie ueslre uobis uel successoribus ueslris per unumquemque 
annum inferre. Quod si minime fecerimus de quo superius repro- 
millimus. (une liceat uos uel successoribus ueslris in res ueslras 



( 199 ) 

inlroire cui uoluerilis dare in uestra sii poleslale. Posi obiluin no- 
slrum nel fìliis noslris in ius et dominium sancte ecclesie ueslre 
reuertalur cuius est proprielas. Vnde si placet hec pelieio nostra 
et hunc libellum scriptum et manibus uestris firmalum nobis con- 
tradere iubcalis et alium simile a nobis factum uel a testibus ro- 
boratum uobis prò munimine sancte ecclesie ueslre Iradimus con- 
seruandum. Faclo pelilorio mense oclubris. Indicione. x. Imperante 
donino nostro oto in Italia anno xm (*). Indicione suprascripta feliciler. 
Teodulfus episcopus in hoc libello subscripsit. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Guilielmus lusius. Oglerius uenlus. Vgo index, laudauerunl 
hoc exemplum eam uim el auclorilalem oblinere. sicut exemplar 
ad quod hoc scriptum fuil. Hanc laudem ideo fecerunl. quia libelli 
isli eranl scripti in diuersis carlulis inuelerali penitusque destimeli. 
Sei ut ne horum amissione iura curie perderenlur. singulariter 
cuique libellum oblinenli (illuni) peliuere. Is igilur consulibus dalis. 
libellum oslensum suum fuisse quisque fuil professus. Quibus dili- 
genti* audilis. nil (hic) auclum uel diminulum fuisse cognouerunl. 

iMillesimo cxlhii mense ienuarii indicione vi. 

DE EODEM. 

Cvm Cum Peto defensoribus sacro sancte Januensis ecclesie ubi 
preesl domnus iohannes episcopus. Vii nobis leoprando famulo sancii 
Syri. cum uxore el fìliis masculinis. Et si unus ex nobis sine he- 
rede morluus fuerit. unus allerius succeda!. Tilulo condicionis locare 
nobis iubealis petimus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri que po- 
sile sunt in molaciana locus ubi dicilur casalio. id est pecia una 
de terra que aprehendimus a pastenando medielale indomnicalo. 

(*) Di Gesù disio 979, nell'ottobre del quale correva l'indizione 8. 



( 200 j 

M est casa, uinca. caslancto. saleclis. roborciis. campi», et pascuis. ci 

esl ipsu paslcnos (sic) super lolum perticas legittima* ccnlum 

(lacuna). Pelimus nos una cum exilu suo. et si us(|uc ad duodecim 

aonos non Imbuii explelum paslcnum (lacuna) de quacumque 

frugo ipsa terra nieliore porlaueril. Tunc (lacuna) et meos 

lieredes componiluri libras duas de denarios bonos papienses. et per 
unumquemque annum usque ad undecim anni agno in pascha. et 
non habeamus polestatem uenundare ncc alienare nisi in famuli 
domnicali Sancii Syri. Ila lamen ul inferainus uobis nel successo- 
ribus uesli-is exinde pensionern per unumquemque annum dena- 
rium. i. Spondiinus (in Dei nomine) alque promillimu.? suprascripla 
res meliorare et colere, et pensionern ecclesie ueslre uobis uel succes- 
soribus ueslris per unumquemque annum inferre. Quod si minime 
fecerimus de quo superius repromillimus. lune liceal uos uel suc- 
cessoribus ueslris in suprascripla res inlroire. et cui uoluerilis dare 
in uestra sii poleslale. Post obilum nostrum uel liliis noslris in ius 
et dominium sancle ecclesie ueslre (reuerlatur cuius esl proprietas. 
Vnde si placet hec peticio nostra hunc libellum scriptum et manti 
uestra firmatum nobis conlradcre mbealis. et alium similem a nobis 
factum uel a lestibus roboratum uobis prò munimine sancle ecclesie 
ueslre) Iradimus conseruandum. Facto pelitorio mense nouembris. 
Indicione lercia decima. Imperante donino nostro lercio olo in ilalia 
Anno lercio (*). indicione suprascripla Feliciler. 
Johannes bumilis episcopus in boc libello subscripsil- 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Vgo index. Ogierius 
uentus. Bonus uasallus de odone. Guilielmus lusius. laudauerunt 
hoc exemplum eam uim et auclorilalem oblinere. sicul exemplar 
ad quod hoc scriptum fui!. Hanc laudem ideo fecerunl quia libelli 
isti crani scripli in diuersis carlulis inucterali penilusque deslrucli. 

(*) Di Gesù disio 998, nel novembre del quale cadeva l'indizione 12. 



( 201 ) 

Sci ui ne horum amissione iura curie perderentur. singularìler 
cujque libclluin oblinenli illuni petiuerc. Is igilur consulibus datis. 
libclluni oslcnsum suum fuisse quisque fuil professus. Quibus 
diligenlcr auditis. nil Iiic anelimi uel diminutum fuisse cogno- 
ueruol. 

Millesimo cxliiii mense icnuarii indicione vi. 

DE EODEM. 

Cvm Cuna Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preest domnus iubannes cpiscopus. Vii nobis ingo famuli Sancii Syri 
cum fìliis masculinis in una mediclale. iobannes el Ibomas el amico 
germanis famulis Sancii Syri cum fìliis masculinis in una medielale. 
el si unus ex nobis sine berede morluus fueril unus allerius suc- 
eedal. Tilulo condicionis locare nobis iubcalis. pelimus res iuris 
ecclesie ucslre Sancii Syri que posila esl in loco ubi dicilur casalio. 
id esl casa, uineas. saleclis. cannelis. fìcelis. campis. Fines uero de 
suprascripla res. de uno falere fine maceria que pergil a pralo 
domnico el qui descendil in fossato eroso, de sublus fine campo 
domnico ubi esl robore grande, de alia parie costa de ilice sicut 
aqua reuersa. et fine ronco qui descendil in pralo domnico. infra 
islas fines el coberentias omnia ex omnibus pelimus plenum ci 
uacuum una cum exilu suo. el non habeamus poleslalem uenun- 
dare nec alienare oisi in famuli Sancii Syri indomnicali. Ila (amen 
ul inferamus uobis uel successoribus ueslris exinde pensionem per 
unumquemque annum denarium. i. Spondimus in dei nomine alque 
promillimus in suprascripla res (introire) meliorare ci colere, el 
pensionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus ueslris per unum- 
quemque annum inferre. Quod si minime fecerimus de quo superbis 
repromillimus. lune ficcai uos uel successoribus ueslris in supra- 
scripla res inlroire. el cui uoluerilis dare in ueslra sii polcslate. Post 
obiluni nostrum uel fìliis noslris in ius el dominium sancte ecclesie 



( 202 ) 

ueslre reuerlalur cuius esl proprietas. Vnde si placet hoc peticio 
nostra et hunc libellula scriptum et manibus ueslris firmatimi nobis 
conlradere iubeatis. et alium simile a nobis factum uel a leslibus 
roboralum uobis prò muuimine sancle ecclesie uestre (radimus con- 
seruandum. Facto pelilorio mense marcio indicione v. Regnante do- 
mino nostro henrico in Italia Anno lercio O. Indicione suprascripia 
feliciler. 
f Johannes episcopus in bue libello subscripsil. 

Ln palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Oglerius uenlus. Bo- 
nus uasallus de odone. Vgo iudex. Guilielmus lusius. laudauerunt 
hoc exemplum eam uim et auctorilalem obtinere. sicul exemplar 
ad quod hoc scriptum fuil. Hanc laudem ideo fecerunl quia libelli 
isti erant scripli in diuersis carluiis inuelerali penitusque desimeli. 
Set ut ne horum amissione iura curie perderenlur. singulariler 
cuique Iibellum obtincnli illum peliuere. Is igitur consulibus dalis. 
libellum ostensum suum fuisse quisque fuil professus. Quibus dili- 
genler audilis. nil hic auclum uel diminulum fuisse cognouerunt. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

DE EOUIÌM. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie, ubi 
preesl domnus landulfus episcopus. Vii nobis Johannes et thomas 
famuli Sancii Syri in una medietale una cum uxore et fìliis. Bene- 
diclo famulo Sancii Syri cum uxore et fìliis in alia medietale. el 
si unus ex nobis sine herede mortuus fuerit unus allerius succedal. 
Tilulo condicionis locare nobis iubealis pelimus aqua ductu cum 
molendino in fossato sancii michaelis prope ciuilalem Janue. ubi 
dicilur molinello, el habeamus poleslatem in suprascriplo fosado 

(*) Di Gesù Cristo 1007. 



( 203 ) 

molendino hedificare cutn aqua duciu suo. ubicumque inuenla fue- 
rint. ubi nobis beditìcaluni est. et non habeamus polcslalcm uenun- 
dare nec alienare nisi in famuli Sancii S\ri domnicati. Ila lamen 
ut inferamus uobis uel successoribus ueslris exinde pensionem per 

unuinquemque annum denar {lacuna). Spondimus in dei 

nomine alque promitlimus in suprascriplo aqua ducili hedificare 
molendino. et pensionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus ue- 
slris per unumquemque annum inferre. Quod si minime fecerimus 
de quo superius repromillimus. lune liceal uos uel successoribus 
ueslris in suprascriplo molendino inlroire. et cui uoluerilis dare in 
ueslra sii poleslale. Posi obilum nostrum uel filiis noslris in ius et 
dominium sancte ecclesie ueslre reuerlalur cuius est proprielas. 
Vnde si placet hec pelicio nostra et hunc libellum scriplum et ma- 
nibus ueslris firmalum nobis conlradere iubealis. el alium simile a 
nobis factum uel a lestibus roboralum uobis prò munimine sancle 
ecclesie ueslre Iradimus conseruandum. Facto pelilorio mense iunio. 
Indicionc vini (*). 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Wilielmus lusius. 
Vgo iudex. Oglerius uenlus. Bonus uasallus de odone. laudauerunl 
hoc exemplum eam uim et aucloritalem oblinere. sicut exemplar 
ad quod hoc scriplum fuit. liane laudem ideo fecerunl quia libelli 
isti eranl scripli in diuersis carlulis inuelerali penilusque deslrucli. 
Sei ut ne horum amissione iura curie perderenlur. singulariter 
cuique libellum oblinenli illum peliuere. Is igilur consulibus datis. 
libellum oslensum suum fuisse quisque fuit professus. Quibus dili- 
genler auditis. nil lue auclum uel diminulum fuisse cognouerunl. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 



(*) Durante il vescovato di Landolfo l'indizione 9? cadde una volta appena, 
noè nel 1026; ed a tale anno deve quindi assegnarsi l'atto presente. 



C 204 ) 

LIBELLU6 BOUBELLI DE BUBfiO II CONSOBTUH. 

Cva Cimi Pelo defensoribus sacro sancle Januciisis ecclesie. Vbi 
preesl domuus iohannes episcopus. Vii nobis leo cuoi fìliis suis 
inasculiuis famuli Sancii Syri. ci si uiiiis ex nobis sine berede mor- 
luus fuerit unus allerius succedal. Tilulo condicionis locare nobis 
iubealis pelimus res iuris ecclesie Sancii Syri qui posile sunl in 
fu rido ucsano locus ubi dicilur inolaciana. id sunl casis. uineis. 
ficelis. caslanelis. roborelis. saleclis. canipis. pralis. oliuelis ci pascuis. 

Fincs nero de prediclo d {lacuna), da uno falere fine seue 

de pradcllo descendenle per coslam usque in fluuio ucsano. Da 
alio lalere fine terra de iohanne cogo. et fine seuale de persico, ci 
fine canneto doinnicalo descendenle in lluuio ucsano. de supcriore 
capile uia que pergil a pradcllo. de sublcriore capile fine fluuio 
ucsano. Infra iam diclas fincs omnia plenum ci uacuum pelimus 
lercia porcione anleposila uinea que fuil de rufino cogo. Coheren- 
cias ucro de omnibus suprascriplis rebus, fine fontana couerclata. 
et uia publica el uinca domnicala. ci fine pralo de cornale et casla- 
nelo domnicalo. ci poio da sale, et cosla de liomale. et fine glarelo. 
et fine fluuio ucsano. ci fine laco draconario. Infra iam diclas 
coberenlias lanlum pelimus quantum nobis conlangit inler fralres 
el consortes nostros una cimi exilis earum. Id est lercia porcione. 
El non babeamus polcslalcm suprascriplis rebus uenundarc ncc alie- 
nare nisi in famuli dominicali Sancii Syri. Ila (amen ut inferamus 
nobis nel successoribus ueslris exinde pensionem per unumquem- 
que annum denario. uno. Spondimus in dei nomine alque pro- 
millimus in suprascriplis rebus meliorare. et pensionem ecclesie 
ucslre uobis uel successoribus ueslris per unumquemque annuiti 
inferre. Quod si minime fccerimus de quo superbis repromillimus. 
Tunc liceal uos nel successores ecclesie ucslre in suprascriplis 
rebus inlroire. ci cui uolucrilis dare in nostra sii poleslale. Posi 



( 205 ) 

obiluiii nostrum ucl iìliis noslris in ius et dominium sancle ecclesie 
ueslre reuerlalur cuius est propnelas. Vnde si placet hoc pelicio 
nostra et lume libelluni scriptum et manus ueslra firmatimi nobis 
contradere iubealis et aliuni simile a nobis factum nel a tcslibus 
roboralum uobis prò muniminc sancle ecclesie ueslre Iradimus 
conseruandum. Facto pelilorio mense marcio Indicione v. Anni do- 
mini nostri ihesu cbrisli nongenlesimo nonagesimo secundo. indi- 
eione suprascripta feliciter. 

Johannes humilis episcopus in hoc libello subscripsil. 

Ln palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Guilielmus luisus. Oglerius uenlus. Vgo iudex. laudauerunl 
hoc exemplum eam uim et auclorilalem oblinere. sicul esemplar 
ad quod hoc scriptum fuil. Hanc laudem ideo fecerunl quia libelli 
isti eranl scripli in diuersis carlulis inuetcrali penilusqiie destructi. 
Set ut ne horum amissione iura curie perderenlur. singulariler 
cuique libellum oblinenli illum peliuere. Is igiur consulibus dalis. 
libellum ostensum suum fuisse quisque fuil professus. Quibus dili- 
genler audilis. nil lue auclum uel diminulum fuisse cognouerunl. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

UE EODEM. 

Cvm Cum Pelo defensionem sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preest domnus Johannes episcopus. Vii nobis martino cum filiis suis 
masculinis una diuisione. Ieo cum filiis suis masculinis et cum 
nepole suo iohannes. et martino uexoso cum fdiis suis masculinis 

in alia diuisione. iouenale cum filiis suis masculinis (lacuna) 

in lercia diuisione. alberlo cum filiis suis masculinis. et Ieo cum 
filiis suis masculinis. el nepolibus suis filii eldeprandi in quarla 
diuisione. famuli Sancii Syri. et si unus ex nobis sine herede morluus 
Inerii unus allerius succedat. Tilulo condicionis locare nobis iubealis 



( 206 ) 

pelimus lena iuris ecclesie ueslre Sancii Syri qui posila osi io ualle 
uexano locus ubi dicilur Sanclo Syro indiano, id esl insola una. de 
superiore capile line campo liderii. da alio lalere line terra de cle- 
rico silo, da lercio latore fine fossato (lacuna), de sute- 

riori capile descendenle in fluuio uexano. infra islas fìnes habes 
poleslalern molendino edificare et cuoi aqua ducili suo quacumque 
causa edificare uolueris. in suprascriplo loco omnia pelimus ple- 
num ci uacuurn ex inlegrum una cum exilu suo. el non habeamus 
poleslalern uenundare nec alienare nisi in famulo domnicali Sancii 
Syri. Ila lamen ni inferamus uobis uel successoribus ueslris exinde 
pensionem per unumquemque annum denarios. il. Spondimus in 
dei nomine alque promitlimus in suprascripla res inlroire memo- 
rare el colere, el pensionem ecclesie ueslre uobis uel successo- 
ribus ueslris per unumquemque annum inferre. Quod si minime 
feeerimus de quo superius repromillimus lune liceal uos uel suc- 
cessoribus ueslris in suprascriplas res inlroire. el cui uoluerilis 
dare in ueslra sii poleslale. Posi obilum nostrum uel filiis noslris 
in ius et domini uni sanclo ecclesie ueslre (reuertalur cuius est 
proprietas. Vnde si placet hec pelicio nostra hunc libellum scri- 
ptum el manus ueslra fìrmalum nobis conlradere iubealis. el alium 
similem a nobis factum uel a teslibus roboratum uobis prò rumine 
sancte ecclesie ueslre) Iradimus conseruandum. Facto pelilorio mense 
iulio. indicione quinta. Anni domini nostri ihesu christi nongenle- 
simo nonagesimo secundo. Indicione suprascripla feliciter. 
Johannes humilis opiscopus in hoc libello subscripsit. 

In palacio Janucnsis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
Odone. Oglerius uonlus. Guiliolmus Iusius. Vgo iudex. laudauerunl 
hoc exempluin cani uim el auclorilatem oblinerc. sicul exemplar 
ad quod hoc scriptum fuil. liane laudem ideo fccorunl quia libelli 
isli crani scripli in diuersis carlulis inueterali penitusquo desimeli. 
Set ut ne horum amissione iura curie perderenlur. singulariler 



(207 ) 

cuique libellum oblinenli illuni peliucre. Fs igilur eonsulibus dalis. 
libellum oslcnsuni suum fuisse quisque fuit profcssus. Quibus dili- 
genler anditis. nil hic auclum ucl dimiiiiilum busse cognoueruht. 
Millesimo cxliiii mense ienuarii ìndicione vi. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancte Januensis ecclesie. Vbi 
preest doni n us Johannes episcopus. Vii nobis bonizo barba el nepos 
nomen eius iobannes famuli Sancii Syri cum uxore el filiis in prima 
diuisiones. slabiles cum filiis masculinis famuli Sancii Syri in secunda 
diuisione. leo cum filiis masculinis famuli Sancii Syri in tercia 
diuisiones. el si unus ex nobis sine herede morluus fueril unus 
allerius succedal. Titillo condicionis locare nobis iubealis. pelimus 
rea iuris ecclesie ueslre Sancii Syri qui posila est in ualle que di- 
cilur molaciana cum massaricio que fuit domnicalo sublus castro, 
petimus de suprascriplo massaricio medielale de uinea. fieelis. can- 
nelis. roboretis. saleclis. campis. el pascuis. fìnes uero de supra- 
scriplo (lacuna), fine carponaria de caslro. de sublus fine 

libellaria de ursacino. et fine uia que pergil ad lerminia de ta- 
zaria. de una parie fine uia que pergit a serudo. de alia parte fine 
fossado de caslro. Infra islas fines omnia medielale pelimus una 
cum exilis camm. el non habeamus polcslalem uenundare nec alie- 
nare nisi in famuli Sancii Syri indomnicati. ila lamen ut inferamus 
nobis nel successoribus ueslris exinde pensionem per ununiquemque 
annum dcnarios. il. Spondimus in dei nomine alque promillimus in 
suprascripla res (inlroìre) meliorare el colere, et pensionem ecclesie 
ueslre uobis uel successoribus ueslris per unumquemque annum 
inferre. Quod si minime fecerimus de quo superbis repromiltimus. 
lune liceat uos nel successoribus ueslris in suprascripla res inlroire. 
et cui uoluerilis dare in ueslra sii poteslale. Post obilum noslrum 
uel filiis nostris in ius el dominium sancte ecclesie (ueslre) reuer- 
lalur cuius est propriclas. Vnde si placet hec pelicio nostra et hunc 
libellum scriplum el manus ueslra firmatimi a nobis conlradere 



( 208 ; 

iubealis el alium similem a nobis facilini uel a leslibui roboralum 

uobis prò munimine sancle ecclesie ueslrc iradimus conscruandum. 
Facto petilorio mense oclubris Indicione . . . (lacuna). Regnatile 
domno nostro Enrico rcs (sic) in Italia Anno quarto (*). Indicione 
suprascripla feliciler. 

f Johannes episcopus in hoc libello subscripsii. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus nasallns de 
odone. Guilielmus hisins. Oglerius iienlus. Vgo index, laudauerunl 
hoc exemplum eam uim et auclnrilalem oblinere. sicnt exemplar 
ad quod hoc scriptum fuit. liane laudem ideo fecerunl quia libelli 
isti crani scripli in diuersis carlulis inueterali penilusque desimeli. 
Set ut ne horum amissione dira curie perdcrenlur. singulariler 
cuique libellum oblinenti illuni peliuere. Is igilur consulibus dalis. 
libellum oslensum suum fuisse quisque fuit professus. Quibus dili- 
genlcr audilis. nil lue auclum uel diminulum fuisse cognouerunl. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

EE EODE.M. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sanclc Januensis ecclesie ubi 
precst domnus Landulfus episcopus. Vii nobis leo cum filiis snis. 
Et si unus ex nobis sine herede morluus fueril unus allerius suc- 
ceda!. Titillo condilionis locare nobis iubealis pelimus terra el gor- 
relo cpii nominalur ruminala. Fincs nero de iam dieta terra, ab uno 

lalere fine fluido uesano. Ab alio lalere finii campo (lacuna), a 

lercio lalere fine rio charelo da prato donnico. Da quarto lalere 
fine fontanella. Infra islas fines habeamus poleslatem molendinum 
edificare cum aqua ducili ubicumque nobis placuerii una cum exilu 
suo. Et non habeamus (potestalem) suprascripto molendino el terra 
uendere nec alienare in nullo homine iiisi in famuli Sancii Syri. 

(") Di Gesù Cristo 1007, nel!' ottobre del quale correva l'indizione C. a 



( 209 ) 

Ila (amen ut inferamus uobis nel sucecssoribus ueslris exinde 
pensione!» per unumquenique annum denarium unum. Spondimus in 
dei nomine atquc promittimus suprascriplas rcs molendinum edifi- 
care (sic), et pensionem ecclesie nostre uobis uel sucecssoribus ueslris 
per unumquemque annum inferre. Quod si minime fecerimus de 
(pio superius repromillimus. lune liceat uos uel successores eccle- 
sie uestre in suprascriplo molcndino introire. et cui uoluerilis dare 
in ueslra sit poteslale. Post obilum nostrum uel filiis nostris in ius 
et dominium sancle ecclesie uestre reucrtalur cuius est proprielas. 
Vnde si placet hec peticio nostra et lume Iibellum scriptum et ma- 
nus ueslra firmatimi nobis conlradere iubealis. et alium simile a 
nobis factum uel a teslibus roboralum uobis prò munimine sancle 
ecclesie uestre Iradimus conseruandum. Facto pelilorio mense iulio. 
Indicione quarta. Imperante donino noslro olio in ilalia Anno nono O. 
indicione suprascripla feliciter. 

Landulfus episcopus in hoc libello subscripsit. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Oglerius ucnlus. Wi- 
lielmus lusius. Vgo iudex. Bonus uasallus de odono, laudauerunt 
boc exemplum cani uim et auclorilalem oblinere. sicut exemplar 
ad quod hoc scriptum fuit. Hanc laudem ideo fecerunt quia libelli 
isti erant scripli in diuersis cartulis inueterali penitusque deslrucli. 
Sol ut ne horum amissione iura curie perderenlur. singulariler 
cuique Iibellum oblinenli illuni petiuere. Is igilur consulibus dalis. 
Iibellum oslensuni suum fuisse quisque fuit professus. Quibus dili- 
gcnter audilis. nil hic auclum nel diminulum fuisso cognoucrunl. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

LIBELLUS lOHANNIS iMORELLl ET COINSORTIBUS SUIS. 

Cvm Cum Peto defensionem sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preest domnus teodulfus episcopus. Vii nobis leo cum filiis meis 

(') Di Gesù Crislo 97G. 



( 210 ) 

masculinis {lacuna) et filiis noslris. Et si iinus ex nobis sin<- 

herede niorluus fucril unus alterius succedal. Tilulo condicionis 
locare nobis iubeatis polimus molendino cum aqua ducili suo in rno- 

laciana locus ubi nominatur fontanella prope fluuio uexano. et 

(lacuna) suprascriplo molendino una cum exilo suo. et non ha- 
beamus poteslalem uenundare nec alienare suprascriplo molen- 
dino nisi in famuli domnicati. Ila lamen ut inferamus nobis uel 
successoribus ueslris per unumquemque annum pcnsionem dena- 
rium. i. azimas duas. Spondimus in dei nomine alque prornillimus 
suprascriplo molendino edificare, et pensionem ecclesie ueslre uobis 
uel successoribus ueslris per unumquemque annum inferre. Quod 
si minime fecerimus de quo superbis repromillimus lune liceal uos 
uel successoribus ueslris suprascriplo molendino apprehendere. et 
cui uoluerilis dare in ueslra sii poteslale. Post obilum nostrum 
uel filiis noslris in ius et dominium sancle ecclesie ueslre reuer- 
lalur cuius est proprielas. Vnde si placet bec pelicio noslra et hunc 
libellum scriptum et manus ueslra firmalum nobis conlradere iu- 
bealis. et alium simile a nobis factum uel a teslibus roborato uobis 
prò munimine sancle ecclesie ueslre Iradimus conseruandum. Facto 
pelilorio mense iulius Indicione quarladecima (*). 
Teodulfus episcopus in hoc libello subscripsil. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consulcs Vgo index. Guiliel- 
mus lusius. Bonus uasallus de Odone. Oglerius uenlus. laudauerunl 
hoc exemplum cani uim et auctorilalem oblinere. sicut exemplar 
ad quod hoc scriptum fuit. liane laudem ideo fecerunl quia libelli 
isti erant scripli in diuersis carlulis inuelerali penilusque deslructi. 
Set ut ne horum amissionc iura curie perderenlur. singulariler 
cuique libellum obtinenli (illuni) peliuerunl. Is igitur consulibus 

(*) Durante il vescovato di Teodolfo l'indizione d4 a occorse due volle: nel 
95C e nel 971. 



(211 ) 

dalis. libellum oslensum smini fuisse quisque fuit professus. Quibus 
diligenter nudilìs. nil hic anelimi nel diminulum fuisse cognouerunt. 
Millesimo cxnm mense ienuarii indicione vi. 

DE EODEM. 

Cvm Cimi Pelo dcfcnsoribus sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
preest donmus iohannes episcopus. Vii nobis leo. alque madelberto. 
seu andrea famuli Sancii Syri una cimi uxore el filiis masculinis. 
unusquisque in sua diuisione. el si uiius ex nobis sine hercde mor- 
luus fueril unus allerius succcdal. Titillo condicionis locare nobis 
iubealis pelimus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri ad molendi- 
num edifìcandum cum aqua duclu suo. qui posila esl in gorrelo 
in ualle uesano prope curie molaciana. fìnes uero de ipsis rebus, 
ab uno falere fine fico, ab alio lalere fine insola domnicala. De su- 
periore capile fine sailula domnicala. Da quarto lalere fine ripa de 
sia fola, el fine pralo sublano domnicalo. el flumine de glarelo. in- 
fra iam diclas fines babeamus poleslalcm molendinum edificare 
cimi aqua duclu suo. El non babeamus poleslalcm uenundare nec 
alienare nisi in famuli Sancii Syri. Ila lamen ni inferamus nobis 
nel successoribus ueslris per ununiquemque annum dcnario. uno. 
Spondimus in dei nomine alque proniillimus in suprascriplo mo- 
lendino laborare et colere, el pensioncm ecclesie ueslre uobis 
nel successoribus ueslris per unumquemque annum inferre. Quod 
si minime fecerimus de quo superius repromittimus. lune liceal uos 
nel successoribus ecclesie ueslre suprascriplo molendino apprehen- 
dere. el cui uoluerilis dare in ueslra sit poteslale. Post obilum no- 
strum uel filiis noslris in ius et dominium sancle ecclesie ueslre 
reuerlatur cuius esl proprielas. Vnde si placet hec pelicio nostra et 
hunc libellum scriptum et manus ueslra firmatimi nobis conlradere 
iubealis et aliut simile a nobis factum uel a lestibus roboralum 
uobis prò munimmo sancle ecclesie ueslre (radimus conseruandum. 

lì 



■l\l J 

lii non liabeanuis polcslalem suprascripio molencKoo uendere nec alie- 
nare nisi in famuli Sancii Syri domnicali. Faclo pclilorio mense Ja- 
nuario indicione nona. Regnante donino noslro Enrico in ilalia anno 
seplimo (*). indicione suprascripla feliciler. 

f Johannes episcopus in hoc libello suhscripsil. 

In palacio Janucnsis Archiepiscopi. Consules Oglerius uenlus. AYi 
liehnus hisius. Bonus uasallus de Odone. (Vgo iudex). laudauerunl 
hoc exemplum eam uim et auctorilatem oblinere. sicul exemplar 
ad quod hoc scriptum fuil. liane laudem ideo fecerunl quia libelli 
isti crani scripli in diuersis carlulis inuclerali penilusque destrucli. 
Set ut ne horum amissione iura curie perderenlur. singulariler 
ouique libcllum oblinenli illum peliuerc. Is igilur consulibus datis. 
libellum oslensum suum fuisse quisque fuil professus. Quibus dili 
genter audilis. nil hic auclum liei diminulum fuisse cognouerunt. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione. vi. 

DE EODEM. 

Cvm Cum Peto defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preest domnus conradus episcopus. Vii nobis Belandus presbiler 
el bruningo germani fìlii quondam bonizoni. et alberlus. atque ru- 
slicus. seu carbonus. una cum filiis noslris masculinis. et si unus 
ex nobis sine herede morluus fueril unus allerius succedal. Titillo 
condicionis locare nobis iubealis pelimus insula una in molaciana 
iusla fluido uexano iuris ecclesie uestre Sancii Syri. et est posila insta 
prato sublano. ubique molendinum edificare una cum aqua ducti'.i 
suo. ad quarto reddendum. et per unumquemque annum pullos 
duos. et azimas. li. Coheret a suprascripto molendino da una parie 
fluido uexano. da alia parte glareto. da lercia parie Iacu de la 

(*) Di Gesù Crislo 1011 



( 213 ) 

clapella. da quarta parli; molendino domnicalo. Intra iam diclas 
cohcrencias molendino cum aqua duclili suo edificare ubicumque 
oporlunum fuerit. ci aquani perquirere ci aceiperc ubicumque opor- 
lunum fuerit. In (ali ucro ordine ut suprascripli germani bellandus 
presbiter et bruningus quarta porcione. el albcrlus alia quarta 
porcionc. et ruslicus simililcr. ci carbonus simililcr. omnia sicul 
superius legitur pelimus In Integrimi. Spondimus in dei nomine 
alque promittimus in suprascripta insula molendinum edificare, et 
quarto quod superius legitur uobis nel sucecssoribus ucslris red- 
derc. el pullos. n. et azimas. li. per ununiquemque annum inferre. 
Quod si minime fecerimus de quo superius (repromillimits) lune 
liceat uos uel successoribus ueslris in suprascriplo molendino in- 
Iroire. et cui uoluerilis dare in ueslra sii polcslafe. Posi obiluni 
nostrum uel heredum noslrorum in ius el dominium sancle ecclesie 
ueslre reuertalur cuius esl proprielas. Vnde si placet lieo pelicio 
nostra el hunc Iibelium scriptum et manibus ueslris firmalum a 
nobis conlradere iubealis. Facto pelilorio mense octubris. Indicionc 
quinta. Anno ab incarnacionc domini nostri ihesu ebristi. Millesimo 
ocluagesimo quarto (*). (indicione) suprascripta feliciler. 
f Conradus episcopus in boc libello subscripsit. 

In palacio .lanucnsis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Oglerius ucntus. Vgo index. Guilielmus lusius. laudaucrunl 
boc exemplum cani uim ci auctorilalem oblincre. sicul cxemplar 
ad quod boc scriptum fuil. liane laudem ideo fecerunt quia libelli 
isti crani scripti in diuersis carlulis inuelerali penilusque dcslrucli. 
Set ut ne horum amissione iura curie perdcrenlur. singulariter 
cuique Iibelium oblinenti illuni peliuere. Is igilur consulibus dalis. 
Iibelium ostensum suum fuisse quisque fuil professus. Quibus dili- 
genter audilis. nil lue auclum uel diminulum fuisse cognoueruni. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

(*) Anno comune 1085, nell'ottobre del quale correva di già la 7. a indizione. 



( 214 ) 

L1BELLUS ANSALDI FOSSI DE OLIUA ET I-ETHI. E1 SUORUM CONSORTUM. 

Cvm Cimi Pelo defcnsoribus sacro sancle Janucnsis ecclesie, ubi 
preesl domnus iohanncs episcopus. liti nobis andrea el alberico 
famuli Sancii Syri una cimi uxore el filiis. et si unus ex nobis sine 
berede morluus fueril unus allcrius succedat. Tilulo condicionis 
locare nobis iubcalis pelimus res iuris ecclesie ucstre Sancii Syri 
que posila osi in ualle ucsano. locus ubi dicilur murlcdo. id esl 
pccia una de terra, el babeamus poleslalem super se inolendinum 
edificare cum aquarum duclibus suis. Fines uero de ipsa (erra, ab 
uno lalere usque in prato domnicalo. da alio falere usque in fluuio 
uesano. de superiore capile usque in arco descendenle usque in 
Tossalo de corsi, de subleriore capile usque in fossato de mor- 
telo, infra islas fines omnia el in omnibus plenum et uacuum una 
cum exilus earum. et non babeamus poleslalem uenundarc nec alie- 
nare nisi in famulo Sancii Syri. Ita (amen ut inferamus uobis nel 
successoribus ueslris per unumquemquc anno exinde pensionem 
denarios. li. Spondimus in dei nomine atque promillimus in supra- 
scriplas res (inlroirè) meliorare et colere, et pensionem ecclesie ueslre 
uobis uel successoribus ueslris per unumquemque annum inferre. 
Quod si minime fecerimus de quo superius repromillimus. lune 
liceal uos uel successoribus ueslris (mi suprascriplas res) introire. 
el cui uoluerilis dare in ueslra sii poteslalc. Post obilum nostrum 
uel filiis noslris in ius et dominium sancle ecclesie ueslre reuer- 
talur cuius esl proprielas. Vnde si placet hec pelicio noslra. et hunc 
libellum scriptum et manus ueslra fìrmalum (nobis conlradere 
iubealis) el aliud simile a nobis factum nel a lestibus roboralum 
uobis prò munimine sancte ecclesie ueslre Iradimus conseruandum. 
Facto petilorio mense nouembris indicione secunda. Regnante domino 
nostro ardoino in Italia, indicione suprascripla feliciler (*). 
f Johannes episcopus in hoc libello subscripsit. 

(*) Anni di Gesù Cristo 1003. 



( 215 ) 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Oglerius uenlus. Vgo 
index. Bonus uasallus de odonc. Wilielmus lusius laudauerunt hoc 
excmpluni eam nini ci auclorilatcni oblincre sicut exemplar ad quod 
hoc scriptum fuit. Hanc laudem ideo feccrunl. quia libelli is!i crani 
scripli in diuersis carlulis inuelerati penilusque desimeli. Sei ut ne 
coruni aniissionc iura curie pcrderenlur. singulariler cuique libel- 
Iuiìì oblincnli illuni peliuere. Is igilur consulibus dalis. libellum 
oslensum suum fuisse quisque fuil professus. Quibus diligenler au- 
dilis. nil hic anellini nel diniinulum fuisse cognouerunt. 

Millesimo cxliiii. mense Jenuarii indicione vi. 

LIBELLUS GUILIELM1 0USTOD1S. 

Cvm Cum Pelo defensionem sacro sancle Januensis ecclesie. Vhi 
preesl domnus Syrus Archiepiscopus. Vii nobis guilielmo custodi 
una cum uxorc et filia quam de ipsa habeo seu cum filiis el filia- 
bus eiusdem filie ci heredibus. et si unus ex eis morluus fueril 
allcrum illuni succedal. Titillo condicionis locare nobis iubealis pe- 
limus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri. id est mansionem imam 
in ciuilale Janua. cui cohcrel ab uno lalere domus amie, ab alio 
domus predici i archiepiscopi, a lercio irexenda. a quarlo uia pu- 
blica. Iterimi pclimus res eiusdem ecclesie in domocolla que uo- 
calur sancii uincenlii. cui coherel ab uno lalere unica ipsius Ar- 
chiepiscopi, ab uno fossalus. a lercio similiter (iiìnea) archiepiscopi el 
ilerii. a quarlo uia. Ilerum pelimus hoc quod possedimus in uico mo- 
lasco. plenum el uacuum. In Inlegruni. Ila lamen ni inferanius uobis 
uel successoribus ueslris per unumquemque annuni prò pensione 
denarios Januenses duos. el non habeamus poleslalem uendendi nisi 
archiepiscopo uel famulis per aprecialum cslimalorum Januensium. 
ci minus solidi duo. Si ucro archiepiscopus uel famuli nolucrinl 
dare precium ut superbis dietimi esl. lune liccal nobis uendere cui 
uoluerimus. saluo lamen censo ecclesie, Spondimus in dei nomine 



( 216 ) 

alque promhlimus in suprascripias rea intrare. ei meliorare alque 

colere, ci pensionem ecclesie ucslre uobisque ci sucecssoribus ue- 
slris per unumquemque annulli inferre. Posi obi i uni nostrum ci lilio- 
ruui bliarumquc lilie meo in ius el doininium sancle ecclesie ucslre 
rcuerlalur cuius csl propriclas. Pensionem ul superbis dicturn esl 
in unoquoque anno uobis el sucecssoribus ueslris dabimus. Si an- 
ioni non fecerimus liciluni sii uobis ci sucecssoribus ueslris in supra- 
scriplas rcs intrare el dare cui uolucrilis. Facilini fuil hoc anno 
dominice incarnacionis Millesimo, e. xl. ih. mense marcii indicione. v. 
IIiùus inslilulionis lesles fuerunl Marcbio iudex. Serrus filius eius. 
Guilielmus polexinus. Guiliclmus iudex. Inlcrfuerunl ugo arebidia- 
conus. el pctrus preposilus. el anfossus diaconus. 

In palacio Janucnsis Arcbiepiscopi. Consules Vgo iudex. Guiliel- 
mus lusius. Bonus uasallus de odone. Oglerius uenlus. laudauerunt 
hoc exemplum eam uim el aucloritalem oblinere. sicut exemplar 
ad quod hoc scriplum fuil. liane laudem ideo fecerunl quia libelli 
isli eranl scripli in diuersis carlulis inuelerali penilusque deslrucli. 
Sei ul ne borum amissione iura curie perderenlur. singulariler 
cuique libellum oblincnli illum peliuere. Is igilur consulibus dalis. 
libellum oslensum suum fuissc quisque fuil professus. Quibus dili- 
genler audilis. nil hic auclum nel diminulum fuissc cognouerunl. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

LIBELLUS IOIIANMS LANGASCINI. 

Cvm Cimi Pelo defensionem sacro sancle Janucnsis ecclesie. Vbi 
preesl domnus Syrus arebiepiscopus. Vii nobis iohanni langascino. 
una cum uxores (sic) el flliis ci filiabus. el si unus ex nobis sine 
bcrede morluus fuerit. alterimi illum succcdal. Tilulo condicionis lo- 
care nobis iubcalis pelimus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri qui 
posile sunl in domocolta que uocalur sancii uincenlii. cui coherel 



( 217 ) 

ab uno lalere uinea ipsius archiepiscopi, ab alio fossatus. a lercio 
similiter archiepiscopi, a quarto uia. Ilerum petimus hoc quod 

possedinuis in uigo molasco. plenum et uacuum In Inlegrum. Ita 
lamen ut inferamus uobis uel succcssoribus ueslris per unumquem- 
que (annum) prò pensione denarios Januenses qualuor. et non ha- 
beamus licenliam uel poleslalem uendendi nisi Arcbiepiscopo uel 
famulis (per) aprecialum exlimalorum Januensium. al minus solidos 
duos. Si aulem Archiepiscopus uel famuli nolucrinl dare precium 
ut superius dicium esl. lune liceal nobis uendere cui uoluerimus. 
saluo lamen censo ecclesie. Spondimus in dei nomine alque pro- 
millimus in suprascriplas res inlrare. et meliorare alque colere, et 
pensionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus ueslris per unum- 
quemque annum inferre. Posi obilum nostrum et filiorum noslrorum 
et heredum illorum reuerlalur in ius et dominium sancte ecclesie 
(ueslre) cuius et proprielas. pensionem sicul superius dicium esl in 
unoquoque anno uobis et successoribus dabimus. si aulem non fece 
rimus licilum sii uobis et successoribus ueslris in suprascriplas res 
inlrare. et dare cui uolucrilis. Factum fuit hoc anno dominicc in- 
carnacionis. Millesimo cxliii. mense marcii indicione. v. Huius insti- 
tulionis lestes fuerunt. Marcbio iudex. Serrus filius eius. Guilielmus 
polexinus. Guilielmus iudex. Inlerfuerunl Ugo archidiaconus. pelrus 
prepositus. anfossus diaconus. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Guilielmus Iusius. Oglerius uenlus. Vgo iudex laudauerunt 
hoc exemplum eam uim el aucloritalem oblinere. sicul exemplar 
ad quod hoc scriplum fuit. liane laudem ideo fecerunt quia libelli 
isti erant scripli in diuersis carlulis inuelerali penilusque deslrucli. 
Set ut ne horum amissione iura curie perderentur. singulariler 
cuique libellum obtinenli illuni peliuere. Is igilur consulibus dalis. 
libellum oslensum suum fuisse quisque fuit professus. Quibus dili- 
genter audilis. ni! hic auclum uel diminulum fuisse cognouerunl. 

Millesimo cxliih. mense ienuarii indicione vi, 



(218 ) 

LIBELLUS DE MOItO DE DOHOCOLTA. 

EX QUO DESCENDEItUiST UXOK WILIELMI CUSTODJS. ET UXOIt 10IIAMMS LAMGA6CMJ. 

ET OGLERIUS. ET CONSOItTES EORUM. 

Cva Cam Peto dcfensoribus sacro sancle Janucnsis ecclesie ubi 
preesl domnus iohannes episcopus. uli nobis andrea qui et inauro 
curò uxore el lìliis. et si unus ex nobis sino bercde morluus fucril 
unus allerius succedal. Tilulo condicionis locare nobis iubealis. pe- 
lili) us terra iuris ecclesie ucslrc Sancii Syri. qui posita est infra 
doniocolla sancii uincenlii. Fines uero de predicla terra, da buno la- 
lere fine fossado. de alio lalere fine uia publica. de superiore ca- 
pile fine uia que lenet maginfredo et iohannes coquo. de subleriore 
capile fine lena de filii iohannes camarario. pelimus nos in supra- 
scripla terra pecia una de terra que fuil de bernardo presbiler. 
Fines uero de predilla terra, da buno lalere fine fossado. da balio 
lalere terra de iohannes coquo ci maginfredo. infra islas fir.es omnia 
el in omnibus plenum el uacuum ex integrano, una cum exilu suo. 
Pelimus nos in suprascriplo loco ubi nomina tur in comolacio el in 
buzalla el in aqua benedicla. seu in uedulice. de iam diclis rebus 
suprascriplis locis omnia et in omnibus plenum et uacuum pelimus. 
quantum anlea tenuil ansaido O in suprascriplis locis. et nobis con- 
langil de inler fralres et consorles nostros ex integrum una cum 
exilu suo. Id esl casis. uineis. caslanelis. ficelis. campis. pralis. siluis 
el pascuis. seu pelimus nos campi, el prati de incisa, fines uero 
de iam diclis locis. casis el rebus, ab uno lalere fine cruce de pino, 
et fine lauaglo pagnano. seu in prato indomnicalo ubi nominalur 
nusigla. e fine aqua pendente. Seu pelimus nos in suprascriplo loco 
in comolacio locus ubi nominalur gaio, id esl casa, uineis. caslanelis. 
campis. siluis el pascuis. el campis laboraloriis qui posili sunt in 

(*) li nel libello seguente Ansaida 



( 219 ) 

monlibus do super caruanici. et easlancto. qui posili sunt in aserelo. 
ci campo martini cum caslancis. el lare laboratorio, ci riuarole 
lanlum pclimus nos in suprascriplis pelilores in istis locis quantum 
antea lenuit pelrus do uidualdo ex integrimi una cum exilu suo. 
Seu petimus nos in suprascripta terra pecie due de lerra que fuil 
de uenerioso el rufino germani, pelimus nos una cum exilu suo. 
El non habeamus poleslatem uenundare nec alienare nisi in famuli 
Sancii Syri. Ila lamen ut inferamus uobis uel successoribus ueslris 
exiude pcnsionem per unumquemque annum denarios. u. Spondimus 
in dei nomine alque promillimus in suprascriplis rebus {introire) 
meliorare el colere, el pensionem ecclesie uestre uobis uel successo- 
ribus ueslris per unumquemque annum inferre. Quod si minimo 
fecerimus de quo superius repromiltimus. lune Iiceat uos uel suc- 
cessores ucslri ecclesie ueslre in suprascriplis rebus introire. el 
cui uoluerilis dare in ueslra sii polcslale. Post obilum nostrum uel 
fdiis noslris. in ius el dominium sancle ecclesie ueslre reuerlalur 
cuius proprielas est. Vnde si placel lice pelicio nostra, ci hunc 
libellum scriplum el manus ueslra firmatimi nobis contraderc iu- 
bealis et alium simile a nobis facilini uel a leslibus roboralum uobis 
prò munimine sancle ecclesie ueslre Iradimus conscruandum. Facto 
pelilorio mense iunius indicione. n. Imperanle donino nostro enrico 
in italia anno sexlo (*). indicione suprascripta felicilcr. 
Johannes huniilis episcopus in hoc libello subscripsit. 

L\ palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Giiilielmus Iusius. Oglerius uenlus. Vgo iudex. laudaucrunt 
hoc exemplum eam uim et aucloritalem oblinere. sicul exemplar 
ad quod hoc scriplum fuil. liane laudem ideo fecerunt quia libelli 
isti erant scripli in diuersis carlulis inuelerali penilusquo destrucli. 
Set ut ne horum amissione iura curie perderentur. singulariler 

(*) Di Gesù Cristo 1019. 



( °220 ) 

cuique libellum obiincnii illuni peliuere. h igiiur coosulibui dalis. 
libellum ostensum suum fuisse quisquc fuil professai. Quibus dili- 
genler audilis. nil bic auclum ucl diininuium fuisse cognoucrunl. 
Millesimo cxliiii. mense ienuariì indicione vi. 

CUI SIPIiA. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preest domnus oberlus cpiscopus. Vii nobis mauro una cimi filiis 
uel filiabus ucl beredes quod nati sunl liei in anlea nali essenl de- 
belli (sic). El si unus ex nobis sine bcrede morluus fueril. unus allerius 
succedal. Tilulo condicionis locare nobis iubcalis pelimus terrò iuris 
ecclesie ueslre Sancii Sy ri qui posila esl in uallc uesano loco ubi 
dicilur domocolla sancii uincenlii. Fincs uero de prcdicla lerra. da 
buno latore fine fossado. da alio lalere fine uia publica. de superiore 
capile fine uinea quain tenel manifredo et iobannes coco. de suble- 
riorc capile (lerra) de filiis iobannes camarario. pelimus nos in supra- 
scripla lerra pecia una de lerra qui fuil de bernardus presbiler. 
Ilerum pelimus in loco ubi nominalur in comolacio. et in buzalla 
ci in aqua bencdicla. seu in uedulicie. omnia et in omnibus plenum 
el uacuum. quantum anlea tenuil ansaida in suprascriplis locis ex 
inlegrum una cum exilu suo. scu pelimus nos campi et prati, incisa 

(lacuna), fìnes uero de iamdiclis locis. casis el rebus, fine cruce 

de pino, et fine lauaglo pagano seu in pralo donicalo ubi nomi- 
nalur nosigla. el fine aqua pendente, seu pelimus nos in uico mo- 
lacio ubi nominalur gaio, seu pelimus nos pecie due de lerra que 
fuil de ucnerioso el rofino germani, seu pelimus nos in pralo episcopo, 
fines uero da buno lalere lerra de bonsegnore. cosla uersanle usque 
in purcifera. da balio lalere terra de usacorle et in molacio cum 
casis et uineis. et caslanelis et fìcelis. et roborelis. sicut anlea lenuil 
biado, omnia mediclale sicut conlangil inter fralrcs et consorles no- 
stros plenum ci uacuum. et roborelo in o roncallo. el alio roborelo 



( m ) 

in fossado de eanaue. uel prò aliis ceteris locis ubicumquc porcio 
inuonlis fucrint. plenum ci uacinim in inlegrum. El pelimus mo- 
lendino cum aqua duclili suo in domocolla ubicumquc inuenire pos- 
simi, a quarto rcddcndum. ubicumquc supra terra Sancii Syri edi- 
ficare possimi, cohercnlia ccrnilur da muro gallo prò media isola 
usque in loco de Corrado, omnia medielale de islo molcndino. Ila 
(amen ut inferamus uobis uel successoribus ueslris per unumquem- 
que annum pensionem denarios. 11. Spondimus in dei nomine alquc 
promillimus in suprascriplas res introirc el meliorare el colere, et 
pensionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus ueslris per unum- 
qucmquc annum inferre. Quod si minime fecerimus de quo superbis 
repromillimus. lune liceat uos uel successoribus ueslris in supra- 
scriplas res inlroire. el cui uoluerilis dare in ucslra sii poleslale. 
Posi obitum nostrum uel filiis noslris in ius el dominium sancle 
ecclesie ueslre reuerlalur cuius est proprielas. Vndc si placet hec 
pelieio noslra. lume libcllum scriptum el manus ueslra firmatimi 
nobis conlradere iubealis. el alium simile a nobis facilini (nel a 
(eslibus roboralum) uobis prò munimine sancle ecclesie ueslre tra- 
dimus conseruandum. Faclo pelilorio mense madio indicione quarta- 
decima. Anno ab incarnatone domini nostri ibesu chrisli Millesimo 
sexagesimo. indicione suprascripla feliciler (*). 
f Oberlus episcopus in hoc libello subscripsit. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Oglerius uenlus. Vgo iudex. Guiliclmus lusius. laudauerunt 
hoc exemplum eam uim et auclorilalem oblinere. sicul exemplar 
ad quod hoc scriptum finì. Hanc laudem ideo fecerunt quia libelli 
isti crani scripti in diuersis carlulis inuelerali penitusque deslrucli. 
Set ut ne horum amissione iura curie perderenlur. singulariler 
cuique libcllum oblinenli illum peliuere. Is igilur consulibus dalis. 

(*) Anno comune 10t>9, nel quale cadeva sollanlo l'indizione 12. * 



( 222 ) 

libellum oslensum suum liiissc quisque full professila Quibtu dili 
genler audilis. nil ti ie anellini nel diminulum fuisse cognoucruni. 
Millesimo cxliiii. mense ienuarii indicione vi. 

Cvm Cum Pelo defensionem sacro sancle Januciisis ecclesie. Ybi 
preesl domnus Iheodulfus cpiscopus. Vii nobis urso famulis Sancii 
Syri cum nxore ci filiis masculinis in una medielale. martino fa- 
muli Sancii Syri cum uxore et filiis masculinis. in alia medielale. 
et si unus ex nobis sine herede morluus fueril. unus alter suc- 
cedal. Titillo condicionis locare nobis iubealis petimus rcs iuris 
ecclesie ueslre Sancii Syri miliani. id est casa, uineis. ficelis. ca- 
slanelis. salectis. campis. siluis el pascuis. Fines nero de islis rebus, 
de uno lalerc fine fossato eroso desccndenle in uesano. ab alio lalere 
fine fossato (orbido. de superiori capite fine terra indomnicala. de 
sublus fine fluido uesano. Tantum petimus de isla casa et rebus 
infra istas fines. omnia quarta diuisione quantum anlea lenuil leo 
qui dicitur mal iudica. et quicquid hodic tenere uisus fuil martino 
el ebrrga iugales omnia ex Integrimi, una cum exilis earum. et 
dum aduixeril leoprandus. omnia medictalem de istis rebus in sua sii 
poleslale usufrucluandi et non alienandi. et numquam in tempore 
in suprascriplis seruis uel filiis eorum de seruilio Sancii Syri se 
sublrabant. El si aliquando se sublraxerinl. reuerlenlur prefate res 
in predieta ecclesia. El (non) habeamus poleslalem uenundare nec 
alienare nisi in seruis domnicalis Sancii Syri. Ila tamen ut infera- 
mus uobis uel successoribus uestris exinde pensionem per unum- 

quemque aniium denar (lacuna). Spondimus in dei nomine 

alque promillimus in istis rebus inlroire et meliorare. el pensionem 
ecclesie uestre uobis uel successoribus ueslris inferre. Quod si mi- 
nime fecerimus de quo superius repromiltimus. lune Iiceal uos uel 
successores ueslri in islis rebus inlroire. et cui uoluerilis dare in 
ueslra sii poleslale. Post obilum nostrum uel 'filiis noslris. in ius 
el dominium ecclesie ueslre reucrlatur cuius est proprielas, Vnde 



( 223 ) 

sic placet hoc pelieio nostra lume libcllum scriptum el manibus 
uestris firmatimi nobis coniraderc iubealis. et alium simile a nobis 
factum nel a lestibus roboralum uobis prò munimine sancte ec- 
clesie ueslre tradimus conseruandum. Facto pelilorio mense iunio 
iodiciooe. xin. Regnanlibus berengario el adelberto anno quinto (*). 
indicione ista feliciler. 

Tbcodiill'us cpiscopus in hoc libello subscripsil. 

Cvm Cimi Pelo defensionem sacro sancte Januensis ecclesie ubi 
preesl domnus theodulfus episcopus. Vii nobis slabule. una cum 
germanis et filiis masculinis famulis Sancii Syri. et si unus ex no- 
bis sine herede morluus fuerit. unus allerius succedal. Titillo 
condicionis locare nobis iubealis pelimus res iuris ecclesie ueslre 
Sancii Syri. qui posila est in monle bulonio. locus ubi dicilur co- 
sloia, id sunt campis. siluis. pascuis. Fines uero de prediclis rebus, 
de uno falere fine fontana de butonia usque in zucarello. ab alio 
lalere slrala de monle corno descendenle in aqua de fontana, de 
superiori capile fine cosla de alpe, aqua uersanle. iamdiclas fines 
omnia pelimus. una cum exilu suo. Simililer pelimus nos lerram 
que posila csl in uilla que dicilur communio, id sunt casis. ui- 
neas el arbores frucliferos super se babentes. Tantum pelimus de 

predicls rebus in suprascriplo loco quantum anlea lenuil 

(lacuna) una cum exilu suo. Iterimi pelimus nos casale quod esl 
posilo in comunici. fine uero de prediclo casale de superiori capile 
fine uacariciola. de uno lalere fossato de riuo. el usque in glarelo. 
ab alio lalere fine pradello. de lercio lalere fine fontana de carpeno 
descendenle in glarelo. Seu et pelimus nos caslanelo uno in loco qui 
dicilur lilla, fine uero de prediclo castaneto ab uno latore fine 
lauaclo. de alio lalere fine uia publica. de alio lalere caslanelo ual- 
lasco. Infra islas fines omnia pelimus una cum exilu suo. Simililer 

{'i Di Gesù disio 938. 



( 224 ) 

pelirnus nos in lenelo. uinea. caslanelo. licciis. campi», el paacuis. 
Fines uero de iam diclas fines (sic), de superiori capile uia dom- 
nicala. de alio lalere fine caslanelo usque in fonlanello de martino 
descendenle in uia poblica. de sublcriori capile fine prato, ab alio 
lalere fine cosla de zucaro. El pelirnus nos in loco qui diclur Sanclo 
Sylo miliano pecia una de campo el uinea. ficclis. Fine uero de 
ipsa uinea. ab uno lalere fine campo de martino. De alio lalere fino 
terra quam lencl iohannes loxo. de supcriore capile fine casale de 
iohanne scrizo. de sublcriori capile fine casale grimaldi. Infra su- 
prascriplas iam diclas fines omnia el in omnibus pelirnus medie- 
lalem de quantum lenuil alprando ad libellario nomine, el nobis 
conlangil inler fralres el consorles noslros una cuin exilu suo. 
scalico el alpialico in domnico sii reserualum. El non habeamus 
poleslatem uenderc nec alienare nisi in famulis Sancii Syri. Ila 
lamen ul infcramus uobis uel successoribus ucslris exinde pen- 
sionem per unumquemque (annum) denarios. n. Spondimus in 
dei nomine alque promillimus suprascriptas res meliorare el colere, 
el pensionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus ueslris inferro. 
Quod si minime fecerimus de quo superbis repromillimus. lune liceal 
uos uel successores ueslri in suprascriplis rebus inlroire. et cui uo- 
luerilis dare in ueslra sii poteslale. Post obilum nostrum uel filis 
nostris suprascriplas res in ius el dominium ecclesie reuertanlur 
cuius esl proprietas. Vnde sic placet hec pelicio nostra hunc libellum 
scriptum et manus ueslra firmalum nobis conlradere iubcalis. et 
alium similem a nobis facilini nel a leslibus roboralum uobis pro- 
munimine sancle ecclesie ueslre Iradimus conseruandum. Faclo pe- 
litorio mense februarii indicione. xv. Imperante domino nostro olio 
in Italia, anno, x (*). indicione suprascripla feliciler. 
f Theodulfus episcopus in boc libello subscripsil. 

(') Di (Jesù Cristo 97-2. 



( 225 ) 

LIBELLUS FIL10RUM ALBERTI DE PRATO DE SANCTO SYLO MILIANO. 
ET SUIS CONSORTJBUS. 

Cym Cuna Pelo defensoribus sacro sanclc Januensis ecclesie. Vbi 
preesl domnus obcrlus episcopus ciuilalis Janue. Vii nobis Ingo 
lìlius quondam iobanni. una cu ni lìliis masculis. et si unus ex no- 
bis sine hcrede morluus fuerit. unus alteri succedat. Tilulo condi- 
cionis locare nobis iubealis. pelimus res iuris ecclesie ueslre Sancii 
Syli quo posila est in fundo in loco casa noua. ubi dicilur costa 
mala, hoc est pecia una de castagneto. Fines nero de una parte 
fossato de axereto. de alia parte uia publica. de lercia parie flu- 
mexello. de quarta parte de caslaneto calcaprina. Infra iam dictas 
coherenlias omnia plenum et uacuum in inlegrum. Ila lanieri ulin- 
feramus uobis uel successoribus ueslris per unumquemque annum 
denarium. i. Spondimus in dei nomine atque promilliinus istas res 
meliorare. et pensionem ecclesie ueslre (uobis) uel successoribus 
ueslris inferre. Quod si minime fecerimus de quo superbis repro- 
millimus. lune liceat uos in istis rebus inlroire. et cui uoluerilis dare 
io ueslra sii poleslate. Post obilum nostrum uel fìliis noslris in 
ius et dominium ecclesie ueslre reuertalur cuius est proprietas. 
Vnde sic placel hcc pelicio nostra, et lume libellum scriptum et 
manibus ueslris firmai uni nobis contradere iubealis. et aìium simi- 
lem a nobis factum uel a lestibus roboralum uobis prò munimmo 
ecclesie ueslre (radirnus conseruandum. Facto pelilorio mense apri- 
lio indicione. in. Anni domìni nostri ihesu chrisli Millesimo sexa- 
gesimo quinto, indicione ista feliciler. 

f Oberlus episcopus in boc libello subscripsil. 



In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Guilielmus lusius. Vgo iudex. Oglerius uenlus. laudauerunl 
boc exemplum eam uim et a udori latenti oblinere. sicut exemplar 



( 220 ) 

ad quoti lioc scriptum fuìi. liane laudcm ideo fecerunl quia libelli 
isti crani scripti in diuersis earlulis inuelcrali penilusque desimeli. 
Set ut ne liorum amissione iura curie pcrderenlur. singularilrr 
cuique libcllum oblinenti illuni petiuere. Is igilur consulibus datis 
libcllum oslcnsum smini fuisse quisque fuil professus. Quibus dili- 
genter audilis. nil hic auctum nel dimìnulum fuisse oognouerunl. 
Millesimo cxuni mense ienuarii indicione vi. 

UNDE UT SUPRA. 

Cvm Cum Pelo defensoribus saero sanete Januensis ecclesie. Vbi 
preest domnus iobannes cpiscopus. Vii nobis martino et andrea al- 
que marchus prcsbiler iermanis famnlis Sancii Syri cimi fìliis ilio- 
rum, et si unus ex nobis sine berede morluus fueril unus allerius 
succedal. unusquisque in sua diuisione. Tilulo condicionis locare 
nobis iubcalis. Pelimus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri que 
posila est in loco qui dicilur crelo. coherenlias nero de ipsas res. 
ab uno latore fine prato qui fuil ingoni. Ab alio latere prato dom- 
nicato. de sublus fine libellaria iobannis de monte. De superiori 
capile fine prato simililer donnicalo. Infra iam diclas coherenlias 
et fìnes. omnia ex integrimi pelimus una cum exilu suo. El ba- 
beamus poleslalem in infrascriptas res pralum edificare, el campimi 
laborare. el non habeamus poleslalem suprascriplas res uenderc nec 
alienare nisi in famulis donnicati de isla ecclesia. Ila (amen ut infe- 
ramus uobis uel successoribus ueslris per unumquemque annum, 
denarios. ri. Spondimus in dei nomine alque promiltimus islas res 
laborare. et pensionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus ueslris 
inferre per unumquemque annum. Quod si minime fecerimus de quo 
superius repromillimus. lune liceal uos nel successores ueslri in 
islis rebus inlroire. et cui uoluerilis dare in uestra sit poleslale. 
Post obiluni nostrum uel fìliis noslris. in ius et dominium ecclesie 
ueslre reucrlalur cuius osi proprielas. Vnde si placel ut hec pelieio 



( m ) 

nostra el hunc libelkini scriptum el manibus ueslris firmatimi 
nobis conlradere iubealis. et aliuni simile a nobis factum ucl a le- 
slil)us roboralum nobis pio muoimine sancle ecclesie ueslre Iradi- 
mus conscruamlum. Faclo pelilorio mense marcii, el indicione. .\. 
Regnante domino nostro Anrico (.s/c) in ilalia Anno odano (*). indi 
cione isla feliciler. 
f Johannes episcopus in hoc libello subscripsit. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consnlcs Oglerins uenlus. Vgo 
index. Bonus uasallus de odono. Guilielmus iusius. laudaueruni 
hoc exemplum eam nini ci auclorilalem obiinere. sicut exemplar 
ad quod hoc scriptum fuil. liane laudem ideo fecerunl quia libelli 
isli eranl scripti in diuersis carlulis inueterali penilusque desimeli. 
Sei ut ne horum amissione iura curie perderenlur. singulariler 
cuique libellum oblinenli illuni peliucre. Is igilur consulibus daiis. 
libellum oslensum suum fuisse quisque fuil professus. Quibus dili- 
genler audilis. nil hic auclum nel diminulum fuisse cognouerunl. 

Millesimo cxl quarlo. mense ienuarii indicione vi. 

UNDE UT SUPIU. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie, ubi 
preesl domnus iohannes episcopus. Vii nobis alberlus cum uxore 
el fìliis noslris masculinis. el si unus ex nobis sino herede mor- 
luus fueril unus allerius succedere debeamus. Tilulo condicionis 
locare nobis iubealis pelimus nos terra Sancii Syri quo posila est 
in ualle locus ubi dicitur fonlanio. Fines uero de predicla lerra. ab 
uno lalerc fine fossato de fico, de superiori capile usque in cosla 
el aqua uersanle. de alio lalere fossato de allio monlanle usque 

(*) Di Gesù Cristo lui2. 

15 



( 228 ; 

il) portilia. Infra islas iam dictas fines. quarta porctooe omnia 
el in omnibus plenum et uaciium ex integrimi una cum exilu 
suo. Et rendere debemus nos a parte donnicato sexlario quinto do 
anona. el mcdielalem de uino. El non babeamus poleslaiem ue- 
nundarc nec alienare nisi in famulis donnicati Sancii Syri. sca- 
lico el alpialico in donnico sii reserualo. Ila lamen ut inferamus 
uobis uel successoribus uestris per unumquemque annurn dena- 
rium. i. Spondimus in dei ' nomine alque proinillimus isla pccia 
de terra meliorare et excolere. el ibidem mansionem edificare, 
et pensionem ecclesie uestre per unumquemque annum inferra, 
Quod si minime fecerimus de quo superius repromillimus. lune 
liceal uos uel successoribus uestris in suprascripia pecia de terra 
inlroire. el cui uoluerilis dare in ueslra sii poleslale. Post obi (uni 
nostrum uel filiis noslris. in ius el dominium ecclesie uestre reuer- 
tatur cuius est proprielas. Vnde sic placet el bec pelicio nostra el 
hunc libellum scriptum el manibus ueslris firmatimi nobis conlra- 
dere iubeatis. el alium similem a nobis factum uel a leslibus robo- 
ralum uobis prò munimine ecclesie uestre tradimus conseruandum 
Facto pelilorio mense decembris. indicione. x. Imperante domino 
nostro Olo (ìlio oloni imperaloris in Italia anno, n ('). indicione 
isla feliciler. 
f Johannes episcopus in hoc libello subscripsit. 

Irs palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Guilielmus luius. Oglerius uenlus. Vgo index, laudauerunl 
hoc exemplum eam uim el auctorilalem oblinere. sicul exemplar 
ad quod hoc scriptum fuil. Hanc laudem ideo fecerunl quia libelli 
isli erant scripli in diuersis carlulis inuelerati penilusque desimeli. 
Set ut ne horum amissione iura curie perderenlur. singulariter 



(*) Di Gesù Cristo 9!)7, nel dicembre del quale però era già in corso l'in- 
dizione li.* 



( 229 ) 

cinque libellum oblinenli {illuni) petiuere. Is igilur consulibus dalis. 
libellum oslensum suum fuisso quisque futi professus. Quibus dili- 
genler audilis. nil bic anellini uel diminulum fuisse cognouerunl. 
Millesimo cxliih mense Jenuarii indicione vi. 

UIVDE SUPRA. 

Cvm Cum Peto defensoribus sacro sanclc Januensis ecclesie. Vbi 
preesl domnus oberlus episcopus. Vii nobis Rolandns presbiter el 
bruningo germanis una cum fdiis masculis. el qualis sine be- 
rede morliuis fueril de infrascriplis allei- succedal. Tilulo condi- 
cionis locare nobis iubealis pelimus Ires porciones de molendino 
iuris ueslre ecclesie Sancii Syri in loco el fundo molaciana. una 
cum aqua duclili suo. el est posilus in fluido ucsano prope lacus 
draconario. el istas Ires porciones de molendino ad quarto red- 
dendo in donnicalo per duo tempora in anno, id esl in pascha aul 
in natale domini, et ueniat in poteslate suo donnicalo. cannauario 
de donno episcopo, de reliquas Ires porciones que exierint de mo- 
lendino exccplo quarto facianl isti germani uel suorum heredum 
quicquid eis fueril oportunum. Ila tamen ut inferamus uobis uel 
successoribus uestris per unumquemque annum pullos duos el azi- 
mas duas. Spondimus in dei nomine atque promiltimus in infra- 
scriplo molendino inlroire et meliorare. el quarlo quod superius 
legitur ecclesie uestre uel successoribus ueslris prò islo tempore in- 
ferre. Quod si minime fecerimus de quo superius repromillimus. 
tunc liceal uos uel successoribus uestris in islo molendino inlroire. 
et cui uoluerilis dare in ueslra sit poteslate. Post obilum nostrum 
uel filiis noslris uel heredum nostrorum in ius el dominium sancte 
ecclesie reuerlalur cuius est proprietas. Vnde sic placet hec pelicio 
nostra el hunc libellum scriptum el manibus ueslris firmalum a 
nobis conlradere iubealis. Facto pelilorio mense marcii indicione. xi. 



( 230 ) 

Anno iti) incarnacione domini nostri ihesu elitisti Millesimo sepUia- 
gesimo quinto (*). iudicione isla felicitar. 

f Obcrliis episcopns in hoc libello subscripsil. 

In palacio Janncnsis Archiepiscopi. Consnlcs Oglcrins uonlus. Vgo 
iudex. Bonus nasallns de odone. Gniliclmns Insins. landanernnt 
hoc excniplnm eam nim et anclorilalcni obtincre. sicul esemplar 
ad quod hoc scriptum fuit. liane laudem ideo feccrunt quia libelli 
isti eranl scripli in diuersis carlulis inuelerati penilusque desimeli. 
Sei, ni ne horum amissionc rara curie perderenlur. singulariler 
cuique libellum obtinenli illuni peliuere. Is igilur eonsulibus dalis. 
nìl hic auclum nel diminulum fuisse cognouerunl. Diligenter audilis 
libellum ostcnsum suum fnisse quisque fuit professus. 

Millesimo cxliiii mense Jenuarii iudicione vi. 

L1BELLUS RUBALOI FILM RAINALD1 SAISCTI SYR1 ET ANSALDI 
FILII ALBERTI DE POIO. ET ENRICI EIUS FRATRIS. ET DE ALIIS CONSORTIBIS. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preest domnus Obertus episcopns. uli nobis Andrea cum fìliis ma- 
sculis. et si unus ex nobis sine herede mortuus fuerit. unus alle- 
rius succedat. Tilulo condicionis locare nobis iubealis. pelimus res 
iuris ecclesie ueslre Sancii Syri que posila esl in loco uesano locus 
ubi dicilur poio. id sani casis. uineis. fìcelis. cannetis. pomelis. ro- 
borelis. pelimus duas porciones de islo manso. omnia el in omnibus 
plenum et uacuum in integrimi, coherel pelimus (sic) prò cosla de 

(*) Il solo mese, che in questo come negli altri libelli si enuncia, senza 
l'indicazione del giorno, lascia in dubbio se l'instrumenlo appartenga più 
all'anno comune 1074, al quale veramente spellerebbe, se fosse fallo prima 
del 24 marzo, che al 1075, cui dovrebbe assegnarsi, se convenuto nei giorni 
posteriori. A niuno però di tali anni si addice l'indizione H. 3 ; perchè nel 
marzo del 1074 correva la 12." , e nel marzo 1075 la lo? 



( 231 ) 

siluesli'O ad semila que pergil ad pelra asinaria descendenle ad uia 
publica quo pergil a castello uenienle prò erosa usque in figariolo. 
et fine casale de le castagne ascendente prò uia erosa de man 
sionc de azo eorlexano usque in uia que pergil ad pelra asinaria. 
el pelimus in fìgario mea porcionc de terra el de caslaneis. et ficus, 
ci uineas. de superiori capile pialo donnicalo. ci pelimus mea libel- 
laria a la barca, ab imo lalcre line fossato da le fontanelle, de snblus . 
nia que pergil a le lane usque in riua de castagna per fines cosla 
mentente de cauriolelo. Ab alio latere fine terra cunizonis uenicnle 
in fossato da le fontanelle, el in caualile. el pelimus in ca libellaria 
ascendente prò cosla inuestila usque in scnlerio qui pergil a foniamo 
uenienle prò uia que pergil a pralo de eunrado. Ilcrum pelimus 
mea libellaria in olicelo, quantum mihi obuenil per conquistimi da 
parte amalbcrlo et de fìliis suis. el quarlam porcionem de ro- 
mano in islo loco olicelo, de inlus uel de foris. El pelimus mea 
libellaria que mihi obuenil da parie socero meo. omnia el in om- 
nibus in islo loco olicelo, de inlus ci de foris. ci a le caslagne. 
quantum mihi obuenil da parie mea et de amalberlo. ci de ro- 
mano, omnia el in omnibus plenum et uacuum. in inlegrum. una 
cum (exitus) earum in inlegrum. el in roncallo pelimus casis. uineis. 
fieelis. pomelis. oliuelis. salelis. cannelis. roborelis. de sublus uia 
publica que pergil a lo prado descendenle prò fossato usque in 
pelra rolunda. de superiori capite uenienle in libellaria mea de- 
scendenle prò erosa usque in uia que pergil a Sanclo Syro. pelimus 
in isla fines quantum mihi obuenil per conquistimi da parte ro- 
mano el amalbcrlo. el in panigale. pelimus mea libellaria. omnia 
sopra mcdielatc. ab uno latere libellaria de mainardo. de superiori 
capile terra leuzo descendenle prò cosla inucslila in terra de io- 
hannia descendenle prò cosla in libellaria da Io monte, usque in 
l'ossalo qui pergil a pelra asinaria. Ilcrum pelimus mea libellaria in 
faidallo. omnia sexla porcionc. el alia sexla porcionc da parte amal- 
bcrlo. el quarta de romano, pelimus campis, pratis. siluis. gerbis. 



( Tòt ) 

Collis el indiuisis. omnia et ex omnibus plenum et uaciiutn in in- 
tegrimi una cum cxitis earum. El non habeamus potestalem ue- 
nundare nec alienare nisi in famulis Sancii Syri. Ita larnen ut in- 
feramus uobis liei successori bus ueslris exinde pensionem dena- 
rios. il. per unumquemque annum. Spondimus in dei nomine 
atque promiltimus in suprascriptis rebus inlroire. el meliorare. el 
pensionem ecclesie ueslrc uobis uel successoribus uestris inferre. 
Quod si minime feccrimus de quo superius repromillimus. lune 
liceal uos uel successoribus ueslris (in suprascriptas res inlroire. 
el cui uolueritis dare in ueslra sii polestate). post obitum nostrum 
uel filiis nostris. in ius et dominium ecclesie ueslre reuerlatur 
cuius est proprielas. Vnde sic placet hec pelicio nostra hunc libellum 
scriptum et manibus ueslris firmatimi nobis conlradere iubealis. et 
alium similem a nobis factum uel a leslibus roboratum uobis prò 
munimmo sanclc ecclesie ueslre Iradimus conseruandum. Facto pe- 
lilorio mense iulii indicione. xv. Anno ab incarnacene domini no- 
stri ibesu christi Millesimo sexagesimo n ('). indicione isla feliciler. 
f Oberlus episcopus in hoc libello subscripsit. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Oglerius uenlus. Gui- 
lielmus lusius. Bonus uasallus de Odone. Vgo index, laudauerunt 
hoc exemplum cani uim el auclorilatem oblinere. sicut exemplar 
ad quod hoc scriptum full. Hanc laudem ideo fecerunt. quia libelli 
isii eranl scripli in diuersis carlulis inuelerali penilusque desimeli. 
Set ut ne horum amissione iura curie perderenlur. singulariler 
cuique libellum oblinenli illuni peliuere. Is igilur consulibus datis. 
libellum oslensum suum fuissc quisque fuil professus. Quibus dili- 
genler audilis. nil hic auclum uel diminulum fuissc cognouerunl. 

Millesimo, cxlhii mense Jenuarii indicione vi. 



(*) Qui l'anno ab incarnacione viene confuso coli* anno comune; corrispon- 
di'ndo veramente al IOb'2 l'indizione 15/ 



( 235 ) 

LIBEUUS UiNIKAISCI DE CUDULA ET SOCIORUM EIUS. 

Cvji Cuin Pelo dcfensoribus sacro sancle Janueiisis ecclesie. Vbi 
preesl donnus tbcodulfus episcopus. Vii nobis urso famuli Sancii 
Syri cum uxore el fìliis masculinis in una medielale. martino si- 
mililer famulo Sancii Syri cum uxore el fìliis masculis in aliam 
medielalom. ci si unus ex nobis sino herede morluus fueril unus 
allerius succcdal. Tilulo condicionis locare nobis iubealis pelimus rebus 
iuris ecclesie (uesfre) quc posile suol in Sanclo Syro emiliano, id esl 
casa, uineis. caslanelis. saleclis. campis. siluis. el pascuis. Fines uero 
de islis rebus, de uno lalere fine fossado crosso descendenle in ue- 
sano. ab alio lalere fine fossado lurbido. de superiori capile fine (erra 
donnicala. de suplus fine fluido uesano. tantum pelimus nos de isla 
casa el rebus infra istas fines. omnia quarta diuisione. de quantum 
anlca lenuil leo qui dicilur mal iudica. ci quicquid hodie tenere ui- 
sus fuil marlino ci berga iugales. omnia ex integrimi una cum 
exilis earum. et dum aduixeril godeprandus omnia mcdielas de islis 
rebus in sua sii poleslale usufrucluandi non alienandi. Et unquam 
in tempore infrascriplis seruis uel fìliis eorum de seruicio Sancii 
Syri aliquando subslracli fuerinl. reuerlenlur prefale res in predicla 
ecclesia, el non haheamus poleslalem uenundare nec alienare nisi 
in semi donnicali Sancii Syri. Ila tamcn ut inferamus uobis uel 
successoribus ueslris per unumquemque animili pensionem dena- 
rium. i. Spondimus in dei nomine alque promillimus islis rebus 
meliorare et colere, et pensionem ecclesie ucslre uobis uel suc- 
cessoribus ueslris per unumquemque annum inferre. Quod si mi- 
nime fecerimus de quo superbis repromillimus. lune ficcai uos 
nel successoribus uestris in islis rebus inlroire. et cui uolucrilis 
dare in ucslra sii poleslale. Post obilum nostrum uel fìliis nostris. 
in ius ci dominium sancle ecclesie ueslrc reucrtalur cuius esl pro- 
piiclas. Vnde sic placet bec pelicio unum el iluobus illis O scriplis 

(*) Forse devo emendarsi ; unum p.i duobm libellis, 



( 234 ) 

et manibus ucslris Qrmalum rtobis conlraderc iubeatis. el alium si 
milem a nobis faclum uel a leslibus roboralum uobis pio mimi 
mine sancle ecclesie ueslrc Iradimus conseruandum. Facto p&itorio 
incnsc iunii. indicione xm. Regnanlibus dominis nosiris berengario 
ci adelberlo fìlio eius. Anno, v (*). indicione isla feliciler. 
f Theodulfus ppiseopus in hoc libello subscripsil. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules J3onus uasallus de 
odone. Guilielmus lusius. Oglerius nenlus. Vgo iudex. laudauerunl 
hoc exemplum eam nini el auclorilatem oblinere. sicul cxemplar 
ad qnod hoc scriptum fuit. liane laudem ideo fecerunl. quia libelli 
isli erant scripli in diuersis carlnlis inuelerali penilnsque desimeli. 
Sei ut ne horuni ainissionc iura curie perderenlur. singulariler 
cuique libellum oblincnli illuni petiuere. Is igilur consulibus dalis. 
libellum oslcnsuin suum fuisse quisque fuit professus. Quibus dili- 
genter audilis. nil lue auclum uel di mimi tu m fuisse cognouerunt. 

Millesimo cxliiu mense ienuarii indicione vi. 

LIBELLUS IOHANMS ALPHER1I DE ALLEO ET DE 1LLIS DE I1ANEDO. 

DE I0HANNE ET OBERTO. ET DE PETRO STR ARILA. ET FRATRE SUO. 

ET SUORUM CONSORTUM. 

ISTE EST LIBELLUS DE UALLE BONA. 

Cvm Cum Pelo del'ensoribus saero sancle Januensis ecclesie Vbi 
preesl donnus Conradus episcopus. Vii nobis martino laborante el 
Johannes el Andreas et martino. Johannes germano suo. Andrea et 
adelberlo el bonizo. una cum fìliis noslris masculis. el si unus ex 
nobis sine herede morluus fueril unus allcrius succcdal. Tilulo 
condicionis locare nobis iubeatis. pelimus res iuris ecclesie ueslre 
Saneli Syri. mansos scilicel Ires. in uilla quo dicitur ualle bona, 

(*) Pi Gesù Cristo D55. 



( 255 ) 

eoherel eis de una parie eosla delicata, ex alia parie l'ossalo maior 
qui dicilur lacns scurus. de superiori capite pausalorium et mediana 
aia. de subleriore (lumen lauanic. infra islas cohereneias omnia pe- 
lìmus casale de iolianne brazamontc. pclimus plenum et uacuum 
in integrimi, simul cimi perlinenliis et exilibus eoruni. hoc sunl 
casis. uineis. iicelis. caslanelis. roborclis. omnia que lenuerunl do- 
minicus et marlinus balicau. frater eius urso. domninus et siluera- 
dus. in integrimi, pelimus lerciam porcionem de lazuli. hoc sunl 
casis. uineis. ficelis. caslanclis. omnia que lenuerunl dominicus et 
marlinus el urso. Cobercl ei de una parie fau frigido, de alia parie 
fluido lauania. A lercia parte costa de cerreceda. de quarta parte 
fossato de aqua bona, omnia simul cum perlinenliis et exilibus 
cornili. Iterimi pelimus mediclalem de monte ubi dicilur rozi. hoc 
sunl campis el pascuis. Coherel ei da una parte uia publica. ex 
alia parte riua de porcile, ex lercia parie costa de corallo, a quarta 
parte fluuio lauania. Infra islas coherenlias omnia quantum lenue- 
runl dominicus et marlinus el consanguinei illorum in omnibus 
supradiclis tacis simul cum perlinenliis el exilibus eorum in inle- 
grum. El non habeamus polcsiatem nec licenliam uendere nec do- 
nare nec alienare nisi in famulo Sancii Syri donnicalo. qui lalem 
obedienliam et seruitium sancle ecclesie ueslre colidie faciat. ci red- 
dilum quale nos facere solili sumus el uobis ueslrisque successo- 
ribus. Ila lamen ut inferamus uobis uel successoribus ueslris exinde 
pensionem per unumquemque annum. denarios. vi. Spondimus in 
dei nomine alque promillimus suprascriplas res meliorare. el pen- 
sionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus ueslris per unum 
quemque annum inferro. Quod si minime fecerimus de quo supe 
rius repromillimus. lune liceat uobis uel successoribus ueslris in 
suprascriplas res inlroirc. el cui uoluerilis dare in ueslra sit pole- 
slale. Posi autem obitum nostrum uel filiorum noslrorum in ius el 
dominium sancle ecclesie (ueslre) reuerlalur cuius est proprielas= 
Ynde sic placet lice pelieio nostra et hunc iibellum scriptum el 



( 230 ) 

manus ueslra firmatimi nobis eonlradere iubeatis. et alimi umile 
a nobis factum nel a leslibus roboratum uobis pio munimmo miete 
ecclesie (ueslre) Iradimus conseruandiim. Facto petilorio mense ma- 
dio indicione seplima. Imperante domino nostro cunrado in ilalia 
anno lercio decimo in. indicione isla felicilcr. 
f Conradus episcopus in hoc libello subscripsil. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Guilielmus lusius. Oglerius uenlus. Vgo iudex. laudauerunl 
hoc exemplnm eam uim et auclorilalem obli nere, situi esemplar 
ad quod hoc scriptum fuil. liane laudem ideo fecerunl quia libelli 
isti crani scripli in diuersis carlulis inueterali pcnilusque dcslructi. 
Set ut ne horum amissione iura curie perderenlur. singulariler 
cuique libcllum oblinenli illuni peliuere. Is igilur consulibus dalis. 
libellum oslensum suum fuisse quisque fuil professus. Quibus dili- 
genler audilis. nil hic auclum uel diminulum fuisse cognouerunl. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione w. 

LIBELLUS IOHANNIS RIKI DE CASTEGNA. 

Cvm Cum Polo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie, ubi 
prcesl domnus Ihcodulfus episcopus. Vii nobis uenerio. leo el mar- 
tino germanis cum fili is noslris masculis (et) feminis. Et si unus ex 
nobis sine hcrede morluus fuerit unus allerius succedal. Tilulo 
condicionis locare nobis iubealis. pelimus lerras iuris ecclesie ue- 
slre Sancii Syri que posile sunl in uallc bisanni a Sanclo Syro 
emiliano el locus ubi nominatili" olicelo, id esl casa, uineis. ficetis. 
salelis. siluis el pascuis. Fines uero de prediclis rebus, fine fossado 
eroso desccndcnle in ucsano propc riuo lurbido. do superiore ca- 
pilo fine Ione in donnicalo. Tantum pelimus nos germani quantum 

(') Di Gesù Cristo 1030. 



( 237 ) 

anlea leouil besauus nosler lupo ci pelrus Raulalo una cura exilus 
earum. Pelimus nos in suprascriplo loco Sanclo Syro emiliano 
(erra iuris de infra scripta ecclesia, id esl casa, uincis. pascuis. ple- 
num el uacuum. Oclaua diuisione de quantum anlea lenuit famulo 
Sancii Syri de isla ecclesia, et nobis contangil una cura exilus ca- 
rimi, medielate de terra laboraloria el uincola (*). el arbores frucli- 
feros super se habeiilc que dicilur fossato rio turbido. Fincs uero 

de ipsis. fine fossado de carrica. et limido {lacuna) desccn- 

denle in laco rot lindo, infra islas fincs omnia medielate. Pelimus 
nos .terra laboraloria que est posila in monte Sancii Syri ubi nomi 
nalur cuniole. Et esl ipsa terra fine cabrioleto ci clapa de prouagi- 

nelo. el uia publica usque (lacuna) terra laboraloria omnia 

ex integrimi, pelimus (lacuna) de isla ecclesia que posila 

esl in ualle pulcifera locus ubi dicilur ponte decimo, id est casis. 
campis. siluis. el pascuis. Fincs uero de predictis rebus, de superiori 
capile fine cosla descendenle per fonlanelle ad affrico, et campo de 
pad u le usque in porcifera. fincs ualle calda descendenle in porci- 
fera. Tanlum pelimus infra islas fincs quantum lenuit Johannes lauan- 
dario una cum exilus earum. ci nobis contangil de consorle noslro. 
tanlum pelimus in islis locis singulis quantum nobis conlingit de 
inler fratres. el non habeamus poteslalem uenundarc nec alienare 
nisi in famulis Sancii Syri indonnitali, ila (amen ul inferainus 
nobis uel successoribus ueslris per unumquemque annum pensio- 
nem denarium. i. Spondimus (in Dei nomine alque) promillimus 
islis rebus meliorare el colere, el pensionali ecclesie ueslre uobis 
uel successoribus ueslris inferro per unumquemque annum. Quoti 
si minime fecerimus de quo superbis rcpromiltimus. lune liceal 
uobis uel successoribus ueslris in suprascriplas ics inlroire. ci cui 
uoluerilis dare in nostra sii potcslale. Post auleni obilum nostrum 
nel filiorum noslrorum in ius el dominiuni sauclc ecclesie ueslre 

(*) l'orse ha da leggersi uineala 



( 238 ) 

reuerlaiur cuius csl proprielas. Vnde .sic (dacci lice peticio nostra 
el hunc libellum scriptum et manu uesira firmalum nobig contattiere 
iubeatis. et aliud simile a nobig faelurn nel a (eslibug roboratum 
uobig prò immimine sancte ecclesie uestre tradimus conseruandum. 
Faclo pelilorio mense februarii indicione nona. Imperante domino 
nostro Otto, el ilem olio filio cius regnante in ilalia Anno . . . ("). 
f Theodulfns episcopus in hoc libello subscripsit. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Guilielmus lusius. Ogleriua ucnlus. Vgo iudex. laudauerunl 
hoc exemplum cam uim et auclorilalem oblinere. sicul exemplar 
ad quod hoc scriptum fuit. liane laudem ideo feccrunt. quia libelli 
isli eranl scripti in diuersis carlulis inueterali penilusque deslrucli. 
Sei ut ne horum amissionc iura curie perderenlur. singulaiilcr 
cuique libellum oblinenti illuni peliuere. Is igiltir consulibus dalis. 
libellum ostensum suum fuisse quisque fuit professus. Quibus dili- 
genler audilis. nil hic auclum ucl diminutum fuisse cognouerunl. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

LIBELLUS GISELBERTl ZAMBAZARI ET CONSORTUM. 

Cvm Cuna Pelo defensoribus sacro sancte Januensis ecclesie. Vbi 
preesl donnus Oberlus episcopus. Vti nobis marcus cum filiis el lìlie 
mee. el si unus ex nobis sine herede morluus fuerit. unus allerius 
succedal. Titillo condicionis locare nobis iubeatis pelimus res iuris 
ecclesie uestre Sancii Syri. que posile (sunl) in ualle uesano locus 
ubi dicilur sambazario. Id est massarizio unum. Id est casa, uinea. 
lìcelis. saleclis. cannelis. roborctis. caslanelis. campis. et pascuis. 



(*) L'indizione 9. 11 , e gli altri dati cui si accenna nel presente libello, ci 
insegnano che il medesimo si ha da ascrivere all' anno di Gesù Cristo 966 
'plinto dell'impero di Ottone I e del regno di Ollone il. 



( 259 ) 

Fines nero de supradiclo massarizio. de super fine uia quo pergit 

a Sanclo Syro. de una parie fine fossadello qui descendil in prato 

donnicato. de alia parte fine maceria ci uia qua uadit ad fonlanico 

couerclala descendentc prò fossadello qui pergit a molendino de 

madalberlo. et de sublus fine fossado de islo molendino. Infra islas 

fines et coherenlias omnia et in omnibus pelimus. el quantum ad 

massarizium perline!, una cimi exilu suo. el non babeamus pole- 

slalem uendere nec alienare Disi in famulis Sancii Syri de molaciana. 

Ila (amen ul inferamus uobis ucl successoribus uestris exinde pensio- 

nem per unumquemque annum denar. . . (lacuna). Spondimus in dei 

nomine atque promillimus in suprascriplas res (inlroiré) meliorare et 

colere, et pensionem ecclesie ueslre uobis nei successoribus uestris 

per unumquemque annum inferre. Quod si minime fecerimus de quo 

superius repromillimus. lune liceal uos uel successoribus uestris in 

suprascriplas res inlroiré. et cui uoluerilis dare in ueslra sii po- 

leslate. Posi obitum nostrum uel filiis nostris in ius et dominium 

sancle ecclesie ueslre reuerlalur cuius esl proprietas. Vnde sic placet 

hec pelicio noslra. et hunc libellum scriptum el manus ueslra fìr- 

malum a nobis conlradere iubeatis. el alium similem (a nobis) 

faclum uel a leslibus roboralum uobis prò munimine sancle ecclesie 

ueslre tradimus conseruandum. Facto pelitorio mense oclubris. 

Indicione vm. Imperante donno nostro sccundo henrico in italia 

anno, vii (*). Indicione suprascripla feliciler. 

Ego oberlus episcopus subscripsi. 

In palacio Januensis Àrcbiepiscopi. Consules Oglerius uenlus. Gui- 
lielmus lusius. Vgo iudex. Bonus uasallus de Odone, laudauerunl 
boc exemplum cani uim el auctorilalem oblinere. sicul exemplar 
ad quod hoc scriptum fuit. liane laudem ideo fecerunl. quia libelli 



(*) Di Gesù Crislo 10b3. ncll'ollobrc del quale però correva solamente l'in- 
dizione 7. 1 



( 240 ) 

isti erant scripli in diuersis earlulis inueierali pcnitusquc destinili 
Set ut ne horum amissione iura curie pcrderenlur. nngnbrifer 
cuiqne libcllum oblinenli illuni peliuere. Is igilur consulibus dalis 
libellum oslensuin suum fuisse quisque fuil. professus. Qnibns dili 
genter auditis. nil Ine niiclum uel diminuiurn fuisse cognouerunl. 
Millesimo cxliiii mense iennarii indicione vi. 

LINDE SUl'fiA. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sanele Januensis ecclesie. Vbi 
precst donnus iohannes episcopus. Vii nobis odo cum filio meo. et 
si unus ex nobis sine berede morluus fueril unus allerius suceedal. 
Titillo condicionis locare nobis iubealis. pelimus res iuris ecclesie 
ueslre Sancii Syri que posila esl in ualle uexano. in loco ubi di- 
eilur sambazario. Id esl massaricio unum. Id esl casa, uinea. fìcelis. 
saleclis. cannelis. roborelis. caslanelis. campis et pascuis. fìnes nero 
de suprascriplo massaricio. desuper uia que pergit a Sanclo Syro. 
de una parie fine fossadello qui descendi t in pralo donnicalo. El 
de alia parte fine maceria, el uia que uadit in costa, et uia que 
descendil in molendino de madalberìo. Et de subtus fine fossado de 
suprascriplo molendino. Infra istas fìnes el coherenlias omnia el in 
omnibus pelimus. el quantum ad massaricio perline!, una cum exilu 
suo. El non habeamus poleslalem uenundare nec alienare, nisi tan- 
tum usufrucluandi non alienandi. Ila tamen ut inferamus uobis uel 
successoribus uestris exinde (pensionem) per unumquemque annusi 
denarium. i. Spondimus in dei nomine alque promillimus in supra- 
scriptas res (inlroire) meliorare el colere, el pensionem ecclesie 
ueslre uobis uel successoribus uestris per unumquemque annum 
inferre. Quod si minime fecerimus de quo superius repromiltimus. 
lune liceal uos uel successoribus uestris in istas res inlroire. el 
cui uoluerilis dare in ucslia sii potcslale. Post obitum nostrum 
uel fìliis noslris in ius et dominium sancle ecclesie ueslre reuer- 



( 241 ) 

lalur euìus osi proprielas. Vnde sic placet lice peticio nostra et hunc 
libellum scriptum et manus uestra firmatimi a nobis contradere 
iubcalis. et aliuni similem a nobis factum uel a leslibus roboralum 
uobis prò munimine sancle ecclesie uestre tradimus conseruandum. 
Facto pelilorio mense oclubris indicione quintadecima. Imperante 
donino nostro benrico iu ilalia Anno lercio (*). indicione infrascripla 
felici ter. 
f Johannes episcopus in boc libello subscripsil. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Guilielmus lusius. Oglerius uenlus. Vgo index, laudauerunt 
hoc cxemplum eam uim et auclorilalem obtinerc. sicul exemplar 
ad quod hoc scriptum fuil. liane laudem ideo fecerunl quia libelli 
isti erant scripli in diuersis cartulis inueterali penilusque desimeli. 
Sei ut ne horum amissione iura curie perderentur. singulariler 
cuique libellum oblincnli illuni peliuere. Is igilur consulibus dalis. 
libellum oslensum suum fuisse quisque fui! professus. Quibus dili- 
genler audilis. nil hic auclum uel diminulum fuisse cognouerunl. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

LIBELLUS ANDREE GALLINE ET CONSORTUM. 

Cvji Cimi Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preesl donnus Johannes episcopus. Vii nobis iobannes cimi uxore 
el filiis noslris masculinis famuli Sancii Syri. et si unus ex nobis 
sine herede morluus fueril unus allerius succeda!. Titillo condicionis 
nobis locare iubealis. Pelimus res iuris ecclesie uestre Sancii Syri 
que posila esl in ualle lauania locus ubi dicilur monte final. Esl 
massarizio uno. id est casa, uinea. caslanelo. cerreto, pralis. saleclis. 
campis. siluis el pascuis. tantum pelimus nos de suprascripto 

(*) Di Gesù Cristo 1010. 



( 242 ) 

massari/io. quantum antea lenuil aldeprandiu arebipresbiler de ini<:i 
fralros ci consorles noslros. unn cnm exilis carum. Scatico et alpia- 
lico in donnico sii, reserualum. Et non habeamus poleslatcm uenun 
dare ncc alienare nisi in famulis donnicali Sancii Syri. Ila lamcn 
ul infcramus uobis nel sucecssoribus ncslris per unumqiiemquc 
annum. denarium. i. Spòndimus in dei nomine alque promitlimus in 
suprascriplas res (inlroirc) meliorare ci colere, el pensionem ecclesie 
ueslre nobis nel sucecssoribus ncslris per unumquemque annulli 
inferre. Quod si minime fecerimus de quo superbis repromillimus. 
tunc liceal uos uel successores ucslros in suprascriplas res inlroirc. 
ci cui uoluerilis dare in ucslra sii polcslale. Posi obilum nostrum 
nel filiis noslris in ius ci dominium sancle ecclesie ueslre reuerlalur 
cuius est propriclas. Vnde sic placet hcc pelicio nostra, bunc libel- 
lum scriptum ci manus uestra fìrmalum a nobis conlradere iubealis. 
el all'uni simile a nobis factum uel a leslibus roboralum uobis prò 
muniminc sancle ecclesie ueslre Iradimus conseruandum. Facto pe- 
lilorio mense marcio indicione. xi. Imperante donno nostro Olio in 
Italia anno u (*). Indicione isla feliciler. 
Johannes bumilis cpiscopus in boc libello subscripsil. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Guilielmus lusius. Vgo iudex. Oglcrius ucnlus. laudauerunl 
hoc exemplum eam uim et auclorilalem oblinere sicul cxemplar 
ad quod hoc scriptum fuit. Hanc laudem ideo fecerunt quia libelli 
isti erant scripli in diuersis carlulis inuelerali penilusque deslrucli. 
Sei ut ne horum amissione iura curie perderentur. singularilcr 
cuique libellum oblinenli illuni peliuere. Is igitur consulibus dalis. 
libellum oslensum smini fuisse quisque fuit professus. Quibus dili- 
genlcr audilis. nil hic auclum uel diminulum fuisse cognouerunt. 

Millesimo cxlihi mense ienuarii indicione vi. 

O Di (ìesù Crislo 9!)8 



( 245 ) 



INDI. SITUA. 



Cvm Cam Pelo defensoribus sacro sancle Janucnsis ecclesie uhi 
prcésl donnus Johannes episcopns. Vii nohis Johannes et martino et 
germanis famuli Sancii Syri. una cum uxore el filiis. el si unus ex 
nohis sine heredc mortuus fuerit unus alterare succeda!. Titillo con- 
dieionis locare nohis iuhealis pelimus (erra iuris ecclesie ueslre 
Sancii Syri que est posila in eodem loco Sanclo Syro emiliano, locus 
uhi dicitnr costa de seluestro. da uno lalere terra de iohanne scrizo. 
de alio lalere lihcllaria de pelro ci de leo de lo monte, de supteriore 
(capile) uia puhlica. de superiore capile qui per gì t a panì- 
gale. infra islas fines omnia pelimus in integrimi una cimi exilu 
suo. scalico el alpialico in donnico reseruato. Ila (amen ut infera- 
mus uohis uel succcssorihus uestris pensionem exinde per unum- 
quemque annum dcnarium. i. et non habeamus liccnliam supra- 
scriplis rebus alienare nisi in famulis Sancii Syri. Spondimus in 
dei nomine alque promillimus suprascriplas res meliorare el colere, 
el pensionem ecclesie ueslre uobis uel succcssorihus uestris per 
ununiqucrnque annum infcrre. Quod si minime feccrimus de quo 
superius reproniillimus. lune liceal uos uel successoribus uestris 
in suprascriplas res inlroire. et cui uoluerilis dare in uestra sii po- 
leslale. Posi ohiluni nostrum uel filiis noslris. in ius et dominium 
sancle ecclesie ueslre reuerlalur cuius est proprielas. Vnde sic placet 
hec pelicio nostra el hunc libcllum scriptum el manus uestra fìr- 
malum nohis conlradere iuhealis. ci albini similem a nobis factum 
uel a leslibus roboralum uobis prò munimine sancte ecclesie ueslre 
tradimus conscruandum. Facto petilorio mense februarii. indicione v. 
Anni domini nostri ihesu eh risii nongentesimo nonagesimo secundo. 
indicione suprascripla feliciler. 

f .Johannes humilis episcopns in hoc libello subscripsit. 



iti 



( 244 ; 

In palacio Januensfs Archiepiscopi. Constile-, Vgo index. Guiliel- 
mus lusius. Bonus uasallus de odono. Oglerius uentus. laudaucriiut 
hoc exemplum cam nini et auclorilalem oblfoere. sicul esemplar 
ad quod hoc soripluni fuil. liane laudem ideo fecerunl. quia libelli 
isli eranl scn'pli in diuersis carlulis inueterali penilusque desimeli. 
Set ut ne horum ainissione iura eurie perdcrenlur. singulariler 
cuique libcllum obtinenli illuni peliuere. Is igilur eonsulihus dalis. 
libellum oslensum suum fuisse quisque fuil professila. Quibus dili- 
gentér audiiis. nil hic anelimi nel diminulum fuisse cognouerunf. 

Millesimo cxi.iiii mense ienuarii indicione vi. 

LIBELLUS OBERTI BARONI ET OBERTI CALCANEI ET FKATRIRUS Ell'S. 
ET FILIE RUSTICI CARESTOSE ET KRATR1BUS EILS ET CONSORTIBUS. 

Cvn Cum Pelo defensoribus sacro sancte Januensis ecclesie. Vhi 
preest domnus Conradus episcopus. Vii nobis carentosa una cum 
filio et fìlie sue. et si unus ex nobis sine hcrede morluus fueril 
unus allerius succedat. Titillo condicionis locare nobis iubealis pe- 
limus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri qui posila est in mola- 
ciana, locus ubi nominalur lanelo. id est lercia porcione de manso 
qui fuil de iohannes de paulo. casis et uineis et caslanelis. omnia 
et ex omnibus plenum el uacuum suprascripla lercia porcione in 
inlegrum. ci pelimus pecia de uinea et fìgario cum omnibus suis per- 

linenliis in integrimi, et campo uno in caualille. da buno lalere 

desuper terra quartarenlia. de sublus uia publica qui pergit ad 
libellaria de ursicino. da balio lalere Iibellaria de rustico, una cum 
cxilu suo. Spondimus in dei nomine alque promillimus in supra- 
scripfas res introire. et meliorare el colere, el pensionem ecclesie 
ueslre uobis nel successoribus ueslris inferro per unumquemque 
annum denarios. n. Quod si minime fecerimus de quo superbis 
repromillimus. lune liceal uobis nel successoribus ueslris in supra- 
scriplas res introire el meliorare el colere (sic), el cui uoluerilis dare 



( 245 ) 

in ucslra sii poleslale. Post obidim nostrum nel filiis noslris in ius el 
dominimi) sancle ecclesie uesire rcuerlalur cuius est proprietas. Vnde 
sic placet hec pclicio nostra hunc libellum scriptum et manus no- 
stra fìrmalum nobis contradere iubeatis. et alium simile a nobis 
l'aduni uel a leslibns roboralum nobis prò munimine sancle ecclesie 
nostre Iradimus consernandum. Facto petilorio mense marcii. Anni 
ab incarnacione domini nostri ihesu cbrisii Millesimo ocluagesimo. vi. 
indicione suprascripla (sic) feliciler. 

f Conradus episcopns in hoc libello subscripsil. 

Iti palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Oglerius uentus. Gui- 
lielmus Iusius. Bonus uasal.'us de odone. Vgo iudex. laudauerunl 
hoc exempluin eam uim el auclorilatem oblinere. sicul exemplar 
ad quod hoc scriptum fuil. Hanc Iaudem ideo fecerunt quia libelli 
isli eranl scripli in diuorsis oartn lis inuelerali penilusque desimeli. 
Sei ul ne boi uni amissione ima curie perderenlur. singulariler 
cinque libellum obtincnli illuni peliuere. Is igilur coiisulibus dalis. 
libellum ostensum smini fuisse quisque fuil professus. Quibus dili- 
genler audilis. nil hic anelimi uel diminutum fuisse cognouerunt. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

LIBELLUS UXORIS GUANDALINI IOCULATORIS CUJ1 SUIS COXSOltTIBUS. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 

preesl donnus Johannes episcopus. Vìi nobis madelberto 

(lacuna) cum germanis meis famuli Sancii Syri. cum uxore et filiis 
noslris. el si unus ex nobis sine herede morluus fueril. unus allerius 
succedal. Tilulo condicionis locare nobis iubeatis pelimus res iuris 
ecclesie uestre Sancii Syri. quo posila est in ualle uexano. locus 
ubi dicilur olixelo. id est casa, uineas. ficelis. saleclis. pralis. ca- 
slanelis. cannelis. Fincs nero de iam diclas res diclas (sic), de 
huiio lalere fino fossado de olixelo. da balio lalero fino uia de fasce 



( 246 ) 

concorrenle in uia publica. concorrente in costa descendentc in fluuio 

ucsano. de superiori capile fino uia quo pergit ad ecclesia de man 
sione madelberli usque in fontanella ci usque in uia pubKea. I)<- 
sublus fine fluuio uesano. Tantum peliinus nos infra islas fincs et 
coherencias quantum ad ipso massaricio perline! ei nobis conlingit 
de inler fratres et consorlcs noslros. una cimi exilus earum. El non 
babeamus poleslatem uenundarc nec alienare nisi in poleslale famuli 
Sancii Syri in domnicali. Ila lamcn ut inferamus uobis nel succes- 
soribus ueslris exinde per unumquemque annum denariurn. i. Spon- 
dimus in dei nomine alque promillimus suprascriplas res mcliorare 
et colere, et pensioneni ecclesie ueslrc uobis uel successoribus ue- 
slris per unumquemque annum inferro. Quod si minime fecerhnus 
de quo superbis repromillimus. lune liceal uos uel suecessores ue- 
slros in suprascriplas res inlroire. el cui uoluerilis dare in ueslra 
sii poleslale. Post obilum nostrum uel filiis noslris in ius el do- 
minium sancte ecclesie ueslre reuerlalur cuius osi proprielas. Vnde 
sic placet hec pelicio nostra et hunc libcllum scriptum el manibus 
ueslris firmalum a nobis conlradtre iubealis. et aliurn similem a 
nobis facilini uel a leslibus roboraluni uobis prò munimine sancte 
ecclesie nostro Iradimus conseruandum. Faclo pelilorio mense marcii 
indicione. xim. Imperante domino nostro olio in Italia anno, v (*). 
indicione suprascripla felicitar. 

-J- Johannes humilis episeopus in hoc libello subscripsil. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consulcs. Guilielmus lusius. 
Bonus uasallus de odono. Vgo index. Oglerius uenlus. laudauerunt 
hoc exemplum cani uim el auclorilalem obtinere. sicut exemplar 
ad quod hoc scriptum fuil. liane laudem ideo fecerunl quia libelli 
isti eranl scripli in diuersis carlulis inueterati penilusque deslrucli. 
Set ut ne horum amissiono iura curie perderentur. singulariter 

(*) Di Gesù Crislo IC01. 



( 247 ) 

cinque libellum oblinenli illuni peliuere. Is igilur consulibus dalis. 
libellum oslcnsum suini) fuisse quisque fuil professus. Quibus dili- 
genler audilis. nil hic anelimi uel diminuliun fuisse cognouerunl. 
Millesimo calimi mense icuuarii indicionc vi. 

UBELLUS ROZELINI ET CONSORTILI. 

Cvm Cimi Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
preesl domnus Johannes cpiscopus. Vii nobis madelberlo el iohan- 
nes una cimi uxore et lìliis nostris maseulinis. uel nepos noster 
nomine gotizo. famuli Sancii Syri. el si unus ex nobis sine herede 
morluus fuerit. unus allcrius sueccdal. Titillo condicionis locare no- 
bis iubealis pelimus nos easlanelo quod esl posilo in fine bargal- 
lina. locus ubi dieilur alpexino. pecia de situa seu pecia de easla- 
nelo in loco qui dieilur caslanea capraria. ci pecia de easlanelo 
que pergil inler duas uias el pc (sic) monle et in campo d ohmico, 
id sunl easis. uineis. eannelis. roborclis. fieclis. siluis. campis et 
pascuis. nec non pelimus medielalem de libellaria qui esl posila 
locus ubi dieilur crclo. id sunl pralis. campis. siluis el pascuis. 
Fines uero de superiore capile, fine aqua uersanle ci descendcnle 
usque in rio laclodona. De uno lalere fine pralo domnicalo. Infra 
ii.'frascriplas iam diclas fines pelimus nos omnia el in omnibus 
plenum et uacuum medielalem qua» limi anlea leiiuil sabatino in 
islis locis ex integrimi una cum exilis carimi. El non habeamus 
polcstalem uenundare nec alienare nisi in famuli Sancii Syri dom- 
nicali. Ila lamen ut inferamus nobis uel successoribus ueslris per 

unumquemque annum pensionem denar (lacuna). Spon- 

dinius in dei nomine alque promillimus suprascriplis rebus melio- 
rare el colere, el pensionem ecclesie neslre uobis uel successoribus 
ueslris per unumquemque annum (inferro). Quod si minime fece- 
rimus de quo superbis repromillimus. lune liceat uos nel sucees- 
soribus ueslris in islis rebus inlroire. et cui uoluerilis dare in 



ueslra sii poleslate. Post aulera ofoilum nostrum uel fiiiis nosfris 
suprascriplis rebus in ius el dominimi) sancle ecclesie ueslre reuer- 
lalur cuius el proprielas. Vnde sic placet hec pelicio noslra el huuc 
libellum scriptum el manibus ueslris firmatimi nobis contradere 
iubealis. el alium similem a nobis factum uel a leslibus roboralum 
uobis prò munimine sancle ecclesie ueslre uobis Iradimus conser- 
uandum. Facto pelilorio mense itili i indicione. xin. Imperante domino 
nostro olio in ilaiia. anno, un ("). indicione suprascripla feliciler. 
f Johannes humilis episcopus in hoc libello subscripsit. 

Iis palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Guilielmus lusius. 
Bonus uasallus de Odone. Oglerius uentus. Vgo iudex. laudauerunl 
hoc exemplum eam uim el auclorilatem obtinere. sicut exemplar 
ad quod hoc scriptum fu il. liane laudem ideo fecerunt quia libelli 
isli crani scripti in diuersis carlulis inuelerali penilusque deslrucli. 
Sei ul ne horum amissione iura curie perdercnlur. singulariter 
cuique libellum oblinenli illuni peliuere. Is igilur consulibus datis. 
libellum oslensum suum fuisse quisque fuil professus. Quibus dili- 
genler auditis. nil hic auctum uel diminulum fuisse cognouerunt. 

Millesimo cxLiin mense ienuarii indicione vi. 

LIBELLUS BALDI COLICELL1. ET BALDI PANIS PARATI. ET SORORIS EIUS. 

ET FILIORLM ALBERICI DE IALLE. ET QL'ARTERII. ET GAMBARI. ET SECAFEW 

EX TARTE ALGUDE MONACHE ET CONSORTUM. 

Cvm Cum Pelo del'ensoribus sacro sancle Januensis ecclesie Vbi 
preesl donnus iohannes episcopus. Vii nobis leo et aldeprando cum 
uxore et fiiiis masculis famuli Sancii Syri. el germanis. slabile cum 
uxore et fiiiis masculis famuli Sancii Syri. Ilem alio leo cum uxore 
el fiiiis masculis famulo Sancii Syri. Et si unus ex nobis sine 

(*) Di Gesù Cristo 1000. 



( 249 ) 

herede morluus Inerii, imus alterius succeda!, unusquisque in sua 
diuisionc. Tilulo condicionis locare nobis iubealis pelimus solis de 
lerris nos suprascripli pciilores iuris ecclesie uesfre Sancii Syri. 
qui posile sunl infra castro inolaciana. el csl uno solo de terra 
cui supra leoni el ildeprandi. in longitudo pedes sederini, el ex 
transuerso pedes. x. a pede domni lipiandi regis. et est alio solo 
de terra in eodem castro cui supra slabili, in longitudo prò inen- 
sura pedes. x. ex transuerso pedes. vini, el est lercio solo de terra 
in prcdiclo caslro. prò mensura cui supra leoni, in longiludo pedes 
odo. et ex transuerso pedes. x. a pedes luiprandi regis. el habea- 
mus poleslalem nos suprascripli pelilores supra iam diclis solis de 
lerris mansionem edificare, et sic pelimus una cimi exilis carimi. 
El sic pelimus nos pecia una de terra que est sublus castro ubi 
nominalur felegaria. fuics nero de isla terra da buno lalere fine 
fossodo de caoeua. da balio lalere line costa aqua uersanle.de sub- 
lus fine uia publica que porgli a corte indomnicala. de supcriore 
capile fine caslro. infra islas fìnes omnia plenum el uacuum peli- 
mus nos una cimi exilu suo. el habeamus poleslalem suprascripla 
lerra paslonare ubi nobis oporlunum fueril. et non habeamus po- 
leslalem suprascriplis rebus dare nec ucndere nec alienare nisi a 
famuli domnicali Sancii Syri qui in ipso caslro habilanl. Ita lamen 
ut inferamus nobis uel sucecssoribus ueslris exinde per unum- 
quemque annum denarios. ti. Spondimus in dei nomine alque pro- 
mitlimus in suprascriplis rebus laborare. el in prediclis solis de 
lerris mansionem edificare, et pensionem ecclesie ueslre uobis uel 
sucecssoribus ueslris per imuniquenique annum inferre. Quod si 
minime fecerimus de quo superius repromillimus. lune liceal uos 
nel successorcs ecclesie ueslre in islis rebus inlroire. et cui uoluc- 
rilis dare in ueslra sii poleslale. Post obilum noslrum uel fìliis 
noslris. in ius et dominium sanclc ecclesie ueslre reuerlalur cuius 
propriclas esl. Vnde sic placet lice pelicio nostra, el mine libellum 
scriptum el manus ueslra firmai um nobis conlradere iubealis. ci 



( 250 ) 

alium simile a nobis factum nel a lestibus roboralum uobts prò 
munitnine sanale ecclesie ueslrc Iradimus conscruandum. Facto peti 
Iorio mense februarii indicionc. mi. Anni domini noslri ihcsu chrisli 
nongenlesimo nonagesimo. indicionc isla feliciler (*). 

f Johannes humilis episcopus in hoc libello suhscripsil. 

Iìs' palacio Januensis Archiepiscopi. Consuies Vgo iudex. Bonus 

uasallus de odone. Oglerius ucnlus. Giiilielmus Insius. iaiidauerunl 
hoc excmplum eam uim et auclorilalem oblinere. sicul esemplar 
ad quod hoc scriptum fnil. liane laudem ideo fecerunl quia libelli 
isli crani script! in diuersis carlulis inuelcrali penitusque d: slrucli. 
Set ut ne horum amissione iura curie perderentur. singulariler 
cuique libellum oblinenti illum peliuere. Is igilur consulibus daiis. 
libcllum oslensum suum fuisse quisque fuit professus. Quibus dili- 
genici* audilis. nil lue auclum nel diininulum fuisse cognoucrunl. 
Millesimo cxliiii mense ienuarii indicionc vi. 

L'INDE SITRA. 

Cvw Cimi Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preesl domnus Johannes episcopus. Vii nobis leo cum uxorc et 
liliis famuli Sancii Syri in una medietale. boni/o cum filiis et nepo- 
libus suis famuli Sancii Syri in alia medielale. El si unus ex nobis 
sine hcrede morluus Inerii, unus allcrius succedat. titillo condicionis 
locare nobis iubealis pelimus res iuris ecclesie uestre Sancii Syri 
(pie posila esl in loco qui nominalur casalio. id esl campo uno. fines 
nero de ipso campo, de sublcriore capile line termino. El de su- 
periori capile fine lauaclo. Et de una parie fine costa de 

(lacuna), el de alia parie fine costa. Infra islas fines omnia pelimus 
nos plenum et uacuum ex integrimi una cum exilu suo. Et non 

(*) N'el ODO cadeva sol!;uilo l'indizione 3 ' 



• ( 251 ) 

habeamus poleslalem uenundarc noe alienare nisi in poleslale fa- 
muli Sancii Syri indomnicati. Ila lamen ut inferamus uobis nel 
successoribus ueslris exinde pensionera per unumquemque annum 
denarios. n. Spondimns in dei nomine alque promillimus istas res 
meliorare et colere, el pensionem ecclesie ucslre uobis nel succes- 
soribus ueslris per uuumqueinque annum inferre. Quoti si minime 
leccrimus de quo superius repromitlimus. lune liceat uos uel suc- 
cessoribus ueslris in suprascriptas res inlroirc. ci cui uolucrilis 
dare in ueslra sii poleslale. Posi obitum nostrum uel fili is noslris. 
in ius el dominium sancte ecclesie ucslre reuertalur cuius pro- 
priclas esl. Vnde sic placet lice pelicio nostra, ci hunc libcllum 
scriptum et tnanus ueslra tirmalum uobis conlradere iubealis. et 
aliud simile a nobis facilini uel a lestibus roboralum uobis prò 
inuniniine sancie ecclesie ucslre tradimus conseruandum. Facto peli- 
torio mense marcii indi rione lercia decima. Imperante domino no- 
stro olio lercio in Italia, anno sccundo (*). indicione suprascripla 
l'eliciler. 
f Johannes humilis episcopus in hoc libello subscripsit. 

fa palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
Odone. Guilielmus lusius. Oglerius uenlus. Vgo iudex. laudaueruul 
hoc exeniplum eam uim el aucloritalem oblinere. sicut exemplar 
ad quod hoc scriptum fnil. liane laudeni ideo fecerunl quia libelli 
isli crani scripti in diuersis carlulis inuelerali penilusque desimeli. 
Sei ut ne borimi amissione iura curie perderenlur. singulariler 
euique libcllum oblincnli illuni |)e!iluerc. Is igilur eonsulibus dalis. 
libelluin oslcnsuni suum fuisse quisque fuit professus. Quibus dili 
genter audilis. nil hic auculni uel diminulum i'uisse cognouerunt. 

Millesimo clxhii mense ienuarii indicione vi. 



(*) L'anno 2." dell'impero di Ottone corrisponde al 998 di Cristo; ed a lai* 
enoca era in corso l' indizione 11.*, anzi che la 13 a 



( 252 ) 

LIBELLUS CUI SUPHA BALDI COLICELI!. BT BALDI PARK l'AHATI. 

ET SOKOKIS EIUS. ET I ILIOIlll.il ALBLUICI DE UALLL. ET QUAHTEItll. ET CA.MBAUI 

ET SECAFEJH ET CONSANGUINEOltUM EX PARTE ALGUDE MONACHE AUIL SUL. 

Cvm Cum Pelo defensionem sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preesl domnus iohannes episcopus. Vii nobis constando el martino. 
Johannes. leo famuli Sancii Syri. cum uxore et filiis. el si unih, 
ex nobis sine herede morluus fueril. unus allerius succedat. Tilulo 
condicionis locare nobis iubealis pelimus res iuris ecclesie ueslre 
Sancii Syri qui posila esl in alpe, ubi nominalur caualile. pecia 
una de campo pelimus. fines uero de suprascriplo campo, de sub- 

tus fine desuper line cosla. de una parie line termino, el de 

alia parte fine cosla de libellaria de madelberlo (lacuna) 

pelimus una cum exilu suo. Iterimi pelimus in loco ubi nominalur 
uia noua. pecia una de prato, fines uero de supra scriplo pralo. de 
sublus fine uia. Et de super fine cosla. el de una parte fine libel- 
laria de madelberlo. et de alia parie fine fossado. infra islas fines 
omnia el in omnibus pelimus una cum exilu suo. El non babea- 
mus poteslalem uenundare nec alienare nisi in famuli Sancii Syri 
domnicali. el dura aduixeril leo genitor el genilricem nostrani in 
sua sii poteslate usufrucluandi el non alienando Ita tamen ul infe- 
ramus uobis uel successoribus ueslris per unumcpiemque annum 
exinde pensionem denarios. n. Spondimus in dei nomine alque 
promillimus suprascriptas res meliorare el colere, el pensionem 
ecclesie ueslre uobis uel successoribus ueslris per unumquemque 
annum inferro. Quod si minime fecerimus de quo superius repro- 
millimus. lune liceal uobis uel successoribus ueslris in suprascriptas 
res inlroire. et cui uoluerilis dare in ueslra sii potestale. Posi obi- 
lum noslrum uel filiis noslris. in ius et dominium sancle ecclesie 
ueslre reuerlalur cuius esl proprielas. Vnde si placet hec pelicio 
nostra, el lume libellum scriptum el manus ueslra firmalum nobis 



( ròo ) 

conlradere iubealis. ci aliunì simile a nobis factum liei a leslibtis 
roboralum uobis prò muniinine sanctc ecclesie uestre tradiimis 
eonseruandum. Faelo pctilorio mense iulii. indicione. vili. Regnante 
domino nostro enrico rege in ilalia anno, vi (*). indicione suprascripla 
felieiler. 
f Johannes humilis episcopus in hoc libello subscripsil. 

IiN palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Oglerius uenlus. Gui- 
lietmus lusius. Vgo index. (Bonus uasaltus de odone). laudauerunt 
hoc esemplimi earn uim et aucloritalem oblinore. sicut exemplar 
ad qnod hoc scriptum fuil. Ha ne laudem ideo fecerunl quia libelli 
isli eranl scripti in diuersis carlulis inueterati penilusque deslrucli. 
Set ut ne horum amissionc inra curie perdcrenlur. singularilcr 
ciiiqnc libellum oblinenli illuni peliuere. Is igilur consulibus dalis. 
libellum oslensum suum fuissc quisque fuil professus. Quibus dili- 
genter audilis. nil liic auclum nel diminulum fuissc cognouerunt. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indicione vi. 

LIBELLUS CUI SUPRA BALDI COLICELLI. ET BALDI PAMS FARATI 

l.r SOROR1S E1US ET FILIORUM ALBERICI DE UALLE. ET QUARTER1I. ET GAMBARI. 

ET SECAFEM EX PARTE ALCUDE MONACHE AU1E SUE. ET OONSANGUIISEORUM. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
preesl domnus Johannes episcopus. Vii nobis conslanlius et mar- 
tinus. et iohannes germanus. una cum uxore ci filiis noslris ma- 
sculinis. et si unus ex nobis sine herede morluus fueril. unus al- 
lerius succedal. de nostra parie uel de aliis noslris parenlibus de 
quarla generalione quanlum adquistare possumus omnia noslris fì- 
liis uel fìliabus in integrimi. Titillo condicionis locare nobis iubealis. 
pelimus res iuris ecclesie uestre Sancii Syri que posila esl in ualle 

Pi Gesù Cristo 1010 



( m ) 

de ilesino locus ubi dicilur molaciana. qui noniiualur a la natie. 
i:l stuii casis. uineis. casianciis. pomctis. Scelto, oliuelis. canneti*. 
pralis. ierbis. campis. siluis. pascuis. omnia el ex omnibus plenum 
ci uacuum una cum cxilus suuni in inlegrum. Pelimus mea libellaria 
in cauallile. da buno latere libellaria de malberlo uuallerio de campo 
domnico. de superiore capile cosla. da balio latere sicul termino de 
cernitili*, de sublus uia. Pelimus alia mea libellaria in uia nona, da 
buno latere terra de guallerio uenienle prò uia qui pergil in (reto, 
line nero prò cosla uenienle prò uia usque in fontana pioglosa. pe- 
limus medielate de campo in casalile. da buno lalerc terra de gu- 
biano. da balio latere cosla de la earpenela. de superiore capile 
usque in lauaglo. de sublus senlerio qui pergil a mansione de to- 
rnado de glarelo. Pelimus in bugna alia noslra libellaria. da buno 
lalere lem de galiuerlo. da balio cosla. de sublus usque in pausa- 
luri, Ilerum pelimus pecia una de lerra in glarelo. da buno la- 
lere terra del conlorlo. de superiore capile lerra de slabile, de alio 
lalere prò uia usque in glarelo. Infra islas fines nel coherenlias pe- 
limus medielalem de islo campo plenum et uacuum in inlegrum. 
Simililer pelimus libellaria in Iraicosla. da buno lalere lerra de sla- 
bile, de superiore capile uia. da balio lalere prò cosla usque in 
senlerio qui pergil prò lerminibus usque in caslagnedallo. da balio 
lalere lerra de ingo. pelimus alie nostre pecie de uinea in o pia- 
nelle el in clapedo. da buno lalere terra de martino, de superiori 
capile uia. de sublus fossato, et in cannauale el a la topia rolunda 
quantum nobis perline!. Simililer pelimus mea libellaria in castello. 
de inlus mea mansione el de foris. in o brolo, da buno lalere lerra 
de erizo de gano. de sublus usque in lancio uenienle usque in ser- 
ucla. da balio lalere simililer noslra. uenienle prò uia qui pergil a 
la fontana de carpeno. usque in alia fontana de uacariciola. usque 
in rio uenienle usque in glarelo ci usque in lauagli. prò fine de 
maceria aulica usque in fontana sagrada montante prò uia que 
pergil usque in libellaria de erizo de gano. infra islas fines el 



( m ) 

coherenlias deccrniiur omnia nostra porcione. quantum habemus uel 
aquislare poluerimus. omnia el in omnibus plenum el uacuum in 
integrimi, ci a collorigla caslanelo et campo, subtus uia. et supra 
aia sicut conlangil inler fralrcs el consorles noslros. aule ponimus 
lerrani delicosinam aliis omnibus rebus, mediclalc de uacariciola. in 
integrimi. El non babeamus poleslalem uendere nec alienare nisi 
in famulis Sancii Syri. Ila (amen ut inferamus uobis uel successo- 
ribus ueslris per unumquemque annum pensionem denarios. n. 
Spondimus in dei nomine alque promillimus in suprascriplas rcs in- 
Iroire el mcliorare et colere, et pensionem ecclesie ueslre uobis uel 
sucecssoribus ueslris inferro per unumquemque annum. Quod si mi- 
nime fecerimus de quo superbis repromillimus. lune liceat uobis uel 
successoribus ueslris (in suprascriplas res inlroìre). el cui uoluerilis 
dare in ueslra sii poleslale. Post obilum nostrum uel filiis noslris. 
in ius ci dominium sancle ecclesie ueslre reuerlalur cuius est pro- 
prielas. Vnde sic placet hec pelicio nostra, hunc libellum scriptum 
el manus ueslra firmalum nobis contradere iubealis. et alium simile 
a nobis factum uel a leslibus roboratum. uobis prò munimine sancle 
ecclesie ueslre Iradimus conseruandnm. Faclo pelilorio mense iulio 
indicione oclaua. Regnante domino nostro enrico in italia anno 
sexlo (*). indicione suprasci ipla feliciler. 
f Johannes humilis episcopus in boc libello subscripsil. 

la palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Vgo index. Bonus 
uasallus de odone. Guilielmus lusius. Oglerius ueiilus. laudauerunl 
boc cxeniplum eam nini el auclorilalem obtinere. sicul exemplar 
ad quod hoc scriplum fuil. liane laudem ideo fecerunl quia libelli 
isli crani scripli in diuersis carlulis inuclerali penilusque desimeli. 
Sei ut ne borimi amissione iura curie perderenlur. singulariter 
cuique libellum oblinenli illuni petiuere. Is igilur consulibus dalis. 

(*) Di Gesù Cristo 1010. 



( 256 ; 

libellum ostensum suum fuisse quisque fui! profeMiis. Quibtu dili 
genlcr audilis. ni I hic auctum uè! diminulum fuisse cognoueront. 
Millesimo cxliiii mense ienuarii indieione vi. 

LIBELLUS ANDREE OCULORUM PULICIS ET SUIS COKSOHTIBUS. 

(àm (^iini Peto defensoribus sacro sancto Januensis ecclesie. Vbi 
preesl domnus landulfus episcopus. Vii nobis eriberlo et slephano 
famuli Sancii Syri cum uxore el flliis noslris. et si unus ex nobis 
sine herede morluus fueril. unus alteri succedal. Tilulo condilionis 
locare nobis iubealis pelimus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri. 
que posila est in uilla molaciana ubi dicilur casalio in gaio dom- 
nicalo. pelimus campo uno qui est domuicalo. id esl casa, uinea. fi- 
nis nero de islo campo, de super linei laria eriberli el ingoni, de 
una parie fossado. el alia parie fine fontana, de sublus clarelo. infra 
islas fines et coberencias omnia el in omnibus pelimus una cum 
exilu suo. el non habeamus poleslalcm uenundare nec alienare 
nisi in famulo Sancii Syri. Ila lamen ul inferamus uobis uel suc- 
cessoribus ueslris exinde pensionem per unumquemque annum de- 
narios. n. Spondimus in dei nomine alque promillimus in supra- 
scriplas res {introire. et) meliorare. arbores que ibi sunt saluare 
el colere, el pensionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus ue- 
slris inferre per unumquemque annum. Quod si minime fecerimus 
de quo superbis repromitlimus. lune liceal uos uel successoribus 
ueslris in suprascriplas res introire. el cui uoluerilis dare in ue- 
slra sii poleslale. Post obilum nostrum uel filiis noslris. in ius el 
dominium sancle ecclesie ueslre reuerlalur cuius esl proprielas. 
Vnde si placet bec pelieio nostra, el bunc libellum scriplum et 
manus ueslra firmalum nobis conlradere iubealis el alium simile a 
nobis faclum uel a leslibus roboralum uobis prò muniniinc sancle 
ecclesie ueslre Iradimus conseruandum. Faclo pelilorio mense de- 



( *:>7 ) 
cembrio indiciono. ih. Imperante domino nostro enrico in ilalia. 
anno vii O. indiciono suprascripla feliciter. 
f Landulfus episcopus in hoc libello subscripsil. 

In palaeio Januensis Archiepiscopi. Consnles (milielmus Insiiis. 
Oglerius nenlus. Vgo iudex. Bonus uasallns de odone. landaiieriinl 
lioc exemphim cani nini el auclorilalem oblinere. sicnl exempiar 
ad qnod hoc scriptum fuil. Hanc laudem ideo fecerunl quia libelli 
isti crani seripli in dinersis carlnlis inuelerali penilusqne desimeli. 
Set ni ne borimi amissione inra curie perderenliir. singulariler cui- 
que hbelhini oblinenli illuni peliuere. Is igilur consulibus dalis. li- 
belluni oslensmn suum fuisse quisque fuil professus. Quibus dili- 
gcnler audilis. nil hic aucluni nel diminulura fuisse cognouerunl. 

Millesimo cxliiii mense ienuarii indiciono vi. 

(Il SIPRA. 

Cvm Cum Pelo delensoribus sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
preesl domnus iheodulfus episcopus. Vii nobis martino famulo Sancii 
Syri. una cum uxore et fìliis uoslris masculinis. el si unus ex 
nobis sine herede morluus fueril. unus allerius succedal. Tilulo 
condicionis locare nobis iubealis pelimus terra iuris ecclesie ueslre 
Sancii Syri que posila esl in uilla molaciana. locus ubi nominalur 
casalio. id esl campo uno. Fines nero de suprascriplo campo, ab 
uno lalere fine lauaclo usque in uia de peroallo. Ab alio lalere 
fine ascendente in iam dicla uia de perogallo. infra islas fines om- 
nia el in omnibus plenum el uacuuni pelimus una cum exilu suo. 
Eo ordine pelimus ut non habeamus poleslalem uenundare nec 
alienare nisi in doninicalis famuli Sancii Syri. scalico el alpialico 
in domnico sii reserualum. Ila lamen ut inferamus uobis nel sucecs- 

y é ) Di (lesti Cristo 1020. 



( 238 ; 

soribus uestris exinde pensionem per unumquemque annum dena 
riunì, i. Spondimus in dei nomine alque promitlimns suprascriplo 
campo laborare et colere, et pensionem ecclesie ueslre nobis u<*l 

successori bus neslris per unumquemque annum inferre. Quod si 
minime fecerimus de quo superius repromillirnus. lune liceat uos 
nel sucecssoribus uestris in isio campo introire. et cui uolueritis 
«lare in ueslra sii potestà te. Posi obitum nostrum nel filiis noslris 
in ius el dominium sanete ecclesie ueslre reuerlalur cuius proprielas 
est. Vnde sic plaeel hec pelicio nostra, el hunc libellum scriptum 
et manus ueslra firmalum nobis conlradere iubealis et aliuni simile 
a nobis facilini uel a leslibus roboralum uobis prò munimine sancì* 1 
ecclesie ueslre Iradimus conseruandum. Faclo pelilorio mense sep- 
lembris. indicione. x. Imperante domino noslro olio in ilalia. anno, 
xini (*). indicione suprascripla felicitar. 
f Thcodulfus episcopus in hoc libello subscripsil. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Guilielmus lusius. Oglerius uenlus. Vgo index, laudaueruul 
hoc excmpluni cani uim el auclorilalem obli nere, sieut exemplar 
atl quod hoc scriptum fuil. liane laudem ideo fecerunl quia libelli 
isli eranl scripti in diuersis carlulis inuelerali penilusque desimeli. 
Sei ul ne borum a missione iura curie perderenlur. singulariler 
cuique libellum oblinenli illuni peliucre. Is igilur consulibus dalis. 
libellum oslensum suum fuisse quisque fuil professus. Quibus dili- 
genter audilis. nil hic auclum uel diminulum fuisse cognouerunl. 

Millesimo cxliiii mense Jenuarii indicione vi. 

CUI Sl'PRA. 

Gvm Cum Pelo defensionem sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
preesl domnus iohannes episcopus. Vii nobis eriherlo famulo Sancii 

O Di Gesù Cristo 1)81. 



( 259 ) 

Syri una bum uxore et filiis noslris masculinis. et si unus ex no- 
bis sine herede morluus fuerit. unus allerius succedat. Titulo con- 
dicionis locare nobis iubealis petimus pccia de terra Sancii Syri 
in loco qui dicilur uesano. de superiore capile fine libellaria de 

slabile, da buno falere fine (lacuna), de alio Ialere fine 

fossato eroso (lacuna), omnia petimus ex integrami una 

cum exilu suo. et non babeamus polcstalem uenundare nec alienare 
nisi in famulis Sancii Syri Ila (amen ut inferamus nobis pensionem 

exinde per unumquemque annum denar (lacuna). Spon- 

dimus in dei nomine alque proniillimus islas res meliorare et colere, 
et pensionem ecclesie ueslre (uobis uel successoribus uestris per 
unumquemque annum inferre. Quod si minime fecerimus de quo 
super ius repromiltimus. lune liceal) uobis uel successoribus ueslris 
suprascriplas res inlroire. et cui uoluerilis dare in ueslra sii pote- 
slale. Post aulem obilum noslrum uel filiis nostris suprascriplas res 
melioralas in ius et dominium sancle ecclesie ueslre reuerlanlur 
cuius esl proprielas. Vnde sic placet hec pelieio nostra, et hunc 
libellum scriptum et manus ueslra firmatimi nobis conlradere iubealis 
ci alium simile a nobis factum (uel a teslibus roboralum) uobis prò 
niunimine sancle ecclesie ueslre Iradimus conseruandum. Faclo pe- 
lilorio mense iunio indicione. xv. Imperante domino nostro (Olio) 
lercio in italia. anno, mi (*). indicione suprascripla feliciler. 
f Johannes episcopus in hoc libello subscripsil. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Bonus uasallus de 
odone. Vgo iudex. Guilielmus lusius. Oglerius uenlus laudauerunt 
hoc exemplum eam uim el auclorilalem oblinere. sicut exemplar ad 
quod hoc scriptum fuil. Hanc laudem ideo fecerunt quia libelli isti 
eranl script! in diuersis carlulis inuelerali penilusque deslrucli. Set 
ut ne borimi amissione iura curie perdcrenlur. singulariter cuique 

(*) Di Gosù Cristo 1000, nel quale però eorreva sollanlo l'indizione \Z. a 

17 



( 260 ) 

libellum obtinenli illuni peliuere. Is igilur cunsulibiis Jatis. libellula 
oslensum suum fuisse quisque fui! professus. Quibus diligcnler 
audiiis. nil hit: anelimi uel diminulum fuisse cognoiienini. 
Millesimo cxuiii mense Jeimnrii indicionc vi. 

UHDE SUPIIA. 

Cvm Cuti» Pelo defensoribus sacro saucle Januensis ecclesie ubi 
preest domnus Conradus episcopus. uti nobis iobannes clcricus una 
cimi filiis meis masculinis. et si unus siue berede morluus fuenl. 
unus alleri succedat. Tilulo condicionis locare nobis iubealis pelimus 
res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri quc nominalur campo doronico, 
de uno lalere fossato de olicelo, de alio lalcrc terra crescenlii. de 
superiori capile uia publica que pergil a castello, de subtus uia que 
pergil a molaciana. Et ilcrum pelimus in presendio lerciam por- 
cionem de manso uno qui fuit de pelro socero meo. una cum exilu 
el ingressuras earum. seu cum superioribus. et ingressuras carum 
rerum quales superius legilur. infra iam diclas lerras. caslanelis. 
uinea. ficus, ci arbores frucliferos el infrucliferos. omnia el in omni- 
bus plenum el uacuum In Integrimi. El non habcamus licenliam 
uenundare nec alienare nisi in famulis Sancii Syri domnicali. Ila 
lamen ut inferamus uobis uel successoribus ueslris exinde pensionem 
per unumquemque annum denarium. i. Spondimus in dei nomine 
alque promillimus in islas res inlroire. meliorare el excolere. el 
pensionem ecclesie (ueslre) uobis nel successoribus ueslris (per 
unumquemque annum) inferir. Quod si minime feccrimus de quo 
superius repromillimus. lune liceat uos uel successores nòstri in su- 
prascriplas res inlroire. et cui uoluerilis dare in ueslra sii poleslale. 
Post ebilum noslrum uel filiorum noslroruni. in ius el dominium 
sancle ecclesie ueslre reuerlalur eilius est proprielas. Vnde si placet 
hec pelicio nostra, hunc libellum scriptum el manibus ueslris firma- 
lum nobis conlradere iubealis. Faclo pelilorio mense iunio indinone 



( 2U1 ) 

suprascripla (sic). Imperante (sic) domino nostro enrico rcge in italici. 
anno, vi (*). Indicione suprascripla feliciter. 
f Conradus episcopus in hoc libello snbscripsil. 

LIBELLUS GAKDULFI A1.IMNI CUM SUIS COiNSORTIBUS. 

Cvm Cuni Pelo defensoribus sacro sancii; Januensis ecclesie ubi 
preest domnus Johannes episcopus. ufi nobis Johannes pelrus el 
azo iermanis. una cimi fìliis eoriim. el si unus sine herede morluus 
fuerii. unus alteri succedal. Titillo condilionis localione (locare) iu- 
bealis pelimus lerram iuris ecclesie ueslre Sancii Syri. que posila est 
in loco el fundo molaciana. locus ubi dicilur poio de casa, id sunl 
casis. uineis. fìcelis. oliiielis. salelis. campis. siluis et pascuis. Fines 
uero de ipsa lerra. ab uno lalere fine uia publica et ponticello 
usque in pino, ab alio lateic finii costa de Itiimare descendenlc in 
glarelo. de alio lalere finii cosla que se diuidil cum alberico ma 
gislro. Ab alio lalere finii ruuinalam que perlinel ad andream na- 
zario el usque in slafola. De sublus prati domnicali. De superiori 
capile fine serucla el fine uia que pergil per ripariole usque in 
fossa descendenle per ripa usque in fossato. De sublus finii uia 
publica. Infra isla fines omnia porcio. pelimus una cum exilu suo. 
Seu el pelimus nos lerram iuris ecclesie ueslre in campo domnico. 
lercia porcione de omnibus rebus, id sunl uineis. campis. saleclis. 
fìcelis. fines uero de ipsa lerra. ab uno lalere fine fossato de da- 
rdo, ab alio lalere finii lerra que fuil sabbalini el marconi. De 
superiori capile fine uia publica. De sublus simililer uia publica. 
Omnia sic pelimus ex integrum. una cum exilus earum. Ilerum 
pelimus lerram iuris suprascriple ecclesie ueslre in loco uacari- 
ciola. campis. pralis. caslanelis. roborclis. Fines uero de isla lerra. 
ab uno lalere finii fossato de ripa, ab alio lalere finii cosla de cruce. 

(*) Di Gesù Cristo 1084, nel quale correva l'indizióne C. a 



( 202 ) 

et usque in zucaro ii(|iia uersante descendente per ripa. De tubuli 
line nia publica qne pergit ile easalio nsqne in fontana de uacari- 
ciola. Omnia lercia porcione. pelimus infra islas fìnes una cum 
exilu suo. Seu et pelimus nos in uia nona pecie due de pralo in- 
ris de suprascripta ecclesia. De pelia suprana lercia porcione. Ila 
sexla porcione pelimus una cum exilu suo. Ilerum pelimus in no- 
sida campis el pralis. cerrelis. iuris de suprascripta ecclesia, fiises 
nero, ab uno lalcre fine fessalo de fontana, descendente in uia qne 
pergit de salini repente in pralo leoni, el fine cosla aqua uersante. 
De superiori capile fine 

(A questo punto si interrompe il foglio 134.°, e con esso il 
presente libello enfileulieo. Seguila il 135.°, colla prosecuzione di 
un alto di vendila di alcune terre, falla da Lamberto Porco e Druda 
giugali all' arcivescovo Ugone Delia-Volta). 

seplem labula. el in isla pecia terre reseruamus nobis et retine- 
mus uiam imam amplam unius pedis el medii. que uia decurrii 
iusla bedum islius eluse noue. per quam uiam noslram nos iugales 
el nostri missi el omnes per nos possint ire ci redire libere pio 
ul nobis el missis noslris per nos eril utile el necessarium. el quam 
uiam nos amodo habeamus sino aliquod impedimenlo et in nobis 
delinemus siculi terminala est in sliuia. iusla clusam el iusla lerram 
domini Archiepiscopi, et que curril iusla bedum eluse noue usque 
ad clusam uelulam. Coheret isli pecie terre, ab una parte est terra 
curie Archiepiscopi el alueus eluse antique eiusdem curie. Ab alia 
parte esl uia isia quam nos iugales dimisimus prò nostra uia et 
elusa noua molendini. De supra terra bernardi uilalis. de sublus 
lerra nostra que esl de iusla terra slrala. Infra islas coherencias 
islam pecie terre, uendimus curie omnia plenum el uacuum in in- 
legrum. per libras quinque et solidos Ircs quos recepimus. Simililcr 
uendimus eidem curie aliani imam pecie lerre que esl ex parie 



( 263 ) 

Janue cuti) uinea super habenle iuris mei qui supra Lamberti, el est 
in mensuia tabule quatuordecim minus quarta, el prò solidis octo 
tabula, detiariorum Janue. Cobcrel isti pccie terre besanii. Ab una 
parte est elusa ista noua molcndini et bedus eiusdem eluse ci terra 
nostra quani nos coniuges rclinuimus in nobis et reseruauimus prò 
molendino quam non uendimus nos. Ab alia parte terra bernardi 
uilalis. et de supra eiusdem bernardi. de subtus est strata. Infra 
islas coherencias islam peciam lerre nos iugales eidem domino ar- 
chiepiscopo el sue curie plenum el uacuum uendimus. et possessionem 
sibi tradimus cum dominio ex ista pecie lerre per libras quinque 
el solidos nouem minus denarios mi. el ex isla alia superiori terra 
simililer damus possessionem curie per magislrum anselmum mini- 
slrum el curie procuralorem qui suscepil possessionem ex his duabus 
peciis lerre nomine archiepiscopi el sue curie a nobis lamberlo et 
druda, omnia in integrimi. Per precium super lolum librarum decem 
el solidorum xh. minus denarios. mi. denariorum Janue. Vnde a ma- 
gistro anselmo prò domino Archiepiscopo el eius curie ex islis libris 
decem el solidis nouem minus denarios. mi. nos super lolum sumus 
soluti el quieti. El faciatis exinde uos dominus Vgo Archiepiscopi^ 
el ueslris successoribus et cui uos dederilis ad ulililalem ueslre 
curie quicquid uolueritis sine nostra et noslrorum heredum con- 
iradicione. et nomine proprielatis. El super elusa isla el super 
prenominala nostra uia possilis habere amblalorium. ila quod am- 

blalorium quod habebilis super elusa et super uia isla 

(lacuna) in suspenso quod nullomodo impediat uiam liane neque 
euntes el redeuntes per eamdem uiam. neque impediat quolibei 
modo clusam molendini. Ab omni nomine defendere et auclorizare 
nos iugales Lamberlus et druda una cimi noslris heredibus pro- 
millimus uobis domino Vgoni archiepiscopo el ueslris successoribus. 
el cui dederilis ad ulililalem ueslri Archiepiscopatus. Quod si defen- 
dere el auclorizare non poluerimus. aut si quolibet modo sublra- 
here quesierimus in duplum islius uendicionis ut supra relegitur 



( 264 ) 

sicut crii melioralo. Magislro anselmo ministro ci lustre cune pro- 

curalori penarli dupli stipulanti nomine curie {lacuna) et 

prò uobis prorniltimus. unde omnia {bona) nostra uobis pignori obli 
gamus. lam habita quam babenda. Ego druda rcnuncio senatus con- 
sulto uclleiano et lori hypolhcce. El facio conscilio et aucloritaie 
Oglerii porci et cunradi cnglarade parenles el amici mei. Jusia 
ccclesiam Sancii Laurcncii feliciler. Millesimo centesimo Scpluage- 
simo. Exeunle mense Augusti die. x. Indicione. 11. 

Signa manuum islorum iugaliurn Lamberti porci et Drude hanc 
carlulam uendicionis fieri rogauerunl. 

Testes Guilielmus compater. Ogerius porcus. Cunradus cuglarada 
Bonacursus filius Wilielmi compatris. Facius caneuarius. Wiliclmus 
uiceeomes de porta. Albericus curie Archiepiscopi. 

RE PENSIONE QUAM COMITES DE LAUAN1A TENE.NT PRO FEUDO. 
LIDELItET OBERTUS BLANCUS ET G1RARDUS SCORZA. 

Filii pagani de lauania uidelicel obertus blancus et girardus scorza. 
isti colligunl prò feudo pensionem prò archiepiscopo Janue. de uilla 
beneslai. de leualli. el de morledo prope plebi de mari, el de cornio. 
et de perlinenliis illis iuxla mare, el de nasso. el habenl pensionem 
prò libellaria domus filiorum tedisii (*). uidelicel hoc quod lenent prò 
libellaria in loco qui dicilur nei. de seruis uidelicel et de terra, et 
in rapallo. et in mazasco. et in clauari. el in sancla iulia. el in 
leualli. el in cassao. et in uarise. et in aliis locis. sicut in eorum 
libello scriptum est. de qua libellaria danl pensionem solidorum 
nouem et denarioruin qualuor papicnsis monete. 

(') Vedasi il libello di questo Tedisio e de' suoi figli, a pag. 290 del pre 
senio volume. 



( m ) 



INDE SUPRA. 

Breue Recordacionis de filiis pagani comilis de lauanic. Vgo de 
naxi cimi suis parenlibus. solidos. n. de ollolini. Filii gandulli de 
cucurno. vi. denarios de cona de beneslai. El quatuor denarios de 
loca sale. Cauarunco. uno denario de cona de plano. Filii mattili de 
cucurno. vi. denarios. de cona de benestai. Vido ci filii mauri de 
garibaldo. m. denarios de cona de beneslai. Rubaldus de gropo cum 
snis fralribus. denarios. vii. el medium. Vido de monacello, simililer. 
Ecclesia sancii micbaelis de pelra marlina. di. denarios de cona de 
beneslai. Arduinus de morledo. ni. denarios. ololino. Ecclesia sancii 
laurencii de cugurno. i. denarium de cona el medium. Oberlus de 
morledo. denarios in. oltolino. Domo ci sua cognata, in. denarios 
ollolino ci medium. Filii anselmo de casa marciano, denarios. n. 
ollolini. Filie oglerii de morledo. n. denarii oltolini. Ardizono de 
rezan. el albericus de morledo. uno denario nono. Oberlus de teu- 
dice. i. denarium de cona. Albertus el eripandus. medio de ollolino. 
Rubaldus moresco, i. denario el medio ollolini. Bonizo ferrano cum 
suis parenlibus. uno denario oltolino. Andrea de campo plano, i. 
denario ollolino. Paganus de malleolo de ... . et presbiler iobannes. 
11. denarii ollolini. Filii iohannis de cucurno. i. denario otlolino. Vgo 
de slurla. i. denario ollolino. Otto de starla, simililer. Filii piteli. 
mii. denarios de ololini. Filii anselmi de solario, in. denarios et 
medio otolini. Filii selucradi de leualli. simililer. Filii gisi de leualli. 
ni. denarii ollolini. Filii ansaldi de leualli. omni lercio anno. i. 
denario de cona. Filii guiberli. simililer. Filii odonis. simililer. Ru- 
baldus comes. solidi, in. Girardus comes. simililer. Paganus oomes. 
similHer. 



( aiiii ) 



UN DE SU'I'KA. 



Lanfrancus tic lo castello cuin suis sociis. in. denarios. Raza d;i 
lo solare cuni suis sociis. vi. denarios. Ecclesia de camporzasco. orane 
lercio anno. i. denario. Bonobello da lo pino. in. denarios. Marlinus 
lardello de camporzasco. i. denario el medio. Dalmiano cum suo 
cognato pisano, i. denario el medio. Onedo de camporzasco. i. denario. 
Albertus da deselega. un. denarios. Marlinus da deselega cum suns 
parenles. denarios. li. Pizena mulier ansclmi de solario, omni uno 
anno. i. denario. Vitale de aride cum suis consorlibus. vili, denarios. 
Sigeza de fossado. Sapio de carpendo. Marlinus de casa noua suol 
consorles de uilale. 

HEC EST PENSIO QUAM TENENT DOMINI DE UOLTA PRO FEUDO 
AB ARCHIEPISCOPO IN UALLE BISANNTI. 

Ego Alexander feci exemplari hoc breue quod mihi dederunl 
bomines de mei mi. quod fuit factum in tempore el in presenlia 
domini bonifacii et domini cunizonis de uolla. et curradus de melmi 
et presbiler anselmus el guilielmus de cannedo erant colleclores. 
Bellandus de monte longo. denarii. ih. de papia. ueleres. cum suis 
consorlibus. Johannes balbus de coraona. denarii. ni. de papia. 
Marlinus de plaziolo. denarium. i. Anselmus de ripa cum suis con- 
sorlibus. denarii. vm. Anselmus de clapedo. dominicus de prado. 
denarii. in. Petrus de biado, denarium. i. Bonus filius de linai cum 
suis consorlibus. denarii. in. Presbiler anselmus de cella, denarium. i. 
Bonus infans belengerio. denarium. i. Guilielmus de cadeno. dena- 
rium. i. Andrea de monle rosario, denarium. i. Presbiler pelrus de sai. 

denario. i. Presbiler iohannes de fabrica. denarium. i. Andrea 

(lacuna) de pomar. denarii. in. Andrea de pomo cum suis consorlibus. 
denarii, ih. Aribaldus de pomar cum suis consorlibus. denarii. vi 



( 267 ) 

Jlomines de serrino, denafii. vi. Guido de lugo. denarii. n. Bel- 
landus cuna suis consortibus. denarii. n. Pexo de monlasignano. 
denarii. il. Lumalcnzedo. denarii. ni. Johannes de uerra. denarii. li. 
Johannes concouns cu ni suis consortibus. denarii. in. Leuperlo. de- 
narii. ni. Zenoardus de monle asignano. denarii. 11. Bellandus. de- 
narii. in. Albertus cum suis consorlibus. denarii. m. Olio calous 
et supicia. denarii. ili. Arnaldus begalin. denario. i. Albertus de 
iugo. denarium. i. Lomangano cum suis consorlibus. denarii. in. 



LIBELLliS ARDEKICI ll'DICIS. 

Cvm Cimi Peto defensoribus sacro sancte Januensis ecclesie Sancii 
Syri. Vbi preest donnus Syrus Januensis archiepiscopus. Vii mihi 
arderico Judici meisque heredibus filiis ac filiabus. et si unus ex 
uobis sine herede morluus fueril. unus alteri succedal. Tilulo con- 
dicionis locare nobis iubealis pelimus res iuris ecclesie Sancii Syri. 
Id est peciam unam terre que posila csl infra murum ciuitalis Ja- 
nue. locus ubi dicilur donius. Cui coheril ab una parte murus ciui- 
talis Janue. Ab alia donius oberli uacuanlis disonni. Ab alia uia 
publica. A quarta ucro parte uia comunis huius terre, et rustici ga- 
regii. Infra islas coherencias pelimus In Integrimi. Ea racione ut si 
ego qui supra ardicio uellem eam uendere priusquam ab alio edi- 
ficio edificelur. uobis precio cenlum solidos denariorum brunitorum 
reddere debeo. Poslquam uero aliquo edificio edificala fuerit. et 
ego nel mei heredes eam uendere uoluerimus. teneamur eam peciam 
terre uendere ecclesie ad minus. xx. solidorum certo precio quod ab 
aliqua persona capi poluisset ex ea. si ecclesia eam uolueril. ila ni 
ego et mei heredes ecclesie nunciare teneamur. Quod si ecclesia su- 
prascriplam lerram comperare nolueril. eam cui uoluerimus uendere 
nullomodo compellamus. Ila tamen ut inferamus uobis ueslrisque 
successoribus in unoquoque anno solidos duos denariorum bruni- 
forum nomine peusionis. Vos ilem iam diclam peciam terre una cum 



( 2G« ) 

ueslris successoribus seilicet qui Slipra ardicio meisque hcredibus 
ab omni homine defendere iiullam super irnpositam uel contra- 
dictioncm facere spopondislis. Quod si eam defendere non potuerilis. 
aul super imposilam uel conlradiclioncm mihi uel meis heredibus 
imposueritis. lune in duplum iain diclarn peciam terre nobis resti- 
luelis. sicut prò tempore ftierit meliorala. aut ualuerit sub estimacione 
in consimili loco. Aclum in palacio domini Syri Januensis archie- 
piscopi feliciter. Tesles domnus Guido sancii laurenlii preposilus. 
Olio iudex. Guilielmus iudex. Baialardus. Vgo sclauus. Obertus 
nasellus. Bonifacius eius frater. Millesimo cxxxv. mense decembris. 
Indicione xm. 

f Ego Syrus Januensis arebiepiscopus subscripsì. 

f Ego Guido Januensis ecclesie preposilus subscripsì. 

DE MOLENDINO SANCII PETRI DE ARENA. 

Breue recordacionis de conueniencia que full inlcr lanfrancum el 

Oberlum el amelium alque Wilielmum germanos filii quondam 

(lacuna) el inler Airaldum episcopum. el paganum de uolla simul 
cum fralribus suis. benencasa et ingonem el Oberlum germanos. filii 
quondam merlonis. tali ordine quod suprascriplus episcopus simul 
cum suprascriptis consorlibus suis filiis merlonis. et paganus de uolla 
cum germano suo. debenl dare per unumquemque annum iam dicio 
lanfranco el fralribus suis quinque pullos et quinque azimas. el 
lanfrancus cum fralribus suis non debet eis uelare aquam in glaria 
sine lesione terre nec clusam anliquam de feo. tali modo quod non 
noceal molendinis lanfranci nec fralribus suis quod esl modo edifi- 
calus in fluuio pulcifere. uel molendinis quos suprascripli germani 
in predicto fluuio edificauerint. Ila fuil hec conueniencia facla quod 
ilio qui obnoxius apparueril et uolueril corrumpere hoc quod supe- 
rbis legilur. componat alteri parli libram imam auri optimi. Hec 
conuenientia fuil farla per laudàmenlum noslrorum consulum. scilicet 



( 269 ) 

•Guidonis de rustico de crizo. et Guidonis spintile. In prcsenlia lan- 
f ranci aduocali. et lanfranci roze. ci nigri de durbeco. el boni 
iohannis truci et fratris sui. etGuilielmi meli, el Obcrli futi monacha. 
et anselmi pizi. el Johannis grugni, et opizonis scannicali. el oberli 
tisi de mari, et reliqui plures. Millesimo centesimo quarto, mense 
februarii. indicione vii. 

Ego guiniguisius index scripsi per laudem eorùm. 

IIDELITAS QUAM MARCHIO MALASPINA FECIT DOMINO ARCHIEPISCOPO. 

f Ego Opizo marchio Malaspina iuro fidelilatem domino Vgoni dei 
gralia Januensi Archiepiscopo, uidelicel cpiod deinceps ero sibi uere 
lidelis. sicul uerax et bonus uasallus domino suo. saluis tamen an- 
lerioribus fidelilalibus el dominis. quas anlea feceram uel quibus 
eram debilus prò feudi beneficio antea quam iurarem fidelilatem 
alieni Januensi episcopo uel archiepiscopo. Decedente nero prediclo 
domino Vgone archiepiscopo, quod abhominamus. catholicis succes- 
soribus eius similiter iurabo fidelilatem si paclio feudi mihi a con- 
consulibus Janue compromessi complebitur. Hanc aulem fidelitalem et 
hoc iuramenlum fecit prediclus Marchio in Consulatu Nuueloni. Idonis 
gunlardi. Nichole de Rodulfo. Lamberti grilli, atque Bellamuli. In 
ecclesia Beali Laurenlii in publico parlamento. Millesimo, centesimo. 
Sexagesimo Oclauo. Indicione Prima, die mercurii. Vicesimo tercio 
die Oclubris (*). 

LAUS CONTRA HOMINES DE PORTI' UENERIS. DE DECIMA MARIS. 

f In Capilulo. Consules de communi. Symon aurie. INichola em- 
lniacus. Ogerius uenlus. el Amicus grillus. laudauerunl quod homines 

(*) Il presente giuramento di fedeltà del marchese Obizzo Malaspina si dova 
inserito eziandio, sobbene con parecchie varianti, nel Libro dei Giuri (voi. i. 

■"!. 232). 



C 270 ) 

porlus ucneris de celerò lencaiiliii- domino archiepiscopo et eius 
successori tantum solucre prò decima maris de his que Januam 
delulerint et uendiderint quantum et proprii ciues Janue. omni con- 
tenlionc et conlradicione de medio suolala. Quod ideo factum est 
quoniam cum inde ante prcscriplos Consules conlencio ci placitum 
fuissel inler procuralorcs domini Vgonis archiepiscopi et homines 
porlus uencris Rubeum uidelicet Buleanum et Brocardum el alios 
sapienles prò illis de porlu ueneris exislenles. tandem uisis racio- 
nibus ulriusque parlis. et allegationibus diligenter audilis el cognilis. 
et Iaudibus. et domini archiepiscopi atque leslium deposilionibus 
quos inde produxerant supra eodem facto procuralores eius. sen- 
tenliam prò domino archiepiscopo lulerunl. ut supra laudantes. Mil- 
lesimo. Centesimo. Sepluagesimo seplimo. Indicione nona. Vllimo die 
Januarii. ., 

DE UILLA QUE DICITUR BENESTAE. 

Iste sunt condiliones de lauania. In uilla benestai de manso de 
Guilielmo de gropo. porcum unum el pensionem solidos. mi. et se- 
staria duo de frumento, et spallam unam. et panes. mi. et de an- 
nona seslarium. i. et agnum unum ad pascha. et oua. xxx. el 
caseos. m. el ad feslum sancti iohannis iuncalas. li. el caseos duos. 

UIVDE SUPRA. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancte Januensis ecclesie. Vbi 
preest domnus conradus episcopus. Vìi nobis carosus cum filiis suis 
masculinis el cum nepole suo pagano, el si unus ex nobis sine 
herede morluus fuerit unus alteri succeda!. Tilulo condilionis locare 
nobis iubealis. pelimus. pecia una de terra que posila est in campo 
domnico ubi dicilur fontana couerclada. coherencie uero de ipsa 
terra, uia publica que pergil a campo domnico. De alia parie fos- 
sato de ripa, de super manso de presbiter cunizo. Infra ia'm dictas 



( 271 ) 

eoherentias. omnia ex omnibus plenum et uacuum quantum ad ipsa 
peeia perline! in integrimi. Ila (amen ut inferamus uobis nel suc- 

cessoribus ueslris pensionem per unumquemque annum denar 

Spondimus in dei nomine atque promillimus in istas res introno 
meliorare et excolere. et pensionem ecclesie ueslre uobis uel succes- 
sorib,us ueslris inferre. Quod si minime fecerimus de quo superius 
repromillimus. lune liceal uos uel successores ueslri in suprascri- 
plas res inlroire. et cui uoluerilis dare in uestra sii poteslale. Posi 
obilum nostrum uel filiis noslris in ius et dominium sancle ecclesie 
ueslre reuerlalur cuius est proprielas. Vnde sic placet hec pelicio 
nostra, hunc libellum scriptum et manus uestra firmatimi a nobis 
conlradere iubeatis. Facto pelitorio mense nouembris. indicione vi. 
Anno ab incarnacione domini nostri ihesu chrisli. Millesimo oclua- 
gesimo quarlo (*). indicione isla feliciler. 
Cunradus episcopus in hoc libello subscripsil. 

UNDE SUPRA. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
preesl domnus theodulfus episcopus. uli nobis iohannes et uene- 
roso presbiler et madelberlo germanis ci filiis noslris. et si unus 
sine berede morluus fueril. unus alteri succedal. Titillo condicionis 
locare nobis iubealis. pelimus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri 
de molaciana ,locus qui nominalur poio. Hoc su ni casis. uineis. 
ficelis. caslanelis. cannelis. saleclis. oliuelis. brucelis. pomelis. campis. 
siluis. et pascuis. que ante tenuit aurigio auio nostro et lupo ger- 
manis. Fines uero de iam diclis rebus, fine de superiori capile 
usque in pino et in ponticello, descendenle in prato domnicalo. ab 
alio lalere fossato de luimale descendenle in glarelo et usque in 



(*) Anno comune 1083, nel novembre del quale correva effettivamente l'in- 
dizione 6." genovese. 



( 272 ) 

slafola. de subtus fine prato *domnico. Simililer pelimus net lerram 
iuris ecclesie ueslrc Sancii Syri que posila esl in campo plano ci 
in campo domnico. Fincs nero de ipsis rebus, ab uno lalere fine 
Tossalo de olicelo nsque in nia (pie pergil in campo plano, de uno 
lalere fossado qui descendil prò ripa, de alio lalere fossado de ca- 
neua. de superiori capile senlerio qui pergil prò riparolio uenienle 
in serucla. el usque in terra russa, dcscendenle usque in prediclo 
fossato de caneua. de sublus pergil uia publica usque in Tossalo 
de olicelo, infra islas fines omnia el in omnibus plenum ci uacuurn 
pelimus. quantum anlea lenuit auius nosler ucneriosus. el nobis 
contingil inler fralres el consorles noslros una cum exilus carimi. 
Simililer pelimus lerram iuris ecclesie ueslre locus qui dicilur uac- 
cariciola. id esl campis. caslanelis. roborelis. pralis. fines uero de 
ipsa terra, de superiori capile fine cosla aqua ucrsanle dcscendenle 
prò cornale dulciano usque in fossalo eroso, de sublus usque in 
fonlanedo el usque cosla aqua uersanle. infra ipsas fines omnia ci 
in omnibus plenum el uacuurn pelimus una cum exilus earum. El 
non habeamus poleslalem uendere nec alienare nisi in famulis Sancii 
Syri domnicali. ila lamen ut inferamus uobis nel successoribus 
ueslris exinde pensionem per unumquemque annum denarium. i. 
Spondimus in dei nomine atque promillimus in islas res inlroire 
ci meliorare. el pensionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus 
ueslris inferre. Qund si minime fecerimus de quo supcrius repro- 
millimus. lune liceat uos in islas res inlroire. et cui uoluerilis dare 
in ueslra sii poleslale. Posi obilum noslrum nel filiis noslris in ius 
el dominium sancle ecclesie uestre rcucrlalur cuius esl proprielas. 
Facto pelilorio mense februarii. indicione. vini. Imperante domino 
nostro otto in il alia anno, vi C). Indicione suprascripla feliciler. 
•J- Tbeodulfus episcopus in boc libello subscripsil. 

(*) Di Gesù Crislo 966. 



( 275 ) 

LIBELLUS ROMANI DE TAZOLO ET UITALIS ET FORUM CONSOUTUM. 

Cvm Cum Pelo dcfensionem sacrp sancte Januensis ecclesie ubi 
preesl domius iohannes episcopus. Vii nobis azo una cum uxore 
seu niiis masculis. et si unus ex nobis sine herede morluus fueril. 
iiiius allerius succedal. Tilulo condicionis locare nobis iubealis pe- 
limus terras iuris ecclesie uesirc Sancii Syri. que posila esl in finibus 
bargalina. locus ubi dicilur laciolello. prope fluido lauaniensis. Fine 
nero de suprascripla lerra. de superiore capile fine fao frigido, el 
da buno lalere fine fluuio lauaniensis. da balio lalere fine cosla de 
cerexedo el fine lerra sancii ambrosii. de subleriore capile locus 
ubi dicilur fossa, el fine in super uia publica. Infra islas iam diclas 
fìnes omnia lercia porcione ex inlegrum. sic pelimus nos una cum 
exilu suo. Ila (amen ul inferamus uobis nel successoribus ueslris 
pensionem per unumquemque annum denarios duos. Spondimus in dei 
nomine alque promillimus in suprascripla lerra inlroire ci colere el 
meliorare. el pensionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus ueslris 
per unumquemque annum inferro. Quod si minime fecerimus de 
quo superius repromillimus. lune liceal uos uel successoribus ue- 
slris in infrascriplis rebus inlroire. el cui uoluerilis dare in ueslra 
sii poleslale. Posi obilum noslrum uel filiis noslris. in ius el do- 
minium sancle ecclesie ueslre reuerlatur cuius esl proprielas. Vnde 
sic placet hec peticio nostra, lume libellum scriptum el manus ue- 
slra firmalum a nobis conlradere iubealis et alium simile a nobis 
factum uel a teslibus roboralum uobis prò munimmo sancte ecclesie 
ueslre Iradimus conseruandum. Facto pelilorio mense iunio indi- 
cione oclaua. Anno ab incarnatone domini nostri ihesu ebristi non- 
genlesimo nonagesimo quarlo (*). indicione isla feliciler. 

Johannes humilis episcopus in hoc libello snbseripsil. 

") Anno comune !)!).") , nel luglio ilei quale però cadeva soltanto la 6. a in 
dizione. 



( 274 ) 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
preesl domnus obcrlus episcnpus. Vii nobis iohannes el pelrus pr«'- 
sbiler. et andrea el marlinus gennanis. una cum filiis noslris. Et 
si unus ex nobis sinc herede morluus fuerit. unus allori succedal. 
Tilulo condicionis locare nobis iubealis pelimus res iuris ecclesie 
tieslre Sancii Syri quc posila est in loco ubi dicilur laciolello. Id esl 
casis el campis. pascuis el pralis. caslanelis. cum aliis arboribus 
frucliferis. Fines uero. de una parie lena Sancii Ambrosii. de supra 
cauursi. de alia parie fluuio lauania. de alia parie cosla de cerexelo. 
Infra islos fines omnia noslra porcione de terra Sancii Syri. quanliun 
antea lenuit Johannes lazardo. Simililer pelimus lerram que fuil de 
alberlo qui (fuil) famulus Sancii Syri. Id esl oclaua porcione prò uia 
publica que pergit a laciolello. de alia parie uia que dicilur palra- 
nico. el in fine de fossato lauania. omnia octaua parte de lercia 
porcione. Ilem pelimus lerram sancle marie, de subleriore capile 
fluuio lauania. de alio capile fossato de campo longo usque in ripa 
de porcile el usque in monte de roci. de supra monte diuidendo 
terra sancle marie palranie. de alia parie terra arrimannorum usque 
in fluuio de lauania. Infra islas coherenlias omnia pelimus oclaua 
porcione. Simililer pelimus petia una de lerra sancle marie in 
fagido frigido, de una parte fossado de costa formosa, de alia parie 
lerra sancle marie de palranica. de subleriore capite fossato de 
cestri. Infra islas fines et coherenlias omnia decima porcione. Scalico 
el alpiatico in domnico reserualo. Ila lamen ut inferamus uobis uel 
successoribus ueslris per unumquemque annum pensioncm. dena- 
rium. i. El non habeamus poiestalem uenundare nec alienare nisi 
in famuli Sancii Syri indomnicati. Quod si minime fecerimus de quo 
superius repromiltimus. lune liceal uos uel successoribus ueslris 
(in suprascriplis rebus inlroire) et cui uoluerilis dare in ueslra sii 
poleslale. Post obilum nostrum nel liliis noslris. in ius el dominami 
sancle ecclesie ueslre reuerlalur cuius est proprielas. Vnde si placet 
lice pelieio noslra. el lume libellum scriplum el manus ueslra 



( 275 ) 

firmatali) nobis contradere iubealis. Facto petitorio mense Jaiiuarìi 
indicione. xuu. Anno ab incarnacione domini nostri ihesu chrisli. 
Millesimo. l\. indicione suprascripla feliciler (*). 
Obcrtns cpiscopus in hoc libello subscripsil. 

LIBELLUS DE IIOMIKIBUS DE CAMPO DOMiMCO. 

Cvm Cimi Pelo defensionem sacro sancte Januensis ecclesie. Vbi 
preesl domnus iohannes cpiscopus. Vii nobis Johannes filius quondam 
Alberici famulus Sancii Syri. post obitum meum cui dedero suc- 
ceda!. Titillo condicionis locare nobis iubealis. pelimus terra iuris 
ecclesie ueslre Sancii Syri que posile sunl in ualle besanio locus 
ubi dicilur molaciana. campo plano, campo donego. in pogio. in 
uacariciola. in noxigla. el in molino arsilio. et prò aliis ccleris locis. 
ubicumque alberieus cum suis sociis habuerinl. ani inuenire polue- 
rinl. lerciam porcionem de iuris supradiclus alberieus paler uesler. 
Pelo namque una cum exilus eorum. El non habeamus poleslalem 
uendere nec alienare nisi in famuli?, indomnicali Sancii Syri. Ila 
lamen ul inferamus uobis uè! successoribus ueslris exinde pensionem. 
per unumquemque annum denario. uno. Spondimus in dei nomine 
alque promiltimus pensionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus 
ueslris per unumquemque annum inferre. Quod si minime fecerimus 
de quo superius repromillimus. lune liceal uos uel successores ue- 
slros in suprascriplas res inlroire. el cui uoluerilis dare in ueslra 
sii poleslale. Posi obilum nostrum in ius el dominium sancte ecclesie 
ueslre reuerlalur cuius est, proprielas. Vnde si placet lice pelicio 
nostra lume libellum scriptum el manus ueslra firmatuni a nobis 
contradere iubealis. el alium simile a nobis facilini uel a leslibus 
roboralum uobis prò munimine sancte ecclesie ueslre Iradimus con- 
seruandum. Faclo hec pelilio (sic) imperante Ollone augusto gralia 

(') Nel gennaio del 1000 era solamente in eorso l'indizione i3." 



( 270 ) 

dei liie in italia. {unno) quinto mense oclubró. indiatone, i. feli- 
citer ('). 

Johannes humilis episcopio in hoc libello suhseripsil. 

HOC LIBELLUM FECIT DOMPKUS SVItLS ARCHIEPISCOPUS PORCELLU8. 

Cvm Clini peiiniiis defensoribus sacro sancte Januensis ecclesie 
Sancii Syri ubi precsl donnus Syrus dei nulli Januensis Archiepi- 
scopus. Vii nohis lambcrlo porco el ansaldo germanis. noslrisque 

liliis el filiabus {lacuna) ani cui dederimus. el si unus ex nohis 

sine herede niorluus fueril. unus alteri succedal. Ululo condicionis 
locare nohis iuhcalis. pelinius in dei nomine quasdam res iuris 
ecclesie Sancii Syri posila in ciuilatem Janue et extra ciuilalem. uide- 
liccl domus nostras el orlum. quos in ciuilalem ianue prò nohis 
el prò adolo oblinemus. el quicquid ohlinemus ad sanctum uincen- 
liuni. el hisannim. el nerui. et mazascum. Insuper pelinius molen- 
dinos hisannis cimi ohlinemus cum omni iure el aqua duclili suo 
ubicumque oportunum fueril. siculi solili sumus capere, omni que- 
rela ueleris libelli remota. Ila lanien ul inferamus uobis el succes- 
sorihus ueslris uel corani dimissis quarlum molendinorum sine 
omni dispendio curie, et prò aliis rebus nomine pensionis singulis 
annis denarios sedecim ianuenses. Prelerea pelinius quicquid obli- 
nemus in rapallo. el in Irepelisi. prò cambio illius terre quam ad 

(*) Nell'anno ti. dell'impero di Ottone IH, corrispondente al 1000 di Gesù 
Cristo, non correva la i. a indizione, ma la 13. a ; anzi nell'ottobre era già 
in corso la 14. a Ma se la parola Imperante che leggesi nel libello, e che può 
di leggieri supporsi caduta per ignoranza dalla penna del redattore del me- 
desimo, oppure per semplice errore materiale sfuggita all'amanuense che Io 
registrò nel nostro Codice, si muti in quella di Regnante, si troverà tosto 
appianata ogni difficoltà. Imperciocché l'anno 5.° del regno di quell'augusto 
coincide col 987 dell'era volgare, nell' ottobre del quale cadeva effettivamente 
la l. a indizione. 



( 277 ) 

sant'inni micliaelem el lauaniam per proprielalem ucndidimus. quam 
libellariam fuisse profilemur. prò quibus has res libellario nomine 
a uobis pclimus. el singulis annis nomine pensionis dcnarios duos 
curie ueslre ferre conucninius. Qaod si minime fecerimus de quo 
superius rcpromillimus. lune liecal uobis el sucecssoribus ueslris 
in suprascriplas res inlroire. el cui uoluerilis dare in ueslra sii pos- 
siate. Posi obilum namque noslrum el Gliorum noslrorum in ius el 
deminium ecclesie ueslre reucrtantur cuius esl proprielas. Vnde si 
placel liane nostrani pelicionem el lume libellum scriptum el nianu 
ueslra firmatimi nobis conlradere iubeaiis. ci alium similem a nobis 
beloni el a leslibus roboralum prò munimine ecclesie ueslre Ira 
didimus conseruandum. Millesimo centesimo quadragesimo lercio, 
mense augusti, indicione quinta. 

Huius enini lesles. Donumdei filius quondam iterii. Baldoinus de 
castro. Merlo grassus. Lamberlus eius filius. Alexander. 

L1BELLUS FULCONIS ET MARTINI KAMPHI. ET FILM 10HANNIS GA1DALDI. 

ET ALEGRI DE CRETI. ET IOHANKIS DE CLAUARI. ET SLORUM CONSORTU.M. 

ET IOIIAMSIS MAZUCO DE CAPRIASCO CUM SUIS COKSORTIBUS. 

Cvm Cum Peto defensionem sacro sancle Janucnsis ecclesie. Vbi 
preesl donnus landulfus episcopus. Vii nobis bonizo cum suis ger- 
manis. et cum uxore. filiis suis masculinis. el si unus ex nobis sine 
herede mortuus fueril. unus allerius succeda!, tìlulo condicionis 
locare nobis iubeaiis petimus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri qui 
posile sunl in loco qui dicilur burri. Fines uero de suprascripla res. 
de uno lalere fine fossado de coruaria montante in faio frigido, de 
alio lalere fine fossato eroso qui descendil in cauriasco. de supe- 
riore capile aqua uersanle usque in cugina merlini. infra islas fines 
el coberenlias omnia quarta porcione. infra islas fines sunl pastino 
de caslanelo. uinea. fìceto. de superiore capile prò mensura iusla 
pcrlicas sexaginla el quinque. de sulus Iriginla scplem. prò capile 



C 278 ; 

quadraginla et quinque. kl sunt caste, uineis. iiceiis. roboretis. sa- 
lelis. campis ci pascuis. una cimi cxiiis earum. scali**, et alpia- 
lico in domnico sit reserualum. Ila (amen ut inferamus uobis nel 
successori bus ueslris exinde pensionali per unuinqncmque annurn 
de formento optimo sexlaria sex. Spoudimus in dei nomine alque 
prouiillimus de suprascripla res meliorare ci colere, el pensione-m 
ecclesie ueslrc per unumquemque anno inferrc. Quod si minime 
fecerimus de quo superius repromilliinus. lune liceal uos uel sue- 
cessoribus ueslris in suprascriplas res inlroire. el cui uoluerilis 
dare in ucslra sii poleslale. Posi obiluni nostrum nel filiis nostri» 
in ius el dominium sancle ecclesie ueslre reuerlalnr eniiis esl 
proprielas. Vnde sic placet lice pelilio noslra. et lume libellum 
scriptum el manus ueslra firmalum nobis conlradcre iubealis. ci 
alium simile a nobis facilini nel a leslibus roboralum uobis prò 
illuminine sancle ecclesie ueslre Iradidinius conseruandum. Faclo 
pclilorio mense februarii. indicione. vii. Imperante domino nostro 
enrico in ilalia anno decimo (*). indicione suprascripla felicilcr. 
Landulfus cpiscopus in boc libello subscripsil. 

LIBELLUS 10IIANNIS CASTANEOLI DE CAPWASCO. MARTLNUS NAMPHO DE BORRI. 
ET FILIORUM EIUS. ET AZOISIS DE CAUURSI. ET GAIVDULFI. 

Cvm Cum Pelo dcfensioncni sacro sancle .lanuensis ecclesie. Vbi 
preesl domnus obcrlus gralia dei episcopus. uli nobis martinus el 
Johannes auccllo. et pelrus. el albcrlus. el bruningus. el marlinus. 
ci arnaldus presbiler in Ires porciones. marlinus filius quondam 
iohannis de isla Ires porciones lercia porcione in inlegrum. Johannes 
aucello et arnaldus presbite!* in alia lercia porcione. pelrus. alb?rlus. 
bruningus el marlinus germanis in alia lercia porcione. azo de 
coruaria. ci segnorando da burri, ci Johannes da burri in duobus 

i") Di Gesù Crislo 102*. 



( 270 ) 

partibus. de islis duóbus partibus azo el scgnorando lercia porcione. 
Azo alia lercia porcione. Johannes de burri alia lercia porcione. el 
si unus ex nobìs sine herede morluus Inerii, unus allerius succedal. 
Titillo condicionis locare ac prestare nobis iubealls pelimus res iuris 
ecclesie ucslre Sancii Syri. que posila esl infra comilalu Januensis 
locus ubi nominalur lamanigra. lìncs nero de uno lalere pio cosla 
de lamanigra. prò cosla de castagnola, el usque in calmo de carello 
de uersante aqua prò fossado riu eroso, descendente usque in ripa 
de pede de coruaria de supcriore capile. Infra islas fines ci coheren- 
lias. omnia in integrimi una cum uxores el filiis eorum. Scalico el 
alpialico in domnico reserualum. El non habeamus poleslalem ue- 
nundare nec alienare nisi in uos ani in ueslro successore. Ila lamcn 
.ut inferamus uobis nel successoribus ueslris exinde pensionem per 
unumquemque annum sexlaria duo de grano. Spondimus in dei no- 
mine alque promillimus infrascriplas res meliorare el colere, el pen 
sionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus ueslris per unum 
quemque annum inferre. Quod si minime fcccrimus de quo superbis 
repromillimus. lune liceal uos uel successoribus ueslris in supra- 
scriplas res introire. et cui uoluerilis dare in ucslra sii polcslale. 
Posi obilum nostrum uel filiis noslris. in ius el dominimi! sancle 
ecclesie ueslre reuerlalur cuius proprielas esl. Vnde si placcl hec 
pelicio noslra. hunc libellum scriplum el manus ueslra firmalum 
a nobis conlradere iubealis. el alium simile a nobis facilini uel a 
leslibus roboralum uobis prò munimine sancle ecclesie ueslre Ira- 
dimus conseruandum. Faclo pelilorio mense iunius. indicionc. xi. 
Anni ab incarnacione domini noslri ibesu cbrisli. Millesimo quin- 
quagesimo, vini (*). indicionc suprascripla feliciler. 



f Oberlus episcopus in hoc libello subscripsil. 



(*) Anno comune I0j8. nel fucino del quale correva cffcllivuimnlr I ìndi- 
zione II." 



( 2X0 ) 

LIBELLUS ALBERTI DE CORIMBI* KT COilSOBTUM. 

Cvjm Cimi Polo del'ensionem sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
preesl domnus corradus episcopus. Vii nobisazoel bonizo gennanis. 
ima cum uxore fìliis et filiabus. et si unus ex nobis sine berede 
morluus fuerit unus allerius suecedat. Titillo condicionis locare nobis 
iubealis aliquanla res quod esl sesia porcione iuris ecclesie ueslre 
Sancii Syri quo posila esl in loco lamanigra. per fines et cohercn- 
lias. de una parie fossato qui uenil de aqtia ploglosa montante 
usque in monte de cardo, el usque in fonlana de coxina merli, el 
prò calmo asegnino descondenlc usque in fossato de rio eroso, et 
usque in pedes de coruaria. Infra isle eoberentic. predicta sexla por- 
cione In Inlegrum. Scatico et alpialico in domnico sii reseruatum. 
Ila lamen ut inferamus uobis nel successoribus ueslris per unum- 
quemque annum sestario uno de grano. Spondimus in dei nomine 
alque promillimus suprascriplas res meliorare el laborare. et su- 
prascriplam pensionem uobis ucl successoribus ueslris per unum- 
quemque annum inferre. Quod si minime fecerimus de quo supe- 
rbis repromillimus. lune liceat uos uel successoribus ueslris in 
suprascriplas res introire. et cui uoluerilis dare in ueslra sit polestate. 
Posi obilum nostrum uel de noslris heredibus in ius el dominio 
sancle ecclesie ueslre Iradimus conseruandum. \ì impleal manus 
ueslra ad firmandum. Facto pelitorio mense nouembris. indicione. vi. 
Anno ab incarnacione domini Millesimo, xl (*). indicione isla feli- 
citer. 

Corradus episcopus in hoc libello subscripsit. 

(*) Anno comune 1039, nel novembre di cui era però di già in corso 
I indizione 8." 



( 281 ) 

LIBELLUS DE PONTE DE MRDOLICO. ET OBERTINI 1 UH PAN1S PARATI. 

Cva Cum Peto defensionem sacro sancte Januensis ecclesie. Vbi 
preest domnus oberlus episcopus. Vii nobis briiningo et mauro fa- 
mulo Sancii Syri. cum uxorcs el filiis masculinis. el si unus ex 
nobis sine berede morluus fueril. unus allerius succeda!. Tilulo 
condicionis locare nobis iubealis petimus rcs iuris ecclesie ueslre 
Sancii Syri. qui posila csl in loco scagnelli que csl sexla porcionc. 
que fttil de bonomino. de superiore capile uia publica. de sublc- 
riore capile fossado malo, de alia parie terra de begalfìgo. de alia 
parie lauaxelli. el in salersa. el isola de pere cum molendine cum 
aqua docili suo. quantum ad ipso pertinet. et quanto ego tenuil 
qui fuil in ponte, in ual alla, in riuaria. in olale donnico. el mo- 
line de fossato cum aqua duclu suo da la noxe in caneledo. el in 
plano qui est pecies tres. in plano de gazo, in compenio. in costa 
longa. in casa sublana, uel prò aliis celeris locis incautis el incoltis. 
Ila lamcn ut inferamus uobis uel successoribus ueslris exinde pen 

sionem per unumquemque annuin denar {lacuna). Spon- 

dimus in dei nomine alque promillimus in suprascriplis rebus me- 
liorare et colere, el pensionem ecclesie ueslre uobis uel successo- 
ribus ueslris per unumquemque annum inferre. Quod si minime 
fecerimus de quo superius repromillimus. lune liceat uos uel suc- 
cessoribus ueslris in suprascriplis rebus inlroire. el cui uolue- 
ritis dare in ueslra sii poleslale. Post obi Inni nostrum uel filiis 
noslris. in ius et dominium sancte ecclesie ueslre reuerlalur cuius 
est propnelas. Vnde si placet hec peticio nostra, ci unum libellum 
scriptum et manibus ueslris firmatimi nobis conlradere iubealis. el 
alium simile a nobis factum uel a testibus roboralum uobis prò 
inunimine sancte ecclesie ueslre tradhnus conseruandum. Facto peli- 
torio mense nouembris. Indicione. i. Imperante C) donino noslro 

(*) Si emendi Regnatile; e si abbia qui una conferma di quanto fu dello 
Della nota a pag. 27fi. 



( 282 ) 

(enrico) in iluli.t. anno .Millesimo sexageshno. il. iudicione suora 
scripla feliciler. 
Oberlus episcopus in hoc libello subscripsil. 

LIUELLUS lOHANIS'IS DE OLILA DE MOLACIA.NA. 
ET l'Eliti BALBI. ET CONSORTUM. 

Cvm Cum Pelo defensionem sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preesl domnus oberlus episcopus. uli nobis Johannes et marlinus ci 
pelrus gennanis famuli Sancii Syri cum uxore el filiis masculinis. 
el si unus ex nobis sino hcrede morluus fueril. unus allerius suc- 
cedal. Tilulo condicionis locare nobis iubealis pelimus lerris iurte 
ecclesie ucslre Sancii Syri. que posila esl in ualle uesano. locus 
ubi dicilur a l'oliua. medielale de inanso, da buno lalere fonlana 
couerclala. monlanle prò cosla usque in lerra russa, el usque in 
libcllaria de cario de gano. uenienle in libellaria que fuil de ursi- 
cino. desccndenle prò cosla in fonlana domnicala. ci usque in clau- 
denda indomnicala. ci pelimus pccia ima una de uinea (pie fuil de 
alberico camarlengo. da buno lalere uinea indomnicala. de supe- 
riore uia qui pergil a prato de molaciana. omnia el in omnibus 
plenum el uacuum In Fnlegrum. el pelimus suprascripla mea libel- 
laria descendenle per lo runcallo. si quo modo maceria lenel. usque 
in campo de nazario uenienle prò senlerio qui pergil in fonlana 
couerclada usque in pralo. id sunl casis. uineis. caslanelis. ficelis. 
cannelis el pascuis. omnia el in omnibus plenum et uacuum In 
Integrimi, una cimi exitu suo. Pelimus castanelo. de supra fontana 
que lenel in libcllaria de ursicino uenienle usque in manso de an- 
drca de gano. uenienle usque in suprascripla mea libellaria. el casta- 
gnolo de Io brucelo. prò cosla que pergil in glareto. da alia parie 
fossato eroso usque in libellaria de iohannes gastaldo. pelimus 
campo uno mea libellaria cum gorrelo el molendino. tantum in 
suprascriplo loco quantum aulea lenuil genilor incus iohannes usque 



( 285 ) 

in molendino de correlo, et in croio pelimus quarta porcione do 
campo el de prato, da buno lalcre fossa descendente prò ualle usque 
in uia que pergil a foniamo ci usque in ribellarla quo fuil de amel- 
berto. usque in cosla. ucnienle usque in fossa, pelimus alia mea 
libcllaria in cosla longa. que mihi obuenit per conqueslum da in- 
geza. et andrea barbano meo. el in lana ursaria. per fossalis de 
sublus. da buno lalerc cosla. el de alio alia cosla. quantum antea 
lenuit genilor meus campo et prato, el prato de scalugla simililer. 
et non habeamus poleslalem uenundare nec alienare nisi in famulis 
Sancii Syri indomnieati. ila tamen ut inforamus uobis nel succes- 
soribus ueslris per unumquemque annum pensionem denarios. u. 
Spondimus in dei nomine alque promillimus in suprascriplas res 
inlroirc. et meliorare et colere, el pensionem ecclesie ueslrc uobis 
nel successoribus ueslris por unumquemque annum inferro. Quod 
si minime fecerimus de quo superius repromitlimus. lune liccat 
uobis uel successoribus ueslris ci exinde pensionem ecclesie ueslre 
uobis uel successoribus ueslris (sic). Posi obilum nostrum uel iìliis 
noslris. in ius el dominium sanclc ecclesie ueslre rcuerlatur cuius 
est proprielas. Vndc sic placet bec peticio nostra, lume libcllum 
scriptum el manus uesira fìrmalum a nobis conlraderc iubcalis. et 
alium simile a nobis factum uel a leslibus roboralum uobis prò mu- 
nimmo sancle ecclesie ueslre Iradimus conscruandum. Faclo pclilorio 

mense deccmbris indicione (lacuna). Anni ab incarnacene 

domini nostri ibesu chrisli. Millesimo sexagesimo. u. indicione su- 
prascripla foliciler. 
Oberlus opiscopus in hoc libello subscripsil. 

LIBELLUS TETRI DE SOI.IO PATRIS PRESBITERI BARTIIOLOJIEI DE PL1CAMO. 
ET ALINERII DE PJ.ICAMO. 

Cvm Cimi Pelo defensionem sacro sancle Januensis. ecclesie. Vbi 
preesl domini» landulfus opiscopus, Vii nobis selucrado una cum 



( 281 ) 

uxore el liliis suis masculinis. el si unus ex nobis sino herede 
morluus fueril. unus allerius succeda!. Titillo condicionis locare 
nobis iubealis pclimus res iuris ecclesie ueslrc sancii miebaelis que 
posila est in ualle lauania. locus ubi dicilur solio, plenum el uacuum 
cum suas perlinenlibus. In cuselia. in monte pellio. in Iropallio. in 
casa anlica. el in cannauale. quarta porcume. In pannallo. in rouedo. 
el in Iromalio. el in cosla luparia, el in plano basilioni. in Irodueriole. 
el in gomareno. in monte de oscani. El espella una in uilla ubi 
nominalur solio. Id sunl casis. uineis. ficelis. oliuclis. campis. pralis. 
siluis el pascuis. Fines uero de islis rebus, de superiore capile 
monte de naslalo. da uno lalere fossato disserona. da lercia parie 
cosla de cerlenulo. da quarla parie inonle de bozalo. Infra islas 
coberenlias omnia quantum tenuti pelrus auius suus. el dominicus 
el martinus de ipso loco In Inlegrum. Ila (amen ul inferamus uobis 
uel successoribus ueslris per unumquemque annuin pcnsionem de- 
narios. li. Spondimus in dei nomine alque promiltimus in islis rebus 
(introire) meliorare el colere, el pcnsionem ecclesie ueslre uobrs uel 
successoribus ueslris per unumquemque annum inferro. Quod si 
minime feccrimus de quo superius repromillimus. lune liccal uos 
uel successoribus ueslris in isla res introire. el cui uolueritis dare 
in ueslra sii poleslale. J'osl obilum nostrum uel filiis noslris in ius 
el dominium sancte ecclesie ueslre reuerlalur cuius est proprietas. 
Vnde sic placet hec (pelicio) nostra, et hunc libellum scriptum el 
manus uestra firmalum a nobis contradere iubealis el alium simile 
a nobis factum uel a lestibus roboralum uobis prò munimine sancle 
ecclesie ueslre tradimus conseruandum. Faclo pelilorio mense fe- 
bruarius. indicione secunda. Imperante domino nostro conrado hic 
in ilalia anno oclauo C). indicione suprascripla feliciler. 
-J- Landulfus cpiscopus in boc libello subscripsil. 

(') Di Gesù Cristo 1031 



( 285 ) 

UBELLUS CORRADI MEKDEl'ENTIU DE UEltZILI QUII I l'IT AUTJS CUHIIADI 
ET AMEDEI DE UERZILI. 

Cym Cuui Pelo defensionem sacro sancte'Januensis ecclesie, ubi 
preesl domnus oberlus episcopus. uli nobis cunradus una cum 

uxore et filiis niasculinis. el si unus ex nobis sine heredc morluus 
fueril unus allerius succcdal. Tilulo condicionis locare nobis iubeatis 
petimus res iuris ecclesie ucslre Sancii Syri quo posile sunl in ualle 
lauania locus ubi dicilur umili, omnibus decimis de meis domni- 
calis. et quantum pater nieus aldeurando lenuit a lo plano et in 
costa, et manso de caput de busco, el in case sublane, el in lauaglo. 
in predoco. el in fenogledo. et in monte uulfi. el in plecania. quantum 
lenemus lerris et decimis. el terra quam nos lenemus in aimedi. et 
(erra que nobis obuenit in plecania de gaidaldus. Fines uero de 
ij)sis rebus, da una parte mure de plebe, ab alio lalere muro longo. 
de superiori capile terra anselmi. de sublus fluuio lauania. Iterimi 
petimus in moconisi quantum nos lenemus lerris el decimis. et 
quantum fuil recium el laboratum prò guiseberlo massario qui fuil 
pater de presbitero adame. et omnibus decimis quas nos lenemus 
in sobra. in casine spense, el in roborelo. el in la (erra russa, et 
in solexido. et pelimus quarla una in maxeuaia. quantum anlea lenuit 
azo presbilcr. el alia quarla in sanguenedo. quam anlea lenuit alde- 
urando ascnelo. el quarla una in ra palio, quantum anlea lenuit alde- 
urando in monlccello. et alia quarla a le fedule. quantum anlea 
lenuit presbilcr pelrus. et omnibus decimis de li cogloli de cornia 
ubi dicilur serra, et decimis a danari ubi dicilur melegaria. quan- 
lum fuil recium el laboratum prò allo presbitero, el lerra in cor- 
nale, plano de riua allereda. el plano de la soséna. el cauana bona. 
et plano da lo persego. et in somclego. Fines uero ab ipsis rebus, 
ab uno lalere fossado de cestri, ab alio lalere fossado de fagida. 
de supcriore capile aqua uersanlc. et sicul se diuidil de terra sancle 



( 286 ) 

inarie, de sublus l'ossalo tic neroni. medielale de alpìalico in doni 
nico serualum. Infra islas cobercnlias omnia In Integrimi petimns. 
Ila (amen ul inferamus uobis uel successoribus uestris per unum- 
quemque annum pensionem ecclesie ueslre denarios. qualuor. Spon- 
dimus in dei nomine alque promitlimus in suprascriplas res inlroire 
et laborare. et pensionem ecclesie ueslre per unumquemque annum 
inferre. Quod si minime fcccrimus de quo superbis repromillimus. 
lune liceal uos uel successoribus uestris {in suprascriplas res) inlroire. 
et cui uoluerilis dare in ueslra sii poleslale. Vnde sic placet lice 
pelicio nostra, ci hunc libellum scriptum et manus ueslra firmaluni 
nobis conlradere iubeatis. el alium simile a nobis factum uel a le- 
slibus roboralum uobis prò munimine sancle ecclesie ueslre Ira 
dimus conseruandum. Facto pelitorio mense iunius. indicione. xmi. 
Anni ab incarnacione domini noslri ibesu chrisli Millesimo sexagc- 
simo (*). indicione suprascripta feliciler. 
f Obcrtus episcopus in boc libello subscripsil. 

L1BELLUS CORRADI ET ARNALDI DE UERZILI. ET OPIZOMS STRISIOLI. 

Cvm Cimi Pelo defensionem sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
precsl domnus Syrus Januensis ecclesie Archiepiscopus. liti nobis 
opizoni de castro bernardi in lercia porcione. el amedeo el conrado 
in aliis duabus parlibus. noslrisque filiis uel filiabus alque hcre- 
dibus. Titillo condicionis locare nobis iubealis. Pelimus res iuris 
ecclesie ueslre Sancii Syri. quo posile sunl in ualle lauanie. el in 
plebe plecanie. ubi dici tur uerzili. uidelicet duas parles de omnibus 
rebus iilis quas conradus merdcnuenlrc filius aldcurandi adquisiuil 
per libellum ab oberlo episcopo, sicul in ilio libello conlinclur ("). de 

(*) Anno comune 1059 , nel giugno di cui era però soltanto in corso I' indi 
zio ne 12. a 
(*') Vedasi il libello summenzionato n p;ig. 288. 



( 287) 

decimis. uillis. Icrrìs. coIUs et incollis. ubicumque sors uel pars 
aliqua de omnibus prenominata rebus quo in eodem libello eonti- 
nenlur in quacumque parie sinl. duas parles pelimus una cum 
accessionibus et ingressoris uel exilibus suis. uidelicel illam parlem 
que fuil ollonis et gandulfì qui fuerunt fralres ledisii palris nostri, 
ci fìlii quodam Corradi merdenuenlre In Inlcgriun. Ila tamen ul 
inleramus uobis uel successoribus ueslris exinde pensionem per 
unumquemque annum pensionem (sic) denarios. vi. ci insuper libi 
inde iurauimus fidelità lem. Spondimus in dei nomine atque promil- 
limus in iamdiclas rcs inlroire el colere, et pensionem ecclesie ueslre 
uobis uel successoribus ueslris per unumquemque annum inferre. 
El si minime fecerimus de quo superius repromillimus. lune liceal 
uobis uel successoribus ueslris in suprascriplis rebus inlroire. el 
cui uoluerilis dare in ueslra sii poleslale. Vnde sic placet hec pelicio 
noslra el lume libellum scriptum et manus ueslra firmatimi nobis 
conlradjre iubealis. Faclo pelilorio mense oclubris. Anno ab incar- 
nacene domini nostri ibesu cbrisli. Millesimo, centesimo, xxx. 11. 
mense suprascriplo. indicionc. x. Tesles Guiscardus. Ardecion iudex. 
Rodulfus de dcselega. Bonus bellonus de cunizo. Bonus uasallus eius 
nepos. 

I.IBELLUS DOMUS F1L10RUM MERULI DE CASTRO. 
ET 1-1LIORUM WILIELMI ARNALDI. 

Cv.m Cum Pelo defensionem sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preesl donnus iohannes episcopus. uli nobis oberlus el eribcrtus ger 
manis fìlius (sic) quondam iboma qui el berizo una cum fili ìs filiabus 
uel beredes. el quale ex nobis unus sine herede morluus fueril unus 
alterius succedal. Titulo condicionis locare nobis iubealis pelimus 
lerris iuris ecclesie ueslre Sancii Syri massariciis. quibus sunl po- 
silis in loco bargali. alque capella una in prediclo loco que est edi- 
ficala in honore sancii laurencii. cum casis et uineis el caslanelis 
iuxlii eadem ecclesia, el caslanelo uno in bargali ubi dicitur collorelo. 



( -288 ) 

el pralis in bargali. et campis. in subititi uia publica. ci in cella, 
et in telicelo, et in musca nigla. et in leulara. in prediclis locis. id 
sunl casis. uineis. caslanelis. pornelis. pralis. gerito et pascuis. omnia 
el ex omnibus plenum et uacuum una cum exilus caruni. In Inte- 
grimi. Et iterimi pelimus nos qui supra germani» casis et massa- 
riciis. el omnibus rebus iuris ecclesie plebis sancle marie sito in 
bargali. quibus sunl posilis in locis el fundis uallebona. teucedo. 
tazolclli. scu massaricio uno. quod est posi! uni prope ecclesia sancle 
marie, alque pralis et campis. in bergalli. fine uia publica. in suso, 
conlra bergalla. seu silua. el rebus que dicilur deuesc. Fines aero 
de ipsis rebus de uallebona el teucedo. de una parie cacumine monlis 
qui dicilur bergalla. de alia parie costa de aligada. el porlagono. de 
lercia parie costa de pecorile, de quarta parie fluido lauania. ilem 
fines de prediclis rebus de lazolelli. de una parte aqua lauania. de 
alia parie costa de ccrexola. de lercia parte fao frigido, de quarta 
cacumine monlis. Ilerum fines de prediclo massaricio prope prc- 
dicla ecclesia, da una parte fossato, de alia parie terra quam Icnel 
leutefredus iudici. da tercia parie terra quam Icnel conradus iudex. 
da quarta parte ambulatorio de uinea qui pergit iuxla predicla 
ecclesia, omnia el ex omnibus quantum anlea lenuil prediclus thomas 
el iam dieta berla que fuil uxor thomas. qui el berizo in prediclis 
locis. id sunl casis. uineis. caslanelis. pornelis. pralis. gerbis. el 
pascuis. omnia et in omnibus plenum el uacuum una cum exilis 
earuni ex integrimi. El iterum pelimus seruis et ancillis iuris pre- 
dicle ecclesie, nomina eorum marlinus et dominicus germani, el ureo 
qui dicilur dominico. cimi uxores el filiis el filiabus eorum qui hodie 
nalis uel in anlea nati de illorum esse debent. ci cum omnes res 
el conquistimi illorum que hodie habenl nel que deinceps in antea 

adquirere debent. et habealis licenliam el poteslalem tu (lacuna) 

oberlus el eriberlus cum filiis et filiabus luis nel heredis (sic) ipsis 
seruis uel ancillis cum filiis el filiabus uel nepolibus eorum el cimi 
omnes res el conquistimi illorum comprehendere. el disciplinare. 



( 289 ) 

et in seruilium millere. Ila lamen ul inferamus uobis uel succes- 
soribus ueslrls exinde pensionem denarios. vi. Spondimus in dei 
nomine alque promillimus snpraseriplas res facere laborare et me- 
liorare. et pensionem ecclesie ueslrc (uobis) uel successoribus uestris 
dare. Qnod si minime fecerimns de quo superius repromillimus. lune 
liceal uos uel successores uestros (fri) suprascriptas res inlroire. et 
cui uolueiilis dare in ueslra sii poleslale. et post obiLum nostrum 
uel filiis filiabus beredum noslrorum in ius et dominium sancle 
ecclesie ueslre reuerlalur cuius esl proprielas. Vnde sic (placet) bec 
pelicio nostra, manibus noslris lirmalum nobis conlradere iubealis. 
et alium simile (a nobis) factum et a leslibus roboralum (uobis prò 
munhnine sancle ecclesfe ueslre tradimus conseruandian). Facto 
pelilorio mense februarii. indicione quarla. Anni ab incarnatone 
domini nostri ihesu chrisli Millesimo, anno sexlo. indicione supra- 
scripla feliciler ("). 

■J- Johannes episcopus in hoc libello subscripsil. 

LIBELLUS RO-LANDI DE STELLA. 

Cvm Cum Pelo defensionem sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
preest domnus oberlus episcopus ciuitalis Janue. Vii nobis mauro 
fìlio quondam iohannis lupi el bonase iugalibus fìlia quondam io- 
bannis una cum filiis noslris masculinis. ul si unus ex nobis sine 
herede morluus fueril. unus alteri succedat. Tilulo condicionis locare 
nobis iubealis. Pelimus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syri qui po- 
sila esl in burgo ianuense. Hoc est labula una de terra per men- 
suram iuslam in circuilu cum Irexenda et dislillacio. Coheril ei. 

(') Il senso di quest'ultimo periodo è lutto guasto e monco. L'anno 6.° re- 
gistrato in ultimo luogo fra le note cronologiche del libello, si riferisce a 
quelli dell'impero di Ottone in, e (tenuto conto del mese di febbraio che vi 
è segnato) corrisponde all'anno comune, e insieme dell'incarnazione, 1001. 
Si avverta però che l'indizione in corso a (ale epoca non era la 4.", ma la 14. a 



( 290 ) 

ah una parie uia pubKca. De alia parie terra nostra cui sopra 
mauro. De duabus reliquia partitala terra ipsius Sancii Syri. Infra 
l'am dictas coherenlias omnia In Inlegrum. Ita larnen ut inferamus 
uobis uel successoribus ucstris per unumquemque annurn dena- 
rium. i. Post obiltim noslrum uel heredum noslrorum in ius et domi- 
nium sancle ecclesie uestre reuerlalur cuius est propriclas. Vnde si 
uobis placet hec pelilio nostra, et hunc libellum scriptum et manus 
ueslra firmalum nobis conlradere iubealis. et alium similem a nobis 
factum uel a leslibus roboralum uobis prò munimine sancle ec- 
clesie uestre Iradimus conseruandum. Faclo pelilorio mense iunii. 
indicione vili. Anno ab incarnacionc domini nostri ihesu chrisli. 
Millesimo sepluagcsimo O suprascriplus (sic) feliciler. 
Oberlus episcopus iu boc libello subscripsit. 

f In palacio Januensis Archiepiscopi. Consuies Marinus de porta. 
Boiamonle de odonc. laudauerunl hoc scriptum eam uim et auclori- 
talem oblinere sicul exemplum ad quod hoc scriptum fuil. Hoc ideo 
fecerunt. quia uiderunl libellum islum scriptum in quadam carlula 
quam ueluslate lam litluris litlerarum quam carlule consumplione 
amilli perlimuerunl. Quod consuies percipienles fecerunt hoc pre- 
senti pagina significare scrialim sicul in ea scriptum fueral pre- 
scrulanles. el ideo ut prediffinilur decreucrunl. 

Millesimo cxlvii mense Jenuarii. indicione vini. 

LIBELLUS OMNIUM COMITUM DE LAUAISIA 
QUI DICUNTUR FILII TEOD1SII. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
est domnus landulfus episcopus. uti nobis theodixe una cum filiis 

(*) Qui veramente non è l'anno dell'incarnazione, ma l'anno comune ; 
perocché l'indizione S. a corrisponde effettivamente al 1070. 



( 291 ) 

sub maseulinis legillimis. El si unus ex nobis sino herede morluus 
l'ueril. unus allcrius succedal. Tilulo condiciouis locare nobis iubealis. 
Pelimus seruis ci ancillis iuris ecclesie ueslre Sancii Syri. nomina 
eorum id sunl. sempcrlus cum fdiis nel filiabus una cum massa- 
ricio ipsius qui posilo osi uineli. eldeprando. iohaiincs germanis. 
cimi aliis germanis ci germane, una cum uxores el filiis ci filiabus 
illorum. Filia andrea ruso cum filiis et filiabus suis. Jobannes filio lo- 
perli cum uxores (sic) ci filiis filiabus. Andrea cum uxores (sic) el filiis 
filiabus. Bernilda. Goliza. Pelrino. ma ter el filia. et filii cum filiis et 
filiabus. Johannes. Ermcza. Bruna, germanis cum filiis filiabus. Ber- 
nilda filia quondam pctri. iuuenzo. alberlo fralribuscum filiis filiabus. 
Teuzo cum filiis filiabus. Aduxo. mainueio. minoza. eriza filia al- 
trudi germanis. el sic pelimus nos suprascripli pelilores prediclis 
seruis et ancillis cum uxores el filiis filiabus illorum. cum orimi 
conquisili coni ni. et cum omnibus rebus iuris ipsius ecclesie quod... 
(lacuna) seruis delinenl. el habeamus poteslalem suprascriplis 
seruis el ancillis apprebendere. et in seruilio millere ubi nobis 
oporlununi fueril. anleposilis inler seruis el ancillis numerum sex 
iuris ipsius ecclesie, nomina eorum. Sigezo. Giso. Johannes el Jo- 
hannes seu boniza ..... (lacuna). Quod ipse donnus landulfus 
episcopus apras in isla ecclesia in sua reseruauil poteslale. Simi- 
liler pelimus nos suprascripli pelilores res iuris ecclesie ueslre qui 
posile sunl in ualle rapaiio. lucus ubi dicilur cullure. nel in monte 
ci in bocela. uel per aliis celeri s locis. Ilerum pelimus res iuris 
ipsius ecclesie que posile sunl in finiza sigcslrina. In mazasco uel 
in ualle lauanbnsis. locus ubi dicilur zullici. in leualli. in camelia. In 
corline. uel in buda, campo sahadino. Sic pelimus roborclo cimi 
rebus in monle presbitero omnia el in omnibus una cum exilus sui. 
Etiam el pelimus suprascripli pelilores res iuris ecclesie ueslre 
sancii marcellini que posila est in ualle clauari. locus ubi dicilur 
macinola. Simililer pelimus nos suprascripli pelilores Capella una 
quo est edificala in bonore sancla iulia. et esl conslrucla in loco 

19 



( 292 ; 

kalaolo. cum omnibus decimis quo ad ipsa capella perlinenlibus. uel 
clini omnibus tlolis et oblalionis alque luminaria ex inlegris, cum 
predicla decimalionibus ad ipsa capella perlinenli de uillis et de 
massariciis. hoc sunt nomina eorum in isto kalendo. campo senasci. 
soriana, saponico. Badalaxi. Campolo. Ceredo. Besancia. Cruce. Cla- 
paria. omnia et in omnibus In Integrimi. Pelimus in alio loco de 
sub regimine plebe de Ilaria, loco ubi dicitur costa de castro, in 
casa marlinasca. Siuelana. Caxauo. quellena. casa terenzanasca. Za- 
nica. Kastro. omnia et in omnibus suprascriplis uillis uel massari- 
ciis cum omnibus decimalionibus perlinenl In Inlegrum. Seu el 
pelimus nos pelilores. Siluis caslanelis in loco statali, que ad ipsa 
capella perlinenl In Integrimi. Ila (amen ut inferamus uobis uel 
successoribus ueslris exinde pensionem per unumquemque anno so 
lidos nouem el denarios ini. optimi, dati ipsi denarii in ciuilale Janna 
caslaldiones ipsius episcopi suisque successoribus. per se ipse leu- 
dixe suisque filiis masculis uel eorum misso. Similiter nos pelimus 
suprascripli pelilores rcs iuris ecclesie ueslre sancii laurenlii que 
posile sunl in finita sigestrina. loco ubi dicil libriole. hoc est cur- 
licella cum capella una conslrucla cum casis. massariciis el omnibus 
rebus ad ipsa curlieclla perlinenlibus. Coherencias uero de prediclis 
rebus, da una parte fine roca qui dicitur nizalla. da alio latore fine 
gropo marcio, descendenle per rio qui curril de gauselia. el de- 
super uia publica que curril da lo copello et caxano. descendenle 
per aqua de scablana de sublus fossadello qui descendil de ter- 
ricio in lignone el ibi noininalur fauarido. el in uineli. et in cumi- 
melia. ci in caouario. uel per aliis celeris locis. lanlum pelimus nos 
prediclo leudix de suprascriplis seruis el anciilas preler quod su- 
perius anleposilum esl. et de suprascriplis casis et omnibus rebus, 
el de prediclas capellas cum prediclis decimalionibus ad earum 
perlinenlibus sicul anlea delinei quondam ansaldo genilor suus. omnia 
et in omnibus plenum el uacuum In Inlegrum. id sunl casis. ui- 
neis. caslanelis. ficelis. oliuelis. roborelis. aliisque arboribus frucli- 



t *93 ) 
ffiis et infruclifcris. siluis. eampis ei pascuis. omnia sicut superius 
deoerniliir In Integrala. Ila lamen ut inferanuis uobis uel a cano- 
nicis qui ordinali sunt io ecclesia sancii laurenlii nel a successores 
illorum per iinuniquemque annum pensionem solidos. vi. dali ipsi 
denarii in kalendis Ja intarli eidem canonicis uel a suorumque suc- 
cessores. aul super aitarlo ipsius ecclesie ponanlur. Spondimus in 
dei nomine alque promillimus suprascriplis seruis el ancillis rc- 
gere el gubernare. et suprascriplis rebus meliorare. el iam dictas 
ccclcsias regere el gubernare. el pensionem ecclesie uestre uobis nel 
successoribus ueslris uel canonicis per unumquemque anno inferre. 
Quod si minime fecerimus de quo superius repromiilimus. lune 
liceal uos uel successores ecclesie ueslre suprascriplis seruis el ca- 
pellas in islis rebus inlroire. el cui uoluerilis dare in ueslra sii po- 
leslale. Posi obilum noslrum uel filiis noslris in ius el dominio 
sancle ecclesie reuerlalur cuius csl proprielas. Vnde sic placet hec 
pelilio nostra et hunc libellum scriplum et inanus ueslra firmalum 
nobis conlradere iubealis. Faclo pelilorio mense marcius. indi- 
cione quarladecima. Imperante domino nostro cunrado in Italia anno 
quarto (*). indicione isla feliciler. Vnde duo libelli uno tenore scripli 
sunt. Aclum in ualle lauania feliciler. 

Landulfus episcopus in boc libello subscripsit ("). 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Marinila de porla. 
Boiamonle de odone. laudauerunl hoc scriptum eam nini el aucto 
rilalem oblinere. sicut exemplar ad quod hoc factum fuil. Hoc ideo 
fecerunl. quia uiderunl libellum islum scriptum in quadam carlula. 
quam ueluslate Iam lilluris lillerarum quam cardile consumplione 

(*) Di Gesù Cristo Ì031. 

(**) Il presente libello fu già stampalo dal mio caro e dotto amico, il 
signor cav. Agostino Olivieri, tra' documenti onde arricchì la Relazione del 
Cappelloni sulla congiura di Gio. Luigi Fiesco, da lui pubblicata ed illustrata 
nel 1858. 



( '294 ) 

amidi perlimuerunl. Quare fecerunt hac presenti pagina hoc tigni 
Beare serialim sieul in oa scriptum foeral perscrulaDtes. et ut pre 
diffinilur laudantes. 
Millesimo cxlvii mense Jenuarii indicione voi. 

L1BELLUS FiLIORUM CONE Di: UEZAISO. ET COMMI» DE LAUAMA. 

DE LA COSTA DE RITTI. DE MAMMELLA ET DE SAXCTO MAHTI.NO DE LE.NALI. 

ET DE WS l'ERTINENTIIS. 

Cvm Cum Pelo defensionem sacro sanclc Januensis ecclesie. Vbi 
preest domnus iohannes episcopus. Vii nobis curradus una cum 
uxores (sic) et fìliis. Et si unus ex nobis sine herede morluus fueril. 
umis alterius succedere debeamus. Titillo condicionis locare nobis iu- 
beatis. pclimus casis et omnibus rebus iuris ecclesie uestre Sancii Syri 
qui posite sunl in locos et fundas uennali. prato de benediclo sancii 
slepbani. simul cum capella una cpie est edificata in honore sancii 
martini, in eodem loco uennali conslrucla. Fines nero ab ipsis rebus, 
da una parte bedo et aqua eludile, da alia parte ualle sancle marie, 
fine uia da rauincllo quo pérgil a felelore usque in litus marls. 
Infra iam dictas coherencias. hoc sunt casis. uineis. caslanelis. ficetis. 
oliuelis. uel aliis arboribus. pralis. campis. siluis et pascuis. omnia et 
in omnibus plenum et uacuum ex integrum. una cum exilibus carimi, 
quantum fuerunl tedi et laborati per bonoso massario. et quantum 
infra iam dictas fines iuris predicte ecclesie perlinere uidenlur In 
Integrum. Seu et pelo ego suprascriplo Currado una cum uxores (sic) 
el fìliis. id sunl campis el caslanelis el roboretis cum areis suarum 
iuris ecclesie uestre quibus sunl posilis in locos el fundas sigeslri. 
locus ubi dici tur campo de lareno. casal dalifrclo. el in pascale, nel 
eorum lerriloriis. Ita lamen ut inferamus nobis uel successoribus 
ueslris per unumquemque annum pensionem. solidos. n. Spondimus 
in dei nomine alque promillimus suprascriplis rebus laborare. el pen- 
sionem ecclesie uestre nobis uel successoribus ueslris per unum 



C 295 ) 
quemque annum inferra. (Juod si miiiiinc feeerinius de quo supe- 
rbis reproinillimus. limo liceal uos nel successores ecclesie ueslre 
in suprascriplis rebus inlroire. el cui uoluerilis dare in ueslra sit 
poleslale. Posi obiluni noslruni ucl (ìliis noslris in ius el dominiuni 
sancle ecclesie ueslre reuerlalur cuius esl propriclas. Vnde si placel 
bec pelilio nostra el huoc libellum scriptum el manus ueslra fir- 
inalum nobis conlradere iubealis. el aliuin simile a nobis facilini nel 
a leslibus roboralum uobis prò muniinine sancle ecclesie ueslre Ira 

diinus conseruandum. Faclo pelilorio mense indicione. \ 

Regnante domino nostro Anrico (sic) in ilalia. anno odano ('). indi- 
cione suprascripla feliciler. 

f Johannes episcopus in hoc libello subscripsil. 

Iin palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Marinus. Boiamonle 
de odone. laudauerunl hoc scriptum eam uim ci auclorilalem ob 
linere quam oblinebal exemplar ad quod scriplum fuil. Hoc ideo 
fecerunt quia uiderunl libellum istum in quadam carlula. quam 
uelustale lam lilluris lilleraruni quam cartule consumplione amidi 
perlimuerunt. Quare fecerunt hac presenti pagina hoc significare 
serialim sicul in ea scriptum fuerat. perscrulanles. 

Millesimo cxlvii mense Jcnuarii indicione viti. 

DE SEGESTRI. 

Cvm Curii Pelimus defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie. 
Vbi esl domnus Oberlus episcopus. Vii nobis Guinezo. Lanzo. 
Lanzo (sic). Rolandus. Guibertus. Litulfus. nepoles eorum guiberlus 
el guinenguisus nepoles. Vna cimi uxores eorum el heredibus eorum. 
Tilulo condicionis locare nobis iubealis pelimus res iuris ecclesie uè- 
•-(re Sancii (Syri?) que posile sunl in fine segeslrina. locus ubi dicilur 

(*) Di Gesù Cripto 1012. 



( 296 ; 

naxo. inauso uno quoti csl rcclum per marlinum laboralorem sua 
porcione simulque de amizo seu brunengo cum eorum porcume. 
Ilerum pelimus res in cazagna. lena Saneli Stephani. seu in sfatali 
simulque Sancii Slephani. Iteruni pelimus noslra porcione el di- 
uisione in nasco, el in cainpedelli seu in casagna. el a la cosla. el 
argenu. qualuor mansores in campo (ciccioso duo crundi omnia in 
decimalionis in suprascriplis uillis ci massariciis plenum el uacuum 
In Inlegrum. Ilerum pelimus Guibertus ci Guinenguisus nepoles 
cius libcllaria que in anlea lenuil genilor nosler. id esl lerra labo- 
raloria. Vineis. ficetis. caslanelis. roboretis. plenum el uacuum In 
Inlegrum. Ila lamen ul inferamus uobis uel successoribus ueslris 
exinde per unumquemque annum pensionem solidos. n. Spondimus 
in dei nomine alque promillimus suprascripla decima recipere et 
gubernare. el suprascriplas res meliorare. el pensionem ecclesie 
ueslre uobis uel successoribus ueslris exinde per unumquemque 
annum inferre. El si minime fecerimus de quod superius repro- 
millimus. lune liceal uos uel successoribus ueslris suprascripla de- 
cima ci suprascriplas res inlroire. et cui uoluerilis dare in ueslra 
sii poleslale. Post obilum nostrum uel successorum noslrorum. in 
ius et dominium sancte ecclesie ueslre reuertalur. Vnde si placet, 
el pelilio noslra slabilis el firma permaneal. et hunc libellum scri- 
ptum, et alium simile a nobis factum prò munimine sancte ecclesie 
ueslre Iradimus. Faclo pelilorio mense decembris. Indicione oclaua. 
Imperante domino noslro secundo Enricus (sic) hic in ilalia anno 
octauo (*). Indicione isla feliciler. 

Oberlus episcopus in hoc libello subscripsil. 

(*) Di Gesù Cristo 10I>4. 



( 297 ) 

de CORSI. 

Piacili! alque conuenil inter dominimi Syrum archiepiscopum Ja 

nuensiuni el iolianncin filimi) mai-lini, ci albcrlum lauanimim. tali 
ordine quod iam diclus archiepiscopi^ per so et per suos uenluros 
suceessores. dedil et consignauil eis el heredibus illorum. Nomina- 
line (erzeriuiii de uinea in corsi iuxla lerrani presbiterio de orpa- 
lalio. et ipsi in unoquoque anno recidere debuerinl ad curiam domini 
Arcbicpiscopi spallas dnas. el medielalem de muslo. el de cunei is 
l'ruclibus quorum ipsa lerra porlaueril. ci paslum unum duobus 
hominibus in tempore uindemiarum. donec uindemie ibi in iam 
dicla uinea expedile merini, et debent unum ex eis infra iam dicla 
terra babitare a presenti die. ci dominus archiepiscopi^ eam lerram 
ab omni honiine defendere dcbueril. alia super imposila inler cos 
non fiat, pcnam inter se posuerunl. qui sicul legilur non adimple- 
uerinl. solidoruni cenlum Januensium denariorum. Aduni in camera 
archiepiscopi. Ibique lesles fuerunl. Gandulfus murenus. Ansaldus 
filius Guidonis. Marchio de paucrio. Wilielmus segafenum. el Alc- 
rius. Millesimo centesimo xlvi. mense Januarii. (indkioné) vili. 

LAlS LNTER Cl'RIAM ET CAPHARUM. DE TERRA QUE EST AD PONTEM DECIMUM. 

f Im curia archiepiscopi. Arbitri Philippus lambcrti. Boamuns 
odonis. inler Archiepiscopum Syrum el Capharum concordiler elecli. 
laudauerunl quod capharus amodo habeal et nomine proprietalis 
possideal. sine contradicione eiusdem domili archiepiscopi et succes- 
sorum suorum et omnium personarum per eos. Nominatine loluni 
poetimi] quod est ad ponlem decimimi, supra molendinum dom- 
|)nicum. FIoc est ab uia subtana que est uersus Januam et uadil ad 
molendinum usque ad do munì quam ibi habet Capharus. Hoc tolum 
illi laudauerunl In Integrimi. Donino nero Archiepiscopo laudauerunl 



( °2!JS ) 

lahulas terre quinquagjnla noucm. que simi a uia in insum uersus 
Januam. quas ipse Capharus leitebat. Quod uero ideo factum csi. quii 
niam cuni de his liles haberenl. in et predictos arbitros compio 
mitterent. iitrique parli per contienimi] hoc polius (piani slriclo iure 
l>lacuil lerminari. Qui rei qualitalcm cognoscenles. et ulriusque partiti 
rationes pensanles. uli prelegilur laudaueront. .Millesimo ceniesimo. 
quinquagesimo oclauo. Quinto decimo die Julii. Indicionis quinte. 

LIBELLUS WILIELMI FILII CAPIIAKI DE TERRA yUE EST IN GAIANO LUI DICITUR 
MONS LANERIUS. ET DEBET SINGULIS ANNIS DENARIOS III PRO PENSIONE. 

Cvm Cimi Pelo defensoribus sacro sancte Januensis ecclesie Sancii 
Syri ubi preest dominus Syrus dei nulu Januensis Arcbiepiscopus. 
Vii mibi Guilielmo filio Caphari meisque fìliis et filiabus et heredibus. 
Tilulo eondicionis locare et uendere el donare et quicquid nobis 
libitum facere iubealis. prò quodam decima bargagii. auclorilale do- 
mini episcopi Olonis Lantluifo episcopo largitore libellario nomine 
mihi et meis heredibus concessa, el a me uobis remissa. Petimus 
in dei nomine peciam imam lerre iuris ecclesie Sancii Syri in uilla 
gaiani silam. ubi dicitur mons lanerius. Cui eoherel. ab una parte 
terra lanfranci scalza uelule. ab alia (erra Wilielmi de uolla et eius 
consorlum el gonlardorum. sublus uia publica. de super costa. Infra 
islas coherenlias petimus In Integrimi. Spondimus in illam lerram 
inlroire. el quicquid uobis fuerii oporlimum facere. ila lamen ut 
inferamus uobis uel snecessoribus ueslris singulis annis nomine pen- 
sionis denarios. ni. ianuenses. Vnde si placet liane nostrani peli- 
cionem nobis contradere iubealis. el hunc libellum scriptum ueslra 
nianu signelis. Aduni in curia caslri meJolici feliciter. Presenlibus 
leslibus. Ceba. Ottone indice. Marino de castro. Ogerio danese. Ale- 
xandro eiusdem curie subdiacono. Anno millesimo ceniesimo qua 
dragesimo. Secundo mense Óclubris. indicionis quinte. 

Bonus uasallus nolarius rogalus scripsil. 

Ego Syrus Januensis Arcbiepiscopus subscripsit (sic). 



( 299 ) 

Hoc iuslrumenlum propler ulililatem curie el uolunlalem Caphari. 
Consules Wilielmus eauarunchus. Ansclmus de caphara. Bonus ua- 
sallus de castello. Anselmus garrius. ad exemplar prioris el origi- 
nalis Iranscribi fecerant. laudanles quod eam uim el auclorilalem 
leneal. quain prinnun quod esl apud ipsum Capharum lenel. 

Millesimo centesimo. Sexagesimo quarto. Oclauo die madii. Indi 
eione. xi. 

CARTULA DE FEUDO CArHARI. 

Ix camera palalii de castro Januensis Archiepiscopi, in presentia 
uasallorum Curie. Vgonis de bulgaro. Johannis fralris eius. Ogerii 
danisii. alque subdiaconi eius Alexandri. Ego Syrus dei nulu Ja- 
nuensis Archiepiscopus le Capharum. per le luosque fdios mascu- 
linos qui sunt uel qui fuerinl. de quarterio molendini de nuce quod 
lenel ansaldus de gazo prò archiepiscopo Januensi. et de quarlerio 
molendini de cerro quod lenel donalus prò archiepiscopio. el de 
sexta ahi quarlerii de cerro quam lenel girardus nomine feudi in- 
ucslio. el per inuesliluram hec libi Irado. quod neque a me ncque 
a meis successoribus ullo tempore inquieleris. prò quo feudo mihi 
fidelilalem fecisli. Millesimo cenlesimo quadragesimo secundo. mense 
iulìi. indicionis quarte. 

Bonus uasallus nolarius rogatus scripsil. 

Ego Syrus Januensis archiepiscopus subscripsi. 

Hoc inslrumenlum. Consules Anselmus Agarrius. Bonus uasallus 
de castello, ad exemplar prioris et oiiginalis propler ulililalem curie 
el uolunlalem Caphari Iranscribi fecerunt. laudanles ex suo offilio 
< j 11 od eam leneal uim el auclorilalem quam priinum quod est apud 
ipsum Capharum. Millesimo centesimo. Sexagesimo. quarto. Oclauo 
die madii. Indicionis undecime. 



( 300 ) 

DE CAHEiNbA AQUA AD MOLEHDUNJH DK IAItOl.0. 

f In palacio Januensis elecli. Oberlus cancellarius. Pbilippus lam- 
berli. pares curie ab ulraque parie elecli. laudauerunl ut domai 
Hugo ianuensis ecclesie eleclus. el curia ianuensis arcbiepiscopalus. 
atque Ollobonus uicecomes. ci eorurn successores liberam facullalem 
babeanl accipiendi aquain per lolam fronlem illius (erre quam VVi- 
liclmus Iralandus el Guiliclmus fìlius quondam forzarli habenl in 
feudum ab curia Januensis Archiepiscopalus in uilla sancii pelli 
de arena, el ducendi acceplam ad molendinuin de glariolo. El si 
mililer eandem habeant facullalem capiendi aquam el ducendi ad 
iilud molendinum a superiori capile predicle terre usque in me- 
dielatem uic que est iuxla superiorem fronlem ipsius terre et diri- 
gilur uersus porciferam. Eisdem quoque el suis successoribus libere 
ci absque omni contradicione el molestia laudauerunl habere facul- 
lalem facere clusam prò suo libilo, el paradas. el paxonadas. et 
quicquid compelens et utile fuerit ad aquam ducendam. et capiendam. 
el rclinendam prò eodem molendino. iuxla memoralam fronlem 
lerre et uie. el per direclum uersus campi usque ad alleram ripam 
fluminis porcifere. El hec omnia sine contradicione el omni mole- 
stia el inquielalione prememoralorum Wilielmi tralandi et Wilielmi 
fìlii quondam forzani alque omnium per eos. Vi aulem de inlcr 
eos omnis lilium materia seu occasio lollalur. cunclas laudcs el 
instrumenla utriusque parlis supra boc negolio facla. quibus conti- 
nebatur aquam capere et uelare. seu condiliones allerulro inferri 
ab curia penitus euacuauerunl. el in irrilum duxerunt. ila ut nulli 
parlium ab hodie prodessc ani obesse in agendo uel excipiendo 
possinl. Preterea laudauerunl ut domnus eleclus et Ollobonus uice- 
comes el eorurn successores omni anno in kalendis Januarii denl 
Wiliclmo Iralando el fìlio forzani el successoribus eorurn seplem 
minas farine de tolo molendino de glariolo. mediclalcm cuique 



( 501 ) 

ipsorum. Et si torte conligerit molendinum predicami impelli flu- 

minis aut ucllc curie desimi, lice eondilio scplem minarmi) farine 
cessel. neque ullerius inferatur. et (erra prcdicla feudi et uia sii 
exhonerala a prememoralo onere eapiendi aquam ci ducendi ad 
ipsum molendinum. Quod ctiam scriplura contigeril reconslrui nel 
alibi mutari. el aquam modo predicto ceperil. lune in eisdem per 
omnia modis el conslilulionibus huius senlentic. negocium hoc in 
posterum perseueret. Quod uero ideo factum est. quoniani cuoi 
sopra his curia el ipsi Wilielmus Iralandus el Ollobonus (*) (et) 
tilius forzani diulius discordias el conlenliones habuerinl. tandem 
eleclis prememoratis paribus curie, compromiserunt in illos sub 
pena quinquaginta librarum slare per omnia sentenlie quam inler 
se dicerenl per conuenlum. Qui negocii qualilatem diulius prescru- 
lanles. et parlium ulililalem considerantes. de uolunlale ipsarum uli 
prelegilur laudauerunl. si uero Wilielmus filius forzani absens buie 
sentenlie slare nolueril. Anxacus el Guilielmus Iralandus leneanlur 
curie de pena quinquaginta librarum quam donino elccto sua sponle 
promiserunl prò eodeni minore, el illis placuil ut sic laudarelur. 
Millesimo centesimo. Sexagesimo. quarto. Seplima die marcii, indi- 
cionis undecime. 

LALS CONTRA BONTICUM. DE DANDA MINA UNA FARINE MIMJS OCTAL'A CURIE. 
PRO MOLElNDINO DE IAR0LI0. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Philippus lamberli. Obertus can- 
cellarius. parcs curie, ab ulraque parte inler domnum Vgoneni ia- 
nuensis ecclesie eleclum ci bonticum. laudauerunl quod ipse Bonlicus 
amodo ornili anno in kalendis Januarii del curie domni elecli (") 



(*) Cioè Ottobuono Visconte. 

(**) Ugone Della-Yolla , del quale pure si tratta nel precedente lodo ar- 
bitrale. 



( 302 ) 

et successoribus suis unum minam farine minus oclaua de moleii- 
dino de glarolio. Quod nero ideo factum est. quoniam cum egissel 
ipse dominus eleclus cum Wilielmo tralando et fìlio forzarli corani 
prememoralis paribus curie, et obliuuissel de aqua ducenda super 
lerram eorum ad ipsum inolendinum de glariolo. ueluli laude inde 
facla conlinetur. et oclaua pars molendini de glarolio essel ipsius 
bonlici. negocium illius ulililer gessisse uisus est. cum eque ad ipsum 
prò sua parte senlenlie illius commodum speclabal et utililas. Ex 
uelle igitur utriusque parlis pronuntianles. laudauerunl cundem 
Bonlicum prò ea parte quam in molendino de glarolio habet. ha- 
bere et sentire commodum et utililalem sententie late inler dominimi 
electum et Ollonem bonum uicecomilem. et Guilielmum tralanduni 
et fìlium forzani. ueluli prelaudalum est ipsum recognoscere. et an- 
nualem dare condilionem. Millesimo, centesimo. Sexagesimo. quarto. 
Septimo die exeunlis aprilis. Indicionis undecime. 

DE MOLENDINO MURfJALLI. 

In palacio Januensis archiepiscopi. Consules placitorum in qualuor 
compagnis O. Johannes iudex. Oberlus de domoculla. Guilielmus 
bufferius. et Philippus de bonifacio. absoluerunt domnum Vgonem 
Januensem Archiepiscopum a Guilielmo anfossi guercii agente prò 
fralre suo Tanto, et Jonata de campo agente prò nepote suo car- 
madino. et ab omni demum persona per eos de inlerdicto quo eum 
conuenerant. dicentes molendinum quod archiepiscopus nouiler con- 
slrui feceral apud murogallum debere destrui. quia contra interdiclum 
factum per colonos suos et per ipsos Consules fueral ediflcalum. 
Quod ideo factum est quia prediclis consulibus pars archiepiscopi 
(idem fecit quod facto inlerdicto per colonos utrumque magislralum 
placilorum in unum conuenil. et uocalo Guilielmo sardena qui eral 

(*) Cioè nelle quadro Compagne verso il Borgo. 



( 505 ) 

prò allora parie et salis parala fuil sccundum ordinem ralionis. 
Guilielmo nero salisdalorem suscipcre declinante, et Consulibus de 
qnalnor compagnis uersns burgiim illud idem recnsanlibus. cum ad 
suam iurisdiclionem id perlinere non crederent. tandem in uolunlale 
alterius Consulalus pars archiepiscopi legittime canii idoneo fideius- 
sore, et iterimi facto inlerdicto per executorem Consulum opere lune 
fere peraclo. Iicentia et uolunlale predicli magìstralus opus illud 
consumami. Quare cum pars Archiepiscopi dolo carere uiderelur 
secula fìdem et mandalum Consulum. nec de eodem faclo intuiti] 
earumdem personarum bis salisdare cogeretur. cum et de dampno 
euilando conlendelur. et obuiandum sii maliciis hominum qui nihil 
aliud lai uri sunt nisi ut obsint. Archiepiscopum ut supra Consules 
absoluerunt. Millesimo centesimo. Sexagesimo sexlo. Indiclione terlia 
decima, quarto kalendas februarii. 

LAUS CONTRA CAZAGUERRAM ET 1I0MINES DE NASCI. 

liN capilulo. Consules Amicus grillus. Ollobonus (*). Simon aurie (**). 
cum sepius apellassenl Cazaguerram. Sorleonem. et filios quondam 
Oberli lardili, ut dominino archiepiscopum inquielare desinerenl. el 
rara eius illibata seruarenl. ci preserlim supra bis de quibus inler eos 
fueral iudicalum. nec lamen quiescerent. ideo quum ipsum acrius 
infeslarenl. dum hoslili marni super eius homines de mazasco uio- 
lenliam predalionem fecissenl. el dampnum intollerabile incussissent. 

(*) Ottobnono degli Alberici. 

(**) Costoro furono consoli del Comune; ma, giusta l'usanza allora vigente, 
non dovettero assumere l'ufficio che il 2 febbraio 11G5. Perciò la data del 
presente decreto, che lo mostrerebbe fatto il 7 gennaio di detto anno, si ha 
da ritenere come erronea; ed il medesimo vuole invece assegnarsi al 7 gen- 
naio del successivo H66. La stessa indizione io a (genovese), la quale non 
correva se non in questo anno, viene opportunamente in conferma del nostro 
avviso. 



( 3(H ) 

cocgisscntque eius nomine; ad redemplioaem ciiam peroonarum. 
Ipsis igilur super hoc sepius appellali*, et conlumacihus exutentibus. 
condemnauerunt eos et corurn complices. in omne ius quod in ea 
uilla nel super homines loci illius si quod crai hubebanl. Quid 
enim grauius aut intolerabilius. quam indicalo non sisti, quam do- 
minum Archiepiscopurn noslrum non posse nel inler nos suani 
tenere iusliciam. et qucslibet de noslra dilione adeo insanire, ul 
etiam archipresulem noslrum iniuriose non dubilenl infestare? Actum 
Millesimo centesimo sexagesimo quinto. Seplimo die Januarii. Indi- 
cione lercia decima. 

Nos Olio brennus et Aidela iugales prò solidis uiginli et quinque 
quos accepimus a le magislro Anselmo procuralore domni Vgonis 
Januensis archiepiscopi et archiepiscopalus. remillimus libi et fìnem 
facimus alque refutalionem nomine archiepiscopalus omnium aclio 
mini el lotius quod nel quas ullomodo habemus nel nobis compe- 
lunl de libello nel occasione libelli quem ohm feci! mihi Aidele in 
uila mea in bone memorie dominus Syrus Januensis arcbiepiscopus. 
uel Alexander yconomus eius prò eo. de lerra que esl in ualle cal- 
lida el cauannucia. et plano de cairoso. et in monle allo, et scarua- 
dicio. et demum in uilla de medolico loia. Promillimus ilaque libi 
quod occasione libelli predici! nullam lilem aliquando uel inquiela- 
lionem aul molesliam faciemus uel niouebimus aduersus Januensem 
Archiepiscopurn nel successorem eius. aut aliquam pcrsonam prò 
curia Januensis Archiepiscopalus. per nos uel inlerposilam pcrsonam. 
Quod si conlra fecerimus. duplum nomine pene de quanto lis mola 
fueril uel molestia facla libi Magislro Anselmo dare spondemus. Pro 
pena uniuersa bona nostra habila et habenda libi pignori obligamus. 
eo uidelicel paclo quod pena commissa liceal libi tua auctorilate et 
sino Consulum decreto inlrare in bona ipsa que malueris. et facere 
exlimare duplum. el habeas inde possessionem et dominium. et fa- 
cias quicquid uolueris nomine uenditionir. Hoc fecil Aidela Consilio 



( 505 ) 

el auclorilate Ogcrii gobi et Belleboni propinquorum suorum sicut 
confessa est. abrenuncians in boc casu tari bypolbecarum. senalus 
consulto uelleiano et legi iulie. Carlulam quotpie el Iibellum facilini 
de prescripls lerris lani Olio brennus quam uxor cassauerunt in 
irrilnni. omnifariam iuribus illuni euacuanles. Aduni in ecclesia 
sancii iohannis. Teslibus ad hoc conuocalis. Enrico Ridice. Jofrcdo 
medico. Rolando cibo bianco. Ogerio gobo. Bellebono. el Gandulfo 
gobo. Millesimo. Cenlesimo. Sexagesimo odano. Indicione quinla- 
decima. kalendis Augnsli. 

LIREI.UIS AllONIS LAMBERTI PORCI ET 1-RATRIS EIUS. 

Cvm Cimi Pelo defensoribns sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
preesl domiuis corradus episcopns. Vii nobis marcianns clericus. 
el nrsus. qui el bellandns germanis filii iohannis. una cnm uxore 
el filiis nel heredibus quales nos uoluerimns. el si umis ex nobis sino 
herede morluus fueril. unus allerins succedal. Tilulo condicionis 
locare nobis iubealis pelimus rcs iuris ecclesie ueslre Sancii Syri 
qne posila est prope cinilalem Januam. in loco ubi dicilur sanctus 
michael. cum uineis el aliis arboribus frucliferis. el casis super se 
babenles. Coherit ei. da una parte uia publica» do alia parte uia 
que pergil ad fossalum. de lercia parie fossalum. da quarta parlo 
terra gaidaldi. si ibique alie sunl coherenlie. Iterimi petimus mansos 
duos de terra prope ipsam cinilalem. in loco ubi dicilur domo- 
colla, iuxla flumen uesanum. cum casis et uineis el aliis arbo- 
ribus frucliferis super se babenles. Coheril eis. de una parte uia 
publica. ex alia parte terra domnicata Sancii Syri. de lercia parlo 
flumen uesanum. de quarta parie terra domnicata eiusdem Sancii 
Syri. Infra iam dictas fines el coherenlias pelimus plenum el ua- 
euum omnia In Integrimi. Simililer pelimus niansum in uilla mo- 
latiana. in loco ubi dicilur sanclum bazarium. cum casis el uineis 
el aliis arboribus frucliferis. et cnm omnibus ad se perlinonlibus 



( 306 ; 

Mei apendicibus eius. Coheril supradicio inanso, de una parte 
terra que fuit de beredibns quondam bonizoni pignoli, de supe- 
riori capile uia publica. de subleriore pralnrn domntealura Sancii 
Syri. de quarta parie terra idonis de alsenda. et si ibi alie suni 
eoherenlie. Pelimus alque in ualle lauania. in loco ubi dicilur so- 
lanolo, mansum unum cum casis el uincis et arboribus fructiferis. 
et campis cum caslenetis in lemusi ad tres colleclores ad ipsum 
mansum pcrlincnles. el cum qualuor peciis de terra laboraloria in 
cedragna. et cum tribus masculis de terra ultra aquarn lauaniam 
sublus sancle marie de ilice, omnia in omnibus plenum et uacuum. 
et quantum ad ipsum mansum perlinel In Integrimi. Coberil ci. 
ex uno lalere terra sancii ambrosii que esl de heredibus quondam 
leuzonis ascendente in uia publica. de superiore capile uia publica. 
de alio lalere terra comilalis. de sublus simililer terra comilalis el 
domocolla domnicala Sancii Syri. Fines uero de qualuor peciis in 
cedragna. de una parie terra sancii ambrosii. de superiore terra de 
marzai. de lercia parie terra Sancii Syri. de quarta riuus auanlore. 
lìnes uero de suprascriplis masculis. de una parie aqua lauania. de 
alia parte uia publica. de superiore capile terra que nominalur ca- 
pellana. de sublus lena Sancii Syri quam lenel Gigso de flonrano 
cimi suis germanis. Insuper pelimus peliam imam de terra cum 
uineis el aids arboribus fructiferis super se babenlem. in loco qui 
dicilur lauedona. qui perlinel ad suprascriplum mansum. Coberil ei. 
ab una parie terra sancii fructuosi. de sublus fossalum lauedona. 
de superiori capile uia publica que pergit per coslam. Ex alia parie 
pelimus pedani imam de terra cum uineis el aliis arboribus fructiferis 
et casis super se babenlem. quantum est extra massaricium quem 
tenct andreas ilolus. quod perlinel ad suprascriplum mansum. Co- 
beril ei. de una parte terra Gisonis de grauelia. de sublus paslinum 
de andrca itolo, de super uia publica. Infra islas coberenlias pe- 
limus plenum el uacuum. el de omnibus suprascriplis rebus plenum 
el uacuum In Integrimi, una cum exitu earum. Eliam pelimus in 



( 307 ) 

mite sigeslrina. in loco ubi dicitur mazasco. uel in aliis locis. me- 
dìetalem de omnibus rebus quascumque lenuil pelrus de mazasco 
auus nosler. hec sunl uineis. (icelis. oliuelis. caslanelis. roborelis. 
campis. siluis et pascuis. casis. capellis. molendinis. una cimi exilu 
earum. omnia in omnibus plenum et uacuum In Integrum. Ila 
(amen ul inl'eramus uobis uel successoribus ueslris exinde pen- 
sionem per unumquemque annum denarios Ires. Spondimus in dei 
nomine alque proinillimus suprascriptas res meliorare et colere. 
et pensionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus ueslris per 
unumquemque annum inferre. Quod si minime fecerimus de quo 
superbis repromillimus. lune liceal uobis uel successoribus ueslris 
in suprascriplas res introire. el cui uoluerilis dare in ueslra sii 
poleslale. Posi obilum noslrum uel fdiis noslris in ius el dominium 
sancle ecclesie ueslre reuerlalur cuius esl proprielas. Vnde si placel 
hec pelicio nostra el lume libellum scriptum el manus ueslra fir- 
malum nobis contradere iubealis et alium similem a nobis facilini 
uel a leslibus roboralum uobis prò munimine sancle ecclesie ueslre 
tradimus conseruandum. Facto petilorio mense oclubre. indicione. v. 
Imperante domino nostro cunrado anno, x (*). indicione supra- 
scripla feliciter. 
Cunradus episcopus in hoc libello subscripsit. 

LIBELLUS LANFRANCI AUOCATI PATR1S GUILIEIMI PIPERIS. 

Cvm Cuoi Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
prcest domnus conradus episcopus. uli nobis lanfranco auocalorum 
filius quondam dodoni. cum uxore sua alguda. (hoc in autentico 
uidimus emendalum) (**). aul cui nos dederimus. Titillo condicionis 



(") Di Gesù Cristo 103(i. 

(**) Le parole che qui ho racchiuse fra parentesi , si leggono senza distin- 
zione di sorla intruse nel corpo dell'alto. 

20 



( 308 ) 

locare nobis iubealis pelimus terra iuris ecclesie lustre Sancii Syri 
(pio posila est foris iuxla burgo. locus ubi dicitur doinoculia. qui 
delinei bonus malo arebidiaconus. lioc sunl casis et uincis. coberil 
ci a suprascripla uinea ci casis. da uno capile suprano fosalo. de 
alio capile terra de sancla maria, da lercia parie uia publica qui 
pergil ad ecclesia sancla inaria, elenim pelimus terra qui dclincbal 
iobannes qui dicilur boralo, et omnibus domnicalis. anliponimus 
casa de nicola medico, et que sunl date per libellum sicul ego qui 
supra lanfrancus liodie leneo una cum exilis et ingressoras earum. 
una cum superioribus et inferioribus earum rerum qualiler supe- 
rius legilur pelimus In Integranti. Ila lamen ut inferamus uobis uel 
successoribus ueslris exinde pensionem per unumquemque annum. 
denarios. in. Spondimus in dei nomine alque promillimus suprascri- 
p!as res meliorare. et pensionem ecclesie ueslre uobis uel successo- 
ribus ueslris per unumquemque annum inferre. Quod si minime 
fecerimus de quo superbis repromillimus. lune liceat uos uel succes- 
soribus ueslris in suprascriplas res inlroire. et cui uoluerilis dare in 
ueslra sit poleslale. Post obilum nostrum uel heredum noslrorum. 
ani cui nos dederimus. in ius et dominium sancle ecclesie reuer- 
talur cuius est proprielas. Vnde si placet hec pelicio noslra. et 
lume libellum scriptum et manus ueslra firmatum nobis conlradere 
iubealis. Facto pelilorio mense iulio. indicione. vi. Anno ab incar- 
nacione domini nostri ibesu cbrisli Millesimo ocluagesimo lercio, 
indicione suprascripla feliciter (*). 
Conradus episcopus in hoc libello subscripsil. 

Hoc est exemplalum a libro quem delulil Guilielmus piper et po- 
suit in manus domini Syri Archiepiscopi, el ipse dominus Syrus 
reddidil ci Guilielmo libellum in presentia philippi de lamberlo. el 



(*) L'anno dell' incarnazione è qui pure confuso coiranno comune; giacché 
l'indizione 6. a si riferisce veramente al d083 della natività di Gesù Cristo. 



( 501) ) 

monili de castro, et maraboti. ol ingonis de bulgaro, ol boiamonlis. 
et boni trasalii caput galli, et alcxandri. Et alii plures uidernnt ipsum 
libellum in nianus Archiepiscopi, nidelicel Olio index, et Guiscardus 
de porla, ol Marcino iudox. et Oglerius de ripa, ol Rnbaldus scriba. 
el Anselmus canauarius. 

In camera domini Syri Janucnsis Archiepiscopi. In presenzia bo- 
norum bominum. fuit iobannes de axeredo cum fdio suo berardo. 
et Pnlelilalem promisorunt. el Fecerunl domino Syro eam. el eis 
laclis sacro sanclis euangeliis iuraucrunl quod exinde sibi suisque 
calbolicis successoribus fideles orimi bona fide, et se operaluros 
bona fide sine fraude. promiserunl saluare el amplificare omnes 
condii iones el pensiones locius torre benoslasii ad eorum posse, el 
non minorare eas aliquo modo, ad proficuum el ulililalem Archic- 
piscopalus. el. si scierinl nel audierint aliquo modo de dampno ani 
de minoralione Archiepiscopi suorumque successorum uel eius curie, 
aul de lerris beneslasii uel condilionibus siuc pensionibus. prò ut 
cilius poterunl denuntiabunt per se aul per eorum nunlios archie- 
piscopo et suis successoribus. Hec omnia obseruabunl bona fide 
sine fraude nisi quanto iuslo dei impedimento remanserit. salua 
(amen fidelilate quam fecerunl fìliis opizonis et sibilio. Ibidem do- 
minus Syrus Archiepiscopus inuesliuil cos de duabus parlibus mansi 
beneslasii super quem ipsi habilant. ad lenenduni exinde uidelicel 
duas porciones. et pensionem solidorum. vili, per annum ad naliui- 
talem domini dandum domino Syro suisque successoribus. denarios 
Janue. Eoque tenore, si iohannes uel eius fìlius pensionem hanc non 
soluerinl siue in fidelilalem suprascriplam malignati fuerinl. quod 
dominus Syrus et eius successores. et eorum missi per eos. sua 
auclorilale inlrent in suprascriplo manso et in molioralionem quam 
ab eis facla fuerit ibi. el eos de manso eicere possinl per se. Si 
uero compleuerint ut supra promisorunt. dominus Syrus hanc 
inuesliluram ralam tono! perpetuo eis promisit per se el suos 



( 310 ) 

successores. Millesimo e. l. ih. medio mense Januarii. Sudicione. \\. 
Tesles. Iioiamundus de odone. Presbiter iohannes de sallerana. Phi- 
lippus de lamberlo. Obertus sulfarus. Michael archidiaconu*. Ogterhu 

danese. 

IN NOMINE DEI ETERNI. 

BEREIVGAIUUS ET ADELBERTUS. DIL'INA FACENTE CLEMENTIA REGES (*). 

Decel regalem excellenliam ul uolis suorum fìdelium aures sue 
pielalis inclioet. qualinus eos deuoliorcs ac prompliores in suo ob- 
sequio reddal. ldcirco omnium sancle dei ecclesie noslrorumque pre- 
senlium scilicet ac fulurorum noueril uniuersilas. qualiler inleruentu 
ac pelilioue hebonis nostri dilecli fìdelis. per buius nostri precepli 
paginam secundum consueludinem illorum confirmamus et cor- 
roboramus omnibus noslris fidelibus et babitatoribus in ciuitale 
Januensi cunctas res et proprietales illorum seu libellarias et pre- 
carias. et omnia que secundum consuetudinem illorum lenenl aliquo 
lilulo. uel modulo scriplionis acquisierinl ( a) . uel que illis ex parte 
patris et malris aduenerunl ( 6) . omnia et ex omnibus et infra et extra 
ciuilalem in integrimi W confirmamus pleniusque corroboramus. una 
cum lerris. uineis. pralis. pascuis. siluis. slalareis. saletis. sazio- 
nibus. ripis. rupinis. molendinis. piscalionibus. monlibus. uallibus. 



(*) Il presente diploma dato dai re Berengario e Adelberto a favore dei 
genovesi, fu già stampalo fra i Documenti posti ad illustrazione degli Annali 
di Caffaro (pag. 4SI), nell'edizione genovese fattane dal Carniglia nel 1828; 
nel volume n Chartui uni dei Monumenta Historiae Patriac (col. li), per 
cura del benemerito cav. Cibrario, che lo trasse dulia copia che se ne ha 
nel prezioso Codice Pallavicino della Cattedrale di Sarzana; e nel nostro 
Libro dei Giuri ( voi. i. col. i ). 

(a) Meglio acquisierunt , secondo che si ha nel detto volume Chartarum. 

(6) Advenerint è scritto nel Libro de' Giuri, ma il Codice Pallavicino ha 
la nostra lezione: advenerunt. 

(<•) fu Inter/rum eis confirmamus, è dello nelle precedenti edizioni. 



( 311 ) 

placiebus '<'. aquis aquarumue decursibus. seruis el ancillis ulriusque 
sexus. el omnia que dici nel nominar i possimi W que secundum con- 
sueludinem illorum lenenl. perlinenlibus nel aspicicniibus in inte- 
grami. Precipienles ilaque iubcmus ul nullus dux. marcino, comes. 
uicecomes. scuklaxius. dccanus. uel quelibel regni nostri magna 
paruaque persona, in eorum domibus poleslaliue ingredi audeal. ani 
mansionalicum lollat. uel aliquam iniuriam nel moleslalionem facere 
conelur. sed liceal eos pacifice el quiete uiuere. hac noslra filiti 
preceplali confìrmatione. omnium bominum conlradiclione uel dum- 
moralione (P remola. Si quis igilur buius nostre confìrmalionis pre- 
ceptum prò aliquo ingenio infràngere uel uiolare lemplaueril. sciai 
se composilurum auri optimi libras mille, medietalem camere nostre, 
el medietatem prediclis hominibus illorumque beredibus ac probe- 
redibus. Quod ul uerius credalur. diligenliusque ab omnibus osber- 
uetur. manibus propriis W. annuii nostri impressione insigniri 
iussimus. 

Signum serenissimorum berengarii el adelbcrli regum. 

Fulberlus cancellarius iussu regum subscripsil. 

Dala. xv. kalendas augusti. Anno ab incarnacione domini dcccclviii. 
Regni uero donmi berengarii atque adelberli oclauo. Indicione prima, 
Aclum papié in dei nomine feliciter. 

Cunclis babilanlibus (*) infra ciuilatcm Janue ueslrisque filiis et 

id) Leggasi planiciebus , appunto come trovasi nelle citate edizioni. 

(«) Possinl. Così il Codice summenzionato. 

[fi Emendisi diminoralione , come rettamente si legge in tutti i preallegati 
esemplari. 

gì Manibus propriis roborantes (Ivi). 

(*) Queste Consuetudini dei genovesi, unitamente al Breve di loro osser- 
vanza giurato dal marchese Alberto, videro per la prima volta la luce mercè 
la solerle diligenza del prelodalo cav. (librario. Egli le stampò nella sua dot- 
tissima Storia della monarchia di Savoia (voi. i pag. 310-314, ediz. 1840), 



( 312 ) 

iiliabtis atque licredibus. Vt nullo iinquam ' in tempore hal>eamus 
licenliam nec poleslatem per nullnin ius. iogenium. nullanique occa- 
sionem quod fieri polcst agore, nec causare, nonn'naliue de ueslra 
consuetudine quam ueslri parenles priores habuerunt 7. El fuil con- 
sueludo de scriplionibus foricis lioininibus falsis appellalis. si no- 
larius crai, uitius cum leslibus. et prosentes eranl. cuin oslensor pre- 
bebal sacramenlom (piod indiani maliliam falsilalis in eis scriplis 
commisissel. Nani inler uos sccundum legem ipsam scriptioncni 
liniebalis. Si aulcni nolarius ci leslcs absenles uel mortai eranl. 
lune oslensor se quinto iurabal quod ipsum scripluin f'alsum non 
essel. De prediis uero si orla erat conlenlio inler uos el foricos 
homines. inler uos non morabalur ulla pugna, nec probalionem de 
ipsis recipiebalis. Feinina longobarda uendebal ci donabal res suas 
cui uolebal sine interrogalione parenluin suorum el sine nolicia 
principis. ci cui exinde tali modo cari ulani emillcbal. slabal se- 
cunduin ueslram consueludineni. Serui uel aldiones ecclesiarum el 
semi regis el comilis uendebanl el donabanl res suas propric- 
larias et libcllarias cui uolebanl. el slabal eorum uendilio et donalio 
iuxla ueslram consuetudine]!). Massarii ueslri super ueslris rebus 
residenles non debent dare aliquod foderellum $. nec albergariam. 

traendole dalla pergamena originale che si custodisce negli Archivi Generali 
del Regno in Torino {Genova = Carle sparse), e diede le varianti che si 
riscontrano fra questa e la copia che se ne ha nel mentovalo Libro dei Giuri, 
unitamente al quale furono poi ristampate (V. Lib. Jur. voi. i. col. 2-4). 
Dopo del cav. Cibrario, le pubblicò l'egregio avv. Canale nella sua elaborata 
storia dei Genovesi (voi. n. pag. 378-582, ediz. prima); e ad ognuno di 
questi valorosi storiografi andiamo inoltre debitori di una traduzione delle 
Consuetudini medesime ( V. Cibrario , Economia politica del medio evo , voi. i. 
pag. 104, ediz. 1842; Canaio, Storia citata, voi. 1. pag. 55). Il lettore tro- 
verà la lezione di questo Registro Arcivescovile presso che interamente con- 
forme alla membrana originale. 

(»') Ut unquam tempore (Pergamena suddetta). 

(./) Quam uestri priores parenles in hac ciuilalc habuerunt (Lib. Jur). 

(l) Aliquod foderimi ncque foderellum {Lib. Jur.). 



( 315 ) 

noe ulluiu dal uni. nec placilum. nec ad marchiones. noe ad uice- 
eomites. neque ad aliquem illorum missum. Habilanlcs infra cini- 
lalem Januc qui de rebus eeclesiarum nel familia libellos ani 
earlulam babebanl. el ipsas res lenebanl. si prò grani necessitale 
OfflDÌ anno pensionem dare non polerani. usque ad. x. annos ca- 
lumpniam non babebanl. si ad prcdielos deeem annos tofani ipsain 
pensionem adimplebanl. Quod si reclorcs eeclesiarum ipsam pen- 
sionem recipere nolebanl. super aliare ipsius ecclesie ponebalur. et 
nullam calumpniam habebanl. Clericis uero qui de rebus eeclesiarum 
ucl familiis cessionem habebant. iuxla ipsam ecssionem libelluin mil- 
lebaoL el pensionem scribebant. el slabanl iuxla ueslram consuelu- 
dinem. Habilanles infra ciuilalem Janue placilum non cuslodiebanl. 
legem non faciebanl nisi infra ciuilalem. Reclores sancii ambrosii 
inillebant libellos el firmabanl. el slabant iuxla ueslram consuelu- 
dinem. Aduenes bomines qui uobiscum moranlur. si per genlem 
paganani oppressio crii, in qualicumque parie guardiam fecerilis. 
ipsi omni anno facere debenl. De prediis mro uel de aliis queri- 
monia lalis fui! consueludo. ut ille qui inueslilus crai per Iriginla 
annos nullus cpiscopus neque arebiepiscopus aul abbas. uel aduo- 
calores siue reclores eeclesiarum. aul cnmes. nullam probalioncm 
neque per pugnata exinde dabal. sed ille qui inueslilus eral quinto 
se iurabal quod res ipsas per Iriginla annos posscssas haberel. 
Bandura uero non amplius quam quindecim dies missum eral 
(piando marebiones placilum ad lenendum ueniebanl. Omnes laici 
qui in persona clerici cessionem de rebus uel familiis eeclesiarum 
aquirebanl. nec ipse clericus ncque episcopus eidem nomini qui 
(ali modo per cessiones res uel familias lenebanl diebus uilc illius 
clerici firmiler lenebanl iuxla ueslram consueludinem. Homines uel 
l'emine ueslre ciuilalis qui de rebus uel familiis ecclesie uel comi- 
talus libellos babebanl. aul de parenlibus ei dimissa eranl. nullus 
ullum libellum super eum adquiral. El qui (ali modo adquisicril. 
alter nulloinodo slabilis crii. El si conlenlio eis inde orla fueril. 



( 3U) 

ille qui toncl se (plinto iurel quoti per. x. annos ille uel sui da 
lores per suurn seriplum lenuerunl. Clerici qui de rebus uel l'a- 
tniliis ecclesiarum cessionem habebanl ci iueslili crani nullus alius 
clericus adquircrel. quousquc illi clerici uiuerenl. Omues homines 
nostri paslenalores uel hercdes eorum qui super ueslras refi resi- 
dere uolebanl. habebanl poiesiatcm residcndi sine ullo seruilio pu- 
blico. el slabal. secundum ucslrain consueludinem. 

Breuc de consuetudine quam fecil domnus albertus marcino filius 
opizonis ilemque marchionis. el fìrmauil per sacramenlum per tres 
bonos homines quorum nomina in primis oberlus filius quondam 
astulfi. el Wilielmus de ualle que dicilur lebla, el ruslicus de aura- 
mala, suprascriplam consueludinem el preceplnm de hominibus ciui- 
talis Janue quod ipso marchio fìrmiter obseruare debet. el carlulam 
promissionis debenl facere predicli marchiones de consuetudine, et 
preceplum de hominibus ciuitalis Janue quod ipse marchio firmiler 
obseruare debet. el carlulam promissionis debenl facere predicti 
marchiones de consuetudine et preceplo Januensium qualilcr index 
Januensium lauda uerit. 

Anno dominice incarnacionis. Millesimo, quinquagesimo, vi. impe- 
rante donino henrico in italia anno. x. mensis madii. indicione octaua. 

LIBELLUS PRESBITERI OBERTI DE NERONE. ET DE FRATRIBUS SUIS. 
DE LAMANIGRA. DE UIGINTI ET NOUEM AN.NIS. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie Sancii 
Syri ubi preest domnus Syrus Januensis ecclesie archiepiscopus. 
Vii nobis Presbilero oberlo. el bonosegnori de gazo germanis. et 
Martino germano, ac Guilielmo filio quondam berardi. et bono ua- 
sallo fìlio quondam pelli, et Jobanni filio quondam odonis noslrisque 
liliis. usque ad xxvim annos explelos. Tilulo condicionis locare nobis 
jubealis. Petimus in dei nomine quamdam lerram iuris ecclesie 



( 315 ) 

Sancii Syri quo posila osi in plebegio de aguxi. loco ubi dicilur 
lammannigra. Fines nero, de uno lalere por coslam de lammanigra. 
o( per coslam do castagnola, el usque in cai munì do carello, el per 
fadum frìgidum aqua uersanle usquo in coruariam. el inferius usque 
in fossa Unii do cauriasco. Infra islas cohorenlias quicquid obline- 
mus pelimus In Integrimi, quam spondimus meliorare el colere, ila 
laincn ut inforamus uobis el succossoribus ueslris per unumqucmque 
ainuim nomine pensionis denarios Januonses decem el odo. dali el 
consigliali curio in fesliuilate beali iohannis euangelisle. Complelis 
prediclis annis uiginlinouom liceal occlesio prefalam lerram cui 
uoluerit locare, uel in ueslro dompnico relinere. Vnde si placol 
liane nostrani poticionem el hunc libellum scriptum el nobis con- 
tradere iuboalis. el aliuni similem a nobis factum el leslibus robo- 
ralum prò munimine ecclesie Iradimus conseruandum. Testes. Oglerius 
danosius. Oberlus diaconus. Pelrus index. Lanfrancus de fìcarelo. 
Jobannes blancus. Alcxandro byconomo presente. Aduni in camera 
Januensis Archiepiscopi feliciler. 

Millesimo cxlv. mense nouombris. indicione vili. 

Ego Syrus Januensis archiepiseopus subscripsi. 

LIBELLUS DE H0M1NIBUS DE MOLACIANA. 
DE MEDIETATE CASTAINETI DE CASA NOUA. DE XX. NOUEM ANNIS. 

Cvji Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie (ubi 
preesl dominus Syrus Januensis ecclesie) arebiepiscopus. Vii nobis 
iohanni scolo, el faciolo nepoli meo fìlio quondam iohannis. Alegre 
de podio per maiiinum niissum eius. el Bonelrude el meralde 
sororibus per lanfrancum missum earum. et iohanni el adalasie. 
nec non Gislo filie baldi caulixelli por uirum eius fulconem missum 
eius. el Oberlo de ranedo. el nepolibus eius filiis quondam iohannis. 
el algude filie quondam martini, et andrec fìlio quodam dode prò 
se el sororibus suis. Tilulo condicionis locare nobis iubealis famulis 



( 310 ) 

et famulabus ecclesie Sancii Syri noslrisque filiis et heredibus ncque 
ad uiginli nouem annos explelos. Pelimus in dei nomine caslanelum 
unum iuris ecclesie Sancii Syri posilum in casa noua. qui dicilur 
cosla mala. Videlicel medielalem huius caslaneli. excepla decima por- 
cione huius caslaneli quam ecclesia in domnicum conserual. et ex- 
cepla parie illa quam comperauil secans fenum ab oberlo primo. 
Spondimus in dei nomine liane terram meliorare et colere. Ila tamen 
ut inferamus uobis el successoribus uesfris in unoquoque anno prò 
pensione denarios vi. in festiuilale sancii iobannis euangelisle dati el 
consigliali curie. Complelis ilaque xxvim annis liccal uobis el ueslris 
successoribus prefatum caslanelum locare aul in dompnicum re- 
seruare. Tesles. Oberlus sulpharus. Arnulfus. Magisler slephanus. Au- 
selmus cauponarius. Presbiler iordanis. Alexandro hyconomo prcsenlc. 
Millesimo cxlv. mense nouembris. indicione vili. 

L1BELLUS BUM UASALLI DE TRATO EPISCOPO. 
DE UIGINTI ISOUE.M AKNIS. 

t ' 

Sancii Syri. Vbi preesl domnus Syrus Januensis ecclesie archiepi- 
scopus. Vii mibi bono uasallo nieisque filiis et filiabus. Titillo con- 
dicionis locare nobis iubealis usque ad xxyiiii annos explelos. Pelimus 
in dei nomine terram imam ecclesie Sancii Syri que posila esl in 
pulcifera loco ubi dicilur (pralum) episcopum cum domo. Quam 
spondeo meliorare el colere. Ila tamen ut inferamus uobis et suc- 
cessoribus ueslris per unumquemque annum in festiuilale Sancii 
Johannis spallam imam, et medielalem de uino el de caslaneis. el 
Ceno. Saluo bedo molendini. nisi necesse fuerit curie. Tesles. Girardus 
de medolico. Allus gcncr eius. Otto murcius de medolico. Ansclmus 
cauponarius. Oglerius dancsius. Alexander ecclesie byconomus. Mil- 
lesimo cxlv. mense iulii. indicione vii. 



( 317 ) 

(AMILA HEEUTACIO.NIS l'Eliti DE SAPORITO 

DE TOTO HOC OUOD 1IABEBAT IN UALLE CALDA ET IN FONTANA SACRATA. 

ET IN MONTALTO ET IN CALANUZA. 

f Ego Petrus de saporito sponle oftero et renilo libi Alexaudro 
Januensis ecclesie Sancii Syri hyconomo. prò domino Syro dei nulu 
Januensis ecclesie uenerabili Archiepiscopo. Quasdam lerras quas 
iniusle oblinebam in sanclo Cipriano. Que sic nominanlur. Videlicel. 
Fons sacralus. Mons allus. Cauanuza. que omnia ecclesie prò le 
misso el hyconomo ecclesie offero. el si quid iuris in illas habebam 
sponle abrenuncio. Possessionem quoque si quam oblinebam libi 
Irado. Teslcs. Petrus iudex. Oberi us merdempè. Oberlus sulpharus. 
Merlo lanzaguda. Bonus iohannes merdempè. 

Aduni in domo pclri. Millesimo cxlvi. mense Jenuarii. indicione vili. 

LIBELLlS A1DELE NEPTIS PETRI DE SAPORITO. 
ET FLLCO.MS OLTERII E1US. TANTIMI IN UITA EORUM. 

f Vobis Aidele nepli pelri de soporelo. et Fulconi naturali eius 
filio. Ego Alexander ianuensis ecclesie Sancii Syri hyconomus. iussu 
et uolunlale domini Syri Januensis ecclesie archiepiscopi, loco quo- 
usque uixeritis lanlum. uno moriente porcio illius alteri deueniat. 
Videlicel. Fonlem sacralum. Monlallum. Cauanuciam. et illud quod 
pelrus de saporito in planimi de carusia prò sua porcione obti- 
nuil. et sunt iuris ecclesie Sancii Syri. quas aucloritate domini Syri 
uobis quousque uixeritis lanlum loco el libellario nomine oblinere 
concedo. Ila tamen ut inferalis curie nomine pensionis denarios 
qualuor ianuenses dalos el consignalos curie singulis annis. per- 
sonis lanlum ueslris decedenlibus siue heredibus exislenlibus siue 
non reuerlanlur ecclesie cuius est propriclns (sic), quas lerras pelrus 
de saporito ecclesie oblulil. el omni iure quod in eas habuerit abre- 



( 318 ) 

nunciauit. Tesles. Petrus iudex. Merlo lanzaguda. Oberius merdempè. 
Bonus Johannes fraler eius. Obertus sulpbarus. Aduni in domo 
pelri. Millesimo cxlvi mense ienuarii indicione vini. 

DE LIBELLO PATRIS PRESBITERI BARTII0L0MEI DE PLICANI0. 
DE MONTE OSCANIO USQUE AD LTGINTI NOUEM ANN1S. 

Cvm Cimi Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie Sancii 
Syri. Vbi preesl domnus syrus dei nulli ianuensis ecclesie archie- 
piscopus. Alexandro hyconomo presente. Vii mini pelro de sogia 
meisque fìliis per barlholomeum fìlium meum hunc libellum su- 
scipienlem. Titillo condicionis locare nobis iubeatis usque ad xxviih 
annos. Pelimus in dei nomine decimam iuris ecclesie ueslre Sancii 
Syri que sumilur de monte Vscano. Ila tamen ut inferamus uobis 
et successoribus uestris per unumquemque annum per fìclum so- 
lidos denariorum ianuensium duos. dalos el consignalos kalendis 
ienuarii. Complelis alque annis uiginli nouem liceal uos et succes- 
sores ucs'ros prefalam decimam cui uoluerinl locare uel in dom- 
nicum relinere. Testes. Oberlus sulpharus. Oglerius danesius. Petrus 
index. Anselmus cauponarius. Magister slepbanus. Aclum in palacio 
Januensis archiepiscopi. Millesimo cxlvi mense ienuarii indicione vini. 

LIBELLUS ALLONIS DE WEDOLICO GENER GIRARDI GASTALDI. 
DE MA.NSO DE PODIO. 

Cvm Cum Peto defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie Sancii 
Syri. Vbi preesl domnus Syrus ianuensis ecclesie archiepiscopus. 
Vii mihi allo el fìliis meis masculinis tantum. Titillo condicionis lo- 
care nobis iubeatis. Pelimus in dei nomine locum unum iuris ec- 
clesie Sancii Syri positum in medolico qui uocalur Podium. cum 
eius perlinentiis. quem spondimus meliorare el colere, et de uinea 
nliisque arboribus super lerram compelenlibus paslinare. Ita tamen 



( 319 ) 

ut inferamus uobis et successoribus ueslris medietalem de uino et 
caslaneis. ci quarlum de orlo, el per pensionem solidos Ires dena- 
riorum Januensium el spallam imam in fesliuilale sancii iohannis. 
Quod si minime fecerimus de quo superius repromillimus liccat 
uos et successores ueslros in predicto loco inlroire et cui uolue- 
rilis locare. Posi obilum auleni menni el (lliorum masculorum meo- 
rum in ius et dominium ecclesie ueslre reuerlalur cuius est pro- 
Dfieias. Aduni in palacio Januensis archiepiscopi. Millesimo, cxlvi. 

CARTl'LA DONATIONIS QUAM FECIT AMICUS GUELFUS ET UXOR EILS 

DOMINO ARCHIEPISCOPO. DE LOCO IN ALBARIO. 

TANTUM QUOD SIT UALENS M. SOLIDORUM. 

Carlula offersionis quam facimus nos amicus guelfus fìlius quon- 
dam (lacuna) et Anna iugales. Vobis domino syro Januensis 

ecclesie uenerabili archiepiscopo ac rectori dignissimo. Nominatine 
noslrarum rerum quas in albario habere uissi sumus. quod bene 
sii ualens Iibrarum denariorum Januensium quinquaginta. et si in 
illis defueril. in aliis complimenlum offerimus. el adimpleri iubemus 
prò animarum noslrarum mercede. Quam enim offersionem nos qui 
supra iugales uobis ueslrisque successoribus defendere et auclori- 
zare promillimus. Quod si non poluerimus aul per quod uis inge- 
nium sublrahere quesierimus. lune in duplum eamdem offersionem 
uobis ueslrisque successoribus resliluemus. sicut prò tempore fuerit 
meliorala aul ualuerit sub eslimacione in consimili loco. Testes. Ogle- 
rius de guidone. Oberlus malus ocellus. Guilielmus eius fìlius. Ogle- 
rius danesius. el Alexander Januensis ecclesie hyconomus. Aclum in 
camera palacii Januensis archiepiscopi feliciter. Millesimo cxlvi mense 
aprilis indicione vm. 



( 520 ) 

LIBELLUS AMICI GUELFI K PREDICTA TEJUìA. 

Cvm Cum Peto defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie Sancii 
Syri. Vbi preesl domnus Syrus Januensis archicpiscopus. Vii nobis 
amico Guelfo el anne iugalibus nostrisque beredibus. Tilulo condi- 
cionis locare nobis iubealis. Pelimus in dei nomine quamdani ler- 
ram iuris ecclesie Sancii Syri posilam in albario el in aliis rebus 
sicul uobis prò animarum noslrarum redemplione oblulimus. Quam 
spondimus meliorare el colere, et denarium unum Januensem no- 
mine pensionis singulis annis inferre. Quod si minime fecerimus in 
ius et dominium sancle ecclesie ueslre reuerlatur cuius est pro- 
prielas. Post obilum nostrum et beredum noslrorum reddeat pre- 
dieta terra ecclesie. Vnde sic placet hec pelitio nostra el hunc libellum 
scriptum nobis conlradere iubealis. el alium similem a nobis faclum 
el teslibus roboralum prò munimine ecclesie ueslre Iradimus con- 
seruandum. Teslcs. Obertus malus ocellus. Wilielmus eius filius. 
Oglerius de guidone. Oglerius danesius. Alexander hyconomus. 

Millesimo cxlvi. mense aprilis indicione vili. 

LIBELLUS ANSALDI DE LEUI DE CAC1SCENASCO. ET ANSELMI DE COLLA. 

f Pelo defensionem in dei nomine. Ego ansaldus de cacische- 
nascu. per me el per anselmum de colla cognato meo. quarta parte 
decime capelle ramagii alque bembegii. Vobis domino Syro ianuensis 
archiepiscopo titillo locacionis In Integrimi locare iubealis prediclam 
parlem decime siculi uobis perlinere uidelur. Ila tamen ut infe- 
ramus uobis uel successoribus ueslris usque ad annos quindecim 
ad oclauam naliuilatis domini singulis annis prò fleto solidos duos. 
Quod si minime fecerimus. lune uobis componere promitlimus pe- 
nam solidorum quadraginla et decimam dimiltere. Ego enim pre- 
falus archiepiscopus spondeo alque promillo uobis quibus supra 



( 321 ) 

ausaldo et anselmo ueslrisque heredibus prediclam decimam usque 
ad constiluluni lerminum defendere alque dimiltere. Quod si non 
fecero ani sublraliere quesiero. lune penanti solidorum quadrasela 
sub slipulacione uobis promitlo. Aetum in camera curie noui pa- 
lacii prelati archiepiscopi. Millesimo cxlvi. mense aprilis. indicione. 
vili. Tesles. Ansaldus centragli. Bonus iobannes fraler eius. Selue- 
radus Guigenzonus dcsleladu. Albertus de uia riuaiorolii (*). 

UBELLUS BRANCI ClRTI nF. AUGUXl. 

f Anno ab incarnacione domini nostri ihesu cbrisli. Millesimo 
cxlvi mense nouembris indicione vini. Dompnus Syrus ianuensis 
archiepiscopi^ per Ribaldimi et gislam fi Ha ni quondam rustici et 
iohanneiii fìliuiii quondam iobannis missos beredum Rainaldi et 
Racii locauit lotas res Sancii Syri quas ipsi tenuerunl in uilla qui 
appellalur a lamanigra el Vrri. ab cosla rouerosa usque ad cecie- 
siam sloblelle. de super per monlem de copallo el carello usque 
in aquam. el ab ponte cauriasco superius. Quicquid infra istas co- 
herentias tenuerunl Rainaldus el Racius heredibus eorum locaulo In 
Inlegrum. usque ad annos xxviiii. quod usque ad hoc terminimi 
defendere per me meosque successores el auctorizare spondeo. Ila 
lamen ul inferant singulis annis nomine pensionis curie Archiepiscopi 
denarios un. Completis xxviiii annis predicla terra ecclesie reuer- 
lalur. el liceal archiepiscopo tiel eius successoribus cui iioluerint 
locare nel in dompnicum reseruare. Aclum in palacio Januensis 
archiepiscopi feliciler. Tesles alberlus bonicus. Johannes de insula 
de sauri. Presbiler Rainerius. Presbiler leucius de lauania. Alexandro 
hyconomo presente. 



(*) Nel margine della pergamena di fronte al principio di questo libello, si 
legge di mano antica la seguente postilla: Libellum islud cum alio libello 
ipsius (insaldi mutatur in solido*, vii. per annos v. 



( 322 ) 

LIBELLUS NEPOTUM SUPRADICT1 ANSALDI DE LEUI. 

Polo defensoribus sacro sancle .Ianuensis ecclesie Sancii Syri. VIjì 
prcesl domnus Syrus dei nuiu ianuensis archiepiscopus. hyconomo 
presente. Vii miln* dodoni moisque fralribus lilii quondam mcrloni 
de leui. per ansaldum de leui tulorem nostrum hunc libellum su- 
scipienlem. Tilulo condilionis locare nobis iubealis usque ad an- 
nos. xv. Pelimus in dei nomine octauam parlem de decima de 
bembegia iuris ecclesie ueslre Sancii Syri. Ila lamen ul inferamus 
uobis et successoribus ueslris per unumquemque annum per fìelum 
denarios sex ianuensium. Complelis ilaque annis. xv. liceat uos el 
successores ueslros prefalam decimarli cui uoluerinl locare uel in 
domnicum relinere. Tesles. SelueraUis da leui. Bonus iohannes fralcr 
cinlragi. Anselmus clericus. Isembardus. Berlbololus. Aduni in pa- 
lacio ianuensis Arcbiepiscopi. Anno ab incarnacione Millesimo, cen- 
tesimo xlvii. mense Januarii. indicione nona. 

DE PLEBEIO PLICAN1E. LIBELLUS BERENGARII COM1TIS LAUAME. 

Placuit Domino Syro Januensi Archiepiscopo. Quod dedit fido 
reddendo ad Berengarium de lurrem (sic) lolam ipsam decimam quam 
ipse berengarius lenebat in plebe plicanie. uidelicet de ecclesiis que 
sunt in uillas que uocantur coreliam et canaualem. ul habeat eam 
et gaudeal usque dum compleanlur annos uiginti. explelis uero 
annis uiginli reliertatur predicla decima ad curiam domni Archie- 
piscopi. Tali paclo dedit eam sibi ul reddal berengarius qui supra ad 
curiam in unumquemque annum ad penlecoslen denarios ianuenses 
duodecim. Quod si superbis legilur berengarius qui supra non adim- 
pleuerit amitlet predictam decimam. el si domnus archiepiscopus 
eam ab eo sublraxerit ante conslilulum lerminum penam promillil 
berengario solidos denariorum .lamie quadraginla. Actum in palacio 



( 523 ) 

nono Janucnsis Archiepiscopi in Janna. Millesimo, cxlvii. Ad dies 
madii. xxn. feria, v. Indicione vini. Tcsles. Alexander yconomns. 
Anselmus eananarins archiepiscopi. Plnmacins. Bernardus de tur- 
rem (sic). Olio de caneza. Arnaldus fraler cius. 

LIBELLUS DE RUMALIO ET DE UIGNALI. 

Cvm Pelo a defensione sacro sancle Janucnsis ecclesie beali Syri. 
Vbi precst dominus Syrus Janucnsis archiepiscopus. Vii nobis ho- 
modeo el bono iohannis fìlii quondam Guidonis. qui professi sunnis 
ex nacione mea lege uiuere romana. Dominus Syrus archiepiscopus 
dedit suprascriplis germanis el eos inuesliuit ad lenendum in uila 
illnrum et usufrucluandum totani porcionem eorum decime quam 
ipsi quondam tenebant in uilla que nominalur rumagli el uignali. 
el perlinenliis eorum. sicut ìpsi partem eorum islius decime tene- 
bant el accipiebanl. omnes isti fralres in uila illorum habeant el. 
non ad alias transgredientes personas In Integrimi. Ad fìclum per 
omnem annuito dandum in naliuilale domini nostri denarios sex 
denariorum ianuenshmi. dali et consignati isti denarii sex domino 
archiepiscopo et snis successoribus el eorum missis per islos fralres 
nel per illorum missum. et exinde isti fralres decimam islam nidc- 
licel eorum porcionem quam quondam lenebanl debenl delincre et 
de usufructu el reddilu el inlroilu islius decime qnicquid uoluerinl 
facere. sine conlradicionc archiepiscopi suorumque successorum. alia 
eis iniuria uel super imposilio non fiat. Siquidem homodeus et fraler 
ut supra legilur non adimpleuerinl el fìclum non soluerint infra 
duos annos si eum lenuissenl quod liceat archiepiscopo et succes- 
soribus suis in decimam ci reddilum eius inlroire el cani accipcre. 
el cui uoluerinl dare, el hoc inler eos. Aduni esl in palacio. Mil- 
lesimo centesimo quadragesimo oclauo. inlrante mense madii. indi- 
cione. x. Tesles. Petrus index. Ansaldus de bianco el Fabianus fraler 

21 



( 324 ; 

eius. Bonus Johannes cinlragus. Bonus uicinus de targagli. \\ ilicl- 
mus barilarius. Wilielmus malcaualca. Enricus alarnannus. 
El homodeus per se et fratrem eius liane carlulam suscepit. 

In camera domini Syri Januensis archiepiscopi, in prescntia ho- 
norum hominum fuil iohannes de axeredo cum iìlio suo bcraido. 
el fecerunl fidelilalem domino Syro archiepiscopo el iurauerunl sihi. 
laclis sacrosanclis euangeliis. quod exinde ci suisque calholicis suc- 
ecssorihus erunl fideles bona fide, el promiserunl se operaluros 
bona fide sine fraudo seruare et amplificare omnes condiliones el 
pensiones locius terre beneslasii ad illorum posse, ci non minorare 
eas aliquo modo, ad proficuum el ulililalem archiepiscopalus. et si 
scierint uel audierinl aliquo modo de dampno ani de minoratione 
archiepiscopi suorumque successorum uel sue curie aul de lerris 
heneslasii uel de condilionibus siue de pensionibus. ut cicius pote- 
runl denunciabunt archiepiscopo el successoribus suis per se aut 
per eorum nuntios. lieo omnia obseruabunl bona fide sine fraude 
nisi quantum iusto dei impedimento remanserit. salua fìdelilale quam 
ipsi promiserunl filiis opizonis et sibille. 

Ibidem dominus Syrus ianuensis archiepiscopns inuesliuil iohan- 
nem de axeredo el filium eius berardum de duabus parlibus mansi 
beneslasii. super quem locum ipsi habilanl. ad lenenduni exinde 
islas uidelicet duas porciones islius mansi beneslasii archiepisco- 
palus. el persolnere exinde debent singulis annis (ad) naliuilalem 
solidos odo denariorum ianuensium domino Syro archiepiscopo el 
successoribus suis. Eo quidem tenore, si iohannes uel filius eius 
berardus islam pcnsionem solidorum octo per omnem annum in 
naliuilale domini ut saprà legilur absoluerinl. siue in isla fìdelilale 
malignali fuerinl. quod dominus Syrus archiepiscopus et sucecssores 
sui el eorum missi per eos sua auclorilale inlrenl in mansum islum 
et in melioracione illa quam ipsi facla habuissenl super illam lerram. 
el eos de manso islo deiccre possinl sua auclorilale. Si uero omnia 



( 325 ) 

ut supra legitur adimpleuerinl sieut iuraucrunl ci promisertint. do- 
ni inus Syrus liane inucsliluram ralam et fu* ma ni tenere perpetuo 
proniisil eis. per se et per suos sucecssores. Millesimo centesimo 
quinquagesimo lercio, medio mense ienuarii. indicione xv. Tesles. 
Presbiter Johannes salterane. Philippus culdeprando. Oberlus snlfarus. 
Michaelis diaconus archiepiscopi. In camera archiepiscopi felieiler. 

CARTA REFUTATIONIS DE MORELLA. 

Cariala uendicionis sub dupla defensione alque refutacionis quain 
Cacio ego fulco de masare fìlius quondam iohannis blanci de mo- 
rella. Vobis domino Syro Januensis (sic) archiepiscopo ueslrisque 
successoribus. Nominatine de loco uno cum uinca et ficis aliisque 
arboribus super habente qui est posilus in uilla medolici ubi dicilur 
morella. Cui coherel ab una parte terra curie ueslre quam baldus 
Icnet. Ab alia terra filiorum girardi. et de supra terra similiter 
ueslre curie, de sublus uia. Infra islas cohercnlias una cum suis 
exilibus el pertinenliis islum mansum de morella. Insimul cum aliis 
omnibus lerris quas ego fulco habeo et delineo el possideo. et per 
me inuenire poluerilis in uilla medolici. el in morella, el in illorum 
exilibus et pertinenliis. que mihi fulconi obuenerunl per palrem 
meuni aul per uestram curiam ipsius archiepiscopalus aul alio modo, 
omnia plenum et uacuum ego qui supra lìrico uobis Syro archie- 
piscopo ueslrisque successoribus uendo. et possessionem cum do- 
minio uobis trado. alque refulacionem facio. et dono In Integrimi. 
El facialis exinde a presenti die uos el sucecssores ueslri qui supra 
archiepiscopus dominus Syrus quicquid uoluerilis uos. sine omni mea 
conlradicione qui supra fulconis ci meorum hcredum omniumque 
personarum per me. Per precium solidorum quin. piaghila denario- 
rum ianuensium quod mihi soluislis. et si plus ualet uobis dono 
alque concedo, et ius meum omne et accionem uobis concedo el 
Iransferc et mando, et ueslre curie a qua accepi ab omni homine 



( 326 ) 

defendere ego falco una curii meta heredibus premino uobis Svio 
archiepiscopo ueslrisque sucecssoribus ci cui dederilis ad nlilitaleni 
ueslre curie promillo. Quod si defendere non poluero. ani si sub- 
Iraberc quesiero in dupluni islius uendicionis penam componere 
profilino sicut eril mcliorala in consimili loco, et prò isla pena 
dupli obligo uobis omnia mea bona pignori que babeo et babebo. 
In castro ciuilalis Janue in palacio feliciler. Millesimo centesimo, 
quinquagesimo septimo. exeunle mense iulii. indicione mi. 

Signum manus fnlconis hanc carlulam uendicionis et refutacionis 
et donacionis fieri rogauil. et de solidis quinquaginta quielum se 
uocauit. Testes. presbiler iohannes salterane, et presbiler rainaldus 
sancii silueslri. et presbiler gigorius arebiepiscopi. et presbiler iaco- 
bus. et michaelis diaconus arebiepiscopi. Marcino iudex. Oglerius 
danese, marinus arebiepiscopi. 

REiNOUATUJI EST ET ALIBI SCRIPTUM. 

Placuil alque conuenil inler dominum Syrum Januensem Arcbie- 
piscopum. et Anselmum calderarium filium quondam Guidonis de 
morta. Idem dominus Syrus Archiepiscopus dedit medielalem unius 
labule terre domnicale eiusdem archiepiscopi et sancii Syri. Prefalo 
anselmo caldcrario et suis heredibus ad lenendum et mansionem 
super ipsam lerram faciendum usque ad uiginli nouem annos ex- 
plelos. et in ea habitandum. el quicquid fueril ei necesse facien- 
dum. et est isla medielas labule islius terre ipsius archiepiscopatus 
prope ecclesiam sancii laurentii. Cui coheret. ab una parte de antea 
uia. de relro domus uasalli gambalixe que est supra terra dom- 
nicala archiepiscopatus. a lercia parte trexenda. a quarta parie nero 
edifilium guigle picene quod est simililer supra lerram curie archie- 
piscopi. Infra islas coherentias una curn aceessionibus suis et in- 
gressibus islam lerram dedit dominus Syrus archiepiscopus ut 
supra legilur eidem anselmo caldcrario In Integrimi. Ea racionc. 



( 327 ) 

quod idem anselmus el suus heres debcl habere et detinere. el 
super ipsam lerram mansionem conslruere. el inhabilare. et quic- 
quid fueril ei oporlunutn lacere usque ad annos uiginli nouem 
complelos. et persoluere exinde debet singulis annis per oinnein 
naliuilaleni domini denarios sex denariorum ianuensium eidein 
archiepiscopo el suis successoribus. sine omni conlradicione cius- 
dem archiepiscopi suoriimque succcssoruin. Et doniinus archiepi- 
seopus et sui successores suprascriplo Anselmo el suis heredibus 
quiele sibi delinere islam lerram promillere debenl. Alia super im- 
pasta eis non fiat. Penam uero inter se posuerunl. ul si archie- 
piscopus uel successores sui islam lerram anselmo uel suo heredi 
usque ad complelos uiginli nouem annos islam lerram sibi abslu- 
lerinl. aul supradiclus anselmus uel suus heres islam lerram infra 
islam lerminum dimiseril. el denarios. vi. nomine pensionis exinde 
per omnem annum in naliuilale domini archiepiscopo et suis suc- 
cessoribus non solueril. el complelis islis uiginti nouem annis si de 
tenenda isla lerra non se conuenerinl. et idem anselmus si uendere 
uolueril edificium. el per (ale precium quale de alio nomine habere 
poterit arebiepiscopo ci suis successoribus non uendideril el Iradi- 
deril. lune componal pars parli ille que ul supra dicium esl non 
obseruaueril. penam solidorum quadraginla. et si per anselmum 
sleleril quod ila non adimpleat. quod lerram amillal. Si uero do- 
niinus Syrus uel successores sui noluerint edificium emerc ul dicium 
esl. quod Anselmus el suus heres possil Iransferre edifitium ubi 
uolueril. el ila inler se conuenerunl. In camera archiepiscopi feli- 
ciler. Millesimo cenlesimo. quinquagesimo oclauo. inlranle mense 
imi! i. indicionc vi. 

Signum manus archiepiscopi Syri hanc carlulam conuenienlie fieri 
rogami. 

Tesles. Enricus iudex. Oglerius danese. Ansaldus de solfaro. Fer- 
raiius de medolico. Ansaldus de carmadino. Albericus de archie- 
piscopo. 



( 328 ) 

DE REFUTACJOiiE TERRE SANCII OLAXI. 

Cdrlula finis ci remlacionis ncc non donacionis quam facimus 
nos Orcoila Olia quondam oberli falle monache, et Opizo alque 
Wiliclmus fìlii cius. et fiiii quondam Ansaldi sardene. quod pro- 
fessi sumus nos malcr ci fiiii ex nacione nostra lege uiuere romana. 
Vobis domino Vgoni Januensi archiepiscopo el ueslris successoribtis. 
Nominatiue de omni iure el racione quod nobis mairi el filiis oh- 
uenil aul perlinere nobis polesl per successionem aul obligalioncm. 
ani mihi orcoilo perlinct nel obuenil aul obuenirc polesl per dolem 
uel anlifactum siuc lerciam. ani quolibct alio modo nobis mairi el 
filiis contigli aul obuenil uel nobis polesl conlingere in lerra sancii 
olaxi et in omnibus (sic) et exilibus suis el perlinenciis. simililer ci 
in molendino nouo suprano de muroallo. omnia que nobis Orcoilo 
et filiis suis Opizoni el Wilielmo sardene aliquo modo perii nel uel 
perlinere potest in isla terra sancii olaxi et in molendino nouo de 
muroallo suprano et perlinentiis islius terre. Nos maler el fiiii uobis 
domino Vgoni Archiepiscopo refutamus. el finem et donacionem prò 
archiepiscopalui ueslro per omnia facimus alque concedimus. Quod 
amodo nos maler el fiiii. Orcola et Opizo alque fraler cius Wilielmus 
sardena. uel nostri heredes. aul aliqua persona per nos aduersus 
uos quem supra dominimi Vgoncm archiepiscopum nel aduersus 
sucecssores ueslros aul conlra aliquam personam prò archiepisco- 
palu ianue aul cui dederilis prò ulililale archicpiscopalus et supra- 
scripla lerra sancii olaxi et perlinenciis. aul ex isto molendino nouo 
de muroallo suprano aliquo modo inferre molesliam uel requisilio- 
nem inde facere non ualeamus. sei exinde tacili ci contenti perma- 
neamus. Ir.super si quid iuris uel racionis in molendino isto nouo 
de muroallo suprano uel in lerra sancii olaxi el perlinenciis ha- 
bemus quolibct modo uobis domino archiepiscopo Vgoni nomine 
Archicpiscopalus ianue donamus alque concedimus. et accionem inde 



( 529 ) 

uobis mandamus ad inicndendum prò archiepiscopalu ianue ueslro 

conlra omnes pcrsonas in dcfensione ucslra habcndum. Si ucro hoc 
facerc prcsumpscrimus ucl niolcsliam aut requisilionem aliquo modo 
ex molendino isto siue de terra sancii olaxi aut ex coriim perli- 
ncntiis nos ucl nostri heredes aut aliquis per nos uobis aut ucslris 
sucecssoribus aut alicui prò archiepiscopalu fecerimus. et deinde 
tacili inde non permanserimus. lune promillimus nos maler et filli 
Orcoila et Wilielnuis et Opizo Sardena uobis domino Archiepiscopo 
el maistro anselmo stipulanti prò archiepiscopalu penam dupli re- 
quisicionis inde facle. et insupcr lis inde facla non ualcat. In domo 
sardene feliciler. Millesimo, centesimo, sexagesimo vi. intranle mense 
marcio die vini. Indicione xm. 

Signa manuum Orcoile sardene et fìliorum Opizonis el Wilielmi 
cartulam finis et refutacionis el donacionis fieri rogaucrunl. Tesles. 
Filippus lambcrli. Vnricus (sic) iudex. Oglerius el ansaldus fralres 
nepolcs opizonis sardene. Maisler Anselmus. Oglerius danese. 

L1BELLUS DE LEUAGI. 

f Cvm Cum Pelo defensorcs sacro sancte Januensis ecclesie. Vbi 
precsl domnus Obcrtus cpiscopus. Vii nobis dodus et Gisulfus ger- 
manis filiis Anselmi una cum uxores et filiis et hcredibus corum 
masculinis. et si unus ex nobis sine herede morluus fueril. unus 
allerius succedat. Tilulo condicionis locare nobis iubealis. Pelimus 
islis germanis mansum unum cum casa et omnibus ad eum per- 
linenlibus iuris ecclesie ueslre Sancii Syri. qui posilus est in loco 
et fundo ubi dicitur erosa. Isto manso cum omnia que a se per- 
linere uidetur. plenum et uacuum. una cum exilu suo In Integrimi. 
Nec non eliam pelimus istorimi dodorum (sic) et Gisulfi germanis. 
Id est medielale de capella una que est conslilula in islo loco Ieualli. 
el est edificata in honore sancii Iaurcnlii cum medielas de omnia 
res que predicla medielas de iam dieta ecclesia perlinere uidetur 



( 330 ) 

In Integrum. .lem pciimus islis germanis seruis et ancillis iuris ec- 
clesie uestre. nomine eorum Guinezo cimi iiliis ri filiabus suis. et 
Jouenale cum suis filiis et filie et filiarda cum sue filie et filiis. et 
Pipinus filius quondam Bertóni et cum aliis filiabus qui de lune in 
anlca nascunlur. seu cum omne conquesta eorum. Et habealis (sic) 
polestalcm ipsis seruis et ancillis in seruilio millere ubicumque 
uoluerimus. Ila tamen ut inferamus uobis nel successoribus ucstris 
per unumquemque annum pensionem denarios qualuor. Spondimus 
in dei nomine alque promillimus islis rebus meliorare. et islis seruis 
el ancillis gubernare. et pensionem ecclesie uestre uobis nel suc- 
cessores ueslros per unumquemque anno inferre. Quod si minime 
fecerimns de quod superius promillimus. lune liceat uos islis rebus 
inlroire. et islis seruis el ancillis apprehendere. el cui uolueritis 
dare in uestra sii poleslale. Vnde sic placet hec pelicio nostra rna- 
nibus noslris Iradere iubealis. el a lestibus roboralum. Faclo peli- 
torio mense iunio. Indicionis quinledeeime. Millesimo. Sexagesimo. 
Octauo (*). Indicionc isla feliciler. 

Ego Oberlus episcopus in bune libellum subscripsit (sic). 

f In palacio Januensis Arcbiepiscopi. Consules. Wilielmus cri- 
spinus. Fredenzonus gonlardus. Philippus Bonefacii. Rogerius iusle. 
laudauerunt quod suprascriplus libellus eam uim el auclorilalem 
lencal quam uelus ad cuius lume transcribere fecerunl ex suo of- 
ficio, admissa poslulacione ralionabili domni Hugonis Archiepiscopi, 
quapropler nimiam ueluslatem el anlquilalem deperire poterai, au- 
liquus. el sic ecclesia iure suo carere. quia igilur lalibus suam au- 
clorilalem speciali inlerponere iuramento lenebanlur. ipsum libellum 
Ine Iranseribi iusserunl secundum teneteli) uetuslioris. nibil addilo nel 
depromplo. laudantes ueluli prelegilur. Millesimo, centesimo. Seplua- 
gesimo secundo. decima die exeunlis nouembris. Indicionis quinle. 

(*) L'indizione 15.» (genovese) non correva già nel 1068, ma nel 1078. 
Leggasi pcrlanlo: Millesimo sepliifigesimo odano. 



( 35i ) 

DE ECCLESIA SANCII MICHAEL». 

Ecclesie archangeli michaelis quam uenerabili canonico Sancii Rufi 
nnper comniisimus conseruandam. Nos Syrus Januensis ecclesie 
arebiepiscopus eenlum labnlas lerre de predio ecclesie Sancii Syri 
in nilla sancii pelli de arena (radendo oblulimus. el ad ciusdem 
ecclesie ulililalem illas quousque in prefalam ecclesiam canonice et 
regnlariler degerint sine alia condicione decernimus obtinendas. nos 
quoque noslrosque successores perhenniler auclorizanles. Quod si 
canonico el regnlariler in prediclam ecclesiam slare neglexerinl. 
ecclesie noslre Sancii Syri illas reuerli iubennis. Millesimo cxlv. 
mense iulii. indicione mi. 

Dala in capella Sancii Gregorii. Gyrardo eiusdem ecclesie prepo- 
silo prò ecclesia exislenle. 

LIBELLUS BERTE LXORIS FABIANI DE FONTANEGLI. 
TANTUM IX UITA E1US. 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
preesl domnus Syrus ianuensis ecclesie Archiepiscopi^. Vii mibi 
berle quondam fabiani uxori dum uixero. Tilulo condicionis locare 
mibi iubealis. Pelimus in dei nomine Iocum unum qui fuil fabiani 
uiri mei posilum in fonlanegi el uocalur Paslenus. cum caslanelo 
iusla illuni posilo, quod profìleo fuisse comperalum a famulis ue- 
slris Sancii Syri. el cum aliis rebus quas in eadem uilla ab famulis 
comparami. Spondeo in dei nomine Ulani lerram meliorare el colere. 
el per unumquemque annum denarium unum Januensem inferre 
ecclesie ueslre. Posi obilum meum reuerlalur ecclesie ueslre cuius 
osi proprielas. Tesles. Raimundus crispinus. Jonalhas fraler eius. 
Ansaldus de marebione nigronis. Alberlus fraler eius. Alexander 
byconomus. 

Millesimo cxlv mense augusti indicione vii. 



( r,r,2 ) 

LIBEIXUS DE M0LENDIN0 NOUO DE MEDOLH.O. 

Cvm Cuna Pelo defensoribus sacro sancle Janucnsis ecclesie Sancii 
Syri. Vii nobis Oberlo rufo el fìliis meis. Oloni borio. Bono iobanni. 
Enrico, noslrisque heredibus. Tilulo condicionis locare nobis iubealis. 
Pelimus lerciam porcionem molendini noni de canlone iuris ecclesie 
Sancii Syri qui posilus esl in medolico. quam debemus nostro pro- 
prio dispendio facere. Spondimus in dei nomine in molendinum 
inlroire. el pensionem capunorum duorum ci quarlum locius in- 
Iroilus luiius lercie porcionis curie singulis annis inferre. Complelis 
igilur xxviu annis. liceal curie molendinum cui uolueril locare. Aclum 
in palacio ianuensis arebiepiscopi in caslro. Alcxandro hyconomo au- 
clorizanle. Tesles. Boiamonle de odone. Philippus de lamberlo. Oberlus 
sulpharus. Oglerius dancsius. Ribaldus scriba. Anselmus caupona- 
rius. Arnulfus. el reliqui plures. 

Millesimo cxlv. mense augusti indicione vii. 

LIBELLUS DE MEDOLICO DE DONILA. 

Cvm Cuna Peto a defensoribus sacro sancle Janucnsis ecclesie. Vbi 
preest domnus Syrus ianuensis archiepiscopi. Vii mihi donolc uxori 
quondam pagani et fìlio meo iobanni diebus uile nostre. Tilulo con- 
dicionis dominus Syrus archiepiscopus eidem donole el eius fìlio 
iohanni in uila eorum. el non ad alias Iransgredienles personas. dcdil 
terram archiepiscopalus una cum molendino. el cuna domo, el uinea. 
el ficis. et caslanelis. aliisque arboribus super habenlem. que esl po- 
sila in uilla medolici. et locus iste habel coherenlias. a Iribus par- 
tibus uia. a quarta uero parie lerra filii crespi. Infra istas coherenlias 
islum mansum et molendinum cum suis accessionibus et exilibus 
islius loci, ci castanelis. sicut quondam ipsa donola ci marilus eius 
lenebat. dominus Syrus archiepiscopus eidem donole et fìlio eius 



( r>55 ) 

in ui(a illorum ad Icnendum dedil. el usufrucluandum omnia ple- 
num ci uacuum. ci non ad alias Iransgredicnles personas In Inte- 
grimi. Ea ralione. ul amodo donola ci iohanncs filius cius. tantum 
diebus uite illorum. liane terram ci niolendinum dcbcnl haberc ci 
detinere et de frnclibus ipsius terre quicquid uoluerint Tacere sinc 
orniti conlradicione ipsius archiepiscopi suorumque succcssoriun. ila 
ul per eos nicliorclur el non peiorelur. ci persoluerc exinde debenl 
de terra et molendino de cerro prenominato de porcionc Archiepi- 
scopi, que esl sexladecima pars super lolum. singulis annis per om- 
nem naliuilalem domini pensionem denari um unum ianuensium 
denariorum. dalo et consigliato archiepiscopo et suis successoribus 
alque illorum missis per eos. El quia conlcntio crai de suprascripla 
terra et molendino inler archiepiscopum el donolam. quam Archie- 
piscopus ab ea ci a (ìlio prò libellaria exigebat. unde tandem per 
Iransaccionem finierunl. ila quod donola cum fìlio prò archiepiscopo 
terram islam ad usus frucluandum cum molendino diebus uite illo- 
rum delinerel. ad ficlum unius denarii per annum. ci archiepiscopo 
prò hac conueniencia et fine solidos Iriginla dederunt. Archiepi- 
scopus ucro donolam per se el per filium de supradiclis rebus ul 
supra decernilur ad icnendum inuesliuil. Aliam super impositam 
uel iniuriam et terram tollere. solula lamen pensione, eis Tacere Ar- 
chiepiscopus forciam non debet. ncque sui successores. et si donola 
et cius filius ul supra repromiserunl Archiepiscopo non adimpleue- 
rinl. quod liceat sibi suisque heredibus uel successoribus in terram 
inlroire el quicquid uoluerint facere. Aclum in camera Archiepiscopi 
feliciler. donola uero per se et per filium de (erra et molendino 
inueslilionem suscepit. Millesimo centesimo quadragesimo oclauo. 
mense Aprelii mirante, indicione. x. Tcsles. Vgo iudex. Fulco slriclus. 
Petrus iudex. Amicus de moria. Girardus gaslaldio. Anselmus de 
archiepiscopo. Oglerius danese. 



( 351 ) 

LIBELUfS MANFREDI UE OLIIJA. 

l'clo defensoribus sancle Januensis ecclesie ubi preest dominila 
Syrus iauuensis Archiepiscopus. Vii milii mainfredo fìlio quondam 
iohannÌ8 una cum fìliis et liliabus el heredibus meis. aul cui nos 
(k-derimus. Tilulo condicionis nobis locare iubealis. pelo domum 
unani iuris ecclesie Sancii Syri que esl in cimiate Janua. prope 
ecclesiali) sancii Laurenlii. Coherel ei. ex uno lalere domus Iamberli 
porci, ex alia anselmo golizonis. de super domum lamberli porci, 
anle uia publica. El spondeo alque promillo dare denarium unum 
nomine pensionis. Pro qua siquidem domo recepii ipse Domnus 
Archiepiscopus ab eodem manfredo libras uiginti denariorum ianuen- 
sium. El habeal ipse mainfredus el heredes eius liberam poleslalem 
faciendi de predicla domo quicquid uoluerinl. sine conlradicione do- 
mini archiepiscopi el successorum suorum. Ila lamen quod si uen- 
dere eam uolueril non uendal eam nisi archiepiscopo, si illud instimi 
precium inde sibi dare uolueril quod ab alio inde babere poterli, 
el prò anima sua non possit eam alicui ecclesie dare nisi Archie- 
piscopo. El promisil archiepiscopus per se suosque successores islam 
domum ab omni homine eidem manfredo suisque heredibus aul 
cui ipsi dcderinl defensare. el nullam accionem uel requisicionem 
inde sibi facere. Quod si feceril penam dupli sibi promisil. Actum 
in palacio Archiepiscopi, millesimo cxlviii. mense augusti, indicione. x. 
Tesles. Olo iudex. Guido de laude. Rainaldus gobus. Wilielmus pi- 
perala. Marchio iudex. Conradus porcellus. Oberlus conca. Wilielmus 
blancus. Ansaldus ferrarius. Johannes filius Wilielmi de ansaldo. 
Oberlus de golizone. 



( 355 ) 

DECIMA ECCLESIARLM DE SORI. 
QLOD IN NATALE DEBENT PERSOLl'ERE SOLIDOS. XII. 

In espella Archiepiscopi. Ogerio guidonis arbitro in causam exi- 
slcnle. Doninus Syrus Januensis Archicpiscopus. presenle hyconomo 
suo Alexandro. Inni per se quam per successores suos. locauil lolam 
suain decimam olei locius plebis de Sori. Rubaklo archipresbilero 
eiusdem plebis el aliis capellis suisque sucecssoribus. ul de om- 
nibus illis decimanis sue plebis de quibus ipse Archipresbiler et 
uasalli Archiepiscopi prò Archiepiscopo sunt solili accipere prò de- 
cima, uinum. ficus, el blauam. de illis simili modo consensu Archie- 
piscopi. Rubaldusque archipresbiler siue successores sui deinceps 
accipianl olei decimam. Ila lamen ul singulis annis Archipresbiler 
Rubaldus siue sui successores uel eorum missi inferant curie archie- 
piscopi seu suis missis prò eadem decima, solidos denariorum Janue 
duodecim. cum capellis. in naliuilale domini. Penam uero inter se 
posuerunl. Quod si domnus Syrus Januensis Archiepiscopi^ uel 
eius successores hanc decimam huic plebi el capellis sicul supra 
legilur localam minuere seu auferre aliquo modo lemptauerinl. nel 
impedilam expedire negauerinl. uel si Rubaldus archipresbiler uel 
sui successores solidos duodecim singulis annis curie archiepiscopi 
non intulerinl el assignauerint ut supra legilur. minus proficiens 
alteri inferal libras decem denariorum ianuensium. Testes. Anselmus 
gotizonis balbi. Bernardus papiensis. Rainerius de allis. Presbiler 
Andreas de bauali. Curadus de rozo. Rubaldus de rozo. Michel de 
marasi. Olo de cellis. Millesimo, centesimo, quadragesimo nono. 
Terlio idus ianuarii. Indicione undecima. 



( 336 ) 

LIBELLOS MOLSNDDfl SANCII MICHAEL» 1>F LAL'AMA 
QUOD DEBEIST l'ACERE RUSTICI. 

CvM Cum Polo del'ensoribus sacro (scinde) ecclesie Sancii Syri 
Januensis ubi prcesl dominus Syrus ianuensis archiepiscopus. pre- 
scnle iconomo eius Alexandro. Vii nobis lanfranco et iohanni ger- 
manis filiis quondam pelli de oliua. el Ramusino el Oliuerio fralribus 
suis quondam marlini clerici famulis Sancii Syri. noslrisquc filiis 
masculinis usque ad annos uiginli nouem explclos. Tilulo condi- 
cionis locare nobis iubealis pclimus in dei nomine lantani lerram 
iuris ecclesie ueslre Sancii Syri. que est lauanie. loco ubi dicitur 
insula Sancii Syri. iuxla flumen grauegne. in qua possimus edificare 
molendinum unum, ci facere clusas. ci aque duclus. et alia opera 
molendino perlinenlia. Ila (amen quod ad presens Iriginla solidos 
denariorum Januensium nobis tribuere faciatis. iuuantes uos in eius 
conslruclionc. et nos deinceps inferamus curie Januensis Archiepi- 
scopi uel suis missis mcdielalem molture et medietalem godimenti 
de codoni molendino. Ilem nos singulis annis prò nostra porlionc 
dabimus curie archiepiscopi uel eius missis duas gallinas ad natale 
domini. Dcbemus enim nos qui supra hoc molendinum edificare, el 
facere in co quicquid opus fucril. absque dispendio curie, prelcr 
illos solidos Iriginla quos a curia accepimus. et preter medielatcm 
de ferramenlis cidem molendino pcrlincnlibus. el preter mcdielalem 
de molis quam dabit nobis curia cum fucril necessc ipsi molendino. 
Explelis ucro bis uiginli et nouem annis. nos qui supra ueniemus 
ad euriam Januensis Archiepiscopi ut ipso nobis et filiis noslris 
masculinis hunc renoucl libcllum. Ila lamen quod lune prò resli- 
lulione libelli dabimus curie solidos denariorum Januensium qua- 
luor. Promillimus enim nos qui supra molendinum edificare prò 
ut melius polueriinus. et quos supra diximus reddilus curie inferro. 
Quod si minime fecerimus. hoc libello frustralo, molendinum redeal 



( 537 ) 

in ius et poleslalcm ecclesie Sancii Syri cuius est dominium. 
Vnde si place! liane noslram pelitionem el hoc libellnm scriplum 
nobis coni radere iubealis. el aliuni simile a nobis faclum teslibusque 
roboralun» prò miminiine ueslre ecclesie tradimus conseruandnm. 
Aduni in camera archiepiscopi feliciler. Tesles. Presbiler melior de 
lauania. Bardoni clericus. Bernardus papiensis. Oberlus diaconus. 

LIBELLLS PANDILFI DE NICOLA MEDICO. DE SANCTO TETRO DE ARENA. 

f In chrisli nomine, placuil alque conuenil inlcr donnum Syrum 
.lanuensem Archiepiscopum. et mabiliam fìliam cunizonis per ipsum 
palrem smini el missum smini, ut in dei nomine daret. sicut et a 
presenti dedil ipse dompnus Archiepiscopus Syrus. domum imam 
que est itista domum pandulfi medici libellario nomine in uila 
prefate mabilie et fìliis el filiabus suis. prò Iibris undecim quas ci 
dcdisli. ad ficlum censumque reddendum denarios Ires singulis annis 
denarioruni Janue. Aduni in camera noua Archiepiscopi. Millesimo 
cxlyiii. Mense iunii. indicione x. Tesles. Auguslinus canonicus sancii 
laurenlii. Gandulfus rauece. Conradus de uerzi. Opizo de caslcl ber- 
nardu. Oberlus de bono homine. 

L1RELLUS GIRARDI DE MORELLA DE MEDOLICO. 

Cvm Cum Peto defensoribus sanclc Janucnsis ecclesie. Vbi preesl 
doniius Syrus Janucnsis Archiepiscopus. presente hyconomo eius 
Alexandro. Vii mihi Girardo de morella filio quondam iohannis. 
meisque hcredibus usque ad annos xx nouem explclos. Tilulo con- 
dicionis locare nobis iubealis. Pelimus in dei nomine lolum hoc 
plenum el uacuum quod leiiuil Johannes de leda. loco uhi dicilur 
morella, cum loia sua parie molendini de cerro. Quicquid prediclus 
iohannes in morella seu in niolendino lenebat pelimus In Integrimi. 
Quod spondimus colere el meliorarc. Ila lanien ut inferanius nobis 



( 358 ; 

et successoribus ueslris singuiis annis nomine pensionis ad naia!*? 
domini spatulam unam de porco. Quoti si minime fecerimus de 
quo superius rcpromillimus. nel si ex hoc aliquid ecclesie Sancii 
Syri sublrahere quesierimus. lune, hoc libello inualido. redeal in ius 
el poleslale ecclesie Sancii Syri cuius esl dorniniurn. Vntle si placel 
liane noslram pelicionem el libellum hunc scriplum nobis conlra- 
dere iubealis. el alium similem a nobis factum (eslibusque robo- 
ralum prò munimine ueslre ecclesie Iradimus conscruandum. Aduni 
in camera Archiepiscopi feliciler. Tesles. Prcsbiler Johannes sancii 
donali. Presbiler girardus. Ribaldus de sigeslro. Oberlus diaconus. 
Millesimo cenlesimo quadragesimo nono. Sexlo nonas Marcii. Indi- 
cione Vndecima. 

CARTULA R0LAND1 DE STELLA. 

Anno ab incarnatone domini nostri ihesu chrisli Millesimo cxlviii 
mense aprilis indicione xi (*). Cum Cum pelo defensoribus sacro sanclc 
Janucnsis ecclesie Sancii Syri. Vbi preesl domnus Syrus Januensis 
ecclesie archiepiscopus. Vii mihi Wilielmo de padragio meisque 
heredibus aul cui dederimus uel locauerimus. Tilulo condicionis 
locare nobis iubealis. Pelimus in dei nomine domum unam posilam 
in burgo ciuilalis iuris eiusdem ecclesie. Cui coherel. ab una parie 
domus filiorum quondam rainaldi de slella. Ab alia domus bellican. 
Relro trexenda. Ab quarta uia publica. infra islas coherenlias peli- 
mus In Integrimi. Facicndum exinde a presenti die quicquid uolue- 
rimus sino omni ueslra uel successorum ueslrorum conlradicione. 
Ila lamen ut inferamus uobis et successoribus ueslris singuiis annis 
per censum denarios tres Januenses. Penam uero inler se posuerunl. 
quod si dompnus archiepiscopus uel eius successores de hac domo 
aduersus Guilielmum uel suos heredes aul cui dederinl nel loca- 

(*) Qui l'anno dell'incarnazione è lo slesso che l'anno comune; giacché 
l'indizione ll. a (cesarea) appartiene realmente al H48. 



( 539 ) 

aerini agere allemplauerint. saluo (amen censii, aul si ipse uel eius 
licredes aul cui ipsi dcderinl prediffìnilum censura singulis annis 
non preslilerinf. Dompnus Areliiepiscopns penam librarum xxx. el 
Wilielmus penam ipsius domus uicissim sub slipulacione unus alteri 
promisi!. Aduni in palacio Januensis archiepiscopi feliciter. Tesles. 
Alexander eiusdem ecclesie hyconomus. Tanclerius filius alde de 
maurone. Amicus golia. Bonifacius de morella. Oglerius fraler eius. 

LIBELLIS PLEBIS DE NERUI. XXV1III. ANNORUM. 

Ego Syrus Januensis ecclesie Sancii Syri reclor et archiepiscopus 
loco libi iohanni de costa Archipresbilero plebis Sancii Syri de nerui 
(uisque successoribus lanquam colonis lerram imam iuris ecclesie 
positam in nerui. Cui conerei, ab duabus parlibus uia. Ab alia (erra 

nostra que fui! (lacuna). Desuper (erra simililer nostra. 

Infra istas coherentias libi luisque successoribus loco In Inlegrum. 
Ila lamen quod lu (uique successores debenl hanc lerram bene 
colere, et singulis annis medielatem locius fruclus. el prò pensione 
condicionaliler solidos quatuor denariorum Januensium. et spallas 
porci duas. el paslum personis qualuor nostre curie inferre. Pre- 
lerea spondeo me meosque successores nullo tempore hanc lerram 
auferre. uel aliquid proponere. aul aliquam uiolenliam inferre sub 
pena librarum . . . sub slipulacione promissa. Al lamen si bene 
hec eulta non fueril aut male laborala. labor el cullus arbitrio 
duoruni hominum curie nostre resarcialur ecclesia de nerui terrani 
sub hac condilione oblinenle. nullo alio grauala periculo. Simililer 
si archipresbiler uel sui successores sicut paclum esl non obserua- 
uerint. penam librarum. x. sub slipulacione domino Archiepiscopo 
promisit. Aduni in camera domini Archiepiscopi feliciter. Tesles. 
Olo bonus uicecomes. Merlo consanguincus eius. Oberlus sulpharus. 
Balbo de curia. Oberlus cancellarius. Millesimo.' cl. mense marcii, 
indicione mi. 

22 



( 340 ) 



I.AUS I1AINALDI (.Olii. 



In palacio Januensis Archiepiscopi. Consulcs. Ansaldus spinala. 
Anselmus de caphara. Boiamonle do odono, laudauerunl quod donnus 
Syrus Januensis Archiepiscopus deinde habeat et possideat sino con- 
Iradicione Sibilie uxoris Rainaldi gobi, et ipsius Rainaldi. omnium- 
que personarum per eos. Nominatine lolam illain terram do nerui 
quam Rainaldus acqnisiuit ab Baldcto et consortibus. de qua inlcr 
eos filerai controuersia. exceplis solidalis xv quo sint eiusdem Rai- 
naldi infra predichi m locum. liane Iaudeni ideo feceranl quia co- 
gnouerunl leslibifs et confessione Rainaldi terram illam anliquilus 
fuisse libellariam. et cunclam pcnsionom prò eadem terra ecclesie 
sancii Syri fuisse preslilam. allamcn prescriplioncm annorum xl que 
ecclesiis obiicitur C) se lucri proponens. lesles inde produxil. quorum 
alleslalionibus prelcclis el uisis. ci e conlra produclis domini archie- 
piscopi, lam de solulione pcnsionis buius terre quam de libello quo 
hec pensio significabalur cum ius arebiepiscopi super hoc pocius 
uiderelur. illuni in causam ut prediffmilur oblinere decrcuerunt. 
Nani Roberlus iudex prò ipsis procuralor exlilil. qui sepe nunciis 
el lilleris citalus. imo prima noce commonilus. corani ipsis uenire 
conlempsit. et ideo laudauerunl ul prediffmilur. Prclerea prescriplus 
Baldetus el consortes absque iussu Archiepiscopi Rainaldo (per) pro- 
priclatem terram uendideral. penitus negata et innominata pensione, 
et ideo sicul legibus promulgabalur. cum triennii spacio pensionem 
non exhibueranl. et furlim illam subripueral. laudauerunl ul supra. 

Millesimo, cl. secundo die mirante septembris. indicione. xn. 

(*) Si accenna alla disposizione della legge antipenultima del libro vii del 
codice di Giustiniano, la quale trovasi riportata nel presente volume. 



( 341 ) 

DE TERRA DE BISAMIO QUE EST IUXTA TERRARI IOIIANNIS BARCA. 

f Placai! alque conucnil inlcr dominum Syrum Januensem ar- 

chiepiscopum ci Oliucrium filium Boni senioris de maraxi. quod 
ipso domiims Syrus Janucnsis archiepiscopus dedil eidem oliuerio 
ci heredibus eius ad liabcndum ci Icnendum a presenti die in per- 
petuimi pedani imam terre iuris ecclesie sancii sili, que lerra 
posila esl iuxla fluuiiim qui dicilur bisannis. Cui terre Iriangule 
coberet. ab una parie prediclus fluuius. Ab alia (erra Rata pecore 
el iobannis barce usque ad clusam molendini de barca. A lercia 
parte uia publica que esl inler ipsam (erranti et lerram Guidoli de 
palazolo. Quam prediclam lerram prenominalus arebiepiscopus tali 
paclo dedil prediclo Oliuerio. quod ipse debet eam pastenare de 
canneto uel de uinea. aut de quibus arboribus uidebilur esse melius. 
Et de pasleno quod ibi faciel nicbil dare debet usque ad duos annos 
explelos. Posi duos uero annos debet ipse Oliuerius el heredes eius 
reddere inde singulis annis medielalem supra memoralo Archiepi- 
scopo aut eius successoribus. El si prediclus archiepiscopus eiusue 
successores uoluerint ibi facere molendinum. Iicebil eis. eo (amen 
tenore, ut ipsum molendinum nulli alii tribuant ad Icnendum uel 
cuslodiendum nisi prediclo Oliuerio el eius heredibus. si uoluerint 
dare inde tantum curie quantum ab alio ralionabililer possel babere. 
El si prediclus Oliuerius hcredesue eius non obseruauerint ul ipse 
superius promisi!, aut si prediclus Archiepiscopus eiusue succes- 
sores prediclam lerram eis abslulerint. et ab omni nomine non 
defenderinl. ani eis inde super imposilam seu molesliam fecerinl. uel 
ipsam lerram alicui uendiderint. aut aliquo alio modo obligauerinl 
ila quod prediclus Oliuerius ani heredes eius amitlanl supradiclum 
ius. pars illa que noxia fuerit et culpabilis debet dare alteri parli 
paclum seruanli ducenlos solidos denariorum Janue. ex ulraquc parte 
nomine pene sub stipulacione promissos. et insuper si culpa ex 
parte coloni fuerit. debet ipsam lerram perdere. 



( 542 ) 

Aclnm Janue. In ecclesia sancii Gregorii. Millesimo centesimo. 
quinquagesimo secondo, v. nonas Marcii. Indicione. xml. 

Prenominatus archiepiscopus ci Oliiierius hoc instrumentum ut 
superius legilur scribere rogauerunl. palre ipsius Oliuerìi presente 
et consentiente. Presbiler Albertus de mola/ana. Obertus sulfur. 
Ogerius danese. Obertus de pelro magislro. Johannes filius bernardi 
magislri. et Marinus de nerui rogali sunt lesl.es. 

LIBELLUS DE BURGO. 

Cvm Cum Peto defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie. Vbi 
preest domnus Oberlus episcopus. Vii nobis pelro de nicola una 
cum fìliis noslris. et si unus ex nobis sine herede morluus fuerit 
unus alterius succedal. Tilulo condicionis locare nobis iubealis. Pe- 
limus labulas duas de terra iuris ecclesie Sancii Syri que esl po- 
sila in loco burgo nouo. Coherenti eius. ab uno latere terra Johannis 
qui dicilur bisxola. Ab alio lalere mansione carbonis. A lercio lalere 
mansione de conlana. Ab alio latere uia publica. Infra isla cohe- 
renlias omnia et in omnibus pelimus una cum exilu suo in in- 
legrum. Ila lamen ut inferamus uobis uel successoribus ueslris 
exinde pensionem per unumquemque (armimi) denarios. n. et po- 
testate nostra et heredibus noslris donare et uendere et per animas 
iudicare. Spondimus in dei nomine alque proiniltimus in supra- 
scripla lerra inlroire et laborare et meliorare. et pensionem ecclesie 
ueslre per unumquemque annum inferre. Quod si minime fecerimus 
de quo superius repromillimus. lune liceat uos uel successores 
uestros in suprascripla lerra inlroire. et cui uoluerilis dare in 
ueslra sit poleslale. Posi obilum nostrum uel fìliorum noslrorum 
in ius et dominium sancle ecclesie uestre reuerlalur cuius esl pro- 
prietas. Vnde si placet hec pelicio noslra. et lume libellum facilini 
et manus ueslra firmalum et alium simile a nobis factum uel a 
teslibus roboralum uobis prò muniminc sancle ecclesie ueslre tra- 



( aio ) 

diimis conseruanduni. Facio pelilorio mense seplembris. indicione. xii. 
Aimo ab incarnacionc domini nostri ihesu chrisli. Millesimo quin- 
quagesimo, vini. Indicione suprascripta feliciler. 

Ego obertus cpiscopus in hoc libello subscripsit (sic). 

UE BUI1G0. 

Cv>i Cum Pelo defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie ubi 
preest domnus obertus episcopus. Vii nobis suplicie abbalissa una 
cum noslris sucelricibus abbalissis. Tilulo condicionis locare nobis 
iubealis. Pelimus res iuris ecclesie ueslre Sancii Syli qui posila esl 
in burgo Januensis iusla domocolla domnicala iusla uia publica. de 
alio lalere casa de iohannes bixola. de aliis duabus parlibus terra 
ipsius Sancii Syri. el esl prò mensura iusla a pedes domni liprandi 
rex. labulas duas. Infra islas coherenlias omnia in inlegrum pelimus. 
Ila lamen ut inferamus nobis uel successoribus ueslris per unum- 
quemque annum pensionem denarii duos. Spondimus in dei nomine 
alque promillimus in suprascripla res introire et meliorare. et pen- 
sionem ecclesie ueslre uobis uel successoribus ueslris per unum- 
quemque annum inferre. Quod si minime fecerimus de quo supe- 
rius repromillimus. lune liceat uos uel successoribus ueslris (in 
suprascriptas res) introire. el cui uoluerilis dare in ueslra sit po- 
ssiate. Vnde sic placet hec pelicio nostra el lume libellum scriplum 
el manus ueslra firmalum nobis contradere iubealis. Faclo pelilorio 
mense augusli. Indicione decima. Anni ab incarnacione domini no- 
noslri ihesu chrisli. Millesimo quinquagesimo, vii (*). Indicione su- 
prascripla feliciler. 

Obertus episcopus in hoc libello subscripsit. 

(*) Anche qui l'anno dell' incarnazione è confuso coli' anno comune; giacché 
l'indizione 10. a correva realmente nell'agosto del 101)7, 



( 344 ) 



Dlì PLEBE LAUA.MK. 



Placuit alque conuenii inicr dominimi Syrum Jannensem Archie- 
piscopum. Ncc non ci inter Presbiterum Meliorem Archiprcsbitcrum 
ecclesie sancii slephani lauanie. el Jolianncm prcsbilerum. ci AI- 
bertum presbiterum. el alios eiusdem plebis. Idem Dorninus Syrus 
Archiepiscopus. ad ficlum ci ccnsum dandum Iibellarìo nomine. 
Dcdil Archipresbilero el presbileris ipsius ecclesie plebis sancii sle- 
phani. in perpeluum. Nominaliue omnes illas lerras quas hodie curia 
ipsius Archiepiscopi nel idem Archiepiscopus prò Archiepiscopali! 
habel infra plebegium lauanie. Videlicel. in loco uenneri que fuerunt 
Gisle monache de pclra colexi. Simililer ad ficlum dandum libcl- 
lario nomine dcdil eis dorninus Syrus archiepiscopus duas quarlas. 
que decima nuncupalur. una quarla esl in leui. el alia ex islis 
qualuor esl in roborelo. Islas lerras curie archiepiscopi quas hodie 
habel archiepiscopus in loco uenneri que fuerunl gisle monache de 
pclra colexi una cum islis duabus quarlis. sciliccl que decima nun- 
cupalur. una quarum est in leui el alia est in roborelo. dedit ec- 
clesie sancii slephani plebis prefale dorninus Syrus Archiepiscopus 
ad habendum lam iste archipresbiler meglor et ahi presbiteri et cle- 
rici ipsius ecclesie, et eorum successores. sine omni conlradicione 
ipsius archiepiscopi et suorum successorum. et detinendum quiete 
sicul superbis legilur In Inlegrum. El supradiclus archipresbiler 
lauanie et presbiteri el clerici ipsius plebis sancii slephani et eorum 
successores exinde dcbenl singulis annis domino Syro archiepiscopo 
el successoribus suis per omnem annum die Kalendis ianuarii ba- 
rilem imam olei de libris Iriginla. et solidos sex denariorum Janue. 
dando et consignando eidem archiepiscopo et successoribus suis 
islam barilem olei in kalendis ianuarii. una cum solidis sex dena- 
riorum. el ila inter se conucnerunl. Penam uero inler se posuc- 
runt. ul si dorninus archiepiscopus uel successores sui prelato ecclesie 



( 345 ) 

plebis sancii slephani auferre quesierìol. ani si presbiteri ecclesie 
sancii slephani lauanie et corum successores ila ut supra legilur 
non adimpleuerinl. lune componanl pars parli ille qui obnoxius 
fuori t penam librarum uiginli quam inler se uicissim promiserunl 
et stipulati fuerunl. Similiter si presbiteri isli ut diclum csl el eo- 
ruin successores ecclesie plebis lauanie ul supra diclum est non 
obseruauerint. quod liccat domino Syro archiepiscopo el succes- 
soribus suis inler lerras supradiclas el decimas Ieui et roboreli 
inlroire et aceiperc sua aucloritalc. ci cui uolucrint dare, el hoc 
slelil inler eos. In camera Archiepiscopi feliciter. Millesimo, cen- 
tesimo sexagesimo. exeunle mense madio. indicione vii. 

Signum manus domini Syri Archiepiscopi liane cartulam conuc- 
nienlie fieri rogauil. 

Tesles. Archipresbiter Wilielmus. Presbiler iohannes sallcrane. el 
Alberi us presbiler de uaira Archipresbilcr. et Vasallus subdiaconus 
Sancii Silueslri. et Boiamundus de odonc. Philippus de lambcrlo. 
Guido de laudo index, el Ànsaldus centragus. 

L1BELLLS ALLI DE JIEDOLICO. 

Placuil inler Dominimi Syrum Januensem Archiepiscopum. cimi 
Consilio. ordinalorum et sue curie reclorum hoc fecit. Nec non et 
inler Rolandum et fratres suos filios Allonis. consensu et uolun- 
tale ipsius Allonis patris sui. Idem dominus Syrus Archiepiscopus 
dedil ipsis filiis Allonis ad delinendum usque ad annos uiginli unum, 
locum qui est in medolico qui uocatur marenedus una cum om- 
nibus exilibus et perlinenliis suis. et similiter omnes alias lerras 
quas idem allo lenebat per curiam ipsius archiepiscopi in cadem 
nilla medolici et in omnibus exitibus et perlinenciis eius. omnia 
plenum et uacuum istum locum qui nominatur Marenedus. cum 
exilibus el eius omnibus perlinenliis. una cum omnibus aliis 
icrris quas allo pater eorum delinebal per curiam archiepiscopi in 



C 540 ) 

medolico et perlinenciis el exilibus ipsius uille ad fictum censuro 
dandum libellario nomine usquo ad uicesimum unum annum dedit 

dominus Syrus Archicpiscopus ipsis filiis allonis. patre nolente, ad 
delinendum. quod nichll ipsi lilii allonis dare uel reddere debent 
■lisi per unumquemque annum in naliuilale domini libras Ires minus 
denarios xu. Ipsi quidem filii allonis bunc locum el lerras debent 
exinde delinere et laborare et colere, et mcliorare et non peiorare. 
el has tres libras minus denarios xn in naliuilale domini Archie- 
piscopo suisque successoribus per omnem annum persoluerc. el 
quando necesse fueril curie archiepiscopi facere palos prò ordi- 
nandis clusis molendinorum suorum. quod homines archiepiscopi 
possint per unumquemque annum facere uiginli quinque palos super 
lerram ipsius curie. Alia super imposila eis non fiat. Penam uero 
inter se posuerunl. ut si dominus Archiepiscopus uel successores 
eius eis iniuriam fecerint uel auferre has lerras filiis allonis uolue- 
rint. et si filii allonis ut supra Iegilur omnia non adimpleuerinl. 
lune componanl pars parli ille qui obnoxius fueril. uel si dimise- 
rinl hanc lerram filii allonis infra hunc terminum. quod unus 
alteri componat solidos centum nomine pene quam uicissim inler 
se stipulati fuerunl. Insuper liceat domino Syro suisque succes- 
soribus in supradiclam lerram inlroire. et cui uoluerit dare, si 
filii allonis omnia ut supra Iegilur non adimpleuerinl. et hoc inler 
se conuenerunt. In camera Archiepiscopi feliciter. Millesimo cente- 
simo sexagesimo tercio. exeunte mense aprilis. indicione. x. 

Signum manus domini Syri Archiepiscopi hanc carlulam conue- 
nienlie conscilio et ordinacene rectorum el sue curie ordinalorum. 
Archipresbileri Wilielmi et Ansaldi golie. fieri rogauit. 

Tesles. Ansaldus aurie. Vgo maisler sancte marie de uineis. Pre- 
sbiler iordanus de reco. Ogleronus de insulis. Filippus nolarius. 
Rubaldus baralerius. Rubaldus castagna. Guido. 



( 547 ) 

DE KETI.NE.NDA IIA ET CLUSA AD MOLEISDINUM DE BISANZIO. 

INos lamberlus porcus el druda iugales qui uendimus terram be- 
sanii domino Vgoni Januensi Archiepiscopo el eius curie per Mai- 
strum Anselmum niinislrum ipsius curie, ila facimus uendicio- 

neni islius lerre quod nos relinenms in nobis {lacuna) 

unius pedis el inedii siculi terminala esl. El clusam unam molen- 
dino nouo que esl inler duas pecias islius lerre. siculi isla nostra 
elusa esl cons trucia superbis et inferius. Et in pecia lerre que esl 
ex parie ianue. que est tabule qualuordecim minus quarta, simi- 
liler nos iugales lamberlus et druda reseruamus nobis el consor- 
libus noslris islius molendini noui. ut si amodo in aliquo tempore 
ex isla pecie lerre fucril necesse prefalo molendino nouo quod edifi- 
camus. quod dominus Vgo Arcbiepiscopus et sui successores leneanlur 
ex isla pecia islius lerre dare el reddere tantum quantum fuerit 
necesse eidem molendino in exlimacione extimalorum siculi lune 
lemporis terra isla eril estimata, et hoc conuenimus inler nos 
quando uendimus lerram in besanii curie archiepiscopi. Insuper si 
archiepiscopus uel sui missi per eum fecerinl amblalorium super 
uiam islam nostrani et super clusam liane nouam nostrani nostri 
molendini noui. quod ille amblalorium non possil nos uel noslros 
missos impedire ad faciendum libere omnia que uoluerimus et no- 
stri missi in eadem uia nostra el in isla elusa quam relinemus in 
nos absque omni impedimento. In curia Archiepiscopi feliciler. Mil- 
lesimo centesimo. Sepluagesimo. Exeunte mense augusti die x. In- 
dicione 11. Tcstes. Oglerius porcus. Cunradus cuglarada. Wilielmus 
compater. Bonacursus filius eius. Facius caneuarius. Wilielmus uice- 
comes de porla. Albericus de archiepiscopo. 

Lolarius diuina fauente clemenlia lercius Ronianorum imperalor. 
pius. felix. inclilus. triumphalor. semper auguslus. uniuerso populo. 



( 348 ) 

Imperialis bencuolenlic proprium iudicamus commoda subiectorum 
inuesligare, et eorurn diligenli cura mederi calamiUilibus. simulque 
publicum bonum slatum ac dignitalem impcrii omnibus priuatis 
commodis preponere. Quoti rea omnium fidelium noslrorum lam 
fulurorum quam presenlium noucrit uniucrsitas qualitcr dum apud 
runcalias secundum aliquorum imperalorum consueludinem prò 
iuslicia ac pace regni componenda consederemus. omnia que ad 
bonorem imperii spedare uidenlur sollicile indaganlcs. pcrniciosis- 
simam peslem et reipublice non mediocre detrimenlum inferenlem 
resecare proposuimus. Per mullas elenim inlerpellaliones ad nos 
faclas didicimus mililes beneficia sua passim dislrabcrc. ac ila 
omnibus exauslis suorum seniorum seruilia sufugere [ter quod uires 
imperii maxime allenualas cognouimus. dum proceres nostri mililes 
suos omnibus benefìciis exutos ad felicem nostri nominis expeditionem 
minime Jransducere ualeant. Ilorlatu ilaque et Consilio archiepi- 
scoporum. episcoporum. ducum. marebionum. comilum palatinorum. 
ceterorumque nobilumi, simul etiam iudicum. hac cdiclali lege in 
omne euum deo propicio ualilura decernimus. nemini licere bene- 
ficia que a suis senioribus babent absque ipsorum permissu dislrahere. 
uel aliquod comodimi aduersus lenorem nostre conslitutionis exeo- 
gitare. per quod imperii uel dominorum minualur utilitas. Si quis 
uero conlra saluberrime nostre legis precepta ad buiusmodi illicilum 
commercium accesserit. uel aliquid in fraudem legis macbinare 
lemplaucril. precio ac beneficio se cariturum agnoscal. Kolarium 
uero qui super tali contraclu (libellum) uel aliud instrumentum 
composueril post amissionem officii infamie periculum sustinere san- 
climus. Data sexlo die mensis nouembris. indicione. xv. Anno do- 
minicc incarnacionis. Millesimo centesimo, xxxvi O. 



(*) La presente costituzione trovasi ripetutamente inserita nel Registro Ar- 
civescovile ; cioè al foglio 83 (V. pag. 155), od al foglio 174 con pochissime 
ed inconsidcrevoli varianti. 



( 34!) ) 



LAUS CONTRA UOMINI* SANCTI R0J1ULI 
DE I1ECIPIENDIS MISSIS CURIE ET HOISOIHFICE PROCURARE. 

h palacio Janucnsis Archiepiscopi. Ardoinus comcs lauanic. Ro- 
landus guaraeus. Oglcronus de insulis. Guiliclmus ueiilus. Rolandus 
cegii blanci. Pares curie domini Vgonis Januensis Archiepiscopi. 
Apul sancluni romuluni inler eundem Archiepiscopum Vgonem et 
homines Sancii Romuli iudices consliluli. Per senlcnliam Iaudauerunl 
el comuniler pronunciauerunt ul quocienscumque placead domino 
Vgoni Januensi Archiepiscopo suisque successoribus honorabiles per- 
sonas (am clcrìcos quam Iaicos sua uice apud sanclum romulum 
dcslinare. uice eiusdem Archiepiscopi ab eisdem sancii romulensibus 
de celerò recipianlur in placilis el in negociis traclandis. el specia- 
lilcr iudicauerunl ci Iaudauerunl ul prefati sancii romulenses per 
odo dies uiandam semel in anno, siculi consucucrunl dare domino 
Archiepiscopo quociens illuc pcragcbal. eisdem curialibus honorifice 
Iribuanl. Ila tamen ul raciones domini Archiepiscopi et eius curie 
per hanc laudem non minuanlur. Hoc ideo fecerunl quoniam Archi- 
diaconus Ronifacius Sancii Laurencii el Maister Anselmus lanquam 
hyconomus curie Archiepiscopi et Guido Iaudensis iudex corani illis 
liane queslionem proponerenl. el ipsi sancti romulenses lam consue- 
ludinc quam pluribus allegalionibus se defenderenl. tandem prefali 
iudices ex parie curie domini Archiepiscopi manifeslas et aperlas 
raciones el cliam consuetudines audienles et mullorum iudicum et 
sapienlum uirorum freli conscilio. legibus cliam scriptis muniti, ul 
supra comuniler decreuerunt. Millesimo centesimo Septuagesimo 
primo. Inlrante Mense februarii. indicione ni. Tesles. Archidiaconus 
Ronifacius Sancii Laurencii. Presbiter Guiscardus curie Archiepiscopi. 
Maister Anselmus canonicus Sancii Laurencii. Ronus uasallus blancus 
canonicus. Johannes clericus Archiepiscopi. Maister rainaldus. Guido 



( 350 ) 

laudensis iutlcx. Oglerius danesius. Facius caneuarius. Girardus curie 
domini Archiepiscopi (*). 

UE PLEBE UAHIA. 

Placuil atque conuenil inler dominum Syrum Januensem Archie- 
piscopum. Necnon et inler Archipresbilcrum Albcrlum ecclesie plebis 
Sancii Johannis de uaira. el ubi sunl presbiteri ipsius ecclesie. Vgo 
presbiler et girardus presbiler. aliique clerici. Idest dominus Syrus 
archiepiscopus dedil prefalo Archipresbitero Alberlo el aliis presbi- 
leris el clericis ipsius ecclesie sancii iobannis. nomine ipsius ecclesie. 
in perpeluum. ad fìclum censum dandum libellario nomine. Hoc esl 
due parles tocius terre quas idem Archiepiscopus habel el eius curia 
in loco qui nominalur monaxile el casalelo alque in lazaria. el in 
eorum perlinenliis que sunl infra plebegium uarie. omnia plenum 
el uacuum in islis locis et lazarie alque casaleli el perlinenliis 
eorum. duas parles istarum lerrarum dedil dominus Syrus Archie- 
piscopus eidem plebi sancii iohannis uarie In Inlegrum. Ea racione. 
quod Archipresbiler Albertus et alii presbiteri et clerici ipsius ecclesie 
sancii iohannis in perpeluum debent habere el detinere nomine ipsius 
ecclesie, el successores eorum. et laborare duas parles isfarum ter- 
rarum. el facere in eis quicquid sibi oporlunum fueril. et pensionem 
dare, atque terras meliorare. sine omni contradicione eiusdem Ar- 
chiepiscopi el eorum successorum. Et persoluere exinde debent sin- 
gulis annis in omni oclaua sancii andree per omnem annum solidos 
sex et denarios oclo denariorum Janue. dando et consignando islum 
fìclum el pensionem. sex solidos el denarios vm. per omnem octa- 
uam Sancii Andree domino Archiepiscopo et successoribus suis. el 
hoc sletil inler ecs. Penanti uero inler se posuerunt. ut si dominus 

(*) Il presente lodo si trova inserito in un atto del 29 gennaio 1220, col 
quale gli uomini di San Remo riconoscono di dover prestare parecchi servizi 
all'Arcivescovo di Genova, giusta le prescrizioni segnale appunto in esso lodo, 
Tale alto è pubblicato nel Libro dei Giuri, voi. i. N. dlvim. col. 646. 



( 351 ) 

archiepiscopus uel successorcs sui islam terreni eidem ecclesie ab 
slulerinl. aut si presbiteri ipsius ecclesie sancii iohannis sicut su- 
perius legilur non adimpleuerint. el successorcs eorum. Urne com- 
ponanl pars parli ilio qui obnoxius fueril penam Iibrarum uiginli. 
Insuper quod liceal domino Syro Archiepiscopo et successoribus 
suis sua auclorilale in lerram islam inlroire el cui uoluerinl dare, 
si presbiteri ecclesie sancii iohannis uaire et successores eorum 
pensionem islam non soluerinl. et ila ut saprà dicium est non 
adimpleuerint. Factum est boc in camera domini Syri Archiepiscopi. 
Millesimo, centesimo. Sexagesimo. calende iunii. Indicione vii. 

Signum manus domini Syri archiepiscopi hanc carlulam conue- 
nienlie fieri rogauit. 

Tesles. Archipresbiler Wilielmus. Petrus archipresbiler de banali, 
el Maisler Vgo de uineis. Boiamundus de odone. Filippus de lam- 
berlo. Jordanus danese. Wilielmus compaler. 

DE TLEBE UAR1E. 

L\ camera domini Syri Januensis archiepiscopi, fuil dominus Syrus 
Archiepiscopus. el dedil per se el per successores suos in perpe- 
tuimi terliam parlem tolius terre monaxili et casaleti el lazarie. 
cuna suis perlinenliis. quam dedit Anselmo fìlio Guininguisi de 
zerli. Ecclesie sancii iohannis plebis uarie. finito lempore anno- 
rum uiginli nouem. quod idem Anselmus debet islam lerram ter- 
liam parlem supradiclarum lerrarum tenere. Ila ut post annos 
uiginli nouem prefala ecclesia sancii iohannis habeal lerram islam 
in perpetuimi, et presbiteri ipsius ecclesie el eorum successores. 
Ila quod soluanl islam pensionem tres solidos. el denarios. mi. in 
omni anno in oclaua Sancii Andree domino Archiepiscopo el suc- 
cessoribus suis. sicut conlinelur in cariala libelli anselmi prenominali 
quam fecil idem Archiepiscopus. Millesimo, centesimo, sexagesimo. 
die secundo inlranle iunio. indicione vii. Tesles. Archipresbiler 



( 552 ) 

Wiliclmus. Magislcr Vgo sancle marie <le uineis. et Guiscardo* eie- 
ricus Arcliicpiscopi. Gerardus Sancii Syri. Oberi us filius gualberli 
uarie. Anfosus do Wilielmo de gropo. Marinus caneuarius. 

JNISOUATUM EST PER ALIUD PACTU.M. 

Placuil inter Dominum Syrum Januensem Archiepiscopum. ci 
Nicholam iudicem filium pandulfì. Idem dominus Syrus Archicpi- 
scopus dedit ipsi nicbolc peciam imam terre quam liabel curia 
Archiepiscopi in sanclo pelro de arena. Cui eoheret. ab una parie uia. 
Ab alia terra pandulfì palris nichole de quo dal censum archiepiscopo. 
A lercia terra curie archiepiscopi. A quarla parie simililer terra ipsius 
curie. Infra has coherenlias dedit archiepiscopus ipsi nichole ad 
delinendum usque ad unnos uiginli nouem. et ad medielalem red- 
dendum omnium frucluum que ex ipsa terra exierint deinceps. 
Idem uero Nichola exinde hanc lerram infra has coherenlias debel 
habere et delinere usque ad annos uiginli nouem. et non eam mi- 
nuere. et laborarc et colere et meliorare hanc lerram. et non peio- 
rare. Et terra uacua que modo non est pastinala debet medielalem 
pastinare dominus Archiepiscopus et aliam medielalem Nicola. Ipse 
uero nichil aliud reddere debet ncque archiepiscopo dare et suis 
successoribus nisi medielalem omnium frucluum et uindemie que in 
eadem terra fuerint singulis annis. et ita compiere debel lam ipse 
quam suus heres infra hunc terminum cidem archiepiscopo suisque 
successoribus. et ila inler se conuenerunt. Penam uero inter se pnsue- 
runt. ut si dominus archiepiscopus uel eius successores hanc lerram 
nicole uel suo heredi auferre quesierinl. et si nichola et suus heres 
omnia ut supra legilur non adimpleuerint. lune componat pars 
parli penam ducenlorum solidorum ilio qui obnoxius fucrit. quia 
uicissim inler se stipulali fucrunl. et insuper liceal domino archie- 
piscopo ci suis successoribus in terram inlroire et cui uolucrinl 
dare, uel sibi delinere si nicola et eius heres ut supra dicium est 



( 355 ) 

non adimpleuerinl omnia. In camera domini archiepiscopi feliciler. 
Millesimo cenlcsimo sexagesimo lercio, medio mense marcii. Indi- 
cione x. 

Signnm manns domini Syri Archiepiscopi hanc carlulam conue- 
nienlie fieri rogami 

Tesles. Wilielmus archiprcsbiler. Guiscardns archiepiscopi. Bonus 
nasallus Marcite archiepiscopi. Ansaldns golia. Oglerius danese. Ma 
rimis eaneiiarins. 

LIBELLUS CUIUSDAM MAURI 
DE TRIBUS PARTIBUS UMUS TABULE TERRE IN BURGO CIUITATIS. 

Cvm Cimi Peto defensoribus sacro sancle Jannensis ecclesie. Vbi 
preesl donnns Oberlns episcopus. Vii nobis mauro filins quondam 
iohannis lupi, ci Bonusa iugalibus Glia quondam iohannis. Vna cum 
fìliis noslris masculis. ut si unus ex nobis sine herede mortuus 
fueril unus alteri succedal. Tilulo condicionis locare nobis iubealis. 
pelimus res iuris ecclesie Sancii Syri que esl posila in burgo ia- 
nuense. Hec sunl tres parles de fabula una de lerra per men- 
suram iuslam in circuita super lolum cum Irexenda ci distillalio. 
Coherel ci. da una parie uia publica. De alia trexenda. da lercia 
similiter uia publica. da quarta nostra mansio qui supra mauro et 
Bonosa. Infra iam dictas mensuras el coherenlias omnia pelimus In 
Integrimi. Ila lamen ul inferamus uobis nel successoribus ueslris 
per unumquemque annum pensionem denarium unum, el post obitum 
nostrum uel fìliorum noslrorum in ius et dominium sancle ecclesie 
ueslrc reuerlalur cuius est proprielas. Vnde si uobis placet hec pe- 
licio nostra et hunc libellum scriptum el manibus ueslris firmatimi 
nobis coniraderc iubealis. et alium similem a nobis faclum nel a 
teslibus roboralum uobis prò munimine sancle ecclesie Iradimus 
conseruandum. Facto pelilorio mense iulii. indicione nona. Anno ab 
incarnatone domini nostri ihesu chrisli. Millesimo, sepluagesìmo 6e- 
cundo. indicione suprascripla feliciler. 



( 554 ) 

LIBELLUS NICOLE 
DE TERRA QUE EST IN BURGO IUXTA MAURUM PREDICTUM. 

Cviw Cum Pelo defensoribus sacro sanclc Janucnsis ecclesie ubi 
preesl domnus oberlus episcopus. Vii nobis nicola una cum fìliis 
el filiabus. El si iiiius ex nobis sine herede rnorluus fueril unus 
allerius succedal. Tilulo condicionis locare nobis iubealis. Pclirnus 
pecia una de terra iurta Sancii Syri. quo posila esl in burgo ciui- 
lalis Janue in platea Sancii Syri. terra uacua. Coberel ei. de una 
parie lerra de mauro, de alia parie terra de alberlo. de reliquis 
duabus parlibus uia publica. Infra suprascriplas cohercncias pelimus 
sicul superius. omnia plenum el uacuum una cum ingressu et 
exilu earum In Integrimi. Ila lamcn ul infcramus uobis uel suc- 
cessoribus ueslris per unumquemque annum pensionem denarium 
unum. Spondimus in dei nomine alque promillimus (in) suprascriplas 
res introire alque meliorare. el pensionem ecclesie ueslre uobis uel 
successoribus uestris per unumquemque annum inferre. Quod si 
minime fecerimus de quo superius repromillimus. lune liceat uos 
uel successoribus ueslris in eadem res introire. et cui uoluerilis 
dare in ueslra sii poleslale. El post obilum nostrum uel fìliis filio- 
rum noslrorum uel noslris adopliuis cui nos iam dicla terra con- 
cederimus el iam dicla pensione dandum in ius el dominium ecclesie 
ueslre reuertaiur cuius esl proprielas. Vnde sic placet et hec pe- 
licio nostra el lume libellum scriptum el manus ueslra firmatimi 
nobis Iradere iubealis. Facto pelilorio mense Oclubris. indicione xmi. 
Anno ab incarnacione domini nostri ibesu chrisli. Millesimo Seplua- 
gesimo sexlo (*). Indicione suprascripla feliciler. 

(*) Qui pure l'anno dell' incarnazione va confuso coiranno comune. L'in- 
dizione li? era cominciata nel settembre del 407f>. 



( 355 ) 

CARTULA UENDICIONIS MCOLE PANDULFI FACTE AD SANCTUM PETRUS! DE ARENA. 

Anno ab incarnacione Domini nostri Jesu ehrisli. Millesimo cen- 
tesimo, xlv. Mense marcii. Indicione vii. Constai me dompnum Syrum 
Januensis ecclesie Arcliiepiscopum cepisse a le Pandulfo filio quon- 
dam nicole per manum uxoris lue (lacuna) missum luum. 

solidos cenlum denariorum Januensium. quos in augumcnlo el me- 
lioralione eiusdem ecclesie expensos fuisse profileor. Finito precio 
de labulis lerre qualuordecim minus quarta cuiusdam lerre uacue 
in sanclo pelro de arena iusla lerram luam posilis. quas libi uendo 
el trado In Integrum. Faciendum exinde tu heredesque lui quic- 
quid uoluerilis sine omni mea et successorum meorum conlradi- 
cione. Ita (amen ul inferamus uobis omni anno prò censu eiusdem 
lerre ecclesie Sancii Syri denarium ianuensem. Hanc enim uendi- 
cionem per me meosque successores defendere libi luisque here- 
dibus el auclorizare promillo. Quod si non fecero aul sublrahere 
quesiero. lune in duplum eandem uendicionem ut supra legitur 
uobis restiluamus sicul prò tempore fuerit meliorala aul uolueril 
sub eslimacione in consimili loco. Tesles. Oberlus spinola. Wilielmus 
ruffus. Olo bonus. Merlo el Bolericus fralres. Wilielmus capellanus. 
Filius rubaldi uicecomilis. Alexander Januensis Arcbiepiscopi hyco- 
nomus. Aduni in palacio ianuensis archiepiscopi feliciler. 

DE REFUTAT10NE QUAM FECIT ALBERTUS GUAITA FOLIE ET CONSORTES. 

Nos Albertus filius quondam Guaita folie de molazana. in quarta 
parte, el Marchio de podio filius quondam Syli. el iohannes filius 
quondam Guidonis et fraler adalaxie. Confirmamus omnimodo ci fir- 
mam habemus uendicionem illam quam ego qui supra Albertus de 
guaita folia feci ante quam haberem uxorem cum Guidone fralre 
meo. pater islius iohannis et pater islius adalaxie. curie domini 

2:1 



( 350 ) 

archiepiscopi, de loia nostra parie quam nos habebamus fratres in 
molendino de brelcsca. et quam dominus ugo possidel archiepi- 
scopi^ et tenet modo per nos in eodem modum (sic) bretesca. 
qnoniam nos confìlemur quod ego Albertus de guaita follia anlea 
quam habuissem uxorem una cum fralre meo guidone uendidimus. 
et tradidimus possessionem curie domini archiepiscopi inde, et lolum 
precium illius uendicionis recipimus a curia Archiepiscopi. Exceplis 
tribus libris que remanserunt ad soluendum ex ilio precio a Mai- 
slro Anselmo minisler curie nomine Archiepiscopi soluti et quieti 
sumus. et islas tres libras nobis soluil nomine archiepiscopi et eius 
curie. Vnde nos qui supra Albertus de guaita follia in quarta parte, 
et Marchio de podio et iohannes fìlius guidonis et fraler adalaxie 
confirmando uendicionem inde faclam. fìrmam et incorruptam uen- 
dicionem partis nostre istius molendini quondam a guidone et a 
me alberto facta habere perpetuo promiltimus. quod amodo in 
aliquo tempore nos Albertus et Marchio de podio, atque iohannes 
aut nostri heredes. uel aliquis per nos. contra Dominum Archiepi- 
scopum uel eius successores. aut aduersus eius curiam. agere aut 
causari. uel requisicionem aliquo modo siue molesliam facere inde 
non ualeamus. set omni tempore tacili inde et contempli in his 
tribus libris quas recepimus permaneamus. Quod si hoc facere pre- 
sumpserimus penam dupli maislro anselmo stipulanti nomine curie 
promiltimus. Insuper firma sit uendicio. et lis inde facta non ua- 
leat. Ego iohannes qui facio auctorilate mei curatoris alberli iuro 
super sancla dei euangelia in perpeluum firmam tenere uendicionem 
quam fecit Guido pater meus. et eam confirmo, quod exinde ego 
aut aliquis per me non molestabo curiam Archiepiscopi inde uel 
aliquem prò curia ex illa uendicione istius molendini. Ad sanclum 
uincencium feliciler. Millesimo, centesimo, sexagesimo oclauo. In- 
trante mense madii. die xi. Indicione xv. 

Signa manuum Alberli et marchionis et iohannis hanc carlulam 
fieri rogauerunl. 



( 357 ) 

Tesles. Johannes muralor. niaister Marlinus de porla. Wilielmus 
de carnali. Wilielmus paxiglam. Rolandus cogla nigra. Cunradus 
de Archiepiscopo. Oberlus orlolanus Archiepiscopi. Odo clapucius 
molazane. 

DE REFUTATIOISE QUASI FEC1T BONADONNA GUAITA FOLLIE CURIE 
DE MOLENDINO DE BRETESCA. 

Cartula finis et Iransaccionis et donacionis el refulacionis quam 
facimus nos bonadonna filia quondam Guaita follie, et Oberlus filius 
eius. Vobis domino Vgoni Archiepiscopo ianuensi et ucslre curie 
per maislrum Anselmum qui nomine ueslro et ueslre curie recepii 
hanc carlulam. et qui est minisler curie ueslre. Nominaliue de lite 
el conlenlione illa loia quam habuit Albertus et Guido de guaila 
follia molazane cum domino Archiepiscopo el eius curia. Videlicel 
de molendino de brelesca. el de hoc quod nobis mairi el filio per- 
tinent aliquo modo in illa lile el conlenlione islius molendini. Nos 
qui supra bonadonna et Oberlus filius eius finem et refulacionem 
et donacionem uobiscum transigendo ex illa lile facimus el Iransi- 
gimus. Quod amodo in aliquo tempore nos qui supra bonadonna 
et Oberlus filius eius uel nosler heres aut aliquis per nos aliquo 
modo non possimus agere aut causari uel molesliam siue requi- 
sicionem inde facere aduersus uos qui supra Dominum Vgonem 
Archiepiscopum aut aduersus uestram curiam. neque conlra usus ue- 
slros successores (sic) uel aliquem prò uobis. Pro solidis decem de- 
nariorum Januensium. quos solidos decem nos maler et filius a 
maislro Anselmo nomine ueslro el ueslre curie recepimus prò fine 
et refulacione et transaccione et donacione. scilicel prò nostra parte 
cum guidone fratre meo qui supra bonadonne. et si nostra pars 
plus ualel islius predi uobis domino Archiepiscopo prò ueslra curia 
donamus el tradimus. ut exinde tacili el contempli in islis solidis. x. 
permaneamus. el omne ius et raciones quas in lile illa et conlen- 



( 358 ) 

cione habemus curie ueslre donami», istituì molendini de bretesca. 
Et si amodp in aliquo tempore nos qui supra bonadonna et filius 
eius obertus uel nostri heredcs aul aliquis per nos inde rnolestiam 
nel requisicionem aliquo modo fecerimus et deinceps tacili et con- 
templi in islis solidis decem non permanserimus. Maislro anselmo 
stipulanti penam dupli nomine ueslro et ueslre curie promitlirnus. 
el lis inde facla non ualeal. In curia Arcbiepiscopi feliciler. Mille- 
simo centesimo sexagesimo oclauo. medio mense Junii. Indicione xv. 

Signa manuum islius malris et fìlii. bonadonne el Oberti nane 
carlulam finis el donacionis el Iransaccionis et refulacionis fieri ro- 
gauerunt. 

Tesles. prèsbiler Guiscardus Archiepiscopi. Oglerius danese. Vgo 
de fredaldo. Petrus de oliua. Petrus de uillano. Rubaldus morellus 
de molazana. Albertus guaila follia. Marchio de molazana. 

DE COMPARA QUAM FECIT CURIA 
A BONADONNA GUAITA FOLLIE ET FILIO IN MOLAZANA. 

Cartula uendicionis sub dupla defensione quam facimus nos Bo- 
nadonna filia quondam guaita follie de molazana. el Oberlus filius 
eius. Vobis domino Vgoni Januensi archiepiscopo et ueslre curie, 
per Maislrum Anselmum minislrum curie ueslre qui hanc carlulam 
uendicionis ueslro el ueslre curie nomine recepii. Nominaliue lolam 
noslram parlem quam nos maler el filius habemus et delinemus 
el per nos inuenire polerilis in molendino quod est in molazana el 
uocalur molendinum de periculo. Simililer lolum hoc quod habemus 
et possidemus el inuenire per nos polerilis a molendino usque ad 
ortum el domum boni martini per slafolam et per illas perlinen- 
cias. Omnia plenum et uacuum per slafolam el in perlinenciis illis 
a molendino usque ad domum el orlum boni martini. Infra has 
coherencias lolum quod habemus et nos maler (et) fìlii possidemus. 
el per nos polerilis inuenire. et in prenominalo molendino de 



( 359 ) 

periculo quod osi in molazana totani nostrani porcionem omnia ple- 
num el uacuum. Nos qui supra Bonadonna ci Oberlus suus filius 
uendimus uobis domino Vgoni Archiepiscopo, el possessionem uobis 
el curie ueslre Iradimus et dominium por missino ueslrum mai- 
strum anselmum et curie ministrimi qui ueslro nomine susccpit el 
a nobis emit omnia In Integrum. per precium solidorum triginla 
denariorum Januensium. quos solidos triginla ab eo prò curia ue- 
slra et prò uobis susccpimus. El facialis exinde nos Archiepiscopi^ 
et ueslri successores el cui dederilis ad ulililalem uestre curie quic- 
quid uoluerilis sine nostra et noslrorum hercdum contradicione. Ab 
omni homine defendere nos Bonadonna de guaita follia el Oberlus 
eius filius una cum noslris heredibus et auctorizare promillimus 
uobis Archiepiscopo el curie ueslre. uestrisque successoribus. el cui 
ad ulililalem uestre curie dederilis. quod si defendere et auctori- 
zare non potuerimus. aut si aliquo modo subtrahere quesierimus. in 
duplum islius uendicionis Maislro Anselmo procuratori ueslre curie 
nomine stipulanti penam dupli promillimus. Vnde omnia mea (sic) 
bona inde uobis pignori obligamus. et nostro iuri renunciamus. Mil- 
lesimo centesimo sexagesimo nono. Exeunle mense Marcio die xi. 
Indicione i. 

Signa manuum islius bonadonne de guaita follie molazane el 
Oberli filii sui hanc carlulam uendicionis fieri rogauerunt. 

Tesles. Girardus gaslaldus. et Rubaldus morellus de molazana. el 
Girardus de barca. Girardus decanus molazane. Facius caneuarius 
archiepiscopi. Albericus Archiepiscopi. In curia Archiepiscopi feliciter. 

DE LOCO QUEM EMIT CURIA A GIRARDO ET RUBALDO MORELLO. 

Nos Rubaldus de morella tìlius quondam iohannis el Girardus 
filius quondam lanci de molazana. Vendimus et concedimus et Ira- 
dimus el damus. et exinde perpetuo habere ad proprium confir- 
niamus. domino Vgoni Januensi archiepiscopo suisque successoribus 



( 300 ) 

et eius curie archiepiscopaUis per Maislrum Anselmum ministrimi 
ipsius curie, qui hanc carlam emplionis et donacionis et tradicionis 
recepii a nobis. lam dominimi) quam possessionem nomine eiusdem 
Archiepiscopi et eius curie proprietario nomine. Nominaliue lolum 
hoc quod comparauimus aucloritatc domini Vgonis Archiepiscopi a 
gregorio filio quondam gandulfi de molazana et possessionem ab 
eoJem suscepimus gregorio. quam eidem curie tradimus. et nos 
Kubaldus et Girardus in cartam emplionis ab codem gregorio ex 
illis lerris recepimus. quas curie concedimus. Videlicel nonam par- 
lem minus quarta de molcndino periculi. que fuit pars islius gre- 
gorii. Ilem locum unum qui nominatur locus de casuplana qui est 
in molazana. cum domo el uinea et arboribus super habenlibus qui 
fuit molazani. Cui coherel. ab una parie uia el locus filiorum lanci. 
Ab alia parie terra pelri de quarlerio. A lercia de sublus terra 
nostra qui supra Rubaldi de morella el Girardi, el terra uillanis. 
A quarta uero parte terra Wilielmi de campo casloro. Ilem medie- 
latem bruxedelli qui est roborelus. Item octauam decimam partem 
de lercerio roboreli de cauannarile et de molendino de insulella. 
Simililer nonam partem lercerii castaneli de statola. Item lercerium 
de lercerio terre de insulella. Ilem partem illam quam iste gre- 
gorius habebat in terra de costa. El nonam parlem terre de caslanea 
bona, et terre de Albaredo. el de terra de nespolo. Supradiclam 
nonam parlem minus quarta prefali molendini de periculo que crai 
pars islius Gregorii eiusdem molendini. et islum locum de casup- 
lana infra has coherencias una cum omnibus aliis terris quas idem 
gregorius habebat el delinebal in molazana et in omnibus exitibus 
el pertinenciis suis. el quas per nos prò ut nos insimul emimus a 
gregorio. et per eundem gregorium inuenire polesl infra ipsam 
uillam molazarie el exitibus el pertinenciis. el quicquid iuris el ra- 
cionis eidem Gregorio compelil in terris omnibus et molendinis 
molazane el pertinenciis et exitibus. el nobis insimul obuenil per 
eundem gregorium. el ipse nobis insimul duobus uendidit et 



( 361 ) 

inalidii, et carlulam uendicionis sub dupla defensiono nobis insimul 
fecil. una cum supra nominalis omnibus lerris sicut nobis obuenit 
per gregorium auclorilale domini archiepiscopi, sub cuius iuris- 
dictione erat gregorius et sue terre, et gregorius suo sacramento 
nobis confirmauil. et in carta emptionis nostre continclur. Nos qui 
supra Rubaldus de morella et Girardus de lancio molazane omnia 
plenum et uacuum et lam dominium et possessionem domino Vgoni 
Archiepiscopo et eius curie per Maistrum Anselmum curie procu- 
ralorem qui eius nomine recepii uendimus et Iradimus. et omne 
ius nostrum quod habemus et a gregorio consecuti fuimus insimul 
domino Archiepiscopo concedimus. et accionem curie Archiepiscopi 
mandamus. Faciendum exinde idem Archiepiscopus et sui successorcs 
et cui dederinl ad utilitalem sue curie quicquid uoluerint de omnibus 
supradiclis terris et racionibus sicut superius relegilur sine nostra et 
nostrorum heredum conlradicione. Per precium librarum decem et 
seplem denariorum ianuensium. quas a Maistro Anselmo prò domino 
Archiepiscopo et sua curia recepimus. et ex islis decem et septem 
libris soluti sumus et quieti. Et nos qui supra Rubaldus de morella 
et Girardus de lancio per nos et per noslros heredes domino Archie- 
piscopo et sue curie exinde liane uendicionem et tradicionem firmam 
et incorruptam conseruare promillimus. quam remouere nullo modo 
ualeamus. Quod si hoc facere nos aul heredes uel aliquis per nos 
aliquo modo presumpserimus. et ut superius relegitur Ormimi et in- 
corruplum exinde non habuerimus. penam dupli requisilionis inde 
facte Maistro Anselmo stipulanti procuratori Archiepiscopi et eius 
curie promillimus. Vnde omnia nostra bona curie Archiepiscopi pi- 
gnori obligamus. Insuper lis inde facla non ualeal. set inuiolabililer 
conseruare promillimus. In curia domini Archiepiscopi feliciler. Mil- 
lesimo centesimo, sexagesimo nono. Inlranle mense madii die x. In- 
dicane i. 

Signa mamium Girardi de lanzo et llubaldi de morella liane 
<ailulain (ieri rogauerunl. 



( 562 ) 

Tesles. Presbite!' Guiscardus Archiepiscopi, et Johannes inaza- 
morus. Et aucellus. Facius cancuarius Archiepiscopi, et Alberta» 
Archiepiscopi. 

DE CONUE.NTIONE FACTA INTER CURIAM. 
ET EOS QUI TENENT IN M0LENDIN0 MURUALLI. 

Concordia est inter dominum Vgonem Januensem Archiepiscopuni 
et Magistrum Anselmum procuralorem curie Archiepiscopi. Nec non 
et inler omnes dominos molendini de muruallo. Idem uero domino* 
Archiepiscopi^ et Magisler Anselmus prò curia, et omnes domini 
eiusdem molendini murualli. posuerunt se in arbitrio Oliuerii de 
maraxi et Airaldi molinarii et Magislri molendinorum de caduila 
aque et rebochi et eluse molendini domini Archiepiscopi et molen- 
dini de muruallo omnium islorum dominorum et omnium aliarum 
rerum islorum duorum molendinorum de muruallo ad utilitalem et 
proficuum islorum molendinorum coequandis quod slabunl in islorum 
ordinalione et ex omnibus supradiclis rebus inler eos coequandis sub 
pena mille solidorum ex ulraque parie hinc inde inler eos promissa. 
Pro fìliis ueroWilielmi Anfossi guercii lamberlus fllipi barbanus eorum 
promisit penam prò sexla parte istius pene, et prò parte islorum 
minorimi islius molendini murualli. quod idem minores fìlli Wi- 
lielmi slabunl in prefala concordia el arbitrio islorum arbilrorum. 
Eo lamen saluo quod de laude quam dicunl isti domini molendini 
murualli se habere in istis arbitris se non ponimi. Et si aliquo 
modo euenerit quod ila non se concordent. quod raciones ambarum 
parcium sint salue ut anlea crani. Slaluta inler eos concordia islo- 
rum duorum molendinorum ut supra relegilur et eorum uolunlale. 
isli arbilri corani eis. uidelicet Airaldus et Oliuerius. iurauerunt super 
sancla dei euangelia bona fide sine omni fraudo coequare caduilam 
aque et clusas el rebochos el omnes alias res islorum duorum mo- 
lendinorum ad utilitalem el proficuum horum molendinorum mu- 
rualli. el fuerunl ibi ad cocquandas caduilas aque el clusas el ics 



( 3G3 ) 

alias siculi tenebantur sacramento, et coequauerunt cadutam aque 

et clusas et rebochos et alias rcs ibi necessarias prò ulililale et 
proficuo amborum molendinorum murualli. et posuerunl et coequa- 
uerunt mensuram caduite aque amborum molendinorum. et eam 
staluerunl in pedes quinque et policcm unum. Coequalis itaque 
clusis et caduilis aque et rebochis et rebus omnibus in ulililale mo- 
lendinorum ab islis magislris et arbilris. idem arbitri ila firmurn 
esse slaluerunl. In palacio Archiepiscopi feliciler. Millesimo cente- 
simo sexagesimo nono. Mense Augusti. Indicione. n. 

Signa manuum domini Archiepiscopi Vgonis et Magistri Anselmi 
prò curia hanc carlulam conuenienlie fieri rogauerunl. 

Tesles. Vnricus (sic) iudex. Amicus (lacuna). Oglerius 

danesis. Ansaldus spreca. Airaldus et Oliuerius de maraxi. 

DE COMPARA QUAM FECIT CURIA A BEIAME DE SANCTO OLAXIO. 

Carlula uendicionis sub dupla defensione quam fecimus nos Be- 
glanus filius quondam uillani de sanclo laxo et Ila iugalis Curie 
domini Vgoni Januensis Archiepiscopi, et ipsi domino Vgoni Ar- 
chiepiscopo, per Magislrum Anselmum procuralorem et Minislrum 
eius curie, qui nomine curie Archiepiscopi hanc carlulam uen- 
dicionis et possessionem islius uendicionis prò curia recepii. Nomi- 
natine omnes islas terras que inferius nominanlur. Prima pecia cure» 
domo super habenle est in sanclo laxo. iusla lerram curie archie- 
piscopi. Alia pecia ubi dicilur figarius est iusla lerram oglerii de 
sanclo laxo. et alie pecie . . . (lacuna) que sunl cum islis aliis su- 
pranis. que quinque sunl prope. et sunl isle pecie infra casalem 
sancii olaxi. et dicilur Iocus de ca. Alia uero pecia est in caslellario 
monlis alii. Item duodecima pars caslaneli de plano de gazo, que 
est mea pars, et est iusla lerram curie. Similer uendimus et Ira- 
dimus nostrani parlerei, que est oclaua pars terre de cosla longa. 
El scxladecima pars de alia cosla longa que est ex parte uille 



( 304 ) 

sancii olaxii. Item sexladecima pars de terra de comunagla. El 
sexladecima pars de lerra de cerreda. El sexladecima pars lene 
de comunagla de iusla lerra iruflà. El uendimus simililer sexlani- 
decimam parlem de lerra de canoua. el oclauam parlem de lerra 
de plaza. Et noslram parlem que est medielas unius quarle parlis 
el duas parlcs Alii 

{Qui termina il foglio 181.° del Codice, e con esso si inter- 
rompe l'atto presente. Segue il foglio 182.° colla fine di altro 
instrumenlo, al quale si vede essere stali testimoni gli individui 
sotto nominati). 

Rubaldus. Alexander hyconomus Preposilus sancle marie de ca- 
stro, el Johannes diaconus eius. Anselmus canauarius. Maiùscolo de 
camuli. 

f In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules Guilielmus bufe- 
rius. Sismundus. Oberlus cancellarius. laudauerunt quod Olobonus 
et Merlo et Bolericus et Ingo fllius quondam Ribaldi uicecomitis. 
deinde habeant poleslalem capiendi aquam per glaream et per ler- 
ram que est extra lerram feudi que est infra clausum usque ad 
uiam que uenil ab sanclo Martino, el ducendi aquam ad molen- 
dinum eorum per glaream el per lerram a quacumque parte uolue- 
rinl. et faciendi cluuias huius molendini. sine conlradicione Guilielmi 
slralandi el scalza uelule omniumque personarum per eos. Ila tamen 
quod inferant singulis annis ipsam condicionem quam solili sunl 
tribuere. liane laudem ideo fecerunt. quia cognouerunl carlula pu- 
blici nolani quod aqua debebat capi ad ulililatem huius molendini' 
sicut prelaudalum est. Millesimo cxlviiii. mense augusli. indicione. xi. 

Breue recordalionis de pensione Januensis episcopi quam habet 
in ciuilale Janna. Ruslicus fornarius. mi. solidos. Jobannes calde- 



( 563 ) 

rarius. xl. denarios. Ansaldus de mortelo, mi. solidos. Bonus an- 
fossus. xl. denarios. Marchio iudex. xl. denarios. Marchio de bono 
fìlio. xxvii. denarios. Guinizo magisler. xxvn. denarios. Vassassaldus 
gamba lixada. di. solidos. Bonifredus. xxvn. denarios. Filius care 
cause, xiu. denarios. Ruslieus garillus. v. solidos. 

De iìliis angusliosi. ». denarios ueleres papienses. Gisla de ficu. 
unum denarium. Domus iuxla eandem gislam. i. denarium. Rau- 
sinus. unum denarium brunelum. Bonus Johannes, i. denarium 
brunelum. Berozo. i. denarium brunelum. Quidam de caldano, i. de- 
narium ueterem papiensem. Arnaldus balligadus ilerum. i. denarium 
uelerem. Filius care cause, i. denarium uelerem. Johannes boninus. i. 
denarium uelerem. Bonandus de Currado cocleario. i. denarium 
uelerem. Ansaldus panca lana. li. denarios ueleres. Guiniguisus iudex. 
i. denarium. Baslardus. i. denarium. Filii mauri de domo colla, n. 
denarios ueleres. Porcelli, vi. denarios ueleres. Alguda. i. denarium. 
Filia maifredi. i. denarium. Oglerius de oliua. obulum uelerem pa- 
piensem. Guilielmus osberguerius. v. denarios ueleres. Alberlinus. li. 
denarios. Palaria. il. denarios ueleres. Guido Spinula. n. denarios 
ueleres. Fiiii asluris. li. denarios ueleres. Olio furnarius. in. denarios 
ueleres. Razo. n. denarios ueleres. Cara causa, i. denarium uelerem. 
Rainaldus de ponle. i. denarium uelerem. Filii boni mali de medo- 
lico. n. denarios ueleres. Oberlus gamba falsa, i. denarium ue- 
lerem. UH de reco. il. denarios ueleres. Nicholaus medicus. i. 
denarium uelerem. Messurro. 1. denarium uelerem. Baldus uersa 
galeda. i. denarium uelerem. Bellocarus. i. denarium uelerem. Mu- 
gilus. i. denarium uelerem. Filii aduocali. vi. denarios ueleres. Bonus 
baronus. i. denarium uelerem. Pagana, li. denarios ueleres. Bellolo 
de laslaria. il. denarios ueleres. Ruslica. i. denarium uelerem. Gan- 
dulfus de pauone. i. denarium. Amicus Guelfo, in. denarios ueleres. 

De nauibus de Alexandria. De africa. De buzea. De lunesi. De 
Iripoli. De barbarla, xxii. solidos el dimidium. De Sicilia, xi. solidos 



( 3G0 ) 

et. ni. denarios. Do Corsica, vii. solidos. De Sardinia, vini, solidos. 
Naues que de Sicilia, et Calabria, de mariliina. et protrine» ueniunl 
honerate grano, unusquisque quarlinuni debet episcopo. In corsicam 
que prò cambio fcrunt salem. singuli corum mina in grani debeni 
episcopo. Naues que a Sardinia per corsicam ueniunl. et ibi salem 
in granimi concambiunl. unusquisque eorum qui cambiunl. tres 
minas grani debent episcopo. Naues que de Sardinia ferunt salem. 
unusquisque eorum. in. minas salis. Que de prouincia. in. quarlinos 
debent episcopo (*). 

De aperlis feodis uassaliorum. Dingo uicecomes. Curradus. Gua- 
racus. Guido spinula. Baldus tigna. Otto bellus oculus. Ido de car- 
marino 

(A questo putito finisce il foglio 182." del Registro. Segue il 183."; 
ma quantunque sembri continuare con esso il Breve di ricordo in- 
cominciato a pag. 364, pure il senso ne è interrotto, e lascia a 
desiderare qualche altro foglio di mezzo). 

mari, et amici filii nigri de mirla. et Alexandri hyconomi et auocati. 
et oglerii danisii. et Anselmi canauarii. Primelus. Bonus iobannes de 
domocolla fralres. fecerunt fìdelilatem Domino Archiepiscopo prò 
famuiis. 

Andrea de bedellano fecil fìdelilatem domino Archiepiscopo in pre- 
senta Alexandri et gaslaldorum de molaciana. uidelicet secans feni. 
et alerii. et baldi de ponte, et anselmi de costa, et oberli scudarii. 
eo quod uxor eius famula est. et per libellariam quam lenet in 
uico molacio. 

(*) Questo paragrafo del Breve di ricordo concernente i diritti percipiendi 
dalP t arcivescovo di Genova sulle navi, e dei quali è dato anche ragguaglio 
sui priucipii del Codice (V. pag. 9-11), si ha stampalo dal Cuneo nelle sue 
Memorie sopra l'antico debito pubblico ecc., pag. 249. 



. ( 567 ) 

Oberi us de gazo de uico molacio feci! fìdelilatem domino Archie- 
piscopo, ol consanguinéus eius. In presenlia supradiclorum gaslal- 
dorum. 

Ansaldus rufus de nionle mediano de uulluri iurauil fidelilalem 
domino Arcbiepiscopo aule presenliam eius. uidelicet in ecclesia 
sancii gregorii. co quod famulus est. quia descendil de sorore be- 
rardi de sanclo olaxo. el archiepiscopus inuesliuil eum de terra 
quam ipse habebal in medolico. Tesles. merulus de caslro. boia- 
monte, presbiler Johannes de sancla sauina. el archipresbiler de 
sanclo cypriano. et bonus uasallus caput galli, et oglerius danisius. 
et guilielmus lurnellus. el alexander. el girardus gastaldus. 

HEC SUNT CONDITIONES QUAS ARCHIEPISCOPUS HABET IN PLEBEIO BARGALI. 

UIDELICET IN LAUANIASCO. IN TAZOLO. IN TAZOLELLO. IN UALLE BONA. 

ET IN PERTINENTIIS ILLIS. 

In primis debel habere medielalem scatici de loto Iauaniasco. 

Romanus de tazolo cum omnibus hominibus de lazolo. el cum 
filiis. gandulfus nifi cum consorlibus suis. isli omnes debenl per- 
soluere de quarlerio Iaueniasco pensionem denarios. n. de papienses. 
in unoquoque anno. 

Gandulfus de lucedo cum filiis de orgemina. et cum filiis gan- 
dulfi rufì. et cum canonicis de sanclo Laurenlio. el cum aliis con- 
sorlibus. debent persoluere de alio quarlerio de Iauaniasco pen- 
sionem denariorum. 11. papiensium. in unoquoque anno. 

De duobus aliis quarleriis habel Guilielmus niger cum fralre suo 
pensionem prò feudo. 

Ilerum romanus de lacelo el uilalis cum consorlibus suis de 
lercia parte monlis de laciolo debenl persoluere pensionem dena- 
rios. u. papienses. et de cornelica. el de fao frigido. 

Ilerum gandulfus de luzedo cum consorlibus suis prò monte de 



( ÓG8 ) 

lazolo. el de cornelica. el de fao frigido, debent persoluere dena- 
rium i. de papia. et non debent uendere nec alienare nisi in famulis 
Sancii Syri domnicali. 

Homines de ualle bona que dicilur sancle marie cum suis con- 
sorlibns debent persoluere de alio lerzerio montis de lazolo pen- 
sionem denarios. vi. de papia. et de cornelica. el de fao frigido. 

Albertus de lazolo cum consorlibus suis debent persoluere de 
alio lerzerio de monte lazolo. el de cornelica. el de fao frigido, de- 
narios. vi. de papia. et in prcdiclo terzerio babet romanus de lazolo 
quarlerium. qui romanus fecil fidelilalem domino Archiepiscopo prò 
loia libellaria quam lenel. 

Gandulfus de incisa cum consorte suo de domnicato de boasio 
debel denarium. i. papié. 

Homines de agonia dant solidos. mi. prò manentatico de lerris 
que sunt in his perlinentiis. 

Prcsbiler oberlus de nerione cum fratribus et nepolibus suis. 
danl denarios. xxvm. de sorte libellarie de lamanigra. quam Sibel- 
lariam Archiepiscopi^ fecit usque ad annos. uiginli. vini. 

Petrus de solio pater presbiteri bartholomei de plicanio dal so- 
lidos. il. prò sorte de decima de monte luscano que fuit gisi de 
cruce. libellaria. xxviin. annorum. 

Presbiler Rubaldus de sancla maria de uineis cum fratribus suis. 
de plicanio dant solidos. ni. de decima montis oscani. quam habcl 
prò libellaria usque ad annos. xxvmi. 

Martinus namphus el Johannes gaidaldus el consorles eorum qui 
lenenl burri, danl scxlaria sex de oplimo frumento. 



( 569 ) 

Johannes castaneolus de capriasco. et alberlus de coniarla cum 
eonsorlibus qui tenent lamanigra. danl sexlaria. in. de grano. 

Ansaldus de liui de cazukinasca. el anselmus de la colla, isti pre- 
dirti danl in simul solidos. li. in oclaua naliuilalis domini, prò de- 
cima quam dominus Archiepiscopus dedit eis prò libellaria. usque 
ad annos. xv. 

DE IURE EMPIIITEOT1CO LIBRI. UH. CODICIS. TITULUS EXTREMUS (*). 

Imperalor Zeno. a. Sebastiano p. p. 
Jus empbileolicarium ncque conduclionis neque alienationis esse 
titulus adiciendum M. sed hoc ius lercium sit conslilulum. ab utrius- 
que memoralorum conlracluum socielate. seu similitudine separalum. 
conceplionem diffinitionemque habere propriam. et iustum esse ua- 
lidumque contractum. in quo cuncta que inler ulrasque conlrahen- 
lium partes super omnibus, licci eliam forluilis casibus. pactionibus 
scriplura interuenienle habilis placuerunt ( fc >. firma illibalaque per- 
petua stabilitale modis omnibus debeant cuslodiri. Ila ut si interdum 
ea que forluilis casibus sicul euenerunl W pactorum non merini con- 
uenlione concepla. siquidem tanta emerserit clades que prorsus ipsius 
eliam rei que per emphileosin data est facial inlroilum W. hoc non 
emphyleolicario cui nichil reliquum mansit I*'. sed rei domino quod 
quidem falalilale ingmebal (/") eliam nullo intercedente contraclu habi- 

(*) V. Corpus iurìs civìlis etc. Lipsìae 1843, voi. n. pag. 288-289. Darò 
le varianti che si incontrano fra questa riputata edizione, ed il testo riferito 
nel Registro. 

{a) Tilulis adiiciendum. 

(&) Placuerint. 

(e) Ea quae forluilis casibus eveniunl. 

(<*) Facit interilum. 

>) Permansit. 

f) Sed rei domino, qui, quod facilitale ingruebat. 



( 370 ) 

lurus fueral imputetur. Sin nero partieulare uel aliud lene damp- 
uum conligerit ex quo non ipsa rei pcnilus ledalur substanlia. hoc 
emphyteolicarius suis partibus non dubilet ascribendum. 

Imperalor Justinianus. a. demosleni p. p. 
In emphileolicariis conlractibus sanclimus siquidem alie pacliones 
in emphyleolicis inslrumenlis fuerinl conscripte easdem et in om- 
nibus aliis capilulis obseruari. et de reiectione eius qui emphyleusin 
suscepit. si solitam pensionem nel publicarum funclionurn apochas 
non preslilerit. Sin aulem nicbil super hoc capilulo fuerit paclum. 
sed per lolum triennium neque peccunias soluerit. neque apochas 
domino tribulorum reddideril. uolenli ei licere cum a prediis em- 
phileolicariis repellere, nulla ei <9> allegalione nomine melioralionis uel 
eorum que emponemala dicunlur uel pene opponenda. sed omni- 
modo eo si dominus uoluerit repellendo neque pretendente quod 
non est super hac causa inquielalus. cum neminem oportet conuen- 
tionem uel ammonilionem expectare. sed ultro sese ofierre. al W 
debilum spontanea uolunlate persoluere. secundum quod et anteriori 
legi W nostri nominis ( J ] generaliler caulum est. ne aulem ex hac causa 
dominis facullas oriatur emphileolas suos repellere, et reddilum mi- 
nime uelle accipere W, ut ex huiusmodi machina tione triennio elapso 
suo iure is qui emphileosin suscepit cadat. licenliam ei concedimus 
atlestalione premissa peccunias offerre. hisque obsignalis. el secun- 
dum legem depositis. minime deieclionis liniere periculum $. 

(9) Nulla ei in posterum. 

W Et. 

(i) Anteriore lege. 

[jì Numinis. 

(le) Suscipere. 

il) Dal. xv. Kal. Octob. Ckal 'cedane , Decio V. C. Con*. 



( 371 ) 

Idem. a. iuliano p. p. 
Cum dubitatiti* ulrum emphileola debeat cum domini uolunlale 
suas melioraliones quae greco uocabulo emponemala dicuntur alie- 
nare uel ius empbileolicum malum ' m > Iransferre an eius expeclare 
consensnm. sanclimus siquidem emphileoticum instrumentum super 
hoc casu aliquas pacliones habeal eas obseruari. Sin autem nullo 
modo huiusmodi paclione posila (»' uel forte instrumentum emphi- 
leoseos perdilum W est minime licere emphiteotam W sine consensu 
domini suas melioraliones aliis uendere. uel ius emphileoticum tran- 
sferre. Set ne hac occasione accepla domini minime concedant em- 
phiteolas suos accipere prelia melioralionum que inuenerint. sed 
eos deludant et ex hoc commodum emphileole depereal. dispo- 
nimus alleslationem domino transmilti. et predicere quantum pre- 
cium ab alio renerà accipi polest. et siquidem dominus hoc dare 
maluerit et tanlam prestare quantilatem quanlam ipsa uerilale em- 
phileola ab alio accipere polest. ipsum dominum omnimodo hec 
comparare. Sin autem duorum mensium spacium fuerit emensum. 
et dominus hoc tacere noluil. licenlia emphileole dalur W ubi uo- 
luerit et sine consensu domini suas melioraliones nendere hiis la- 
men personis que non solenl in emphileolicis conlraclibus uelari ad 
huiusmodi uenire empliones ( r >. necessilalem aulem habere dominos 
si aliis melioralio secundum prefalum modum uendila sii. accipere 
emphileolam uel W ius emphileoticum ad personas non prohibilas 
sei concessas et idoneas ad soluendum emphileoticum canonem Iran- 

(•») In alium. 

(«) Pactio interpostiti est. 

(o) Deperditum. 

\p) Emphy teufe. 

?) Delur. 

r Emplionem. 

[») Vel si. 

24 



( 372 ) 

sponere. et si emphileola malueril non conlradicere W. sei nouum 
emphileolam in posscssioncm suscipere. non per conduclorern nel 
procuralorem sei ipsos dorninos per se uel per lilleras suas. uel 
sì hoc non poluerinl uel noluerinl per deposilionern in hac quidern 
cimiate apud uirum clarissimum magislrum censuum uel presenlibus 
labulariis per allcslalionem. in prouinciis anlein apud presides W uel 
defensores cclebrandam. el ne auaricia lenii domini magnani rnolem 
peccuniarum propler hoc eftlagilent. quod usque ad presens lempus 
perpelrari cognouimus. non amplius eis Iiceal per subscriplioneni 
uel deposilionern nisi quinquagesimam parlem precii. uel exlima 
lionis loci qui ad aliam parlem persona (*>) Iransferlur accipere. Sin 
r.ulem nouum emphileolam uel emplorem melioralionis suscipere W 
dominus malueril. el alleslalione facla inlra duos menses hoc facere 
supersederil. licere emphileole non consenlienlibus dominis ad alios 
ius suum uel emponemata Iransferre. Sin aulem aliler fueril uer- 
salus quam nostra conslilulio disposuil. iure emphileolico cadal te\ 

AUTENTICA DE SACRO SANCTIS ECCLES1IS SUPER LEGEM 1UBEMUS. LIBRI. I. O 

Qui rem eiusmodi conduclam uel in emphileusin acceplam fc- 
ceril deleriorem. aut canonem per biennium non solueril repelli 

(0 Ad solvendum emphyleuticum canonem transponere emphyteula via- 
luerit, non contradìcerc , set etc. 

(«) Per praesides. 

(«>) Ad aliam personam. 

(x) Suscipere minime. 

{y) Dal. xv. kal. Aprii. Conslantinop . Lampadio et Oreste VV. CC. Conss. 

(*) Impp. Leo et Antiiemius AA. Armasio P. P. 

Jubemus nulli postime archiepiscopo in hac urbe regia sacrosanctae ec- 
clesiae praesidenti , nulli oeconomo, cui res ecclesiastica gubernanda man- 
dalur, esse facilitatali, fundos uel praedia urbana siue rustica, res postremo 
immobiles , aut in his praediis colonos uel mancipio conslituta, aut annonas 
ciuiles,cuiu8cumque suprema uel snperstitis uohintate ad religiosam ecclesiavi 



( 575 ) 
potesl. ut lamen solimi tolius lemporis pensionem. et id in quo 

deuolutas, sub cuiuscunque alienationis specie ad quamcunque fransferre 
personam, sed ea praedia diuidere quidem , colere, angore et ampliare, nec 
ulti iisdem praediis audere cedere. Veruni siue testamento qtiocunque iure facto, 
seti codicillo , nel sola nuncupatione , legalo, nel fìdeicommisso , aul morlis 
causa donatione, aul alio quocunqiie ultimo arbitrio, aut certe inter uiuentes 
habita largitale, siue contractu uenditionis, siue donationis, aut alio quo- 
cunquc Ululo quisquam ad praefalam tienerabilem ecclcsiam palrimonium 
smini partemue certam palrimonii in fundis, praediis siue domibus, uel 
annonis , mancipiis et colonis , eorumque peculiis uoluerit pcrtinere, incon- 
cussa ea omnia sine lilla penilus immutationc conseruent, scientrs , nulla sibi 
occasione uel tempore, ad uicissitudinem benefìcii colorali aul gratiae re- 
ferendae, donandi, uel certe uolentibus emere alienando aliquam facultatem 
permissam, nec si omnes cum religioso episcopo et oeconomo clerici in 
earum possessionum alicnationem consenliant- Ea enim , quae ad beatissimae 
ecclesiae iura pertinent nel postime forte peruenerinl , tanquam ipsam sa- 
crosanctam et religiosam ecclesiam, intacta conuenit uenerabililer custodiri, 
ut, sicut ipsa religionis et falci mater perpetua est, ita cius palrimonium 
iugitcr seruetur illaesum. % i. Sane , si haec nostrae perennilatis statuta au- 
daci spirilu et mente sacrilega quisquam oeconomorum uelhomimtm temerunda 
crediderit, ipse quidem, qui proleruo ausu ecclesiastica praedia donationis , 
uel emtionis, seu commutalionis , uel cuiuscunque conlraclus al erius no- 
mine, nisi eo modo, quo mine staluimus , acquirere uel habere tenlarit, 
omnem huiusmodi fructum propriae temeritatis amiltat , et prelia quidem 
et numera, quae eius rei grada data fuerint oeconomo siue aliis quibu- 
scunque personis , ecclesiae lucris et commodis acquirantur. Fracdia autem 
rt in his omnia const ittita, ab ipsis clericis et lemporalibus oeconomis cum 
fruclibus seu pensionibus uel accessionibus tolius medii temporis uindi- 
cenlur , ut tanquam penilus a nullo ernia uel ucndita teneanlur , quia ea, 
quae contra leges fiunt prò infectis habenda sunt- % 11. Oeconomus autem, 
qui hoc fecerit, imo fieri passus fuerit , uel in quacunque prorsus huius- 
modi uendilione, seti donatione, uel commutatane , nisi ea , quam pr aesente 
lege concedimus , postremo in quacunque alienatione consenserit , commissa 
sibi oeconomalus administralione priuctur , deque eius bonis, quodeunque 
exinde incommodum ecclesiae conligerit , reformelur , heredesque eius et sue- 
cessores ac posteri super hoc facto siue consensu competenti ab ecclesiaslicis 



( 374 ) 

rem lesit resarcial W; non repeiiliirus si quid impedii nomine me- 
lioralionis (*). 

actione pulsenlur ; % ni. Iris tabellionibus , qui huiusrnodi contractuum ve- 
ti torum ausi fuerint instrumenta conscribere , irreuocabilis exilii animadue- 
sione plectendis; % iv. tris quoque iudicibus , uel ius gestorum hubentibus , 
qui huiusrnodi donationum uel contractuum gesta confecerint, dignitatis 
propriae et honorum omnium spoliationc damnandis. % v. Sane ne omnix 
religiosis oeconomis commodae prouisionis uia et occasio uenerandis ec- 
clesiis prò futura uideatnr exclusa , id, quod utile plerumque iudicatur , 
sub eautelae obseruatione necessario procedere concedimus. Si quando igitur 
uir religiosus oeconomus huius regiae urbis ecclesiae prospexerit expedire, 
ut desiderati cuiquam certarum possessionum atque praediorum , urbano- 
rum scilicet siue ruslicorum, ad ius ecclesiasticum perlinentium , tempo- 
ralis ususfruclus possessio prò ipsius pelinone praestetur ; lune eius lem- 
por is , quod inter ulrosque conuenerit, siue in diem uitae suae ab eo, qui 
desiderai, postuletur , pacta cum eo, qui hoc elegeril , ineat oeconomus 
atque conscribat, per quae et tempus , intra quod hoc praestari placuerit , 
statuatur et manifeslum sii, quod quisque acceperit ad inuicem huiusrnodi 
beneficii gratia, praestando quidem ecclesiastici praedii prò tempore usum- 
fruclum, post statulum aulem tempus et placitum temporum redituum prò- 
prietale ad dominium et ius ecclesiasticum recurrente firmiler , ita scilicet 
ut, siue completo spatio, quod fuerit inter eos conslitutum, siue mortis 
suae tempore, si hoc quoque conuenerit, is qui possessionem ecclesiaslicam 
et ccrtorum redituum usumfructum habendi gratia interuenienle pacto su- 
sceperit, non minus quam alterius lantae quantitatis , quantae accepcrat 
reditus, cum ipsorum praediorum dominio et rebus immobilibus , eorumque 
colonis et mancipiis , ecclesiae derelinquat. Nisi enim hac condilione pacta 
inita fuerint , ea quoque decernimus non ualere; sed possessionem ecclesia- 
sticam, tanquam nullo iure transcriptam , in iure ipsius atque dominio 
permanere , et ab ecclesiaslicis siue oeconomis decernimus uindicari. Dal. 
CP. Jordane et Seuero Conss. (V. Cod. Justin. lib. i. tit. 11. leg. xiv. ed. cit. 
pag. 17. 18.). 

(*) Aut emphyteuticum canonem non solverit, hac lege repelli potest, ut 
tamen solvat totius temporis pensionali , et id , in quo rem laesit, resar- 
cial etc. 

(*) V. Cod. cit. pag. 49. 



( 375 ) 

DE l'RESCRIPTIONE. XXX. UEL. XL. ANNORUM. LEX ANTIPENULTIMA LIBRI. VII. 

Imperator iuslinìanus "'. a. archelao p. p. 
Gvh notissimi iuris sii aclionem ypolhecariam in exlraneos quidem 
subposile rei delenlaloresa nnoruni. xxx. finire spalio ^ si non inler- 
ruplum eril silenlium ul lese cauluni esl. id est eliam per solam 
conuenlionem. ani si elas impubes excipienda monslrelur. in ipsos 
uero debilores aul heredes eorum primos uel ulleriores nullis expi- 
rari c! luslrorum cursibus. nostre prouisionis esse prospeximus hoc 
quoque emendare, ne possessores eiusmodi immortali prope timore 
teneantur. Quam ob rem iubemus ypolecariam perseculionem que 
rerum mouelur gralia. uel apud debilores consistenlium. uel apud 
debitorum heredes non ultra, xl. annos ex quo competere cepit pro- 
rogare nisi conuenlio aul elas sicul dicium esl intercesseril ul diuer- 
silas ulriusque rerum perseculionis que in debilorem aul heredes 
eius que mouelur in exlraneos in solo sii annorum numero. Veruni 
in aliis omnibus ambe similes sint. in actione scilicel personali, his 
cuslodiendis que prisca constitulionum sanxit iuslicia. Sed cum illud 
in forensibus eliam negociis el conlrouersiis uenlilabatur W an cre- 
dilor anteriora iura prelendens polesl posleriorem creditorem ypolhe- 
cam lenenlem etiam ullra. xxx. annos inquietare, ulpole immaginem 
debiloris lenenlem W eique possidenlem. necessarium duximus el hoc 
dirimere. El sanclimus donec comunis debilor uiuil. non posse cre- 
ditori anteriori, xxx. annorum exceptionem opponi, sed cum locum 
esse W. xl. annorum prescriplioni. quia dum ille uiuil merito anle- 

" JUStiìlUS. 

(b) Finiri spatiis. 
(e) Espirare. 

(<*) Sed qitwn illud eliam in forensibus conlroversiis ventilabalur. 
(e) Obtinentem. 
f Sed lucani esse. 



( 370 ) 

rior credilor confidi! ulpole a pud dcbiiorcm eius posscssionem per 
posleriorein credilorem consliluta. Ex quo aulem in fata sua dcbilor 
decesseril. ex co quasi suo nomine possidentem posleriorein credi- 
lorem merito posse, xxx. annorum opponere prescriplionem. et se- 
cunduin liane diirinilionern W compulalionem lemporurn adhibendain. 
ul ex persona quidem sua posterior ereditor quidem. xxx. annorum. 
quos post morlem debiloris ipsc possedil apponat W, Sin aulem co- 
ni ungere malueril w sue possessioni quia post morlem debiloris ba- 
bueril ti), edam lempus quo uiuenle debitore, uel ipse credilor uel 
eomunis debitor delinuil. tunc. xl. annorum exceplionis iura traclari. 
et quantum deest ad. xl. annorum possessionem per quam el ipse 
debilor credilorem reppellere potueral. lioc se possedisse oslendal. 
eodem iure per lemporurn compulalionem obseruando. el si poste- 
rior credilor anteriori credilori offerre debilum parai us est. el bis 
credilor longeuam possessionis prescriplionem ei opponere conatur. 
§ Illud aulem plus quam manifestimi est quod in omnibus conlrac- 
libus in quibus sub aliqua condilione uel sub die cerla uel incerta 
slipulalionis el promissionis uel pacla componunlur W posi condi- 
lionis exilum, uel post inslilule dici cerle nel incerle lapsum pre- 
scripliones. xxx. uel. xl. annorum. que personalibus uel ypolbecariis 
aclionibus opponunlur inicium accipianl '''. Vnde conuenil ut in 
malrirnoniis in quibus redibilio dolis uel aule nuplias donalionis in 
diem incerlam morlis uel repudii differri solel ( m ). post coniugii dis- 
solulionem earumdem prescriptionum curricula personalibus itidem 

( f j) Distinctionem. 

{h) Ut ex persona quidem sua posterior ereditor triginla aniios, quos 
i/>se post mortem debiloris possedil, opponat. 
C) Volueril. 
Ij ) Habuit. 

(k) Stipulaliones et promissiones vcl pacta ponuntur. 
(H Accipiunt. 
[m) Assolef. 



(377) 

autionibus ucl ypolhecariis opponendarum incipianl. § Innno el illud 
proculdubio esl. quod si quis eoruni quibus aliquid debclur res sibi 
supposilas sino uiolcntia lenuil (*). per liane dclcnlionem interruplio 
sii preterii! lemporìs si minus cflluxil. xxx. uel. xl. annis. el mullo 
magis quani si essel interruplio per conuenlionem inlroducta cum lilis 
conleslatiouem immillalur ea delenlio. Sei el si quis debilorum ad 
agnoscendum sauna dcbilum secundam caulionem in credilorem expo- 
sucril tempora memorala rum prescriplionum inlerrupla esse uide- 
bunlur quantum ad priorem caulionem perlinel. el que scilicel inno- 
uala permansil lam in personalibus quam in ypolhecariis aclionibus. 
Namque improbum esl debilorem hunc conlradicere qui ne sub 
occasione mortemi (°> debiloris fial secundam in eum supra eo debilo 
caulionem exposuil. § In his enim promissionibus el legalis el aliis 
obligalionibus que donalionem per singulos annos uel menses aul 
aliquod singulare lempus conlinenl tempora memoralarum prescrip- 
lionum non ab exordio lalis obligalionis. Sei ab inilio cuiuscumque 
anni nel mensis nel alterius singularis lemporis compii lari mani- 
feslum esl. Nulla scilicel danda licenlia uel ei qui iure emphileolico 
rem aliquam per. xl. uel quoscumque alios annos detinucril dicendi 
ex Iransaclo tempore dominium W in eisdem rebus quesilum esse, 
cum in eodem slalu semper manere datas iure emphileolico res 
oporleal. Vel conductori siue procuratori rerum alicnarum dicendi ex 
quocumque lemporum curriculo non debere se domino nolenti post 
completa conditionis tempora recipere possessionem eam reddere ti). 

(n) Tenuerit. 
i») Accusatione morae. 
[pi Dominium sibi. 

9) Dui. Kal. Decemb. Gon&tanlinop. Philoxeno et Probo Conss. (V. Cod 
cit. pag. 481-482). 



( 37S ) 

DE Oli HITEOSEOS HEHUM AD SACROS L0G08 PERTIKENTIUM COKTRACTtJ. 

Emphileoseos conlractus sub hac obserualione sanctus conslilual 
locus. ut uiuo quidem co qui contrahil. mancai omni modo empiii - 
teusis. Mortuo aulem co ad heredes eius Iransinittalur. si forte filii 
sinl siue masculi siue femine. aul si nepoles sinl. siue neptes. aul 
si uxor sii uel mariti», si specialiler mariti uel uxoris nomen 
expressum fueril. Alioquin ad aliam personam emphileoseos con- 
lractus non transeat. set usque ad uilam conlrahenlium extendalur. 
nisi filios filiasue. nepoles neptesue habeanl. § Procedere aulem 
emphileosis debet. prius requisilione cum omni uerilale alque subli- 
hlale habila in redditi» eo quod ad id tempus fueril in quo ad sa- 
crosanctam ecclesiam res peruenissel. eiusquc reddilus. sexla porcio 
remiltalur ei qui emphiteosin contrahil. Sin aulem diminulus fueril 
ex aliquo casu redditus predii duorum alterum sii. uel sub eorum 
reddilu qui lune inuenialur sine Lilla diminulione his qui conlraxil 
accipial predium. uel ad conlraclum omnino non accedal. Melius 
est enim locare magis predia sanctorum Iocorum. quia sub huius- 
modi de minulionibus conlractus emphileoseos facere. § Sin aulem 
ecclesiastici prò aslu emphileosis conlrahalur precisissimi quidem. 
sed lamen utilissimum reddilum habentis non oporlel emphileoseos 
conlractus ad reddilus quanlilatem meliri. Set exlimalio prò aslu 
fiat, et inspicialur reddilus qui per uiginli annos comparari potesl 
ex precio prò aslu et tantum reddilum dare se pacisciscalur his qui 
emphiteosin contraili!. Ila lamen ut eliam in hoc non in perpetuimi 
conlraclus extendalur. sei secundum obserualionem quam sumpsimus. 
Scianl autem hii qui emphiteosin conlraxerint quod placito redditus 
ab eis per biennium non dato licenlia libera pre slalur sanctorum 
Iocorum aminislratoribus. et predia abslrahere et 

(Qui mette fine il foglio 18G.° del Registro. Ma fra questo ed 



( 379 ) 

il 187.° che gli fa seguilo, non esiste relazione alcuna; giacché, 
mentre col primo si lascia interrotta una disposizione legale re- 
golatrice delle enfiteusi dei beni de' sacri luoghi ', col secondo 
si termina invece una sentenza, mercè cui si dichiara tributario 
della Curia Arcivescovile di Genova un manso di certo Pietro di 
Ruffino. Una tale sentenza fu già stampata nel Libro dei Giuri, 
voi. i. N. ccxliii, col. 217-218; ed a me è sembrato opportuno di 
renderla eziandio completa in questo luogo, desumendola da quel- 
l' autentica fonte; e di riferirla in carattere corsivo sino al punto 
in cui viene ad incontrarsi col brano che si trova inserito nel pre- 
sente Codice). 

Dum apud Sanclum Romulum in platea canonice. Vgo Januensis 
archiepiscopus cum sua curia residerel. Ansaldus aurie. Oberlus 
cancellarius. iudices prò curia conslituti. laudauerunl quod mansus 
petri de raffino sii debitalis. indequc ipsum possidentes omne ius 
debilum curie omnemque conditionem annuatim de celerò reddant 
sicul celeri conuicini alias lerras debilales lenenles. Hoc autem ideo 
fecerunt quia ipsum mansum tenentes super his in ius per curiam 
uocali. tandem uenire contempnenles. ut rebelles et conlumaces 
exlileranl. et maxime quia testium asserzione cognouerunt id ipsum 
quondam per curiam Siri Januensis archiepiscopi prelaudatum esse. 
et possessionetn illius et ius ex eo competens curiam per longum 
lempus Imbuisse, exceplo de parte gandulfi steche et gambelorte. 
qui (amen in iure confessi fuerunl ut supra legitur quondam iudU 
calum fuisse. Quare ipsos condempnanles. ut supra decreuerunl. 
laudantes ut sine conlradiclione ipsorum omniumque personarum per 
eos. ius omne ex eo competens curia deinceps habeal atque possi- 
deal. Aduni apud Sanclum Romulum. Millesimo, centesimo lx. uh. 
Indiclione {lacuna). Mense decembris C). Tesles. preposilus 

(*) Nel dicembre del 1164 cadeva l'indizione 15. a cesarea, e la 12.» ge- 
novese. 



( 380 ) 

sancii laureimi. Auselmus Ronifacius canonici. Phylippus lambert! . 
Anselmus pecia. Pelrus de picena. Rainaldus bucafura. et alii quam- 
plurcs eiusdein loci. 

LAUS CONTRA PREMART1NOS DE SAMCTO ROMOLO. 

Dum apud Sanclum Romulum in curia canonico. Vgo Januensis 
archiepiscopus cum sua curia resideret. Ansaldus aurie. Obertus 
cancellarius. iudices prò curia consliluli. laudauerunl ul quicquid 
descendenles ex qualuor fìliis premartini quoquo modo habenl uel 
tenent per proprium aquislum uel super personas. sii debilale. 
Prelerea mulieres tam premarlinas quam eeleras alterius parentele 
condempnanles. a feudi beneficio excluserunt. Nani cum iam dictus 
premartinus anliquilus a quodam Janucnsi episcopo inipelrassel 
quod quicquid ipse et qualuor sui filii adquirerel. id prò feudo 
liberimi et immune a dalione fodri uel allerius eondilionis haberel. 
illis tandem ab hac luce sublraclis. descendenles ex qualuor filiis 
ipsius multa conquesiuerunl et super apprehenderunl. de quibus 
occasione beneficii in personas prediclorum lanlum accepti nullam 
condilionem curie reddere uolebant. Ilem mulieres tam premarline 
quam celere, se ad feudi beneficium aliquam de iure comunionem 
babere putanles. id ipsum facere recusabanl. quia igilur id bene- 
ficii premarlino dumlaxal et qualuor suis fìliis indullum fuisse con- 
slabat. quia etiam generalis feudi consueludo mulieribus obslabal. 
nec quod specialiler caulum fuissel cum anliquilus darelur ut ad 
feminas quoque transmillerelur prcbabant. immo cciam quia pre» 
falus archiepiscopus idoneis lestibus apertissime probauit id quon- 
dam senlenliam Syri Januensis archiepiscopi prelaudatum esse, id- 
circo prefati iudices supra memoralos memoratasquc condempnanles. 
ut supra decreuerunl. laudanles ut Iam de conquestis quam de su- 
perpensis. omne ius curie debilum reddanl. mulieres eciam ul supra 
Jegilnr a feudi benefìcio pcnilus excludcnles. Aclum apud sanclum Ro- 



( 381 ) 

mulum in plalca canonico. Millesimo, centesima lx. mi. Indiclione . . . 
(lacuna). Mense deeembris. Tesles. preposilus sancii lamentìi. An- 
selnius. ci Bonifacins ciusdem ecclesie canonici. Pliylipus lamberli. 
Anselmus pecia filius lusii. Fulco ioffredus. el Onradus fraler eius. 
Gandulfus slcca. Galafius durbecus. et alii quamplures ibidem resi- 
dentes (*), 

LAUS CONTRA HOMINES DE BUZANA. 
A FLUMINE ARMEAM USQUE AD SAINTUM ROMULUW. 

Duin apud Sanclum Romulum in curia canonice. Ygo Januensis 
arcbiepiscopus cum sua curia residel. Ansaldus aurie. Oberlus 

(*) Questo lodo si trova pure inserito nel precitalo Libro dei Giuri , voi. i. 
N. x. col. 14-15; ed ivi inoltre gli fa seguito un atto di autenticazione, il cui 
tenore slimo utile di qui riferire. 

Ifanc itero cartam transcripsi et ex empii ficaui ego marinus scriba, ad 
instar autentice laudis quam quondam enricus index bone memorie compo- 
suit de rdstro curie domini archiepiscopi ianue quo sollempniler contine- 
batur conscripta. tiichil addito nel minuto, excepla forte figura littere plus 
minusue. iussu ianue consultori placitorum. uidelicet martini torneli. corsi 
de palazolo. rainaldi de castello, angeloti de caphara. qui in palacio ia- 
nuensis archiepiscopi laudauerunt firmiter ac decreuerunt liane ualere per 
omnia, ac si propria ciusdem enrici esset sollempni descriptione firmala, 
cum dominus bonifacius ianuensis archiepiscopus qui iuerat apud sanctum 
romulum esset in causa cum hominibus sancti romuli cum quibusdam. uide- 
licet occasione descendentium a premartino, per nuncios suos iamdictis con- 
sulibus supplicasset ut liane laudem sibi admodum necessariam. ne de facili 
suas posset ammittere raciones. ad instar autentice reistri per manum pu- 
blicam transcribere facerent. cum esset periculosum reistrum Ulne defferri 
per mare propter maris tempestatene siue per terram propler latrones et 
homines malefaclores. cum de auctoritale prestanda in casibus illis quibus 
est necessaria speciali capilulo tenerenlur. laudauerunt et decreuerunt ut 
supra. anno dominice naliuilatis millesimo centesimo nonagesimo secundo. 
tudicione nona, quartodecimo die mensis februarii, 

Frcdentio gontardus subscripsi. 

Otto pezollus subscripsi. 



( 382 ) 

canccllarius. iudices pio curia conslituti. laudauerunt qualinus curia 
dekiceps habeat et proprietario nomine quiete possideat lotam terram 
quam homines de buzana lenent a flumine armedani usque Sanctum 
Romulum. siue contradiclione omnium hominum de buzana omnium- 
que personarum per eos. Hoc autem ideo fecerunt quia cum curia 
apud Sanctum Romulum degeret. predictos homines de buzana in ius 
uocauil. quorum quidam uenire conlempscrunL quidam autem cum 
ad curiam se represenlassenl. tandem absque licenlia a causa reces- 
serunl. Quia igilur quidam lamquam rebelles et conlumaces exli- 
leranL alii sponle causam deserenles liti abrenunliasse uidebantur. 
tum eliam quia lestium asserlione cognouerunt id ipsum per cu- 
riam quondam Syri Januensis archiepiscopi prelaudalum fuisse. 
idcirco supradiclos condempnanles ut supra decreuerunt. Aduni 
apud Sanctum Romulum in platea canonice. Millesimo, centesimo, 
sexagesimo. ini. Indictione . . . (lacuna). Mense decembris. Tcsles. 
preposilus sancii laurenlii. Anselmus. bonifacius eiusdem ecclesie 
canonici, philippus lamberli. Anselmus pecia. fuleo ioffredus. el 
onradus fraler eius. Gandulfus steca. Durbecus Galafius. el alii quam- 
plures ibidem residenles O. 

ISTE SUNT CONDlTlOiNES DE S1GESTR1. 

In uilla que dicilur mazasco de uolla. in uno quoque anno so- 
lidos. vi. minus denarios. un. et Ires barlelas de uino. el fugacias. vi. 
el isla omnia dant ad naliuilatem domini. 

De curia de sanclo quirico de terra sancla quiriquasca. Inter papa 
et sanclus frucluosus et rubaldus de nasci el consorles eorum. so- 
lidos. v. minus denarios. mi. 

De uilla que dicilur salteriana de pensione solidos. xi. de bis dal 
strambus solidos. vili, el presbiler iohannes solidos. ni. 

(*) V. Liber Jurium, voi. 1. N. ccxliv. col. 218-219. 



( 583 ) 
De Corra campasca. denarios. xm. et dimidhim. pensionem. 

Filii cono de uezano solidos. di. pensionem de libellaria de uenali. 

MILLESIMO CENTESIMO QUINQUAGESIMO OCTAUO. 

Januensium consules. rogeron de ansaldo de ita. Oberto Spinole, 
et gandulfo piccamilium de communi. Consulibus de sigestri sa- 
luicm. 

Precipimus uobis ut iura domini Archiepiscopi nequaquam im- 
minualis. neque possessiones eius quas anno Iransacto habebat de de- 
cimis primilus uel pensionibus uel aliquibus aliis. perlurbelis uel 
perturbari permillalis. Sed si aliquis super his conqueretur ante nos 
ueniat inde iuslitiam perceplurus. Hoc factum fuit in presenlia ho- 
norum hominum. Ingonis de uolla. et Guilielmi buroni. et Ollonis 
iudicis. et Oglerii danensis. et Presbiteri Rubaldi de frascaria (*).' 

RECORDACIO DE IUDICATO FABIANI. 

Mansum de fontanilio quod uocalur curie, uinea et caslanelo. et 
mansum quod est super bedum. et quod superai de medielale oliueli 
de morledo. et uinea. et roborelum. et de aliis rebus immobilibus 
sicque remanent innominale et inordinate, dent per decessum uxoris 
mee et prò anima mea. cum conscilio archiepiscopi et presbiteri 
alacri, et Oglerii de Guidone, sed quamdiu uixerit in domo mea 
sicut bona femina habeal usum fruclum omnium rerum islarum 
immobilium. Omne quod habeo in cazol. et in alguineldi. et in 
summa ripa dimillo archiepiscopo. 

(*) La intimazione che sovra si riferisce, deve essere stata necessariamente 
fatta innanzi al 2 febbraio 4158, perchè i consoli del Comune di Genova in 
essa enunciati, lasciarono in questo giorno 1' ufficio. 



( 584 ) 

DE GASTALDATICO DE RAPALLO. 

Ego Syrus dei gralia Januensis ecclesie Arcliiepiscopus loco el 
nomine gastaldionis concedo libi Giberto Arebipresbilero de rapallo 
decimam quam in rapallo de mari habeo. Hoc esl illa nominalirn 
que mihi ab hominibus qui non sunl de rapallo debclur. sed cum 
rapallinis nauiganl a rapallo usque in liberi, el redeunles rapalli 
porlum facilini. Fieni eodem iure concedo libi eam que mihi dcbelur 
a rapallinis el ab eis qui cum eis merini in prouinciam. in sar- 
diniam. in corsicam. messine, napoli, el ubicumque exlra prediclum 
lerminum. el redeunles simililer porlum fecerinl in rapallo. Quam 
scilicet uolo ul deinceps nomine meo bona fide recolligas. el nouem 
parles curie nostre uel cerio misso nostro assigneris. et decimam 
partem libi relineas. hoc in poleslale mea retenlo ut quando- 
cumque uoluero facere possim. Aclum in palacio nouo archiepiscopi 
qui corani leslibus inferius descriplis pre nomina 

(A questo punto finisce il foglio 188.°, e l' allo rimane incom- 
pleto. Il ì 89.° principia col seguente lodo consolare ). 

LAUS TERRE QUE DICITUR FONTANA IN QUA NTETl HARITANT. 

In palatio Januensis Archiepiscopi. Consules. Rogerius iusle. Wi- 
lielmus crispinus. Fredenzonus gonlardus. Philippus bonefacii. lau- 
dauerunl quod domnus Vgo Januensis Archiepiscopus ammodo ha- 
beat et nomine proprielatis possideal sine omni conlradicione Wi- 
lielmi maulouree de cugorno el filiorum alque uxoris nepolis illius 
el omnium per illos. Terram illam de lauania in qua habilanl Pic- 
leli el uxores supra plebem. et illam que nominalur filorana. Floc 
ideo factum est. quoniam conuenil illos proponens has terras sue 
curie esse, el pilelos illos qui in ea morabanlur famulos esse suos. 



( 385 ) 

et per grande el anticumi tempus cas terras prò curia ueluli fa- 
muli tenuisse. que quidem et ipsi piteli confìtebanlur. Addidil eliam 
quod uiolenter expuleranl ipsos pilelos de terra illa. nec slare per- 
millebanl. et absluleranl illis tantum uini. caprarum. porcorum el 
grani que ualuorunt libras tres. Quibus sepe et sepius citalis. uix ali- 
quando se consulalui presenlauerunl. neganlcs primo terras pre- 
diclas esse curie. Postremo tamen confessi sunl eas curie esse, el 
quod pensio annualis prò illis dalur uasallis curie. Sei nicbilominus 
ob solita moleslalione et inquietamenlo cessauerunt. Immo si maluni 
feceranl peius postea sunl operali insurgenles in miseros illos pi- 
lelos. Dalis ilaque leslibus. probauit dominus archiepiscopus supra 
memoralas terras curie sue esse, el quod uiolenter expuleranl ex 
illis pilelos famulos curie, el quicquid apud illos inuenerant uio- 
lenti abstuleranf. Jurauerunt eliam piteli iussu consulum quoniam 
tantum uini. caprarum. porcorum. grani abslulerant sibi quod ua- 
luil libras tres. Ideoque illos condempnantes. laudauerunl ueluli con- 
linetur superius. Condempnauerunt eliam illos in solidis Iriginta 
el propler uinum el fruclum buius anni que conlra deuelum consu- 
lalus pariler uiolenter ceperunt. et admonili resliluere non curaue- 
runl. In solidis eliam uiginli sex prò duplo bandi quod prò illis 
consulalui soluit eosdem pariler condempnauerunl ueluli iuramenlo 
lenebanlur. Possessionem uero tradere eidem fecerunl per suum 
execulorem. Millesimo, centesimo. Septuagesimo Secundo. Seplima 
die exeunlis decembris. Indicionis quinte (*). 

LAUS DE COISFINIIS TERRITORII DE SAURI UBI DECIMA DEBEAT COLLIGI. 

Tesles. Magisler Rainaldus. Gerardus de Archiepiscopo. Mussus 
adoli. Berlhololus nepos malcaualche. In palatio Januensis Archie- 
piscopi. Dominus Hugo Januensis Archiepiscopus laudauil et affìr- 

(*) V. Charlarwn, voi. n. N. hdxuv. col. 1057-1038. 



( 386 ) 

mauii. ut plebs sauri et sui consortes dehinc babeani et quiete pog- 

sideant decimam que est infra hoc lerrilorium. Videlicel. speroni* 
inons reuertilor usque in fossalum floranum et usque in roffìnalum. 
et usque in coslam de bergoana. et usque ad ceruicem de boco. ci 
usque ad pralum archiepiscopi. Hanc uero decimam sicul in bis 
confìniis dicilur habeanl dehinc et quiete possideanl sine omni 
conlradicione fulconis de castro et fralris sui ac omnium heredum 
suorum cunclarumque persona rum per eos. Hoc ideo fecil quoniam 
prediclus fulco et frater eius dicebanl quoniam prefala plebs et sui 
consortes hanc decimam habere non debebant. Ideoque lis inter 
eos orla est coram prediclo domino Archiepiscopo, et prenominati^ 
dominus Archiepiscopus misil nuntios suos. uidelicet Magislrum An- 
selmum et presbilerum Johannem sancle marie de Castello in ple- 
beio Sauri, et cognouerunt ueritalem isti per idoncos lesles quos 
iurare fecerunl quod decimam prenominali terrilorii crai plebis et 
suorum consorlum. et ipsi lesles iubenle et presente fulcone de 
castro iurauerunl dicere ueritatem. Idcirco decreuit eam eis ut sopra 
difflnilur. Millesimo, centesimo Sepluagesimo. Mense februarii. Indi- 
cionis Secunde. 

Hoc est exemplum de cartulario macobrii scriptum, qui morie 
preuenlus compiere minime poluit. quod ex his rogalus fueral pu- 
blicum facere instrumentum, ob ulililatem itaque conlrahentium 
Consules Otto fornarius. Bonus uasallus ususmaris. Fredenzonus 
gonlardus. Philippus bonefacii. carlularios illius et xedas suscipienles 
mihi eas tradidere. precipientes ut uice illius compiere que abre- 
uiauerat inslrumenla. Iaudanles ut eam uim lencant et auclorila- 
tem ac si ille complesset et in mundum uniuersum redigissel. Mil- 
lesimo. Centesimo. Sepluagesimo. Decima die Oclubris. Indicionis 
lercie. 



( SS7 ) 

REFUTATIONEM DECIME. 

In manibus domini Syri Januensis Archiepiscopi. Refulalionem 
fecit Aleherius guaraccus do omnibus dccimis quas ipse lenebal prò 
feudo ab ipso doumo Archiepiscopo, siue in ciuilate. siue in uillis. 
el hoc fecit in presenlia horum leslium infirmilale lindo morluus 
fiiìl. Presbiteri Uubaldi sancii laurentii. Presbiteri Johannis sancii 
nazarii. Presbiteri andree sancii uineenlii. Presbiteri olionis pa- 
piensis. Guilielmi gener aìcherii. el Guilielmi cuslodis. 

LIBELLfc'S DE FONTANA PALPERÀ IN PLEBE10 CARANCIE. 

Cvm Clini Pelo defensoribus teudulfus sancle Januensis ecclesie 
humilis episcopus. Vii nobis adelberlus et azio iermanis una cimi 
uxores el filiis. el si unus ex nobis sine herede morluus inerii 
unus allerius succedere debeamus. Titillo condilionis locare nobis 
iubealis. pelimus nos res iuris ecclesie ueslre sancii iohanni de 
plebe carantia. qui posile su ni in loco cui nomina tur fonlana pau- 
pera. nel in eius territorio. Omnia quinta porlione ex integra, tantum 
pelimus nos suprascripli pelilores quantum anlea lenuit paulo qui 
genilor nosler in suprascriplis locis. ut in dei nomine debeant dare 
sicul a presenti dedil ipse doninus teudulfus episcopus eorum ger- 
manis a pensione fido reddendum libellario nomine usque dum 
lempus uos uel u estris heredibus fuerìnl. Hoc suoi suprascriplis 
casis el rebus iuris eadem ecclesie sancii iohanni quibus sunl po- 
silis in suprascriplo loco fonlana paupera uel in eius lerrelorio. 
omnia el in omnibus in suprascripla quinta porlione In Integrimi. 
Ea uero ralione in tali modo aul suprascripli iermanis uel suorum 
heredibus aul suorum missis suprascripla quinta porlione de pre- 
diclis rebus habere et possidere debent. el facianl ubi aul ex fru- 
gihus earum rerum uel censum. quibus exinde domnus dederinl 



( 388 ) 

quicquid uoluerint sine omni conlradilione eidem leudulfi episeopus 
uel cius successoribus. ila ut per eis meliorenlur nam non peio- 
renlur. et persoluerenl exinde debenl per singulis annis fido gra- 
nimi frumculo solidos. il. sigale solidum. i. ordeo solidos. u. spella 
solidos. il. el prò berbice ci capra denarios. hi. argentimi denarios 
bonos. in. de pullo. i. granum dent per omni mense septembris. 
ipsos denarios prò berbice ci caprea denl per omni mense madio. 
argentimi pullo denl prò omni missa sancii martini dompni leu- 
dulfi episcopi uel suo misso in plebe carancia per se ipsis supra- 
scriplis germanis. uel suorum heredibus aul suorum missi. alia 
super imposila eis non fianl. Facto pelilorio mense mense madio. 
indictione quarta. Regnante donino nostro hugo hic in italia anno. xx. 
el lolario filio eius anno quinto, x (*). Ade ienua feliciler. 

f Teudulfus episeopus in hoc libello subscripsil. 

Petrus index domni regum rogalus subscripsil. 

Siluesler presbiler ex iussione domni leodulfi episcopi subscri- 
psil r>. 

DE NERUI. DE RAHNALDUS GOBUS. 

In palacio Januensis archiepiscopi. Consules Oberlus cancellerius. 
Ido gonlardus. Johannes malus ocellus. laudauerunl quod doninus 
Syrus Januensis archiepiscopus deinde habeat et possideal sine 
conlradicione Rainaldi gobi el omnium personarum per eum. No- 
minaliue terram illam de nerui de qua Rainaldus mouebat con- 
trouersiam aduersus domnum archiepiscopum. Vidclicet de terra 
que fuit alberi! lingue et uxoris. el illa quam acquisiuil ab baldelo 
el consorlibus ab terra domni archiepiscopi usque ad terram sca- 
relle. el a slrala usque ad uiam superiorem. quod neque ab eo ab 

( * ) Di Gesù Cristo 940, 

(**) V. Chartamm, voi. il. N. xxiv. col. 39. 



( 389 ) 

aliqtia (persona) prò eo ulierius conuenialur. Set Rainaldus ab huius 
(erre pelicione sii exclusus. Hoc ideo fecerunl quia Rainaldus mola 
huius terre conlroucrsia cum donino archiepiscopo corani consulibus. 
compromisil in consules predictos absque sacramento cum donino 
arcliiepiscopo. promillendo ratum habere quicquid ipsi concordile!' 
pronunliarenl sub pena librarum centum uicissim stipulala, el in- 
super Rainaldus liti abrenunciando. Qui consules prouidenles pocius 
misericordie quam iuri. iusserunl donino archiepiscopo dare illi 
libras. xxim. medictalem uidelicel feslo natalis domini el aliam proxi- 
miori futuro, el laudauerunl lerram donino archiepiscopo ul pre- 
diffinilur. Millesimo, cliih. die kalendis februarii. indicione prima, 
palre Rainaldi iubenle O. 

F.MENDAT0RES BREUIIM HOC CAPITULUM IN BREUE COMPAGNE SCRIPSERUNT 
PRO DECIMA DE MARI. 

Millesimo. Centesimo, lxvi. Indicione. xm. 

Ego poslquam rediero ex aliquo ilinerc ante quam exhonerem. 
soluam driclum moduli, et ignis. el domini archiepiscopi, secundum 
quod consuetudo ilineris exegeril in ordinalione Consuluin. el si 
obliuione remanseril. ex quo fucro recordalus. infra dicm terciam 
id exsoluam (**). 

Dominus Hugo Januensis Archiepiscopus conqueslus fuit super 
baldum pesalardum de uulluri et socios qui duxeranl de Sardinia 
nauem oneralam grano, querens per unumquemque hominem qui in 
naui illa ueneranl minam unam grani prò decima maris. et uocali 
primo conlradixcrunt dicenles se non debere nisi duas minas. unam 
uidelicel prò quoque temone, quia sic esl consuetudo plebis de 

(*) Ibid. X. ccxxxvi. col. 281. 

(**) V. Olivieri, Serie dei Consoli ecc. pag. liti. 



( 390 ) 

uullui'i et hominum de pelin. et oh hoc consulalus uulturis et polii 
uenit ante consules. et audila ratinile et consuetudine curie Archie- 
piscopi, noluerunl amplius conlradicere. Immo glint de hac consue- 
ludine confessi, et ob hoc dedil Baldus predictus et socii missis Ar- 
chiepiscopi minas grani undecim quas quesierat. et quod ueneral 
in nani illa quam duxerant de Sardinia. 

Hoc fu il in consulatu Rogerii iusle. Wilielmi crispini et socio- 
rum (*). et sic est scripla confessio hec in cartulario sui consulatus. 

HEC EST PENSIO MERULI DE CASTRO. 
DE HOC DOTE HABET LIBELLARIA.M IN BARGALIO. 

In palacio Januensis Archiepiscopi, detulit fulco de palauagna pen- 
sionem denarios. xim. ex parie fdii meruli de castro et uxoris pre- 
dicli meruli. prò medielate libellarie de bargallio et de illis perli- 
nenliis de quibus habenl libellos scriplos. et dedit eos in presenlia 
domni Syri archiepiscopi in manus alexandri coram teslibus islis. 
Episcopus Olricus sancii pelri de azo. et oberlus diaconus. et bi- 
gotus iudex de papia. Aliani aulem mediclaleni lenel Guilielmus 
arnaldus prò uxore sua que fuit amila prefali menili. Anno domi- 
nice incarnacionis. Millesimo, centesimo, xlvi. 

DE PENSIONE LOCI DE SANCTO PETRO DE ARENA 
QUEM TENET FILIA ArPARUIDI. 

In presenlia Gregorii qui fuit abbas sancii andree filii ansaldi ap- 
paruidi. ci Guilielmi monachi predici! monaslerii de sesto magisler 
scole, et bucconis de molaciana. Accepit alexander ab aidelina filia 
prefali ansaldi et sorore predicti gregorii monachi denarios sex. no- 
minatine prò pensione unius anni de manso uno quod est in sanelo 

(*) Dal 2 febbraio 1172 al 2 febbraio 117Ò. 



( 591 ) 

pelro de arena aule ecclesiam sancii martini, et marabotus tcnuil 
eum prò episcopali!, et confessa fuil se debere persoluere. 
Anno doniinice incarnacionis Millesimo, centesimo, xl. vi. 

DE NAUIBUS ALEXAXDRIE. 

In palacio Archiepiscopi Januensis. Consulcs. Wilielmus marini. 
Corsos simundi. Boamuns odonis. Opizo sardena. laudauerunl quod 
Amicus uacea lenealur solucre et solual Donino Syro Januensi ar- 
chiepiscopo Iredecim solidos et medium Januensis monete. Quod 
uero ideo factum est. quoniam lamenlalus super eum dicens illuni 
sibi deberc solidos uiginli duos et medium prò decima anliquiius 
consti! ula super naues ad mercaliones per pelagus euntes. et huius 
decime integra soiulio ad naulas solummodo spedare. Quibus lan 
quam prò labore seu merito colligende decime super cunctos in 
huiusmodi nauibus nauiganles duo solidi et dimidium relaxanlur 
nel paslum unum ad curia preslalur. Reliqua sunima curie integra 
soluilur. Cui licei prediclus Amicus concederei hanc illi decimam 
deberi, excipiebal lamen se nolle soluere nisi prò numero negocia- 
lorum qui in nani perrexeruul ueluli sibi ex ea somma personalim 
compclebal. Neque sibi imniincre honus colligende super alios licet 
esse nauta, eum solidos duos el dimidium seu paslum renuerel. 
Super quibus eum diulius forel ulrinque liligatum. demum co- 
gnouere consules hanc decimam super naues anliquiius ex consensi! 
ciuium conslilulam que de ianua exeunles per pelagus ad nego- 
ciationes uadunl. non obslanle eo quod dicebalur si naule illas in 
aliis locis uendiderint. iionus quo eisdem colligende ad naulas spec- 
tare. Quare uli prelegilur laudauerunl. Rcliquum ab his limi ipso 
Amico personaliler per se luni socio suo naula sine lile soluen- 
libus. Millesimo, centesimo, quinquagesimo nono, quinto die exeuntis 
marcii. Indicionc. vi. 



( 392 ) 

DE MOLEISDI.NO l'LLCIFERE. 

Breue recordalionis de conuenientia que fuil inler lanfrancum el 

oberlum el amelium alque guilielmum germanos filii quondam 

et inler airaldum episcopum. el paganum de uolla sirnul cum fra- 
tribus suis. benencasa. el ingonem. el oberlum germanum. filii 
quondam merlonis. tali ordine quod suprascriplus episcopus sirnul 
cum suprascriplis consorlibus suis. filii merlonis. el paganus de 
uolla. cum germano suo debent dare per unumquemque annuin 
iam diclo lanfranco el fralribus suis quinque pullos el quinque 
azimas. el lanfrancus cum fralribus suis non debel eis uelare 
aquam in glaria sine lesione lerre. nec clusam anliquam de feo. tali 
modo quod non noceat molendinis lanfranci. nec fralribus suis. qui 
est modo edifìcalus (sic) in fluuio pulcifere. uel molendinis quos su- 
prascripli germani in prediclo fluuio edificauerinl. Ita fuil hec con- 
uenienlia facla quod ille qui obnoxius apparueril. el uoluerit cor- 
rumpere hoc quod superbis legilur. componat alteri parli libram 
imam auri optimi. Hec conuenienlia fuil facla per laudacionem 
nostrorum consulum. scilicet guidonis de rustico de herizo el gui- 
donis spinule. In presenlia lanfranci aduocali. et lanfranci roze. el 
nigri de durbeco. el boni iohannis sinici, et fratris sui. et guilielmi 
meli, et oberli fati monacha. et anselmi pici, et iobannis grugni, el 
opizonis scannicanli. et oberli usu de mari, el reliqui plures. 

Millesimo, centesimo, quarlo. mense februario. Indicione. xn. 

Ego guiniguisius iudex scripsi per laudem eorum. 

DE PENSIONE D0MUS ALBERI OiMS OSBERGERII. 

In palacio nouo sancii laurencii. In presenlia consulum ac leslium. 
Zebe. Guilielmi nigri O. Guilielmi pezulli. Guilielmi piperis. Arnaldi 

(*) Questi due soltanto erano allora fra i consoli. L'anno indicato nell'alto, 
abbenchè si dica dell' incarnazione , è il volgare. 



( 393 ) 

de turca. Ollonis de bouo uillano. Oberti de insula. Rainaldi tilii zebe. 
et alii plures. Dedil Albertonus osbergerius cuni uxore sua presente 
in nianus alexandri solidos Ires propler pcnsionem donius sue. 
que esl libellaria archiepiscopalus. el dedil cos de hoc quod erat 
oflensus quia non persoluerat. et promisi! se de celerò seni per 
persoluere in unoquoque anno denarios. vi. Anno dominice incar- 
nacionis. Millesimo centesimo, xlv. mense iulii. indicione. vn (*). 

DE PENSIONE CLILIELJ1I PIPERIS DE DONOCOLTA. 

Oglerius danisius accepil a Guiliclmo pipcre duos denarios. pcn- 
sionem prò domocolta. sub co tenore, uidelicel. saluo omni iure 
arebiepiscopatus. et in presenlia leslium. uidelicel. Vgo index. Rai- 
naldus de zeba. Gandulfus sardina. Vgo larcarius. Giso sardina. 
Rainaldus fìlius eius. Vgo seruiens archiepiscopi, el alii plures. In 
palacio nouo. Rainaldus iudex. Vasallus siuolalor. Vgo de baldi- 
cione. Anno dominice incarnacionis. Millesimo, centesimo, xl. v. In- 
dicione. v (**). decimo die exeunlis mense marcio. 

DE MEOLECO. 

Ego Syrus Januensis archiepiscopus loco libi pelro durdugio 
luisque hcredibus quandam terram iuris ecclesie sancii Syri po- 
silam in medolico. loco ubi dicilur Cerru. usque ad annos uiginli 
nouem explelos. Cui coherel. ab una parte terra oberti. Ab alia terra 
Archiepiscopalus. Ab alia lerra allilic. A quarta uia publica. Infra 
istas coherenlias tibi luisque heredibus tanquam colono In Inlegrum 
loco. Ila lamen quod debes liane terram meliorare el colere, el 
domimi refìcerc et meliorare. ac in unoquoque anno pensionerò 

(*) V. Ckurtarum, voi. li. N. ccxvn. col. 2j'J-ìOO. 

(*") Nel marzo del 1115 correva l'indizione 7. 1 genovese, e I'8. a cesarea 



( 394 ; 

spallam ci solitlos duos denariorum Jauue (.urie inferro el iii«.*dic- 
laleni locius fruclus huius lene, nulla alia condizione debel aligeri. 

ncque ab me nel mcis successorihus libi nel luis heredibus aule 
prediffinitum (erminum auferri. nisi illarn male laboraueris aul si 
condicionem non solueris. liane enim locacionern libi facio. el usque 
ad prediclnm termi num libi luisque beredibns defendere el auclo- 
rizare spondeo. Finilis siqnidem annis. xxyiiii. liceal curie in lerram 
illam inlroire el cui uolueril locare. Aclum in camera palacii feli- 
cilcr. Tcsles. Oberlus sulpharus. Oglcrius danisius. Bugius el Fer- 
rarius fralres. Bonus iobannes de porcili et Oberlus fraler eius ad 
hoc specialiler conuocali. Millesimo cly. scplimo die inlranlis marcii, 
indicione. n. 

In ecclesia sancii laurenlii. Arbilri. Philippus lamberli. Wiliclmus 
buferius. laudauerunl quod donnus Syrus Januensis ecclesie archie- 
piscopus eiusque successores deinde habeanl el possideanl sine 
conlradicione martini ceresiarii el omnium personarum per eum. 
Nominaliue lolum illud quod marlinus ceresiarius lenebat in uico 
per libellariam archiepiscopi cuna omnibus eius perlinenliis et exi- 
libus. Hanc uero laudem prelati arbilri ideo lecermi!, quia cogno- 
uerunl hanc lerram fuisse locatam martino libellario nomine, tali 
paclo quod non debebal eam pciorare. Quod si faccrel. licere! domino 
archiepiscopo suisque successorihus lerram illi auferre. el quicquid 
ipsis piacerei facere Nam cognouerunl arbilri marlinum cecidisse 
centum uiginti qualuor bonas arbores caslanearum de illa terra ad 
tempore libelli. El ideirco quia terra isla plurimum uidebalur ipsis 
peiorata. cum pacla quibus leges fauente iure celebrari oporlel lau- 
dauerunl ut prediflìnilur. Salua racione edifìcii domus que hac laude 
nullomodo minualur. Millesimo, cu. mense- iunii. Indicione xmi. 

In palacio Januensis Archiepiscopi. Consules. Ingo de uolia. Elias, 
laudauerunl quod a termino qui disiai longe a lercia pilla ponlis 



( 395 ) 

cannelle uiginli el odo. porcelli non capianl aqnatn in sursuni. sei 
ab ilio termino usque ad alium lerminum qui esl ultra bisaniain. 
(|ni disiai longe ab eo cannelle uiginli el pes medius. accipianl 
aquam el facianl parala m. sed non amplius in sursum. ncque per 
Iransuersns. el ab boc lerminum discurral aqua per ree la m lineam 
nsque ad lerminum quem consules posuerunl. et disiai ab islo can- 
nelle duodecim minus pes medius. iuxla quem lerminum nel ab 
ilio in iusum ubicumque uoluerinl facianl discurrere aquam ex Iran- 
suerso per lerralorium roda linea per illos lerminos quos consules 
posuerunl usque in cluuiam Johannis blancbi quo esl iuxla uiam. 
ila quod bec aqua non facial maiorem reboccum molendinis Johannis 
blancbi Disi sicul solili sunl habere. Hanc laudem ideo fecerunl. quia 
uideruol lesles ulriusque parlis per dicla quorum moderalionem con- 
lemplanles laudauerunt ul supra Iegilur. 

Millesimo centesimo, xl. Mense Januarii. indicione secunda. 

liane ilaque laudem ego Ollobonus scriba exemplifìcaui el scripsi 
ad instar illius quam Bonus uasallus caput galli scripseral. nichil 
addilo uel diminuto iussu consulum placilorum Tanclerii philippi. 
Rubaldi porcelli. Oberli pedicule. Corsi de palazolo. Qui in palalio 
Januensis Archiepiscopi laudauerunt hanc ualere el cani nini el 
auctorilalem per omnia oblinere ac si propria manu ipsius Boni ua- 
salli cnpilis galli sollcmpniler scriplam forel alque perfectam. sup- 
plicalione yconomorum domini archiepiscopi. Annuenles cum in 
quadam pania carlula per eundem bonum uasallum conscriplam. 
que cilo quodam inforlunio posse! amidi ani ueluslale consumi, 
unde curia domini archiepiscopi possel ad damnum el incomodimi 
maximum peruenire. nec in scriplis predicli Boni uasalli abreuiarium 
ipsius quoquo modo inueniretur. Millesimo, centesimo. Ocluagesimo 
primo. Indicione lerciadccima. Sexlodecimo die inlranlis Januarii ("). 

' v. Charlarum, voi. u. X. clxxxv. col. 251-252. 



( 39G ) 

f In ecclesia sancii laurencii. Consules. VVilieinius lornellus et 
Ansaldus golia, in causis el conlrouersiis que inler ciues ci exlraneos 
uerluntur concognosccndis et diflìniendis consliluli. laudauerunl 
quod Januensis Archiepiscopus ammodo possit capere ubicumque 
inuencril et uoluerit de rebus Grimaldi porlus ucneris. Johannis 
lombardi, el Mercadanli. et de rebus omnium illorum qui in ligno 
de quo naculerii eranl. nuper de Corsica uenienle. uenerunl. mi- 
nam unam grani aul ualens prò unoquoque bomine. et boc sine 
omni conlradicione Grimaldi. Johannis lombardi. Mercadanti. el 
omnium illorum qui in ligno ilio uenerunt et eorum beredum ac 
omnium prò eis personarum. Quod ideo fecerunl quoniam Januensis 
Archiepiscopus uel eius procuralor de predictis hominibus aule pre- 
fatos consules querimoniam deposuit. ab unoquoque pelens minam 
grani unam prò decima Archiepiscopalus. Prefali uero homines 
porlus ueneris dicebant se dare non debere, ideo quia nemo porlus 
ueneris de Corsica ueniens eral solilus dare decimam. Januensis autem 
Archiepiscopus uel eius procuralor se probare asserens quod ho- 
mines porlus ueneris dare debebant minam unam grani prò de- 
cima maris prò unoquoque homine sicut ciues Janue dant. el hoc 
idoneis leslibus sufficienler probauit corani predictis Consulibus. el 
eliam oslendil illis publicum inslrumentum in quo continebatur 
homines porlus ueneris dare debere prò decima maris lanlum 
quantum et ipsi ciues Janue. el uiderunt publicum inslrumentum 
quod omnes homines Januensis Archiepiscopalus dare debenl de- 
cimam Archiepiscopo Januensi. Visis tandem ralionibus ulriusque 
parlis. et allegalionibus diligenler accognilis. el uisis testium diclis. 
et uisis publicis instrumenlis. prefalos homines condempnanles ut 
supra legilur laudem mandauerunl. Millesimo, centesimo, sepluage- 
simo oclauo. Indicione undecima, sexlo decimo die mensis no- 
uembris (*). 

(*) V. Ckartaruin, voi. n. i\. mdlxxi. col. 1007. 



( 397 ) 

Ego oberlus sulphur reeordalionem facio de quodam piacilo quod 
habui cum baldiiiiio quando remansi apud sanctum Romulum in 
uice domini Archiepiscopi. Me esìstente ibi. conqueslus fui apul 
consules illius loci de quadani domo quam balduinus tenebal de 
curia, que erat uxoris sue et cognate. Set balduinus per consiliuni 
tulorum uxoris sue et cognate, uidelicel rainaldi iudicis. pelri ro- 
landi. pelli picene, et aliorum suorum parenlum et amicorum. 
lalem se exhibuit erga oberlum sulphurem qui erat ibi in loco 
domini archiepiscopi, quod sine omni piacilo respuit prediclam do- 
iniini curie. Et hoc fecit in presenlia Rainaldi iudicis. pelri rolandi. 
pelri picene, qui eranl lulores uxoris et cognate sue. et mullorum 
aliorum hominum. His faclis et bene preordinatis. balduinus iuit Ja- 
nuam cum oberto sulphure. et oblulit se ante presenliam domini 
archiepiscopi, et coram eo confirmauit refutalionem de predicla 
domo quam fecerat oberlo sulfuri. et de hoc promisit penam dupli 
in bonis suis. si ipse uel uxor eius nel cognata ammodo faceret 
aliquam querelam de hoc. et fecit fldelitalem domino archiepiscopo, 
el dominus archiepiscopus inuestiuit eum de feudo recto quod socer 
eius tenebal prò se et prò cognata sua. Et si cognatus ammodo 
ueniret ad sanclum Romulum. balduinus de hoc feudo debebat 
slare in preceplo curie. 

Tesles. Philippus de lamberlo. Oberlus sulphur. Opizo iudex de 
placencia. Presbiler guilielmus sancii romuli. Presbiler Rubaldus. 
Bonus manerius. Oberlus de ponzio. 

.... supradicla fecil balduinus per consilium tulorum uxoris el 
cognate sue. et in presenlia earum misit oberlum sulphurem in pos- 
sessionem de domo. 

DE SANCTI ROMULI. 

Syrus dei grada Januensis archiepiscopus consulibus sancii Ro- 
muli el eiusdem loci cunclis fìdelibus suis in domino ihcsu chrislo 
sraliam el salulem. 



( 398 ) 

Quando uenimus ad uos curo sapienlibus de curia nostra, po- 
nimus iudices aliquos de melioribus uasallis noslris Januensibus qui 
inler nos ci uos de uniuersis qucslionibus iudicenl. si qua super 
his lune facla fueril declamalio. Alquc de quibus senlentiam de- 
derunl. rallini el firmurn tenclur corum iudiciurn sicul fuisscl impe- 
raloris. Simililer eliam fil de omnibus querelis quas babent bornines 
sancii Romuli inler se. uidelicel uicinus conlra uiciniun. ul eas ad 
curiam nostrani deferant iudicandas. Firma namque deliberalione 
firmatum est a sapienlibus de curia nostra quod illi qui descen- 
derunl legittime a qualuor fi lì is presbiteri martini sint conlenti ilio 
feudo linde tempore uile illorum ipsi fuerant inuestili. Reliqua uero 
que postea super apprehenderunl omnia sint ad usuni et ulililalem 
curie nostre deputala. Precipimus ergo uobis ex debito consulalus 
ueslri el nostre fidelitalis ut conslringalis nepoles pagani de columba 
el pelrum rolandi quod omnes super adprebensas posi feudum 
quatuor filiorum presbiteri martini consignent et reddanl caslaldio- 
nibus noslris sine aliqua conlrouersia. Simililer eliam fiat de omnibus 
super adprehensis post feudum presbiteri martini qualuor filiorum. 

Doniinus Syrus Januensis archiepiscopus inuesliuit in camera sua 
in presentia Guilielnii Archipresbiteri de bargalli. presbiteri Joannis 
de sallerana. Magistri Vgonis sancle marie de uineis. Ansaldi sul- 
phuris. Boni uasalli picbenelli. Bibenlem aquam de rapallo usque 
ad. xv. annos. de decima quani presbite! 1 Oberlus de sanclo michele 
de Rapallo tenebal. Ea propler prediclus bibens aquam iurauil <:o- 
ram domino Archiepiscopo el supradiclis teslibus liane decimam 
amplificare, bonificare, ac defendere, el si aliquis uellel ei inde fa- 
cere iniuriam ucl impcdimenlum. quain cicius posscl domino archie- 
piscopo nel suo certo misso notificare, ci dare curie in unoquoque 
anno solidos. xxxv. aul odo diebus ante feslum sancii andree. aul 
odo posi, et semel uenire in seruilium curie in anno, et quando 
homines curie uadunl ad forum rapalli debet dare pastum unum 
cluobus liouiinibus uel. xn. denarios. 



( 399 ) 

Hoc omnia iurauit bibens aquam super sancla dei euangelia bona 
fide obseruare et adimplcre. nisi iuslo dei impedimenlo ucl obli- 
uione ucl domini archiepiscopi licenlia remnnserit. Anno domini. 
Millesimo. Centesimo, quinquagesimo nono. Indicione sexta. xv ka- 
lendas Madii. 

Domin us Syrus Januensis Arcbiepiscopus inuesliuit Rainaldum 
fìliuni lanfranci de castello et Vgolinum de brosono et iohannem 
generimi semidei, de decima que est in bombellio. et uignal. el 
rumallo. et cerlenno. usque ad decem annos. hoc modo. Rainaldus 
debel habere tres partes. Vgolinus el Johannes quarlam. de hac 
quarta Johannes duas parles. Vgolinus lerciam. Vnde Rainaldus. 
Vgolinus. Johannes, iurauerunl super sancla dei euangelia ampli- 
ficare bonificare liane decimam. el si aliquis uellel eis facere iniu- 
riam uel impedimenlum de hac decima, debelli hoc notificare do- 
mino archiepiscopo nel suo certo misso. el debent dare curie in 
unoquoque anno. vii. solidos. aut odo diebus aule feslum sancii 
andree. uel qualuor post, et semel uenire in seruilium curie in 
anno. Hec omnia iurauerunl predicli Rainaldus. Vgolinus. Johannes, 
bona fide obseruare. coram domino Syro Archiepiscopo, presenlibus. 
presbitero iohanne de sallerana. Ansaldo sulphure. garbano de leni, 
el ansaldo. Oberto et Alberto de leui. nisi iuslo dei impedimenlo 
uel obliuione aut licenlia domini Archiepiscopi remanserit. Anni 
domini. Millesimo. Centesimo, quinquagesimo nono. 

In nomine domini dei el salualoris nostri ibesu chrisli. secundus 
enricus grada dei imperalo!* augusti», anno imperii cius deo propilio 
primo (*). quinto Kalendas iunias. indicione. xv. Vobis ursoni de 
nespulo fìlius quondam mauroni et marlinus de uitali filius quondam 
bonizoni. el arnaldo de clapedo fìlius quondam guidoni, el mauro 

(*) Di Gosù Crisi o 1047. 



C iOO ) 

de costola filius quondam martino*, el mauro filius quondam 
michael. ci ilem mauro filius quondam marlinus. el urso de lo 
casale filius quondam martini, el marlinus mazardo filius quondam 
andree. et golizoni filius quondam martini, famuli sancti Syri. Nos 
albericus et alberlo iermanls filii quondam ledoni. et andrea de 
felelo filius quondam iohannis. el andrea filius quondam lupus, el 
marlinus germanis ipsius andree. el ihoauncs filius quondam boni- 
zoni macannano. et loperlo de cano filius quondam andree. et pelrus 
de la sala filius quondam alberlo. el pelrus ponlio filius quondam 
andree. et ponlius. et iohannes de paneca filius quondam ledonis. 
et iohannes de subtus ripa, et iohannes ocellus filius quondam 
iohannis. el iohannes de maliolo filius quondam ursoni, el grimaldus 
filius quondam mauroni. et andrea de pomario, germano ipsius 
grimaldo. arimanori. uel nostris fìliis filiabus uel heredibus. Vobis 
quibus supra famulis sancii Syri ueslrisque fìliis filiabus uel here- 
dibus. ut amodo nullum quam in tempore non habeamus licenliam 
nec poleslalem per nullum ius. ienium. nullamque occasionem quod 
fieri potest. agere nec causare, nominatine lerciam porcionem de 
plebe ecclesie sancii georgii que est edificata in uilla bauali. simul 
cum lercia porcione de oblacionibus el luminaria que in eadem ec- 
clesia inlrauerint. el dominus annue dederinl (sic) In Inlegrum. 
quod si amodo aliquando tempore nos qui supra omnibus arima- 
nori. uel noslris fìliis filiabus uel heredibus. Vobis quibus supra 
ominibus quod sunl famuli sancti Syri. ueslrisque fìliis filiabus uel 
heredibus. de suprascripla tercia porcione predicla plebe cum pre- 
dieta oblacione et luminaria quas superius alere aut causare pre- 
sumpserimus per nos aut per noslras sumiltcnles personas. aut si 
apparueril ullum aclum aut facilini, uel colibel scriptum quod nos 
exinde in alia parte fecissemus aul remisisemus uel deinceps in 
anlea remillamus el ciarlieri!, el omni lempore exinde tacili el con- 
ienti permaneamus sicul supra Iegilur. Tunc spondimus nos qui 
supra arimanori nel noslris fìliis filiabus nel heredibus. componere 



( Mi ) 

uobis quibus supra lamulis ueslrisque filiis filiabus noi heredibus 
pena auro obliuebo (*) libras decem. quod et ad liane confirman- 
dam proni issionis cariano accepimus nos qui supra arimanori. ani 
uos iani diclis famulis exinde lonacbinl ueslimenlum unum ul el 
noslres (sic) promissio sicul supra legilur omni tempore firma el 
slabilem permaneal alque persista!, el nec nobis liceal ullo tempore 
nolle quod uoluisscmus. sol quod a nobis semel factum uel con- 
scriplum esl sub iusiurandum inuiolabilitcr conseruare promillimus 
cum slipulacione subnisa. Aduni c'untate .lamia feliciler. 

Signum m. m. m. m. m. m. m. m. m. m. ni. ni. ni. m. m. m. 
manibus istorimi omnibus arimanori qui liane carlam promissionis 
fieri rogauerunl. et islo lonacbinl acceperunl et ei quod relecla esl. 

Signum m. m. m. m. m. manibus Jenoardo et brunengo. el 
baldo, el bonizoni. et odo. lege niuenles romana, lestes. 

HOC EST DECRETUM QUOD ARCH1EP1SC0PUS FECIT CUM CURIA SUA 
IN MOLACIANA CURIA. 

In curia molaciane. in presentia curie sue. uidelicet. Ollonis 
iudicis. el Guilielmi fìlii caphari. el Zebe, el marchionis iudicis. el 
Alexandri yconomi. el Oglerii danisii. et boni uasalli capud galli, el 
aliorum 

(Qui ha termine il foglio 197.° Seguila il 198.°, colla continua- 
zione di un allo di giuramento di fedeltà prestalo all'Arcivescovo 
dai servi che la sua Curia aveva in Molasana, come si apprende 
dal Capitolo che gli tien dietro, nel quale vengono registrati i nomi 
degli slessi). 

par suo domino, tali modo quod non ero in conscilio neque in 
facto quod doniinus Arcbiepiscopus amillat membrum aliquod sino 

(*) Forse ohlimo. 



( 402 ) 

li i l a in suam. ncque in prensione aliqua ponabir. siile in carcero, el si 

de suo cerio malo coglionerò nel audiero. quam eidos poluero. cuin 
expendio ipsius. sibi nel per me nel per menni nunciiun certuni no- 
tificano, el honorem suum in quantum ualuero et bona ipsius epi- 
scopi! que odic habel siue habueril prò meo posse iuuabo relinere. 
el conscilium aliquod si mibi dixerit ego celabo el lenebo secrelum 
sicul mibi iniunxerit. Et non uendam ncque alicnauero lerram uel 
molendinis ipsius episcopii alieni nisi in famulos predicle curie, 
nisi per preceplum ipsius uel successore^ eius. El si uendidero 
aliquo in tempore aliquam lerram. illam conditionem quam per- 
soluebam in carlulam ipsius cui uendidero laciam ponere secun- 
dum ipsam parlem quam ci uendidero. 

Hec omnia obseruabo bona fine, sine fraude el malo ingenio. 

DE CURIA MOLACIA.NE. SEQLUSTUR NOMINA FAMULORUM. CAPUT. UH. 

Hec sunl nomina eorum uel illorum famulorum qui fidelilalem 
Januensi Archiepiscopo feccrunl nomine famulalus de curia mola- 
ciane, qui eranl famuli per se aut prò uxoribus illorum que sunl 
famule. el prò lerris ipsius curie quas tenere uidentur. el super 
fidelilalem quam ex debito debenl facere fecerunl suprascriplum sa- 
oramenlum. 

P.iganus de casa de uia. Bonus Johannes magisler el fraler eius. 
Ànfossus de oliua el fraler eius. Johannes de oliua. Johannes de 
clusura. Bonus marlinus. Johannes morellus. Anzo. el Bonagente 
fratres eius. Secans fenum. el Giselberlus fraler eius. Johannes cotus. 
el alerius filius eius. Quarlerius. Clericus brunus. Viuianus de tra- 
costa. Lanfrancus de codula. Guandalinus ioculalor prò uxore. Fulco 
maslrello. Brugno de glaredo. Filii alberli de prado. Villanus. Jo- 
hannes molestia. Guilielmus de glaredo. Oberlus de ualle. Andrianus 
de campo domnico. Anselmus de roza. Baldus colisellus. Clericus 
de prado. Marchio de campo caslurno. Petrus de subptus ripa. An- 



( 403 ) 

ireos frater eius. Gandulfus de campo caslurno. Molaciana. Oberlus 
ile canus. Filii guaila folie, Alexius prò uxore. Johannes filius oberli 
de campo caslurno. Bonus bellns de casa de uia. Andreas presbiler 
frater eius. Johannes rex et fratres eius. Albertus de costa. Curradus 
de casa de uia et frater eius. Albertus frigidus. et Ido fomarius 
frater eius. Bonus Johannes de subplus curia. Oberlus buronus. et 
Buconus frater eius. Johannes filius pagani de campo domnico. 
Oberlus calcaneus. Ansaldus medius panis. Bonus iohannes de campo 
domnico. Petrus frater eius. Boso de monte. Girardus cucul. Donalus 
clapucius. et Donalus de campo domnico et fratres eius. Johannes 
rico. Bonus bellus de burgo. Andreas oculus pulicis. Primus de 
sanclo Sylo. et Johannes frater eius. Vilalis. Donalus filius pren- 
dens panem. Balclolinus gariardus. Andreas gallina. Ansaldus de 
podio. Bucherus. Guilielmus de ualle. Oberlus baualascus. Olricus 
de podio. Bubaldus clapucius. Albertus et donalus fratres eius. Syrus 
de podio. Oberlus de ualle. Johannes guascerius. Andreas de codula. 
Bonus iohannes bizegans formalicus. Oberlus baldus. Oberlus de 
maglolo. et fraler eius. Nichola de ualle. Villanus clapucius. Fulco 
de Iracosla. et Pelrus uelulus. Pelrus balbus et frater eius. Slerpon 
de maglolo. Guilielmus filius bellonis de sorbola. et fratres eius. Gì- 
selberlus de zambazaria. Syrus de clapa. Ansaldus de ualle. Marlinus 
binellus. Gandulfus de Iracosla. Guilielmus de capile obrioli. Baldus 
panis paratus. Bonus iohannes de orlale prò uxore. Bonus iohannes 
de Iracosla. Filius cenlum solidos. Andreas blancus de ualle. Gui- 
lielmus de ualle. Oberlus de bruxedo. Primus de communisi. Oberlus 
bonus pes de communisi. Bonus malus de pauarano. Bonus segnor 
filius berlrami. Ansaldus paruus de mazoranico. Johannes consan- 
au incus eius. Oddo fraler eius. Johannes coclus de propesengo. 

(// foglio 198.° ha qui fine. Segue il 199.°, colle ultime linee 
tli un allo cF investitura di cena decima). 



20 



( 404 ) 

furti archipresliberum ex prefata decima salvo iure porla dalfini 

iuuesliuil. Millesimo centesimo quinquagesimo seeundo. Indicione 
quartadecima. Mense Madii. Testes Boiamuadus. Oberlus cancel- 
larius. Oglerius danisius. Oberlus sulpbur. 

Rccordacioncm facio ego alexander de pixone domus quam leuel 
Olo nepos uasalli de arco, quod uasallus de arco dedit mibi deua- 
ri»s odo prò annis octo. denarium. i. singulis annis. et est domus 
illa lercia pars labule. Teslcs petrus index, pelrus lerragnus. bene- 
diclus lucensis. Millesimo centesimo xlyiii. Mense oclubris. Indicione x. 

De conditione. solidos. ni. et de olomiis. lx. que omnia plebi de 
uaria dare debebat. iurauerunt isli. Presbiler Johannes sallirane. 
Presbiler berizo. Presbiler Johannes de zenega. Presbiler Girardus 
de carancia. Presbiler Wilielmus. Presbiler Olio de cauazana. Pres- 
biler olo de campo linalio. Presbiler iohannes de couario. Presbiler 
bernardus de cexana. 

DE DECIMA DE MARI. 

In palacio Januensis archiepiscopi. Consules Boiamonle de odone. 
marinus de porla laudauerunl. quod lamberlus mussus tenealur ex- 
soluere domino Syro ianuensi Archiepiscopo solidos. mi. denariorum 
Januensium. prò decima sue porcionis prò una nane quam ad ale- 
xandriam uendidil. Hoc ideo fecerunl. quia cognouerunl sufficien- 
libus leslibus quoniam homines qui ducimi naues alexandriam. el 
si nauis uendatur. anliquilus sunl solili archiepiscopo decimam ex- 
hibere. Quod consules cognoscenles. el quia aduersabalur exsoluere. 
laudauerunt ut prediflfinilur. Millesimo cxi.vn. ullimo die ienuarii in 
sero. indicione vini. 



( 405 ) 

Ut MOLENDINO DE BLANCO. 

De discordia que erat de mensura quam consules quondam sla- 
tuerunl elia el ingo de uolla inter insulam archiepiscopi que est 
in besagno et insulam molendini de bianco sic inler eos concor- 
datimi est et determìnalum per Alexandrum hyconomum archiepi- 
scopatus. et per lamberlum el ansaldum porcum. et ab alia parte 
per iohannem blancum. et uasallum de arco, quod a pillaslro se- 
cundo ospilalis ex parte Janue usque ad palum quem per concor- 
diam fixerunt in insula besanii debel esse per iuslam mensuram 
canelie decem et odo el media. Tesles. Ingo de uolla. Arnaldus 

de caleniano. Oliuerius de mainardo. et (lacuna) filius 

martini manenti de molazana. Wilielmus mannerio. 

Millesimo cxlviii. Mense madii. indicione x. 



Quicumque uult islorum libella inuenire secundum diuisionem 
palrimonii uninscuiusque. hoc signum querat retro infra libellos sla- 
bile et fratrem eius. 

(Qui ha termine il foglio 199.° Ma fra questo e il 200.°, che 
è l'ultimo del Codice, ne manca un altro, il quale, dalle Ir accie 
che ne rimangono, si scorge esserne stalo strappato). 

Hec est certa nolicia de his qui exierunl de slabile et de fratribus 
suis. uidelicet pizega formatico el fraircs eius. el gandnlfus claranus. 



( 400 ) 

el fulcelus. el fralres eius. et iohannes rex. et bonus iohannes de 
bruxedo. el filii albciii de pialo. 

Andrea gaslaldus de molaciana babuil quinque filios. Stallie. 
Marlinus Embronus. Vrsexinus. Eriberlus. Brunengus. 

De slabile exiuil iohannes episcopus. 

De iohanne episcopo exiuil gandulfus. el oberlus cenlurn solidi, 
et alda. 

De gandulib exiuil pizega formatico el fralres eia». 
De alda exiuil gandulfus claranus el bellolus. 
De bcllolo exiuil fulcelus el pelrus uelulus. 

De marlino embrone exicrunl illi de cadeuia. uidelicel iohan- 
nes rex. 



Do ursicino exiuil berizo. 

De berizo segnoraldo. 

De segnoraldo bonus iohannes de bruxedo el fraler eius. 

De eriberlo exiuil iohannes de communisi de sanclo ambrosio. 

De bruningo exiuil andrea baffadosso. el carosus. el morus. el 
iohannes scolus. el andrea baffadosso. alberlus de pralo. 
De alberlo filii eius. 
De iohannes scolus exiuil uiuianus de Iraicosla. 

De caria noua exiuil bonus marlinus de plazio. 

De leda exiuil andrea baffadosso. 

De andrea alberlus de pralo. 

De alberlo filiis eius. 

De erosa exiuil uenerandus da campo casloreo. 



( 407 ) 

Vgo sancii miebelis cum consorlibus suis lenet coslam malua- 
rain. el iurauit custodire bona fide boscliuni. reddendo in natale 
domini duos fascios murle. et capones. mi. el in pascha duos fascios 
unirle, boc ideo danl quoniam cvinde babenl murlam. 



Libro completo uolis modulami ne lelo 
Debita laus ehrislo prò libro redditur islo. 
Hunc fecit scriplor. scriplor milis ille parenti* 
Quem laudai merito, scriptorum lela uiuenlis, 
Ilic uiual lelus cbristi uirtule replelus. 
Vita sibi delur el mors elerna negelur. 



APPENDICE 



DOCUMENTI 

RICU ARRAPITI LE PROPRIETÀ E I DIRITTI 



DELLA 



CURIA ARCIVESCOVILE 

DI GENOVA 



DOCUMENTO I. 



Memoria di due privilegi imperiali confermativi dei beni della 
Chiesa di Genova. 

'Allo verbale delle cerimonie seguite nell'apertura dell'arca ove si custo- 
diva il corpo di san Siro, a rogito del nolaro Andrea De-Cario, sotto la data 
del ." dicembre 1431 ). 

Anni Domini nclxxxviii presente domino Pelro (*) liluli sancle 
Cecilie presbitero cardinali aposlolicc sedis legalo, dum pauimenlum 

(*) Nell'anno 1188 il cardinale Pietro di santa Cecilia era slato, insieme al 
cardinale Sigifredo di santa Maria in via lata , deputato da papa Clemente III 
a concludere la pace fra' genovesi ed i pisani . i quali da più anni si conten- 
devano la signoria della Sardegna. 



( 412 ) 

quod esl aule aliare sancii Laurenlii in nielius reslaurarelur. accla- 
malione dei ci populi . . . mullis aslantibus. sublalum esl corpus 

beali Syri in publicum Deinde anno sequenli. presidente 

domino Bonifalio archiepiscopo lerlio el Oglerio Gallela preposilo, 
conuocalis abalibus el preposilis ecclesiarum. solernniler in eiusdein 
fesliuilale . . . recondilum esl prediclum corpus. Sed el quedani 
priuilegia Olonis el Belengarii imperalorum prelecla sunl. quibus 
confirmabal possessiones el curles ianucnsi ecclesie ubi humalum 
esl corpus beali Syri (*). 

V. Banchero, // Duomo di Genova illustralo e descritto, pag. 28!) dell' edi 
zione fallane dal Ferrando nel ÌS'Ó'Ò , alla quale intendo sempre di riferirmi. 



DOCUMENTO II. 



ANNO CML1I. INDIZIONE X. 

Teodolfo vescovo di Genova rivendica alla propria Chiesa una 
vigna, già da lui conceduta ne' principii del suo episcopato a cerio 
prete Silvestro, e posta presso le mura e l'atrio di san Siro. Con- 
ferma inoltre a questa Basilica il possesso di tulle le decime che in 

(*) Alcuni scrittori, citando il privilegio di Ottone nominato nel presente 
Documento, lo assegnano all'anno 969, e perciò al primo dei tre augusti che 
portarono quel nome. Su che fondino la loro asserzione, io non saprei dire; 
so certo però che l'unica notizia finora conosciuta così di questo privilegio come 
dell' altro di Berengario, che tenne l'impero dal 915 al 924, èia brevissima 
qui riferita. Tuttavia, siccome il primo Ottone fu veramente quegli che più 
de' successori largheggiò verso gli ecclesiastici , ed ebbe maggior campo ed 
agio di farlo, anch' io non sarò lontano dal credere, che ad esso propriamente 
sia da attribuirsi il diploma sovra ricordato. Ma il designarne con esattezza 
l'epoca, non potrà farsi giammai, finché non s'abbiano indizi chiari e precisi. 



( 413 ) 

amico le appartenevano . e che riscuotevansi al di fuori delle murv 
della città sino al fossato di Orpalazzo, al fiume Bisagno, ed al 
fossato di san Michele. 

Il presente atto fu stampato dai Deza nella sua Storia della famiglia Spi- 
nola (pag. 313), e ripubblicato e ridotto alla vera lezione dal cav. Olivieri 
nella Serie dei Consoli del Comune di Genova, pag. 279. 



DOCUMENTO HI. 



ANNO CMLX. INDIZIONE HI. 

Permuta di varie terre poste nella diocesi di Tortona, seguita 
fra Teodolfo vescovo di Genova e Giovanni prete. 

(Pergamena autentica serbata negli Archivi di Corte in Torino, e comuni- 
cata per copia alla Società Ligure di Storia Patria dall' Illustrissimo Signor 
Senatore Michelangelo Castelli, Grande Ufficiale dell'Ordine Mauriziano e 
Direttore Generale degli Archivi del Regno d'Italia. Sul dorso della pergamena , 
assai guasta dalle ingiurie del tempo, è scritto di mano sincrona: In Vigallo 
et Godasco Comutacio de Ponte Curoni). 

Dei el Salualoris Berengarius el Adel- 

bcrlus filio eius gralia Dei reges. anno regni eorum deo propicio 

decimo, sexlo indicione lercia. Commulacio bone fidei 

nossilur esse conlraclum ut uicem emlionis oblineal firmilalem eo- 

demque nexu oblical Placuit ilaque et bona coiuenil 

uolunlate inter doinnus Teoduli'us uir uenerabilis episcopus sancte 
genuensis ecclesie nec non iohannes presbiler ut in dei nomine de- 
beanl dare sicut el a presenti dederunl el Iradiderunl sibi unus 

alteri uicisim in comulacionis nomine ipso domnus Teo- 

dulfus episcopus eidem iohanni comulacionis causa, idesl sedimeli 



( 414 ) 

unum seu ci omnibus rebus illis iuris ipsius episcopii. quibus sunl 

posila iudei in uico anteriori et in Kiparioli seu 

in pradclla quod sunt rebus ipsis in easdem locas et fundas iudei 

uico .... lam in loco anteriori quam in predella super 

totis insimul inler sedimen et areis Inibì uites exlant seu lerris 

arabilis per mensura iusta iuges legitimas sede- 

cim. Quidem et ad uicem recepii is ipse domnus tcodulfus epi- 
scopus a parte ipsius episcopii ab eundem iohannem meliorata res 
sicul Iex abel. id sunt sediminas tres seu et pecia una de uiles cum 
area in qua exlat de terra et pralis duas iuris ei- 
dem iohannis quibus esse uidenlur in locas et fundas godassco et 

in uigallo Godasco est per mensura iusla iuge 

una et perlìcas iugalis nouem. coeril ei de una parte terra sancii 

li iamdicla pecia de lerra in eodem loco el 

fundo Godasco est per mensura iusla iuges quadiuor. coeril ei de 
una parie celo aureo, de alia parie lerra roperli pres- 
biler. iamdiclis rebus in eodem loco et fundo uigallo sunl de sedi- 
mine sedimen esl per mensura iusla perlicas iu- 
galis quinque. coeril ei de duabus parlibus uia. de lercia parte terra 

sancte marie perlicas iugalis Ires. coeril ei de 

una parte percurrit fluuio corione. de alia parte uia iamdicla . . . 

ossas arborum uinearum cenlenarias uiginli quadiuor. 

coeril ei da duabus parlibus uia a lercia parie uia. 

prima pecia de lerra in eodem loco el fundo uigallo esl per men- 
sura iusla perlicas iugalis nouem. coeril ei de una parie lerra plebis 
Sancle Marie, de alia parie terra monaslerio sancle Agalhe. secunda 
pecia de lerra est per mensura iusla iuge una ci perlicas iugalis tres. 
coeril ei de una parie uia. de alia parte lerra dominici, lercia pecia 
de lerra est per mensura iusla iuge una el perlicas iugalis quinque. 
coeril ei de duabus parlibus uias. de lercia parie lerra ipsius sancle 
marie. Quarta pecia de lerra esl per mensura iusla. esl pertica 
iugeale una. coeril ei de una parie lerra prediclc sancle marie, de 



( 413 ) 

lercia parlo uia. Quinta pecia de terra esl per mensura iusla iuge? 
duas. coerit ei de una parie lerra roperti. de alia parte terra iohanni. 

Sexla pecia de lerra esl per mensura insta coerit ei de 

una parte terra dominici, de alia parte lerra slifinoni. seplima pecia 

de terra est per mensura iusla et perlicas iugealis Ires. 

coerit ei de una parie lerra iohanni. de alia parte uia de prala. sunt 

pecias duas de prato est per mensura iusla iuges tres. 

coeret ei de una parie uiles Andrei, de alia parte uia. secunda 
pecia esl per mensura iusla iuge una. coerit ei de una parie uiles 
dominorum regimi, de alia parie uia. sibeque alii sunt coherentes 
As denique predictes rebus in easdem locas el fundas iudei uics 

anleriori colrani Rouairoli scu godassco uigallo superiu. 

nominales nel comulali cum egressionibus el ingressoras earum 
seu cum superioribus et inferioribus earum rerum qualiler supra 
mensura el numerimi seu coerencias legitur in integrili!) sibi unus 

alter pars parli comulacionis nomine Iradiderunt. 

facienles exinde a presenti die tara ipsi quamque el subeessores 
nel eredes eorum legaliter iure proprietario nomine quidquid uolue- 
renl aut preuiderint sine omni uni allerius conlradictione. el spopon- 
dierunl sibi unus alteri quas codederunl in inlegrum omni tempore 
ab omni homine defensare quidem el ut ordo legis depossit et ad 
liane preuidendam comulaciones acesscrunt super ipsis rebus ad 
preuidendum id esl bernodus subdiaconus de eadem ordine misso 

domni teodulfi episcopi ab eo direclo et bonos exlima- 

tores qui exstimarenl. id sunt erenenfìrt fìlius quondam Andrei seu 
adelberlus fìlius euerte quam domincius fìlius quon- 
dam Iutardi abilatores in uilla cersolassi ubi ponle corione dicilur. 
quibus omnibus exstimanlibus comparuerunt el exlimauerunt quid 
suriperel ipse domnus Teodulfus episcopus a parie iamdiclo epi- 
scopio ab eundem iohannem aul dedissel et legibus comulaeri fieri 
possel. de quibus et pena intcr se posuerunt ut quei ex ipsis aut 
subeessorum nel credimi eorum se de anc comulacionem remo- 



( 41G ) 

nere quesierit et non peimanserii in ea omnia qualità- Miperius 
legitur uel si ab ominem quas codederunl in integrimi non 

defensaucril componat pars parti fìdern scruanli pena dupli 

sicul prò tempore fuerint melioralis aul ualueril exlimacione in con- 
similes locas. Vnde due cartule comutacionis huno linore scriple sunt. 

Aclum in cimiate castro derlona feliciler. 

Ego ioannes in ac cartula comutacionis a me facta subscripsi. 

Bernodus subdiaconus qui super ipsis rebus accessi et missus 
fuit ut supra. 

Signum m. m. ni. manibus Ercnenfirt et Adelberli scu domi- 
nici qui super ipsis rebus accesserunl et exlimauerunl ut supra. 

Ego Alharicus iudex dominorum regum rogolus subscripsi. 

Ego Aislulpes iudex dominorum regum rogalus subscripsi. 

Ego Aldo iudex dominorum regum rogalus testes subscripsi. 

Ego Ildeprandus iudex dominorum regum rogalus subscripsi. 

Ego Heuerardus rogalus subscripsi. 

Ego Guido notarius dominorum regum scriplor huius cartule 
comulacionis post Iraditam compleui et dodi. 



DOCUMENTO IV. 



ANNO CMLXXI, XX GIUGNO. INDIZIONE XIV. 

Il vescovo Teodolfo permuta con Angelberlo figlio del q. m Dodone 
una terra sita in Valle Massima. 

(Pergamena autentica, già custodita nell'Archivio della Repubblica di Ge- 
nova , Cantera 28; V. Carle Genovesi mss. dell'avv. Francesco Ansaldo, N.° 14). 

In nomine domini Dei et Salualoris nostri ihesu chrisli. Hollo 
el item Holto filio eius gratin dei Imperalores Augusti, anno impcrii 



( 417) 

ideili domili Holtoni ileo propici o decimo, domili uero Holtoni fìlio 
citis quarto, duodecimo kalendas Julii. Indicione quarladccima. Co- 
mulacio bone fìdei nossitur esse conlractus ut uicem emeionis ob- 

linead firmilalem Piacili! ilaque et bona conuenit uolunlale 

inlcr domnus Tcudulfus Episcopus Sancle Genuensis Ecclesie. Nec 
non el inler Angelberlus lìlius bone memorie Dodoni de loco Valle 
maxima, ut in dei nomine debean dare sicul et a presenti dede- 
rimi a tradiderunl sibi unus alteri uicissim in comulacionìs nomen. 
Imprimis dedil ipse domnus Teudulfus Episcopus eidem Angelberli 
in causa commulacionis. il est pecia una de terra arabile iuris pre- 
dicle sanele Genuensis ecclesie que est posila in prediclo loco Valle 
maxima, el esl ipsa pecia de terra per mensura iusta labulas legi- 
limas sexaginla el pedes sex. coeril ei. da una parte uiles tua qui 
supra Angelberli. de alia parie terra sancle Derlonensis Ecclesie, da 
lercia parlo terra predicle Sancle Genuensis Ecclesie, da quarta 
parte terra tua qui supra Angelberli. quidem el ad uicem recepii 
is ipse domnus Teudulfus Episcopus ab eodem Angelberlo a parie 
iam diclo suo episcopio Sancle Genuensis Ecclesie, similiter in co- 
mutacionis nomen melioralam et ... . plialam causam sicut Lex 
abel. it est pecia una de terra arabile iuris eidem Angelberli. que 
esl posila in loco eodem. el est ipsa pecia de terra per mensura 
iusla perlicas iugialis Ires et labulas decem et nouem. coerit ei. da 
una parte terra predicle Sancle Genuensis Ecclesie, de alia parte 
terra Sancii Pelri. et de alias duas parles terra garibaldi el Gari- 
baldi germanis. sibeque alii sunl in is omnibus coerenles {*) 

quidem et ut ordo legis depossil et ad hanc prouidendam comula- 
cionem ac essel super ipsas pecias de terra ad prouidendum ..... 
Johannes acoli lus de eadem ordine Sancle Genuensis Ecclesie misso 
prediclo domni Teudulfì episcopus ab eo direclo una simul cum 

(*) Il raccoglitore anonimo , dalle cui Miscellanee presso l'Avv. Ageno è 
traila questa carta, ha qui ommesse le forinole solite usars i negli atti della 
natura del presente. 



( 418 ) 

codem Angelberius adquc curii bonos honiines estimatore* qui «-.sii 
mauerunl cas. Il sun Pelrus filius quondam Madelberlo Dodon ga- 
ry . . . Idi filius bone memorie Euerardi geo Dominicis filius quon- 
dam blinde due cartule comulacionis uno tenore scriple sunl. 

Aclum in monlc Caprario feliciler. 

Signum m. in. m. Angelberli qui liane Carlulam comulacionis 
fieri rogaui et ci relicla est. 

-j- Johannes accolilus super ipsis rebus accessi et missus fui ut supra. 

Signum m. m. m. manibus prenominatorum Pelli et gari. . . Idi seu 
dominici qui super ipsis rebus accesserunt et estimauerunt ul supra. 

Signum m. m. manibus Gaidaldi filii quondam Euerardi et Andrei 
de prediclo loco monlc Caprario lege uiuenles romana lestes. 

Signum ni. m. manibus Pelri et Andrei germanis filii quondam 
Johanni de loco Manonia lestes. 

rogalus subscripsi. 

. . . , rogalus subscripsi. 

Ego Vualperlus nolarius dominorum Inp ori scriplor 

buius cartule comulacionis pos tradito compleui et dedi. 



DOCUMENTO V. 



ANNO CHLXXII, III GIUGNO. INDIZIONE XV. 

// vescovo Teodolfo loca a Pietro ed Andrea di Gavi lutti i beni 
che la Chiesa genovese possiede nei luoghi di Gavi e Mariana. 

(Pergamena già custodita nell'Archivio delia Repubblica di Genova, Can- 
tera 30; V. Carte genovesi ecc. N.° 17). 

In chrisli nomine. Placuit alque conuenit inter dominus. Teu- 
dulfus episeopus sancle genuensis ecclesie, nec non et Inter Pelro 



( 419 ) 

et Andrei de loco (ì;tui liberis ominibus. ul in dei nomine debead 
dare sicul a presentì dedit ipse doniinus Teudulfus episcopns eidein 
Pelri ci Andrei ad laborandnm nel excollendum libcllario e mas- 
saricio nomine nsqne ad xxvim annos explelos. oc sun omnibus 
rebus illis iuris ecclesie Sancii Siri, quibus sunl posili in loco el 
fu ndo Gaui et in Mariana uel eius lerrilorio. omnia el ex omnibus 

in inlegrum singulis annis ex omni grano quod ex ipsis 

annue Doniinus dederil grano modio quarto, dato el consiglialo ipso 
grano ic super locum Gaui ad ministeriale eidem domini Teudulfi 
episcopus. prò pecies duas de uilcs el caslanelis. fido denarios bonos 
duos et pullos duos. dati el consigliali prò omni missa sancii martini 
ipsi denarii et pullos ic super locum Gaui ad ministeriale eidem domni 
Teudulfus episcopus per se ipse pelri. . . . andrei, misso domnico su- 
peruenienle. el eum recipere gubernarc debcamus iusta possibililale. 
Alia super imposila eis non fiad. Penam uero inler se posue- 

inl in argento solidos uiginli Factum est hoc 

anno domino Olio et ilem Olio filio eius gralia dei imperalores 
hauguslus. anno imperii domini ottoni deo propicio ic in Italia de- 
cimo, imperii uero . . . ilem olloni deo propicio in ilalia quarto, 
lercio die mensis iunii. indicione quintadecima. Aduni in loco monte 
cabrano feliciler. 

Signum manibus Pelri el Andrei qui oc libello fieri rogaui et eo 
relecla est. 

Signum manibus Adalberli filii quondam Euardi de loco ceredo. 

gelberli quondam Pelri seu Andrei fìlius 

quondam Johanni de loco Sumari lestis 

us sacri pai 



27 



( Ì20 ) 



DOCUMENTO VI. 



INNO CMLXXm, FEBBRAIO. INDIZIONE I. 

// vescovo Teodolfo loca a Giovanni lìaltipicde i beiti della 
Chiesa genovese posti in Maciola. 

(Da una piccola pergamena tutta logora dall'umidore, segnata in fronte di 
mano antica: Libellum Johannis in Macera, e di mano recente: per Tlieo- 
dulphum episcopum anno ix , Otlonis primo in Italia, indicionc iv; e da un 
quinterno membranaceo, intitolalo di mano recente: Ex libro magno archie- 
piscopali prò abatia sancii Siri; V. Carte Genovesi ecc. N.° 19 e 21). 

Cvm Cum Pelo defensoribus sacro sancle Janucnsis ecclesie ubi 

preesl domnus Teodulfus episcopus. Vii nobis Johannes una 

cum uxore el filiis noslris masculinis. et si unus ex nobis sine herede 
morluus fuerit unus allerius succedal. Tilulo condicionis locare nobis 

iubealis. pelimus res iuris ecclesie ueslre que posile loco ubi 

nominalur maciola. id esl casis. uneiis. caslanelis. ficelis. oliuelis. 
campis. siluis el pascuis. Coerenlias uero de ipsa res. de capul su- 
periore fine iuuo resiola. de uno latore fine terra sancii ambrosii 

el terra sancii nazarii. de alio lalere fine riuo leuasco. de super 

fine uinea Infra islas fines el coerenlias pelimus nos 

infrascriplis rebus omnia et in omnibus plenum et uacuum el inte- 
grimi una cum exitu suo. el nobis conlangit inler fratres el con- 
sorles noslros ex integrimi. Ila lamen ul inferamus uobis el suc- 
cessoribus ueslris per unumquemque annum pensionem grano 
sextario uno. pullo uno. formalicos libra una et dimidia. el dum 
aduixerit Johannes Balipede mei sii polestale. Spondimus in dei 
nomine alque proniillimus infrascriplas ics mcliorare. el pensionem 



( 421 ) 

ecclesie ueslrc uobis uel succcssoribus ueslris pei- unumquemque 
annui» iiiferre. Quoti si minime feccrimus de quo superius repro- 
millimus. lune liceal uos uel successoribus ueslris in suprascriplas 
res inlroire. ci cui uolucritis dare in ucslra sii poleslate. Posi obilum 
nostrum nel filiis noslris in ius et dominio sanclc ecclesie ueslre 
reuerlalur cuius csl proprielas. Vnde si placel bec pelicio nostra 
el bunc libellum scriptum et manu ueslra fìrmalum nobis conlra- 
dcre iubealis. et alium similem a nobis factum uel a leslibus robo- 
ratum uobis prò munimine sancle ecclesie ueslre tradimus conser- 
uandum. Faclo pelitorio mense februarii. indicione v. Imperante 
donino nostro Otto in balia anno nono, indicione suprascripla fe- 
liciler. 

Teodulfus cpiscopus in hoc libello sùbscripsi. 



DOCUMENTO VII. 



ANNO CMLXXMI, MARZO. INDIZIONE V. 

// vescovo Teodolfo loca i beni della chiesa di san Marcellino, 
posti nella valle di Lavagna, 

(Dal quinterno sovra citato; V. Carte Genovesi ecc. N.° 22). 

Cvm Cum Pelimus defensoribus sacro sancle Januensis ecclesie 
ubi preest domnus Teodulfus episcopus. Vii nobis Martino una cum 
uxore el filiis masculinis. si unus ex nobis sine herede mortuus 
fueril unus allerius succedere debeat. Tylulo condilionis locare nobis 
iubealis pelimus res iuris ecclesie Sancii Marcellini que posile suiil 
in ualle lauania. locus ubi nominalur Malinola et Jenesledo. id est 
casa, uineis. ficelis. oliuelis. roboretis. cannelis. campis. syluis et 



( 422 ) 

pascli is. Choercncias uero liabel. de uno lalere fine riuo leuasco, 

de alio lalcrc fine terra Sancii Ambrosii et Sancii Nazarii. et de 
super fine iugo ceresiola. de subtus fine uineale. Infra islas iam 
diclas coherencias omnia et omnibus plenum et uacuurn pelimus 
infrascripli pelilores medielalem de quantum antea tenuil ienilor 
nostro Martino per suos libellos filio Vrsicini de Jenestedo. tantum 
pelimus infrascripli pelilores omnia plenum et uacuurn ex inlegrum 
una cum exitis eorum. Simililer pelimus petiola de terra laboraloria 
ci arbores frucliferis super se habenlem in loco que dicilur Auslana. 
et ipsa terra fuit de Johanne Malosio. Ila tamen ut inferamus uobis 
nel sucecssoribus ueslris per unumquemque annum pensionem de- 
narium. i. Tanlum spondimus in dei nomine alque promittimus 
suprascriptas res meliorare. et pensionem ecclesie uestre uobis uel 

sucecssoribus ueslris per unumquemque annum inferre 

de quo superbis repromitlimus. lune lìceat uos uè! suc- 

cessoribus ueslris dare in uestra sii po'eslale. Posi 

obilum nostrum uel filiis noslris sancle ecclesie reuertatur 

cuius est proprielas. Vnde si placet et pelicio nostra et hunc libcllum 
scriplum et manu uestra fìrmalum nobis conlradere iubealis. et 

alium similem a nobis factum prò munimine sancte ecclesie 

ueslre tradimus ad conseruandum. Facto pelilorio mense marcio, 
per indicionem v. Imperante domino nostro Olio in Italia ab anno 
nono, indicione suprascripla feliciler. 

Teodulfus cpiscopus in hoc libello subscripsi. 



( 123 ) 



DOCUMENTO Vili. 



ANNO CMLXXIX, MAltZO. INDIZIONE VII. 

Il vescovo Teodolfo concede a parecchie famiglie la investitura 
dei beni posseduti dalla Chiesa genovese nella Villa Matuziana ed in 
Taggia, per V annua pensione di soldi 2 e denari 5. 

V. Liber Jurium Reipublicae Genuensis, voi. i. n. n. col. i. 



DOCUMENTO IX. 



ANNO CMLXXIX, MARZO. INDIZIONE VII. 

Il vescovo Teodolfo concede alle slesse famiglie la metà dei beni 
spettanti alla sua Chiesa nel Comitato di Vinlimiglia , a patto che 
nel primo anno gli sia dato un moggio di grano sopra ogni nove 
che se ne raccoglieranno ; uno sopra ogni otto nel secondo; e final- 
mente uno sopra ogni sette nel terzo , e nei successivi. Quanto alle 
vigne, ed agli alberi di fichi e di ulivi che potessero venir piantati in 
quei terreni, niun obbligo compelerebbe alle dette famiglie nel primo 
decennio; ma trascorso questo, esse sarebbero tenute di fornire al 
Vescovo in ciascun anno la metà del ricollo. 

V. Liber Jurium Reipublicae Genuensis, voi. i. n. in. col. 6. 



( 424 ) 



DOCUMENTO X. 



ANNO OILXXX. INDIZIONE Vili. 

// vescovo Teodolfo, premesso come nelle varie vicende dei tempi 
si fossero dai Saraceni devastali e saccheggiali i beni che la Chiesa 
genovese possedeva nella Villa Matuziana ed in Taggia, e fossero 
rimaste prive di abitatori quelle parrocchie le quali obbedivano alla 
medesima, cui pagavano decime e fruttavano parecchie rendile, 
dona in perpetuo tre quarte parli dei beni slessi coi proventi rela- 
tivi a' suoi cherici cardinali, o canonici, e conserva la rimanente 
per se. 

V. Liber Jurium Reìpublìcac Genuensis, voi. i N- iv. col. 7; Banchcro . 
Duomo di Genova illustralo e descritto, pag. 215. 



DOCMlEiNTO XI. 



ANNO CMLXXXX1X , XXX OTTOBRE. INDIZIONE XIII, 

V imperatrice Adelaide figlia del re Rodolfo , e vedova di Ot 
Ione I , dona parecchi beni alla chiesa di san Siro posta fuori le 
mura di Genova. 

(Pergamena sommamente logora, già custodita nell'Archivio di delta chiesa, 
scansia i, fogliazzo i, Matricola li. it., e segnala sul dorso, di mano recente: 
Kalendis novembris 985, indìctione 13. n ; Johannc cpiscopus etc; V. Carle 
Genovesi ecc. N.° Si), 



( 423 ) 

Scriplura autentica in pergamena in qua Adalesia Impcralrix lilia 
quondam Kodulphi regnante Olo (*) Imperatore anno suo iv. uel xiv. 
in calendas nouembris indicione xm ("). in qua asseritur ecclesiali! 
Beati Syri in qua suum corpus quiescil foris prope ciuitalcm Januen- 
sem ubi mine dominus Johannes episcopus preessc nidetur eie. que 
profilelur ex sua nalione uiucrc lego salica, odori quedam bona ec- 
clesie predicle Sancii Syri. In fine : Aclum in loco Agaunense ubi 
Sanclo Mauricio dicilur. 

In nomine Domini dei et Salualoris nostri ihesu 

. . . . per quarto, lercio kalendas nouembris 

sanlum corpus quexil foris 

prope (*") ciuilalcm Januensem /mpera\v\\ 

lilia quondam Rodulfi Regis qui profossa sum 

ipsius ecclesie, proplerea dixi quisquo 

in sanclis in oc seculo centuplum 

accipiel insuper et quod melius 

oforo a presenti die in eadem ecclesia Sancii Siri 

. . . . idest p una d 

. . . . el iacel ad locos ubi dicilur cani 

ab parlibus uias. de reliquis es . . 

proprietario iuri. que aulem 

ingresso scu cum superioribus el 

In Integrimi uolo el per prescntem carlulam 

cor 

(*) Pare che vi si legga: /// Olo. 

(**) Questa indicazione cronologica risponde all'anno 999 di Gesù Cristo, 
ed al i.° dell' impero di Odone III. Adelaide mori il 16 dicembre di questo 
anno medesimo. 

('**) Le parole foris prope sono scritte con inchiostro diverso da quello 
con cui è scritto il diploma. 



( 426 ) 

dium anime mee ut de 

quicquil uoluerii ni mihi 

in futuro ........ 

supra Addasia imperalrix a parie imp .... 

slum . . . 

. . . feci el pars ipsius 

abendum rclinquo sine omni mea el eredum 

is uero quod fulurum esse 

non credimus eredibus meis 

seu quislibel opos 

aul eam per cocumque .... 

Ecclesie mulla quod est 

pena auro oblimo 

nus euindicare non ualeamus . . . 

has firma 

permanead inconcu 

imperalrix una cum meos ere 



ipsius Ecclesie res . . . 
. . exlimacione mea 



michi Odelrici nolarius el iud . . 
mans leslibus oblulit roboran . . 
Signum manus suprascriplc Adeles 



Signa manibus 



qui supra Odol . . 

el iudex sacr . . 

. . . . uius cardila oflersionis 
. . . . com pieni et dedi. 



( 427 ) 



DOCUMENTO XII. 



ANNO «VI, FEBBRAIO. INDIZIONE IV. 

Giovanni vescovo di Genova elegge e costituisce il monaco Pietro 
in abbate del munistero di san Siro, sotto la regola di san Bene- 
detto, e concede al munistero medesimo varie decime e parecchi beni. 

(Giscardi, Istoria Ecclesiastica della Liguria, ras. nella Biblioteca dei RR. 
Missionarii Urbani, voi. I. pag. 59-40; Carle Genovesi ecc. N.° 71). 

Hoc est exemplum siue Iransumptum cuiusdam aulhenlicc scrip- 
lure per me Bonuicinum de Regio nolarium fldeliter exemplale de 
mandalo el aulhorilale Reuerendi Palris Domini Barlholomei (") Dei 
gralia Archiepiscopi Januensis. et hoc ad inslanliam el requisilio- 
nem uenerahilis et religiosi uiri domini fralris Bernardi de Paride 
abbalis monaslerii Sancii Syri Januensis. 

Tenor aulem dicle scriplure aulhentice noscilur esse talis. 

In nomine Domini Dei eterni. Joannes sancle Januensis ecclesie 

deuotissimus episcopus. Dum in nomine peruigili 

studio religionis (**) memorie nostre subilo oc- 

curril qualenus ecclesiam beali Syri confessoris regularium mona- 
chorum concessa nostra ponlificiali aulorilate noslrorumque decrelis 
clericorum adhibila cura et religionis studio debile seruilulis honore 
dilaremus quatenus presenlis uile subsidium et eterne relrihulionis 

(*) Bartolomeo de'Maroni, da Reggio di Lombardia, governò la sede di Ge- 
nova dal 15*21 al 155G. 
f**) Qui mancano quasi cinque linee di scrittura, perchè inintelligibili. 



( 428 ) 

brachium concessa deliclorum uenia sortili mcreremur. Omoium 
igitur sancle dei ecclesie noslrorumque fìdelium clericorum siue lai- 
eorum nolani fore solliciludine uolamus quoniam prò amore el reue- 
renlia summi Dei ciusque filii domini nostri Jhesu Chrisli el Spirilus 
Sancii, nec non el prò reuerenlia ipsius Sancii Syri confessoris cuius 
corpus liumalum quiescit ibi. nec non el prò remedio animarum regina 
ac imperatorum omniumque fìdelium calholicorum. sed el prò 
eterne reparationis grafia ci prò deliclorum noslrorum noslrorumquc 
precedencium ac successorum uenia. quemdam monaclium nomine 
Pelrum cum omnibus monachis qui ibidem prò fuluris lemporibus 
deuoli cxtilerinl. el beali Benedicti regulam se subdiderinl. sla- 
luimus in cadem ecclesia seruiluros. el ul ipsam beali Syri ecclc- 
siam prelibalo presbylero el monaclio cooperante in congregalione 
monaeborum de die in die proficiens eumdem presbyterum ibi or- 
dinamus abbalem el palrem. concedentes eidem ecclesie uineam in 
circuilu sicul ad ipsam ecclesiam beatissimi Syri longum tempus 

.... perlinebat nominale 

haclenus vel habendo ilerum concedimus deci mas 

ad prediclam ecclesiam pertinenles. hoc est manso uno 

uineis et quidquid ad ipsam massariam caput arena 

ubi dìcilur sancto michele et uineis el caslanelis 

in besenia. casis. uineis et caslanelis. in langasco massaricio uno. 

in (*) in quinto, in bibiano. in sarzano. in salo- 

gnio. in hurti. et malprensis lerris. el in glariolo. in mignano terris 
collis et incollis. in gaui. in maure gasi, in carosio. in pomariolo. 
in galerico. in ualle mascema. in uullablo. in uiuo. quantumeumque 
nostro episcopalu perlinere uidetur in supradiclis locis cum casis. 
uineis. campis. pralis. pascuis. cullis el incullis. ci exilus carum quali 
cumque modo. Omnia in suprascriplam ecclesiam sumplum el sub- 
sidium ucslrum ueslrorumque successorum habendum concedimus 

(*) Mancano nuovamente oltre a sette linee di scrittura. 



( 429 ) 

in integrimi sine oumi aoslra siuc successorum conlradiclione. Ila 
lainen ul nullo unquani in tempore lam nostro quam successorum 
noslrorum uniucrsus le qui supranominalum Pelrum abbalem luosque 
succcssores de prediclis rebus et uniuersis perlinenliis coruin au- 
deal molestare, sed omni tempore in uos firma et slabilis perma- 
neat. qualenus cimi sequacibus monacliis sub regula sancii Benedicli 
subititi sollicila frequenlatione et assidua meditalione laudcs hym- 
nidicas ci diuinum honorem ibi iugiler Domino Deo altissimo prò 
ipsius prenominati confessoris confessione socia ucncralione reso- 
nare non cesseti t (*). Ada suoi hec anno dominice 

incarnalionis millesimo sexlo. indicibile lerlia (") .... domini 

Ilenrici anno lerlio. episcopatus aulem nostri anno. xx. 

mense februario. indicione v ("*). Quam igilur nostri decreti paginani 
Bernardo nostro clerico scribere precepimus. in qua et nos manu 
nostra propria fìrmauimus feliciler. 

f Joannes dei gralia humilis episcopus in hoc decreto subscripsi. 

f Ego Azo subdiaconus uicedominus in hoc decreto subscripsi. 

Gerardus subdiaconus manus mea subscripsi. 

f Ego Conradus diaconus per iussionem domni mei presulis manu 
mea subscripsi. 

Dominicus presbyter qui et Lanfredus in hoc decreto manu mea 
subscripsi. 

f Benodus presbiler in hoc dccrelum per iussionem domini Joannis 
episcopi subscripsi. 

(*) Mancano sedici linee. 

(**) Le parole indictione terlia sono ritoccale di mano recente. 

(***) Alcune di queste note cronologiche peccano di grave inesattezza. L' in- 
dizione cadente nel 1006, corrispondente all'anno 3.° del regno di Enrico II, 
non era la 5? o la 5. a , ma la 4 a ; e Giovanni, il quale nel giugno del 987, 
confermando le donazioni falle da Serra abbadessa al munislero di santo 
Stefano, dichiarava essere trascorsi anni quattro e giorni dodici dal suo 
ingresso nella sede episcopale, non poteva ora conlare l'anno ventesimo, 
sibbene il vigesimo primo. 



( 450 ) 

N subdiaconus per iussionem domini Joannis munu mea 

subscripsi. 

f Joanncs diaconus in hoc decreto subscripsi. 

Bernardus subdiaconus in hoc decreto inanu mea subscripsi. 

de uerbo ad uerbum ascullatum fuil 

presens transumplum cum originali aulhcnlico suprascriplo per me 
notarium infrascriptum. ascullanlibus diligenler notariis infrascriptis. 
in presenlia domini Archiepiscopi suprascripli et lestium subscrip- 

lorum. qui dominus Archiepiscopus uidens (*) anno 

dominice incarnalionis millesimo trecentesimo trigesimo secundo. 

indicione xiv secundum die xvm mensis marcii . . 

("). 



DOCUMENTO XIII. 



ANNO MY1M. INDIZIONE VI. 

// vescovo Giovanni stabilisce i monaci Benedettini nella chiesa 
dei santi Vittore e Sabina, ne elegge abbate il monaco Venerio, e 
concede loro parecchi beni. 

(Schiaffino, Annali ecclesiastici della Liguria, ms. autografo presso l'avvo- 
calo Francesco Ansaldo , voi. II , pag. 58-42 ; Carte Genovesi ecc. N.° 75). 

In nomine Dei eterni et indiuidue sancle Trinilalis. Joannes 
uenerabilis episcopus seruus seruorum Dei. Non solimi in sacris 
uoluminibus studiis egregius paslor speculari oporlet. uerum etiain 
in omnibus qui cathredam opiscopalem uindicarc confidunt .... 

(*) Mancano alleo olio lince. 
(*") Mancano dicci lince. 



( 431 ) 

maximeque cautius presiderà debel in 

illis quorum oralionum diuino spirili! fulli. pompa huius seculi 
iuilanlcs nihilque propria possidenlcs alque in conspeclu hominum 

uilissimos esse regula monacorum apellala san- 

eial. omnibus filiis nostre ecclesie presenlibus el fuluris nel clericis 
noliim fore uolumus qualiter ecclesie Cbrisli et Sancii Vicloris el 

Sancle Sanine nuncupala extra ciuilalis menia 

consliluimus esse cenobium monacorum ac deuoloruni ad bonorcm 
Dei et domini nostri Jesu Cbrisli eiusque filio Spirilui Sanclo. seu 
et prò reuerenlia ipsorum uenerabilium marlirum quorum in eodcm 
loco memoriam uenerare perbibelur et per reme- 
dium animar um imperalorum uel regum omniumque fidelium et 
dofiinctorum. sed el prò eterna raparalionis gratia alque per deliclorum 
nosirorum meorumque prccedenlium ac successorum uenia .... 
paginarum concessimus aliquanlulum .... in eodem consislenlium. 
nane Dco auxilianle reliquas res que per noia fine offersiones alque 

scripla . . . bodie poluerinl per huius firmilalis pa- 

ginam confirmamus canonico ordine, et perpeluum habendum con- 

cedinms uenerabili loco in usum el in sumplum 

ibi domino prò tempore famulanlium. hoc slatuenles ut nullo un- 
quam tempore licenliam habeanl de prediclis rebus uel de rcliquis 

que ibi dominus prò tempore concederil libellos 

scribendi iuxla consueludinem . . . patrie, ul prò tali 

dispendium rerum uel familiarum patialur ipsa ec- 
clesia, quia ne in posterum fieri tenore secundum huius firmi- 
lalis noslre ecclesie retinuimus conser 

uandum. Inlerea preualescat nostra fralernilas ne opus nostrum 
inordinalum quemdam abbalem uenerabilem Venerium no- 
mine qui ad recuperandam parlem princi- 

palem ecclesie que a perfidis saracenis longis lemporibus deuastala 
esl uolumus cum omnibus monachis qui mine presenles sunt. uel 
prò fuluris lemporibus deo el beati Benedicli ab- 



( £32 ) 

balis rcgula subdidcrinl slattila abbalis cooperante* in congregaUone 
monachorum do die in dicm proficienles eundem abbaioni slatuimus 

abbalie monacos abbalcm qui ci patroni cssel. 

concedenles cidem ecclesie prediclam uineam prclaxaia 

basilica sicul cobercntia ab uno lalcre Tossalo, ab alio si- 

militer Tossalo quod dcsccndil ad mare, de supcriore capite bona 
Codoni, de sublcriorc capile uia publica. seti omnibus rebus simul 

cum massariliis a predieta ecclesia si cut el co- 

bcrenlias dclerminant. et quidquid anlea 

a fidelibus Deo auxiliante erunl in Vrbem. ci famulis 

ulriusque sexus. seu mobilibus et immobilibus rebus alque nota 

fidelium in usum el in sumplum monachorum 

mancipamus. qualenus prediclus egregius abbas cum suis seguacibus 
monachis sub rcgula sancii Benedica* solila frequenlatione el as- 
sidua medilalionc laudes diuinum honorem ibi iugiter 

Domino Deo allissimo el ipsorum prenominalorum marlirum sacra 

confessione resonare non ccssenl. His uero recto 

et regulam uolumus. ci hoc conlradicimus. ut hoc . . . 

nostri decreti aliquo tempore confringalur a nobis ncque a noslris 
successoribus. sed omni lilubalione remola secu re et quiete .... 

iniunclum sibi officium peraganl. et sacre ecclesie se 

semper subditos recognoscanl in rebus el famulis inibì colatis siue 
conferendis annualim in die pascile el nalalis domini in domo 

iam alia ut diligenlius obserualur marni 

propria roboranles clericorumque noslrorum conslipulalioni .... 

est. Si quis hac firmilalis paginam aliquando in- 

fringere templauerit. aul per pecuniam predicla abbalia ordinare 

noluerit nisi in eleclione fralrum ibidem Deo seruienlium 

omnino mancipare aliler qualiter. Hoc anno domi- 

nice incarnalionis Domini nostri Jesu Chrisli Mvm. Regnante domino 
nostro Henrico rege in Italia anno mi. indicione vi felicilcr. 
Ego Joanncs humilis episcopus in decrctum marni mea subscripsi. 



( 433 ) 

Ego Aso subdiaconus uicedominus in decreto subscripsi. 

Ego Indo presbiler subscripsi. 

decrelum per iiissioncm domini Jannis episcopi 

subscripsi. 

Gerardus diaeonus maini mea subscripsi. 

Ego Conradus diaeonus , per iussionem domini nostri Presulis 
maini mea subscripsi. 

Joannes diaeonus per iussionem domini noslri Presulis manti 
mea subscripsi. 

Dominicus presbiler qui ci Lanfredus in hoc decreto manu mea 
subscripsi. 

Bcrnardus subdiaconus in boc decreto manu mea subscripsi. 

Joannes subdiaconus in boc decreto subscripsi. 



DOCUMENTO XIV. 



ANNO MX1X. INDIZIONE li. 

Landolfo vescovo di Genova dona al monastero di san Siro la 
basilica di san Marcellino, sita non lungi dal castello di Genova, 
con tulio il territorio che le è circostante. 

(Cartina logora segnala in fronte di mano antica: Decrelum domini Lun- 
dulfi episcopi de ecclesia sancii Marcellini; e di mano recente: 1023, alias 
1007. Nel dorso: Anno dominice incarnalionis Millesimo xvn . . . Impera- 
toria dom Henrici in Italia anno xi. Indicione secunda. Carte 

Genovesi ecc. N.° 12-4). 

Landulfus dei gralia episcopus 

cupimus dum in hac sancla sede beatissimi Syli episcopi 



( 434 ) 

domino largienle nos interpresideremus. dilecto (iddi nostro l'elio 

abbati beatissimi Syli confessoris et episcopi seruis 

uidcnliir largire subiectis non prelermillant suarn firmaloriam uio- 
lari. Ideoque petit nobis tua fidelilas. seu consideranles nos tuum 

seruilium concedimus sancto Sylo et Libi 

Pelro abbati alque sucecssoribus luis per liane nostrani paginam in 
sumplum uel subsidium ueslrum ad augunicnlum religionis ueslre 
babendum confirmamus prò anima domini imperaloris Henrici ac 
nostre siue successorum noslrorum mercede basilicam sancii Mar- 
cellini cum loto territorio quam circa se habenle (sic), que fundala 
est non Ionge ab oppido ianuense prope prefalum monaslerium 
sancii Syli. per fines et coherenlias designalas. ab uno lalere fos- 

salum quod currit prope ecclesiam sancii Pancrali (*) 

sine omni noslra uel successorum noslrorum 

contradiclione Facla est bec noslra cessio anno 

dominice incarnalionis Millesimo xv». imperaloris domini nostri 
Henrici in Italia anno vi. indicione secunda ("). 

Landulfus episcopus 

Landulfus episcopus domini Hinrici imperaloris rogalu in hac 
cessio subscripsi. 

(*) Ecco in qual guisa i confini qui mancanti si trovano indicati dal vescovo 
Corrado nella conferma della basilica medesima, da esso fatta al monastero di 
di san Siro nel 1056: Ab uno lalere fossatum quod currit prope ecclesiam 
sancii Pancraci. ab alio lalere terra sancte Sauine. a lertio Intere uia publica. 
a quarto latere mare (V. Chartartim voi. II, N. CU, col. 123-126). 

(**) L'anno 6.° dell'impero di Enrico II, e l'indizione 2. a corrispondono 
al 1019 di Gesù Cristo. 



( 433 ) 



DOCUMElNTO XV 



ANNO SXX1V, XVIII KF.BBRAIO. INDIZIONE VII. 

Per mula di due munsi posti in Vignale ed in Langasco, «u- 
venuta fra il vescovo Landolfo ed Arnaldo Giudice. 

( Pergamena autentica segnala sul dorso di mano antica e di mano recente 
Landul fus episcopus, anno 1010. anno 10 Henrici. Indicione 7 '." Carte geno- 
vesi ecc. N.o 125). 

In nomine domini dei el saluatoris nostri ihesu christi. henrici 
gralia dei imperalor auguslus anno imperii eius deo propicio decimo, 
duodecimo kalendas marcii, indicione septima ('). Comutalio bone 
fldei noxiliir esse conlraclum ul uicem ensionem oplineat firmitalem 
eodemque nexu obligal conlraenles. Placuit ilaque bona conuenit 
uolunlalem inler donnus landulfus episcopus sancte genuensis ec- 
clexie nec non el arnaldus iudex filius quondam agifredi qui pro- 
fessi^ eral ex nacione sua lege uiuere langobardum. ut inde in 
omni debeai dare sicul et a presenti de racione tradideril uicissim 
sibi unus aller comulacionis nomine, in primis dedit ipse donnus 
landulfus episcopus eidem amaldi iudex in causa comulacionis. 

(*) Siffatte indicazioni, a malgrado della dichiarazione ripetutamente ap- 
posta sul dorso della pergamena, non possono riferirsi che al febbraio del 
1024. In tale epoca propriamente cadeva l' indizione settima , ed Enrico II 
conlava l'anno 10.°, che fu pure l'ultimo del suo impero. Nel 1010 invece la 
Chiesa di Genova era tuttavia governata dal vescovo Giovanni , come meglio 

apparirà allrove. 

28 



( Ì3G ) 

ilem mansum unum cum omnibus rebus al ipso manso perlinen 

libus iuris ipsius episcopio, quibus ese uidentur in loco et fondo 
uignali ci saccla. locus ubi anciasi dicilur. el esl ipso manso 
per mensura iusla inlcr sedirn el uineis cum areis suarum seu 
terris arabclis ci gerbis pralis el siluis el caslenelis cum areis sua- 
rum super lolis iugeas decem. quidem el adauicem recepii ipse 
domnus landulfus episcopus a parie ipsius episcopo ab cumdem ar- 
naldus iudex melioralas rex situi lex abel ... le. simililer man 
sum unum cum omnibus rebus al ipso manso perlinenlibus iuris 
ipsius arnaldi iudex. quibus ese uidenlur in loco el fundo langasco. 
facea locus ubi santo dicilur. el esl ipso manso cum om- 
nibus rebus a se perlinenlibus per mensuram iuslam inler sedim 
el uineis cum areis suarum seu lerris arabclis gerbis siluis el ca- 
slenelis cum areis suarum super lolis iugeas undecim. basdemque 

san clas mansoras cum omnibus rebus al ipsas mansoras 

perlinenlibus super nominalas uel comulalas una cum accessionibus 
el ingresoras earum seu cum superioribus el inferioribus earum 
rerum quales superius mensura legilur in inlegrum. el inler se co- 

mulauerunl unus aller parx parli per pagina comulacionis 

nomine Iradiderunl facienles el unus quis decor receperil 

a presenli die lam ipsi quamque el successores uel heredes el 

iudex legaliler proprielario nomine quicquit uoluerinl aut prouide- 

rinl sine omnium Iradicione. et sponderunl se ipsi comu- 

lalores lam ipsi quamque et successores prediclas 

mansoras perlinenlibus ... . comulacionis nomine Iradiderunl in 

inlegrum onni lempore ab orini ornine defensare et ul 

ordo legis deposit et al anc prouidendam comulacionis nomine ac- 
cesserunl sup mansoras anc prouidendam ilem Giso dia- 
conia de ordine ipsius episcopio subscriplo eidem donni Landulfi 
episcopus ab eo dircelo una simili cum bonos omines exlima- 

lores marlinus el ariberlus seu bonando. quibus onnibus 

exlimaloribus cumparuil cxlimauer . . . quod meliorala 



( 437 ) 

rex reciperc ipso donnus Landulfus episoopus ab eumdem Ar- 
naldo pie ipsius episcopio quam dare et legibus comu- 

lacio ipsa lune (ieri poluisscl el de ex ipsis aul 

sucecssores uel hepedes eorum anc comutacionem .... 

el permanserint ea omnia quales superius legilur 

uel si ab unumquenque ornine qui supra quod in inlegrum non 
defensaueruil eumpona parx parli finem seruandi pena dublis ipsas 

mansoras tempore fuerit melioralis au ualueril sub exli- 

maciones in consimile locas. nude due inslrumeula in comulacionis 
nomine uno tinore scriples sunl. Aduni in ciuilale Genua feliciler. 

Ego arnaldus iudex in ac cardila comulacionis a me 

subscripsi. 

Giso diaconus qui misus fuil ul supra. 

Signum m. m. manibus islorum martini ci ariberli seu bonandi 
qui super ipsi rebus accesserunt et exlimauerunl ut supra. 

f Judo rogalus subscripsi. 

Cunradus iudex rogalus subscripsi. 

Oberlus rogalus subscripsi. 

Ego Manardus nolarius sacri palacii scriplor uius cartule comu- 
lacionis post tradita complcui el dedi. 

DOCUMENTO XVI. 



ANNO MXXV, APniLE. INDIZIONE Vili. 

// vescovo Landolfo elegge il monaco Giovanni ad abbate della 
chiesa di san Siro Emiliano, e concede alla medesima un prato 
con pozzo ed alberi. 

(Ex exlraclo ad Comites de Lavania spectanli, ex libro Syri primi Ar- 
chiepiscopi Genuensis compilalo per Alexandrum oeconomum , praeposilum 



( 438 ) 

Sanctae Marine de Castello. Aclum in palacio novo Januensis Archiepiscopi in 
Janna, H37 o 1447. Srnnzia prima, Fot;Iiaz7.o primo. Carte Genoveti ecc. 

N.« 132). 



f In nomine domini dei eterni. Landnlfns sancle ianuensis ec- 
clesie denolissimns cpiscopus Dum in Dei omnipolenlis 

nomine pertugili studio de sacre religioni^ ipsitis a Ecclesie ordine 
inxla commisse nobis grafie offlcium sollicile perlraclarcmus inler 
celerà que ad sanciamo) dei ecclesiarum misteria perlinenl diuina 
celilns cogilalione submoli memorie nostre subito occnrril eccle- 
siam beali Syli miliani et confessoris regularium monachorum con- 
cessa noslra pontificali auclorilale. qua ili io ubi a ecclesia moderno 
tempore angelica retielalione constrticta est noslrorumque decrelis cle- 
ricornm adhibila cura et religionis studio debile seruilulis honore 
ditaremus. qualinus presenlis itile subsidium elerne relribulionis 
brauinm concessa deliclorum nenia sorliri mereremttr. Omnium 
igilur sancte Dei ecclesie noslrorumque fidelium clericorttm siile 
laicorum nolani foro sollicilttdinem uolumtts qttoniam prò amore 
et reuerentia stimmi Dei cittsque filii domini noslri Jbesu Cbrisli et 
spirilus sancii, nec non et prò reuerenlia ipsitis sancii Syli con- 
fessoris cuius in eodem loco memoria uenerari perhibelur. nec non 
et prò remedio animarmi! regum ac imperalorum omniumque fide- 
lium calholicorum. scilicel prò elerne reparalionis grafia et prò de- 
liclorum noslrorum noslrorumque precedenlium ac sttecessorum 
nenia, quemdam monachimi Jhoannem nomine cum omnibus mona- 
chis qui ibidem prò fuluris temporibus dettoli exlilerinl et beali 
Benedicti rcgulam se subdiderint. slaluimus in eadem ecclesia scr- 
uiluros el in ipsa beali Syli confessoris ecclesia prelibai is presbitero 
et monaebo cooperatile in congregai ione monachorum ' de die in 
diem profìciens eunidem presbilerum ibi ordinamus abbalem el 
pa treni, concedenles eidem ecclesie moderne noslrum pralum dom- 
nicalum rum puleo et arboribtts sicttl uia pttblica a longo tempore 



( 459 ) 

esse declamatili*, et sieul decerni lui- esse diuisio inler ipsum pratum 
el libellaria fainuloruni noslroruni. el sicul per reclitudinem de- 
creuif nostra uoiunlas inlroire infra uineani que fuil domnicala 
sicut uidelur esse arbor pili qui dicilur longoarda usque in an- 

gulum doinus que per circuii um infra islas tìiies el co- 

herenlia slrucla cimi dola que in sumplii monachi lungo tempore 
habebalur cimi secralario monachi usque in uiam publican.. Infra 
islas fines el coherenlias omnia in omnibus plenum el uacuuni in 
usimi el sumplum nionachorum ibidem seruienliuni mancipamus 
propter ecclesiali! uelerem. Ulani nero quia plebis est non subniil- 
tiinus illi monaslerio. sed nouam ecclesiali! cimi nouem hetlibus 
conlra uelerem ecclesiani ei slabilimus. Qualenus prediclus abbas 
cum suis soguacibus monachis sub rcgula sancii Benedicli abbalis 
subdili sol liei la frequenlalione el assidua medilalione laudes iiym- 
nidicas el diuinum honorem ibi iugiler domino Deo allissimo prò 
ipsius prenominali confessoris confessione socia ueneralione resonare 
non cessenl ubi ipse sanctus ponlifex Sylus corpore nalus credilur 
el nulrilus. illis uero recle uiuenlibus el regulari discipline colla 
subieienlibus nolumus ul hec caulio nostri decreti aliquo tempore 
infringalur a nobis uidelicel ncque a noslris subeessoribus. sed 
omni remota lilubalione secure et quiele umani et iniunctum sibi 
offìeium peraganl. el ul nostre ecclesie se subdilos recognoscanl in 
ibi dalis et conferendis annuatini in die pascile et nalalis domini 
uel una die ante uel posi in domino (sic) sancii laurenti persoluant 
modiolos sex plenos pocione et tolidem candelas. 

Aclum est hoc anno dominice incarnalionis milleximo xxv. epi- 
scopalus aulem nostri v. mense aprili, indicione vili (*). 

Landulfus episcopus in hac cessione suhscripsil. 

(*) Qui l'anno dell'incarnazione va confuso coiranno volgare. 



( HO ) 



DOCUMENTO XVII. 



ANNO MXXVI, OTTOBIIE. INDIZIONE IX. 



Ansaldo abbate del monastero di san Siro di Genova , ottiene in 
locazione dal vescovo Landolfo e da Giovanni abbate della chiesa 
di san Siro Emiliano la domocolta ed il prato, siti in vicinanza 
della chiesa medesima, per l'annua pensione di un denaro. 



V. Cliartarum voi. i. N. cclxv. col. 452. 



DOCUMENTO XVIII. 



ANNO MXXXVI. INDIZIONE VI (*). 

Corrado vescovo di Genova conferma ad Ansaldo abbate del mo- 
nastero di san Siro la donazione della basilica di san Marcellino. 

V. Cliartarum voi. n. N. cu. col. 125-126. 

(*) Nel 105b" non correva veramente l'indizione G. a , ma la 3. a Forse l'alio 
è posteriore al 21 settembre, nel quale sarebbe incominciata la 4.*, ed in 
tale caso può facilmente credersi che il copista (giacché il diploma è (ratto 
da copia autentica del 1265) scambiasse il iv in un vi. 



( 441 ) 



DOCUMENTO \l\. 



\.Y\0 MXXXVIÙ, WIX GENNAIO. INDIZIONE VII f). 

Corrado conte di Vintimiglia cede a Corrado vescovo di Genova 
tulli i diritti che gli competevano sulle (erre e gli uomini, che la 
Chiesa genovese possedeva in san Remo. 

V. Liber Jurium Reipublicae Gcnuensis, voi. i. N. v. col. 9-11. 



DOCUMENTO XX. 



ANNO 11LII, LUGLIO. INDIZIONE V. 

Oberlo vescovo di Genova dona al monastero dì san Siro presso 
questa città le decime a lui dovute dai figli di Migesio , dai figli di 
Oberlo fratello di esso Migesio, e dai figli di Oberlo di Manesseno. 

V. U^helli, Italia Sacra, voi. IV col. 844-813 (**); Cimale, Storia dei ge- 
novesi, voi. i. pag. 497-499, e Nuova /storia della Repubblica di Genova, 
voi. I pag. 409-410; Banchcro, // Duomo di Genova illustrato e descritto, 
pag 294-297. 

(') Nel gennaio del 1038 non correva la 7? indizione, ma sollanlo la G. a 
'ilo sempre l'edizione fallane in Venezia dal Coleli , n<*l secolo scorso. 



( 442 ) 



DOCUMENTO XXI. 



ANNO MLXXXV1I, DICEMBRE. INDIZIONE XI. 

Corrado vescovo dona a' suoi canonici la chiesa dei santi Ge- 
nesio ed Alessandro in Genova, coi redditi e le oblazioni relative 
alla medesima. 

V. Ughelli, Italia Sacra, voi. IV. col. 846; Cappelletti, Le Chiese d'Italia 
dalla loro origine sino ai giorni nostri (Venezia, Tip. Antonelli), voi. xiii, 
pag. 293-294; Banchero , // Duomo di Genova ecc. pag. 218-216. 



DOCUMENTO XXII. 



ANNO MCX, LUGLIO. 

Oberto conte di Vintimiglia condanna gli uomini di San Remo 
a pagare alla Canonica di san Lorenzo di Genova i frulli e feudi 
de' quali andavano debitori verso la medesima , in riconoscimento 
della proprietà delle terre che da essa tenevano. 

V. Liber Jurium Rcipublkae Gemicasi*, vo!. ì. N xiii. col. 19-20. 



( 443 ) 



DOCUMENTO XXIII. 



ANNO MCXI , FEBBRAIO. 

Guidone S))inola, Guidone di Rustico di fìizo, Guglielmo Buf- 
fer io, e Gandoffo Ruffo, consoli del Comune, sentenziano doversi 
alla chiesa di san Siro di Genova tutta la decima dell'eredità dei 
figli di Rustico di Caschi fellone. 

V. Caffaro , Annali di Genova, ediz. 1828. pag. i ; Olivieri, Serie dei 
Consoli ecc. pag. 230 ; Isnardi , Storia della Università di Genova, Parie 
Prima , Documento lxii , pag. 417. 



DOCUMENTO XXIV. 



AiNNO MCXVI, AGOSTO. INDIZIONE Vili. 

Airaldo vescovo di Genova dona ai canonici di san Lorenzo la 
terra vacua di san Genesio, e la decima del sale da percepirsi 
sopra una nave proveniente dalla Sardegna o dalla Provenza. 

V. Cuneo, Memorie sopra l'antico debito pubblico ecc. pag. 258-239; Cap- 
pelletti, Le Chiese d' Italia ecc. voi. xm, pag. 30l-30o; Band ero, // Duomo 
di Genova illustrato' e descritto, pag. 232- 23i. 



( ili ) 



DOCUMENTO XXV. 



ANNO HCXXIII, LIN.LIO. INDIZIONE IV (*). 

Sigifredo vescovo di Genova ed Oberlo conte di Vintimiglia, dagli 
uomini di San Remo eletti arbitri nella lite vertente fra questi ed 
i canonici di san Lorenzo, al cospetto di molli buoni uomini ge- 
novesi e vintimigliesi , sentenziano che quei di San Remo debbano 
ogni anno pagare tributo ai delti canonici pei frulli che nascevano 
nelle tre quarte parti delle terre ivi possedute dalla Chiesa geno- 
vese, e ad essi canonici spellanti in forza del libello del vescovo 
Teodolfo ("). 

V. Liber Jurium Reipublieae Genuensis , voi. i. N. xvi. col. 20-28. 



DOCUMENTO XXVI. 



ANNO MCXXXII, IX OTTOBRE. INDIZIONE X. 

L'arcivescovo Siro 11 concede in perpetuo ai canonici di san 
Lorenzo la decima di lutti i donnicali, che i cittadini di Genova 
faranno dal torrente Bisogno a quello di Sdirla, e dalla Strada 

(*) Nel luglio dell'unno comune 1123 (corrisponderne al 1121 dell' incar- 
nazione che si noia nell'alto), non correva »ià l'indizione l 1 , ma la 15.» 
genovese e la l. a cesarea. 

(**) V. Doctimenlo x. 



( 445 ) 

liomiinu al //ture ; le decime di ogni podere coltivati* nel colle di 
Carignano; la decima di Bavccca sino al torrente Bisogno ed al 
mare ; e finalmente quella della Strada che dal Bisogno conduce a 
san Martino ed allo Spedale di santo Stefano, sino alla porla della 
CHIÙ. 

I Consoli Ottone di Gandolfo , Guglielmo Della- Volta , Ogerio di 
Guidone, per volontà dello stesso Arcivescovo , confermano questa 
donazione. 

V. Ughelli, Italia Sacra, voi. iv. col. 838; Cuneo, Memorie sopra l'an- 
tico debito pubblico ecc., pag. 240-241; Cappelletti, Le Chiese if Italia ecc. 
voi. xni, pag. 520-321 ; Rancherò, // Duomo di Genova illustrato e descritto, 
pag. 241-242. 



DOCUMENTO XXVII. 



ANNO MCXXX1V, XI GENNAIO. INDIZIONE XI (*). 

Papa Innocenzo II stabilisce citi; le decime dei Carmadino e de- 
gli Isole, donale dal vescovo Oberlo al monastero di san Siro di 
Genova debbano, contro le pretese del Capitolo di san Lorenzo, 
venire sempre dal medesimo percepite. 

(Schiattino, Annali ecclesiastici della Liguria mss. , ad. an. H34) 

Innocenlius episcopus seruus seruorum Dei dileclo filio Aldeberto 
abbati monaslerii Sancii Syri, quoti in borgo ciuilatis Janue silum 

' Secondo lo stile della Curia Romana, col 1.° gennaio del lioì avrebbe 
dovuto incominciare l'indizione 12." Forse IMI. 8 qui si legge per mero sba- 
glio del copista. 



•( 446 ) 

esl eiusque successori bus regulariler subslituendis in perpetuimi . . 

pacem stalliere, el ne lites io infinilum exlendaulur sed 

polius coiiquiescant. si qua aduersus eam querela emergerli el apo- 
slolice dispensalionis arbitrio uisa line debito terminare. Ea proplcr 
in Domino fili Aldeberte abbas decisionem controucrsie que inlcr 
le et uillanum prepositum ecclesie ianuensis supra decimis ciuium 
cognalionis de Insula et Camardino sepius noscelur agitala ad per- 
petuali) poslerum memoriam charla et alramenlo duximus commil- 
lendam. Primo ergo anno promolionis nostre prò seruilio ecclesie 
nobis Januam uenienlibus prediclus Villanus preposi lus el fralrcs 
eius aduersum le ac fralres tuos super eisdem decimis querelam 
dcposuiì. et eam suis ralionibus uendicare ecclesie Sancii Laurenlii 
nilebantur. Veruni quia nos prò beali Petti obsequio ad parles 
Gallie feslinanlius tendebamus. ul lam tu qnam idem preposilus 
apud Sanclum Egidium de eodem negolio traclaluri ueslram nobis 
exiberelis preeem uiua uoce precipimus. Cum ilaque uenissemus 
utriusque parlis allegationes audiuimus. sed maioribus causis su- 
peruenientibus eamdem lilcm terminare nequiuimus. eamque nostro 
iudicio in lempus aliud reseruauimus. Denìque duna diuina cle- 
menlia ad sedem propriam nos reduxissel tuos clamores pio 

eiusdem preposui suseepimus. ac per hoc 

lam te quam dicium Villanum per aposlolicas lilleras ad nostrani 
presentiam inuilauimus. Prefixo ergo termino apud pisanam ciuilalem 
iam diclus Villanus preposilus el Opizo arehipresbiler cum suis con- 
fralribus aduersum le el fralres luos suam querimoniam inouanles 

uobis nostro conspeclu presenlalis decimas ad ius parenti 

perlinenles proclamarunl ut eas sibi restituì ordine iudiciario po- 
slulabant. ad quod ulique comprobandum Leonis IV capilulum in 
medium protulere quo uidelicet decimam plebibus tantum ubi sa- 
crosancla danlur baptismata persolui debere dicebant. namque mo- 
naci itisi forte religionis inluilu et hoc 



( 147 ) 

iios indurerò conabanlur. Al aero adaocati lui eorum in- 

lentionem suìs uiribus repellentes decimas omnes ex antiqua pa- 
irum Inslilutione in disposinone proprii fore episcopi et in quatuor 

portiones iuxta eius prouidenliam debere repartiri 

rispondere intlui ueslre possessionis dicere de iu- 

slilia cogerenlur. Quo conlra canonici eos ad responsionem arguere 
oplantes decimami lolius cinilalis prò quarta portionesibi competere 

afflrmabanl quoniam quod ianuensis 

que eo contingebal totani decimam ciuitalis eis- 

dem concessisse canonicis asserebant. adiicente etiam quod sicut in 
ianuensi cimiate ecclesia tantum Beati Laurenlii baptismalis erat. 

ila nulla alia penitus ecclesia infra eamdem ciuitatem 

.... et ianuenses episcopos interecssisse fatebanlur legitime coni» 
probarenl instanti us postulabant. boc etiam quod idem canonici 
alias eiusdem ciuitalis ecclesias decimas non habere dicebant. op- 
posilis ralionibus infingenles ecclesias Sancii Thome apostoli . . . 

suscepisse et suscipere teslabantur ac per hoc quod 

celeris ccclesiis permillebantur Beali quoque Syri cenobio pari al- 
lius ratione licere monslrabant preferri, cum idem cenobium epi- 
scopalis sedis fuisse anliquitus diceretur. et quod conuenlionem 

ipsam licei canonici proposuere. et non tamen neque om- 

nino negare, quia decime predictis darenlur ecclesiis polucre. Ve- 
rumlamen quia iudicalum est cuncla rimari et diligenti indaga- 
tone perquirere inileri nostre possessionis . . . fratribus ueslris 
studiosius inquirentes lam ex uerbis luis quamquam eiusdem pre- 
posili a bone memorie Oberto episcopo mo- 

nasterio fuisse concessas comperimus (*). Post hec aulem cum tu in 
iniusla liberamenta iustitie ex premissis allegalionibus. nec lilulum 
possessionis dicere nec preposilo aut canonicis esse respondere. 
coaclus tandem uenerabilis fraler noster syrus ianuensis archiepi- 

(*) V. Documento xx. 



( 448 ) 

scopus fralribus suis oporluna cir conceggii quibus 

ulique lam ipsius Archiepiscopi quam suo nomine aduersum nero 
aclionem mouenlibus aduocali lui prolinus rcspondcre. ut quia Ubi 
de impelinone Archiepiscopi non prospexeras. el negolium quasi 
innoualum granari amplius uidebalur. Tandem posi mullas inler- 

loculiones a prefalo oherlo episcopo Beali Syri monaslerio 

facla prescriplione longi temporis produclis teslihus prelendisli. e 
conlra uero canonici eidem prescriplioni locum non esse illieo re- 
spondcre. co quod prediclus preposilus el canonici in synodo quam 

bone recordalionis anime fuisse eumdem episcopum 

ibidem leclis capilulis ul cadem decima ecclesie Beati Laurentii red- 
derenlur publice mandasse dixere. el ad eiusdem inlerruplionis 
confirmalionem quinque lestes in medium produxere. ante tempora 

uero Ayraldi episcopi sibi magistralus copia alios procu- 

bilores alios uero barbaros a diebus predicli Oberli episcopi usque 
ad eiusdem Ayraldi ordinalionem ianuensi ecclesie prefuisse dice- 
banl. adeo quod multi eliam eanonicorum ianuensium prò malis et 
opressionibus que sibi inferebanlur extra ciuitalem longo tempore 

remansissent 

possessionem uestram per sepluaginla annorum curriculo munilam 
esse, et per capilulum predecessoris nostri bone memorie pape Vr- 
bani sibi easdem decimas uindicare asseruere nec preposito et 
canonicis magistralus copiam defuisse. cum el apud mediolanensem 

archiepiscopum romanum ponlificem 

oporlunum tempus habuerint conquerendi. interruplionem quoque 
ipsam non esse uerisimilem. quoniam per eumdem Ayraldum epi- 
scopum tam in prefalo monaslerio Sancii Syri quam in aliis eccle- 

siis homines cognalionis de Insula et Camardino 

fuisse commonilos affir- 

mabant. hoc etiam addenles quod dum tu ex mandalo sepedicli 

Ayraldi episcopi presente iam dicto Villano preposilo Oberlo 

archidiacono et Ogerio magislro scholarum apud ianuenses consules 



( Ì49 ) 

uidelicei Rufus do decima lolius case Rustici 

de Caskil'enone querimoniam deposuisscs. iidem consules unanimiler 
collaudauerunt Caffarus ci Oberlus el Viscardus filii quondam Ru- 
slici de Caskifenone quia de cadem cognatione erant sicut el reliqui 

cognali 

el ad maiorem ipsius rei euidenliam per 

quoddam instrumentum idem laudamenlum oslendisli O. Super bis 
ergo cimi fralribus noslris diulius conferenles el ulriusque parlis 
allegaliones diligenlius allendenles quoniam de episcopali concessione 

ueslro monaslerio facla non solum tua . 

Ionga possessio prò eodem cenobio facere 

uidebalur. Consideranles eliam ea que a bone memorie papa Vr- 
bano de decimis a monasleriis per Iriginla annis concessis posses- 
sionis slatula sunl. produclos lesles. uidelicei Dodonem de aduocalo 

Ingonem de arclauimus qui nimirum 

laclis sacrosanclis euangeliis iurauerunt monaslerium Sancii Syri 
decimas illas per sepluaginla annos. a tempore scilicel Oberli Con- 
radi Manganelli Ciriaci Ogerii Airaldi et Oltonis ianuensium epi- 

scoporum el usque ad nec se uidisse 

aul audiuisse conlrouersiam aul inlerruplionem canonicam exinde 
faclam esse. Ayraldi quoque episcopi in eodem monasterio et in 
pluribus locis commonilione se audisse testali sunl. ul uidelicei 

ciues cognationis de Insula el Camardino decimas 

prefalo monaslerio Sancii Syri persoluerunl. Considerane ilaque 
ulrumque ralionibus el fidem uerbis eorumdem teslium adhibentes 
le dilecle fili Aldeberle abbas el per le Beali Syri monaslerium a 
supradicli archipresbileri el fralrum suoruni ac archie- 
piscopo et successoribus suis quam canonicis Beali Laurenlii el 
successoribus eorum super hac conlrouersia silenlium imponimus. 
el prefalas decimas hominum cognalionis de Insula et Carmadino 

(*) V. Documento Min. 



( 430 ) 

alque heredum ipsorum sicui in prefata diaria de 

io codoni cenobio domino famulaniibus de co- 
lerò in perpctuum solncndas esse censcmus. Si quis ergo liuic no- 
stre dcffìnilioni sciens conlraire lemplauerit nisi reatum suum digna 
salifl'actionc corrcxeril anaihemalis sentenlie se nouerit subiiciendum. 
Cunclis aulern hoc slalulum scruantibus sii pax domini nostri iesu 
chrisli qualcnus el hic bone aclionis percipiant et apud dislriclum 
iudicem premia eterne pacis inuenianl Amen. 

f Ego Innocenlius calholicc ecclesie episcopus subscripsi. 

Ego Guilielmus Preneslmus episcopus subscripsi. 

Ego Guido ...(*) episcopus subscripsi. 

Ego Joannes Ululo Sancii Grisogoni presbiler cardinalis subscripsi. 

Ego Laclifredus Ululo Sancii Vilalis presbiler cardinalis sub- 
scripsi. 

Ego Wilielmus Austiensis archiepiscopus subscripsi. 

Ego (**•) presbiler cardinalis Sancii Slephani subscripsi. 

Ego Rodulphus Orlanus episcopus subscripsi. 

Ego Lucas presbiler cardinalis Ululo Sancii Joannis et Pauli sub 
scripsi. 

Ego Guido indignus minisler subscripsi. 

Ego Gregorius diaconus cardinalis titillo Sanclorum Sergii el Bac- 
chi subscripsi. 

Ego Slephanus cardinalis Sancle Lucie morphensis subscripsi. 

Ego Oddo diaconus cardinalis Sancii Georgii ad uelum aureum 
subscripsi. 

Ego Joannes diaconus cardinalis Sancii Nicolai in carcere sub- 
scripsi. 

(*) Guido vescovo Tiburtino, il quale trovasi aver soscritto alle lettere di 
Innocenzo dal 2 novembre 1130 al 25 marzo 1159 (V. Jafle, Regesto. Ponti- 
ficum Romanorum , pag. 559). 

(**) Martino cardinale prete di santo Stefano in Celio Monte, il quale soscrisse 
alle bolle di papa Innocenzo dal 23 gennaio 1133 al 19 maggio U42 (Ibid). 






( 451 ) 

Kgo Guido cardioalis diacoous lilulo Sancii Adriani subscripsi. 

Daluin pisis in maini Annerii sancle romane ecclesie diaconi 
cardinalis el canccllarii. hi idus ianuarii. indilione xi. incarnalionis 
dominice anno hcxxxiiii. Ponlifìcalus nero domini Innocenlii pape 11 
anno mi C). 

DOCUMENTO XXVIII. 



FRA IL MCXL E IL MCLXIII. 

Divisione dei gustateli, delle proprietà e dei redditi di Ceriana 
fra l' arcivescovo di Genova ed i canonici di san Lorenzo. 

(Codice P. A. fol. Il recto; Cod. P. B. fol. 3 redo: Archivio Capitolare del 
Duomo di Genova}. 

DE CELIANA. 

Carla in qua conlinetur quo modo homines celiane iurauerunl 
Archiepiscopo el canonicis sancii laurenlii. 
Nomina gaslaldionum celliane sunl hec. Viuianus. Bonus Johannes 

(*) La presente bolla pontificia che il P. Schiaffino trascrisse dalla perga- 
mena originale, già corrosa e lacerata a' suoi tempi, e registrò negli Annali 
ecclesiastici della Liguria, fu per la prima volta pubblicata dal cav. Olivieri 
nella Serie dei Consoli ecc. pag. 309-311 , e poscia ristampata dal commen- 
datore P. Lorenzo Isnardi nella sua eruditissima Storia della Università di 
Genova, Parte i . Documento lui, pag 417-420; ed entrambi la trassero dalla 
copia,, che di quegli Annali si conserva nella Biblioteca della Università me- 
desima. Io ho tuttavia stimalo opportuno lo inserirla per esteso in questa 
Appendice, dopo di averla riveduta sul manoscritto autografo dello Schiaffino, 
posseduto dal signor avv. Francesco Ansaldo (voi. n pag. 254-261 ) , e sovra 
di un accurato esemplare che si custodisce nella Biblioteca Civico-Beriana 

(voi. li. pag. 241-246). 

29 



( 452 ) 

clericus. Oldeberlus. isii crani prò canonicis. et Donninus prò Ar- 
chiepiscopo, ci Dodo posuil islos Ires prò canonici s. et Alexander 
Doninum prò Archiepiscopo. Ficlum celiane modo lalis est. Mine 
cenlnm de meliori grano quod habenl. el foci illius tórre sunl 
ceni uni xl. el irihuunl unusquisque quarlinum auene. Montóni uero 
uallis hoc modo diuisil. Archiepiscopus solus lerciam partóm sancii 
romuli. lerciam dedit hominihns celiane, el hahuil inde libras. l. 
Tesles. Fulco de Ugo clerico. Willelmus. Hoso Franco (Valer bosonis. 
presbiler Johannes, el Rainaldus. el Bastardo, el Mazuco. el Anselmus 
hcllelalo. el Martino. El Orrado ahado. ci Guisulfo zerrado. el Ascelo 
bocardo. el Johannes hrocardo. et Bcnauida cafare. el Bonsegnore 
caino, et Tebaldo, et Gandulfo osacio. el Gaudardo fraler eius. Isti 
el alii iurauerunl fìdelitalem canonicis prò Iribus parlibus. et do- 
mino Archiepiscopo prò quarta, el Rainaldus el Bonus iohannes 
clericus adduxerunt canonicis Ires parles reddiluum inler granum 
et aduenam. el Rainerius ibi slelit prò canonicis. el fruclus re- 
collegit in tempore preposili Guidonis. Palronus guilienlii fìlius. 
Archinus merli fìlius. Comparadus oldiberli. 

Islos lesles appellamus. scilicet. Bernardum de ualle. Forzanum 
de sisanio. Rainerium. 

Fulcus et Oberlus bursali (*). 

(') Il presente allo di divisione negli indicali codici fa seguilo immediato 
alla sentenza del vescovo Sigifredo, già da me ricordata (V. Documento xxv), 
e sembra anzi a prima giunta che formi un solo corpo con essa Bla i! tro- 
varvi fatta parola dall'Arcivescovo, di Alessandro che fu economo di Siro il, 
e del tempo in cui fu preposito di san Lorenzo il canonico Guidone, il quale, 
secondo ricavo da documenti, ebbe quella carica almeno dal 1156 al 1159 
(V. Tola, Codex Diplomalicus Sardiniac, tomo \, ed xi dei Monumenta Ilistoriae 
Patriae, p<jg. 211; Banchero, // Duomo di Genova, ecc. pag. 250; Car- 
iala Campi Florenliani, a pag. 29-50 di questo volume), mi chiarisce che 
ad esso non può in modo alcuno convenire 1:» data della predelta sentenza, 
e mi determina ad assegnarlo tra l'anno 1140 ed il 1IC5, ultimo della vita 
di Siro. 



( 453 ) 



UOCniEMO XXIX. 



ANNO MCXLV, GENNAIO. INDIZIONE VII. 

Filippo di Lamberto, Bollammo, e Tanclerio di Moro, consoli 
del Comune di Genova, sentenziano che la chiesa di san Siro 
presso le mura della Città , posseda, quale proprietaria, il piano di 
Castelletto, e dichiarano prive di effetto le ragioni del Comune 
sovra lo stesso; perchè V abbate Alberico produsse un instrumento, 
in forza cui il Vescovo di Genova (*) aveva fallo dono di questo 
piano all'anzidetta chiesa, e pagata al Comune medesimo la somma 
di sessanta lire, che essi spesero in suo vantaggio. 

V. Liber Jurium Reìpublicae Genuensis, voi. i. N. xcvu. col. 99-100. 



DOCUMENTO XXX. 



ANNO MCXLV, XXI NOVEMBRE. INDIZIONE Vili. 

L'arcivescovo Siro II consente che i cittadini di Genova non 
obbligati verso altre chiese, paghino alcune parti delle decime 
dovute pei frutti e redditi di tutte le loro terre, ai canonici di san 
Lorenzo. Conferma inoltre a questi il godimento di quelle decime 
che già possedevano. 

V. Ughelli , Italia Sacra, voi. ìv. col. 860-861; Cappelletti , Le Cinese 
d'Italia ecc. voi. xm, pag. 523-326; Banchero, // Duomo di Genova illu- 
stralo e descritto , pag. 253-2ao 

(*/ Non se ne dice però il nome. 



( 454 ) 



DOCUMENTO XXXI. 



ANNO MCL. (?) 

Papa Eugenio III , con sua bolla duella all' arcivescovo Siro 11, 
prende sotto la prolezione della Sede apostolica la Chiesa geno- 
vese; e le conferma il godimento di tulli i redditi, di tulle le decime, 
e dì tutte le proprietà. Fra queste ultime si nominano : Castrimi 
Sancii Romuli cimi suis perlincnliis; Castrimi Molacianeuse cuni 
curie, molendinis et pertinentiis suis; Curtem Bazali; Curlem de Vico 
molatio; Curtem de Bauali; Curlem de Nerui; Caslrum Medolici cum 
curie et pertinentiis suis, el molendinis; Curtem Sancii Pelri de 
Arena cum suis pertinentiis; Domimi cullam cum suis molendinis; el 
quicquid {tu Archiepiscopé) habes in Corti O. Curtem Sancii Michel is 
in Lauania; el domimi iuxla mare, et quicquid habes in Valle La- 
uanie, el Sigeslri. medielatem de Roccalaiiala. cimi medietale montis 
de Comalio C). 

V. Ughelli, Italia Sacra, voi. iv. col. 865. 

( * ) Leggi Corsi. 

(**) Leggi Comalio. L' Ughelli avverte che l'esemplare di questa bolla ad 
nostra* devenit manus sinc dato et anno; e lo Schiaffino, che la registra 
ne' suoi Annali riferisce che essa è circa il suo fine mutilata e monca, sì 
che non si può sapere il giorno della sua data. Crede però il precitato tutore 
dell' Italia Sacra, e non senza qualche verosimiglianza, che la medesima 
possa appartenere al 1150; giacché addì 14 aprile di tale anno papa Eugenio in 
ne diede una simile a favore dei canonici di san Lorenzo. 

Lo Jaffé la ricorda ne' suoi Rcgesia Ponlifìcum Romanorum, pag. 649. 



( 153 ) 



DOCUMENTO XXXII 



INNO MCL1II, xviii ottobri:, indizione I. 

/ giudici della Curia Arcivescovile di Genova sentenziano, che 
tulli gli abitanti del territorio di San Remo, già spettato a san 
Siro, sieno tenuti in perpetuo a pagare all' arcivescovo di Genova 
ed ai canonici di san Lorenzo i tributi, de' quali è caso nella sen- 
tenza resa dal vescovo Sigifredo e dal conte Oberto O. 

V. Liber Jurium Reìpublicae Genuensis, voi. i. N. cxoiu. col. 169-170. 



DOCUMENTO XXXIII. 



ANNO MCLV , GENNAIO. INDIZIONE II. 

/ consoli del Comune di Genova colpiscono di nullità la remis- 
sione, che l'arcivescovo Siro li fece o farà agli uomini di Vez- 
zano, di Nasci, o di altre parti , della decima di Mazasco, o di 
San Quirico, o di Salterana, o di altro qualsiasi luogo dell' Arci- 
vescovado, per comperare la libertà di maestro Durando e de' »uoi 
compagni , catturati dai predetti uomini nell' intento appunto di 
ottenere siffatta remissione , con la quale sarebbonsi sminuiti i di- 
ritti dell'Arcivescovato medesimo. 

V. Liber Jurium Reìpublicae Genuensis, voi. i. N. ccx. col. 181-182. 
(') V. il PnrnmonU' xxv. 



( 456 ; 



DOCUMENTO XXXIV. 



ANNO MCLVI, IX GIUGNO. INDIZIO»: IV. 

L' arcivescovo Siro II conferma ayli abitanti di Carisma gli usi 
e le consuetudini loro; determina che possano cacciare, tagliar legna 
ed attingere acqua in ogni luogo , fuorché nella peschiera arcivesco- 
vile; che per ogni coppia di buoi gli dicno tre seslarii del miglior 
frumento , e due per ognuno. Inoltre , se cosi gli piaccia, debbano dar- 
gli in ciascun anno nella festività del Natale cento mine di grano, in 
riconoscimento del dominio diretto che egli ha sulla loro lena, un 
seslario di avena a titolo di fodro, ed una certa somma di denari. 
Steno quindi obbligali ad ospitare l' Arcivescovo ed i suoi messi per 
due giorni, ogni volta che si recheranno in Ceriana, ed a custodire 
i piacili a loro proprie spese; e finalmente si intendano devoluti 
alla Curia Arcivescovile i beni di chi morrà senza lasciare eredi. 

V. Libar Jurium Reipublieae Genuensis, voi. i. N. ccxvi. voi. 188-189. 
DOCUMENTO XXXV. 

ANNO MCLV1II, XVIII MARZO. INDIZIONE VI. 

Siro II arcivescovo dona ai canonici di san Lorenzo le decime 
che si riscuotono sopra tutti coloro, che abitano nel castello, nella 
città, nel borgo e nei sobborghi di Genova, e delle quali non fu 
ancora disposto altrimenti. 

V. Inficili, Italia Sacra, voi. iv. col. 8C1-802; Cappelletti, Le Chiese 
d'Italia ecc. voi. xm, pag. 327. 



( l»7 ) 



DOCUMENTO XXXVI. 



ANNO MCLIX, I NOVEMBRE. INDIZIONE VII. 

L'arcivescovo Siro II, ad istanza dì Benincasa, condona la metà 
di un canone di due capponi e sei denari e mezzo, che annual- 
mente gli doveva Pietro di Donnola, per le due terre della Curia 
Arcivescovile che teneva in San Pier d'Arena; e gli rinnova il 
precetto di pagare la metà di tutti i frutti, ed una spalla, a norma 
di quanto venne stabilito nel relativo libello enfileulico. 

X. Chartarum voi. 11. N. dcclxxxv. col. ;i9o-òì)(i. 



DOCUMENTO XXXVII. 

ANNO UCLXI. 

Papa Alessandro III conferma la sentenza di Innocenzo II, circa 
le decime dovute al monastero di san Siro dai Carmandino e 
dagli Isole (*). 

V. Olivieri , Serie dei Consoli ecc. pag. oli , nota I, 

(*) V. Documento xxvn. 



( 458 ) 



DOCUMENTO XXXVIII. 



ANNO MCLXil , XIV OTTOBRE. INDIZIONE XI. 

Esitano da una Bolla di papa Alessandro III , nella quale si 
confermano i possedimenti della Chiesa di Milano, e fra essi quelli 
di che godeva nella Marca di Genova. 

(Sormanni , Apologismorum Mediolunensium voi. i; Apologismus 11 De ana- 
Ihemate sancii Ambrosi i contra Gallos, cap. xn, p:ig. 232-234). 

Alexander episcopus seruus seruorum Dei. Venerabili fralri Oberlo 
Mediolani Archiepiscopo eiusque successoribus canonice subslituendis 

in perpctuum Ad exemplum felicis memorie pape 

Adriani antecessoris nostri, beali Ambrosii Ecclesiam Mediolanen- 
sem . . . sub beali Petri et noslra proleclione suscipimus . . . sla- 
luentes ut quascumque possessiones , quecumque bona eadem 
ecclesia iusle et canonice possidel . . . firma ... et illibala per- 
maneant. In quibus hec propriis duximus exprimenda uocabulis . . 

Marcam Januensem cum plebibusqualuor, uidelicet Reuco. 

Auguxa. Rampello. Camuli (*). et capellis earum. decimis. pensionibus. 
dislricto. et aliis ralionabilibus condilionibus. In ciuilale ianuensi 

palalium cum capella sancii Ambrosii. et Brolium Da- 

lum Turoni per manum llcrmani S. R. E. subdiaconi et nolarii. 
ii idus oclubris. indiclione xi. incarnalionis dominice anno mclxii. 
Ponlificalus nero domini Alexandri pa|)e hi ("). 

(*) Recco, Uscio, Rapallo e Camogli. 

(**) FI dottore Niccolò Sormanni ha tratta questa Rolla dall'Archivio della 
insigne Basilica di Monza, ove se ne custodisce non già l'originale, com'egli 



( 459 ) 



DOCUMENTO XXXIX. 



ANNO MCLXIII, XXI SETTEMBRE. INDIZIONE X. 

L' arcivescovo Siro II conferma ai canonici di san Lorenzo il 
(Urino di decima, che percepivano sovra i beni immobili dei citta- 
dini di Genova, anche nel caso in cui passassero a nuovi pa- 
droni; e nota di essersi determinato a siffatta conferma, perchè 
nelle alienazioni dei poderi avveniva che i canonici medesimi pa- 
tissero gravi darmi, come che gli acquisitori osassero di rifiutarsi 
all' adempimento di un tale dovere. 

V. Ughelli, Italia Sacra, voi. iv. col. 8G9; Charlarum, voi. 11 ; N. mcccxviii. 
col. 887-888; Cappelletti, Le Chiese d'Italia ecc. voi. xm , pag. 530-331. 

dice, ma una copia fatta , per quanto apparisce dal carattere, nel secolo xiu, 
giusta le parole del Giulini (Memorie storiche della città e campagna di 
Milano, ediz ultima: voi. in, pag. 666; voi. vii, pag. 126), il quale attesta 
di averla veduta; abbenchè erroneamente l'assegni al 14 aprile (voi. in, 
pag. 633). La medesima è distinta col numero 105, per quello che ne scrive 
il canonico Frisi (Memorie della Chiesa Monzese ; Disserlaz. m, Milano 1777, 
pag. 46); e sull' autorità di lui la ricorda lo Juffó a pag. 688 dei Iicgesta 
Pomificum Romanorum; nei quali però ho invano cercata memoria di quella 
del papa Adriano, di cui la presente non dovrebbe essere in sostanza che 
la conferma. Ed essa è quindi tanto più preziosa ed importante, in quanto 
che, secondo avverte lo slesso Giulini (voi. in, pag. 655), all' infuori di 
questa noi non abbiamo bolle o diplomi , che ci mostrino precisamente quali 
e quante fossero le giurisdizioni e i poderi dell' arcivescovo di Milano; 
quantunque sappiamo che egli era veramente molto ricco e molto potente. 
Siffatta bolla poi, riportò a sua volta più conferme, le quali però ci sono 
oggidì egualmente sconosciute; giacche il citato Sormanni (pag. 234) ci dà 
notizia di aver letta sul rovescio della pergamena , in caratteri eziandio del 
secolo xui, la seguente avvertenza: Habemus alia duo hujusmodi privilegia 
facla a Celestino, et Innocenlio: primum Millex. excm. xv. Kal. Julii, 
ludici, xi ; aliud m. c. xc vini. v. Kal. Magii, Indie t. n. 



( 4G0 ) 



DOCUMENTO XL 



ANNO MCLXXV, XX GENNAIO. INDIZIONE VII. 

/ Consoli del Comune di Genova sentenziano , che l' arcivescovo 
tigone ed i suoi successori abbiano il diritto di chiamare in giudizio 
lutti >. genovesi provenienti dal Pelago, i quali si fossero soffermali 
a Marsiglia, Tolone, ed in tulli gli altri porli che s'incontrano 
dai gradi di Torlosa a Genova, e di esigere dai medesimi quanto 
i suoi antecessori solevano riscuotere da coloro, i quali dal Pelago 
slesso approdavano direttamente a Genova. Ciò dichiaravano i delti 
consoli, perchè non pochi genovesi facendo sosta in alcuno dei 
summenlovati luoghi intermedi/', ne toglievano pretesto per defrau- 
dare V Arcivescovo de' suoi diruti. 

V. Cuneo, Memoria sopra ratifico debito pubblico, ecc. pag. 2:j7 ; Bjn- 
ehero, fi Duomo di Genova illustrato e descritto, pag. 276-277. 



DOCUMENTO XLI. 



MCLXXXIII, Vili GENNAIO. INDIZIONE XV. 

L' arcivescovo Ugone loca ad Ugo e Pasquale Caniverza la de- 
cima di Begalo per soldi 12 annui. 

(Notulario di Lanfranco e di altri notari ignoti, dall'anno 1180 al 1186, 
Ibi. 28 recto: Regio Archivio Notarile di Genova). 

Ego Vgo Arcliicpiscopus ianue confìteor me locasse libi Ygoni 
caniuerze et pascali fralri tuo usque ad anos sex totani 



( 401 ) 

decimano quam curia mea habet in begali el per ipsam decimano 
accipil. salua decima porcorum quam in me lenco. prò soli Jis xn 
anualim ad natale domini, el promillo libi quod prediclam decimam 
usque ad lerminum per me uel successore^ meos nullo modo au- 
feram nec eondicionem ascendam. sub pena solidorum xxx. lab modo 
quod pena commissa carta sii firma el slabilis. Aclum in curia 
Archiepiscopi. Millesimo clxxxiii. indicione xv. vili die inlranlis ia- 
nuariì. Testes. magisler Wìlielmus belliuerius. presbiler Vgo. et Ma- 
riscolus nepos Archiepiscopi. 



DOCUMENTO XLII. 



ANNO MCLXXXIX (?). 

Sentenza di scomunica pronunciala dall'arcivescovo Bonifazio 
contro gli ingiusti detentori delle decime e delle proprietà della 
Chiesa di Genova, e contro coloro che ardiranno commettere vio- 
lenze ìlei chiostro e nelle case dei canonici di san Lorenzo. 

(Cod. P. A. M. 22 verso; Cod. P. B. fot. 5 verso: Archivio Capitolare 
del Duomo di Genova). 

In nomine domini amen. Ea que ad dei sancluarium perlinenl: 
el per uola fidelium in ecclesie donariis computanlur: laicis siue 
secularibus personis possidere nisi de concessione episcoporum uel 
presulum quorum sunl: sub analhemalis inlerminalione a sanctis 
palribus probibilum esse dignoscilur. Inherentes igitur uesligiis pre- 
decessorum noslrorum archiepiscoporum domini Syri el domini 
Vgonis: omnes qui decimas maris uel terre ad ecclesiam ianuen- 
sem perlinenles conlra uolunlalem archiepiscopi prcposili et capituli 



( 4G2 ) 

euidenler detinere uoluerinl: uel inique disturbare presumpserinl: 

Omnes eliam qui lerras libellarias ciusdcm ecclesie ucndiderinl uel 
emerint nisi habila licenlia archiepiscopi preposili el capitali: aul 
carlam uel instrumentum habuerinl quo conlinealur quod liceat eis 
uendere uel emere: omnes insuper qui dornos uel lerras molendina 
siue reliqua predia libellaria delinuerinl: nisi pensioneui uel censnni 
quem debenl integre soluerinl: et omnes qui libella uel inslru- 
inenla de domo uel terra molendinis siue prediis ad eandem ec- 
clesiam pertinenlia habuerinl: uel in nolicia alicuius inerii de aliquo 
qui de prediclis instrumentis habueril : et ipsum celaueril el non 
manifestaueril: ila quod ecclesia possit ea habere uelscire: [asuper 
omnes qui assaltum uel uiolenliam infra claustrum el domos ca- 
nonice fecerinl: et omnes qui Ihesaurum huius ecclesie uiolenter 
uel iniusle acceperinl: A deo omnipolenle palre el filio el spirilu 
sanclo. el a beala maria uirgine: el ab omni celu angelorum el 
archangelorum dei : a bealo iohanne baplisla. bealis aposlolis palio 
el paulo: et celeris sanclis aposlolis: a bealo laurentio et celeris 
marlyribus: el bealo syro patrono noslro et omnibus confesso- 
ribus : el cetu sanclarum uirginum et uiduarum deo placenlium : 
sinl maledicti et excomunicali in mari uel in terra el in omnibus 
locis ubi fuerinl: stando: sedendo: eundo: loquendo: commedendo: 
bibendo: dormiendo: et cura iuda traditore in inferno porcionem 
percipianl: et perpeluis inferni crucialibus mancipali cum diabolo 
leneanlur: et omnes maledicliones que sunl in nouo el ueteri le- 
slamenlo scriple uenianl super eos: Fianl filii eorum orphani et 
uxorcs eorum uidue: Amen: Amen: Amen O. 

(*) Il canonico Negrotlo, che riporta questa sentenza nelle Notizie /storiche 
della Chiesa Metropolitana di san Lorenzo , ms. nella Biblioteca Univer- 
sitaria di Genova (Documento N. \ìa , pag. 80-81 ) l'assegna al 1189, senza 
però darcene alcuna ragione. 



( 4G3 ) 



DOCUMENTO XLIII. 



A.NNO ìMCXCI, XXVI DICEMBRE. 



L' arcivescovo Bonifazio loca per anni venti la decima che per 
lui si raccoglie a Sestri, e dalla pieve di Lavagna a Portovenere. 

(Notulario di Guglielmo Cassinense , an. 1191 in 1206, Col. 49 recto: Regio 
Archivio Notarile di Genova). 

Dominus archiepiscopus bonefacius ianuensis locai el dat et cedit 
rotando ci enbaco (sic) filiis quondam castagnoli de seieslri recipien- 
libus prò se el prò fralribus suis. ad colligendum el procurandum 
tolam decimam maris que colligilur per archiepiscopum apud seies- 
irum el a plebe lauanie usque ad porlum uenerem. libellario nomine, 
usque ad annos. xx. el ila promillil dimillere el non auferre et 
nullam molesliam facere. et ab omni homine defendere per se 
suosque successores eis eorumque heredibus. sub pena librarum. x. 
et prò pena bona palalii eis stipulantibus pignori obligat. el pena 
soluta localio sii firma, el ipsi per se suosque fralres el per suos 
beredes promillunl colligere bona fide decimam maris infra iam 
dicla confida, el dare curie nouem parles. et de celerò relinere 
sibi. el saluare el custodire res curie, et non defraudare, et nullam 
fraudem adbibere. et facere fidelilatem quando placueril domino 
archiepiscopo qui est uel fuerit prò tempore, sub pena librarum. x. 
prò pena el prò reditu omnia bona sua babila et habenda ei pignori 
obligare quisque eorum in solidum. abrenuntiantes iuri solidi, et 
omni iuri. el pena soluta, el qua ralione curie . . . parte, cadant 



( 404 ) 

iure localionis. In camera archiepiscopi, ea die O. leale* presbiler 

Ugo. Johannes diaconus de castello, marlinus tornelli». Johannes 



(*) Cioè il 2(i dicembre, secondo giorno dell'anno 1191 giusta lo siile ge- 
novese, e che nel Nolulario del Cassinense leggesi specificatamente indicalo 
in calce ad un alto che precede quello che qui si reca, ed a cui il notaro 
intende di riferirsi. 

Quantunque al nolaro summenzionato sia talvolta piaciuto di servirsi in 
qualche allo particolare dell'anno ab incarnalione , come giustamente av- 
verte il cav. Olivieri (Serie dei Consoli ecc. pag. 228), pure non è da ta- 
cersi che nel suo N>lulario egli seguì costantemente l'uso del nostro Comune, 
e lo principiò quindi col Nalale. Infatti in capo allo stesso foglio 49 in cui 
sono scritti i due atti che riporlo nel presente e nel successivo Documento , 
si legge: In nomine domini amen. Sancii Spirilus adsit nobis graliu. Incipit 
carlulare anni natiuilalis mclxxxxi. indicione vili (indizione cominciala il 
25 settembre 1190, secondo l'uso genovese); e l'atto che seguita immedia- 
tamente a questa intestazione ha la data: die vi exeuntis decembris. mclxxxxi. 
indicione vili. Dello stesso anno 1191 troviamo invece al foglio 76 redo del 
Nolulario medesimo un alto del 2Ì dicembre, e dopo di esso leggiamo: Com- 
plelum fuit hoc Carlulare mclxxxxi. indicione vini ( indizione genovese prin- 
cipiata il 23 settembre 1191). Manegoldo brixiensi existente consule et pa- 
lesiate ianue. Et consulibus de cimiate. Ogerio de palio. Dellobruno de 
castello. Wilielmo nano tornello, et Wiliehno zerbino. Et de burgo. Rolando 
de carmadino. Fulcone spezapetra. Angeloto uesconlo. et Ottone guaraco. 
Et de forctanis. Wilielmo Crispino, et Oliuerio guaraco. Quindi in cima al 
verso dello stesso foglio troviamo queste parole: In nomine domini nostri 
ihesu christi amen. Incipit Cartulare anni dominice natiuitatis mclxxxxii. 
indicione vini; e tosto un alto datato: mclxxxxii. indicioìie vini, die se- 
cundi exeuntis decembris. 



( Ì65 ) 



DOCUMENTO \ll\ 



ANNO MOCCI, XXVII DICEMBRE. 

/>' arcivescovo Bonifazio loca il monte di Creta per lire 8 annue. 

(Notularìo di Guglielmo Cassinense, an. 1191 in 1200, fol. 40 redo) 

Dominus archiepiscopus bonefalius ianue locai dal et cedit ama- 
rigo de mollazana. ugoni de salino iohanni zapuzo. fulconi el 
iohanni filiis rodulfì. monleni de creli ab aqua frigida uersus aium. 
sicui solili crani tenere homines de aio. el iiacuum el plenum el 
domcslicum et salualicnm el boscum et prala. ad lenendum el 
habendum el usufrucluandum usque ad annos. xx. libellario no- 
mine, boscum (amen locai eis prò suo uli. sei numquam possinl 
uendere nec uaslare sei relinendo in slalu in quo est. uel in me- 
liori. el ila quod archiepiscopus possil uli de bosco si sibi fueril 
necessarium. et liane localionem facil eis el eorum beredibus. el 
cui uoluerint permiltere habere. quod cui uel quibus concesserinl 
leneanlur de condiclione rispondere eis. sei si merini de aio uel 
de mollazana cui uel quibus permiserint tenere leneanlur ipsi fa- 
cere fìdclilatem domino archiepiscopo remanere obedienles in do- 
mino archiepiscopo, el archiepiscopo respondere debere de condilione 
de tenuta quam solilus est habere pater eius in prediclo monte, el 
parie de arduino et iohanne urso. et gandulfo de podio, quod si 
fecerinl fidelilalem domino archiepiscopo leneanl sicul solili sunt te- 
nere in prediclo monle. quam localionem ut supra per se suosque 
successores permiltere eis tenere fìrmam et ralam. el conira non 
uenlurum. el ab omni homine defendi eis el eorum heredibus aul 
cui habere permiserint. sub pena solidorum. xl. stipulala cinque 



( 400 ) 

eorum. el prò pena bona palatii eius pignori obligal cuilibet eorum. el 

pena soluta localio sii iìrma. Et ipsi promitlunl per se suosque heredes 
tenere ut supra. et dare in unoquoque anno nomine condiclionis 
libras. vm. in sanclo slephano. arnarigus solidos. xl. ugo de salimi 
solidos. xl. iohannes zapulius solidos. xl. fulco et iohannes. xl. et 
saluare et custodire el bonificare res curie, et per se el per illos qui 
lenuerinl. el meliorare. et locationi nullam fraudem adhibere. Ila 
(amen ul si predicli. uidelicel filii peroni et arduinus et iohannes 
ursus et gandulfinus de podio uel alter eorum socius tenuerint in 
prediclo monle. lantum tenebunlur predicli conductores dare minus 
quantum erit tenuta eorum. Et ut supra promillunt attendere per 
se suosque heredes el per eos qui tenuerint. sub pena solidorum. xl. 
stipulata quisque eorum. prò pena uero et condilione omnia bona 
sua habila et habenda ei stipulanti pignori obligant. et soluta pena 
el condilione cadanl a iure Iocalionis. Insuper promitlunl facere 
fìdelilatem domino archiepiscopo eiusque successoribus per se suos- 
que heredes. El ugo de salino el fulco el iohannes iurauerunt fìde- 
lilatem domino archiepiscopo el eius successori. In camera archie- 
piscopi, die. v. exeuntis decembris. Testes iohannes diaconus de 
castello, ingo pellis. bonefalius nocentius. ugo de nouaria. presbiler 
homodeus de muruallo. 



DOCUMENTO XLV. 



ANNO MCXII, I FEBBRAIO. 

L' arcivescovo Bonifazio loca la decima di Bavari, per lire 4 annue. 

(Notulario di Guglielmo Cassinense, an. 1191 in 1206; fot. 84 recto) 

Dominus Archiepiscopus bonefatius locat genoardo daneso tolam 
decimam de bauali quam habel curia, ad liabendum colligendum et 



( 467 ) 
usufrucluandum usque ad annos xvi. el quam localioncm promillit 
tenere et habere firmano et ralam ci ab omni hominc defendere, sub 
pena librarum. x. stipulata in bonis palatii. el pena soluta localio sii 
firma, el ipse promillit colligere et tenere et dare curie annuatim in 
testo sancii slephani libras. mi. nomine condilionis. elsaluare el custo- 
dire el nullam fraudem adhibere. sub pena librarum. x. prò pena et 
conditione bona sua eius (sic) palalii obligal. et pena soluta el condi- 
tione cadat. a iure localionis. In palatio archiepiscopi, ea die. 
Testes prcsbiler bugo. ingo pellis. presbiler raimundus de rapallo. 
presbiler Johannes de curia, presbiler iobannes de porla, mazascus. 
Johannes papa. 

DOCUMENTO XLVI. 



ANM MCCIV UN MCCXIX. 

Scritture di fedeltà giurala ad Ottone Arcivescovo di Genova. 

(Codice membranaceo del secolo xiii, B. III. 57, della Biblioteca della 
Regia Università di Genova). 

•{• Isti omnes quorum nomina infra scripla sunt iurauerunl laclis 
sanclis dei euangeliis fidelilalem domino Olloni Januensi archiepi- 
scopo, sicul eorum anlccessores fecerunl predecessoribus eius. secun- 
dum quod in libello el registro et aliis scriptis curie eiusdetn 
domini arebiepiscopi continetur. 

Nomina eorum qui iurauerunt sunl hec. 

Amalricus del molaciana. Vassallus de uillano. Jacobus de oliua. 
Olricus leporatus. Vassallus de burgo. Symon de merello. Fur- 
chalus de lancio. Viualdus de morello. Viualdus de comuniso. Jo- 
bannes leporatus. Wilielmus de fulcone de sub curia Brugnonus. 

30 



( 4b* ; 
Olio de dardo. Martiiius do ualle. Lanfrancus de costa. Ogerius 
de ualle fdius roberli. Mancus de oliua. Rubaldus baslardus. Fulco 
de lancio. Mainfredus decanus de campo castoreo. Laurenlius de 
campo donnico. Tachinus. Pecolus bora bona. Johannes ciccocus. 
Marlinus de malleolo. Rubaldus riccus. Johannes de clapa. Ruzius 
de campo donnico. Tolhius de campo donnico. Amalricus niger de 
campo donnico. Rodulfus de castellelo. Crosus de campo donnico. 
Girardus de lancia. Wilielmus gimbus de Iropesengo. Viualdus ba- 
zinus. Viualdus de rouegna. Rollandus de clarelo fìlius Ollonis. 
Johannes fila slupa. Marlinus de rufa. Rulgarus de bruxedo. An- 
selmus de uillano. Rellramus de ualle. Symon de comuneso. Wi- 
liemus cuialius. Oberlus de ualle. Opicio de morello. Johannes 
bucalius de slrupa. Nicola de slrupa nepos frichi. Paganus de campo 
donnico. Petrus de oliua. Germanus de salino. Rubaldus nepos 
gimbi. Rubaldus burbonus. Olio raslellus. Viualdus de oliua. Symon 
de locrio. Petrus bucca danello de oliua. Wilielmus de morello. 
Johannes raslellus. Tesles interfuerunt. Rollandus preposilus sancii 
laurenlii. Olio archidiaconus. Vassallus archipresbiler molazane. pre- 
sbiler Jordanus de slrupa. Fulco de castello. Wilielmus ebriacus. 
Wilielmus lercarius. Marlinus lornellus. Aclum molaciane in demo- 
colta Archiepiscopi sub arbore cerasie ubi predicli omnes iuraue- 
runl preter tres ultimi qui iurauerunt ante ecclesiam molaciane. 
presenlia eorumdem teslium prescriptorum. Anno Dominice Nati- 
uilalis. Millesimo. Ducentesimo. quarto. Indicione. sexla. Die madii 
secunda. inler lorciam et nonam. 
f Ego Johannes de Galilia Nolarius Sacri Imperii rogalus scripsi. 

mcclv. die secunda decembris. Exhibita contea Oberlum et Girardum de 
nigro fralres. presenlibus dictis oberto et . . . 

Rem in palacio Januensis Archiepiscopi, eodem anno die madii 
tercia. inler terciam et nonam. Jurauerunt eandem fidelitalem idi 



( 409 ) 

prelegilur isli alii quorum nomina inferius legunlur. Nomina eorum 
sunt hec. Albertus de tribus eolis. Obertus fìlius fulconis de sub curia. 
Guido de podio de sanclo syro. Oberi us bollalus de uigo molacio 
prò uxore.Tesles inlerfuerunl. Symon de loerio. Jobannes mancascus. 

fieni Janue aule domumcanonicorum. eodem anno die madii quarla. 
Jurauerunt eandem lìdelilalem sicut prescripli isli alii quorum no- 
mina inferius legunlur. Nomina eorum su ni bec. Amicus de campo 
donnico. Oberlus de gaco de uico molacio. Gregorius de macereto 
de uico molacio. Tcsles inlerfuerunl. Albertus de sanclo michaeli. 
Magisler marescolus. Symon de loerio. 

Ilem eodem anno die madii quinta, inler primam et terciam. 
.fanne aule domimi canonicorum. Jurauerunt eandem fidelilalem ul 
supra legilur isli alii quorum nomina infra scripla sunt. scilicel. 
Albertus bastardus de uico molacio. Wilielmus blancus de salino. 
Vassallus rodus de salino. Gandulfus lorolius. Julianus salinus. 
Oberlus manufusde de uigo molacio. Tesles Magisler marescolus. 
Wilielmus blondus speciarius. Symon de loerio. 

Predictas fidelilales que conlinenlur in islo folio et in precedenti 
alia uice in pergameno scriplas iussu consulum iuslicie ciuilalis et 
burgi. Martini uidelicel tornelli el Alberti grilli et sociorum (*). in 
quorum poleslale fuerunl posile ul ipsi confessi sunl nec postea in- 
uenle nel recuperate. 

f Ego Jobannes de Galitia Nolarius Sacri Imperii scripsi. 

f Confessus full Oberlus fìlius quondam Oberli Balbi de sanclo 
petro Arene se fidelilalem iurasse domino Ottoni Januensi archiepi- 
scopo sicut anlecessores eius fecerunt predeccssoribus eius securi- 
dum quod in libellis et registro el aliis scriptis curie eiusdem 

(*) Marlino Tornello od Alberto Grillo tennero, insieme a Baldovino Delia- 
Volta e Simone Alpanis, il Consolato di giustizi-! per la città e pei borghi 
nel 1213 ( V. Olivieri, Serie dei Consoli ecc. pag. 450). 



( 470 ) 

domini archiepiscopi conlioetur in presentiti eiusdom domini Archie- 
piscopi. Tesles. Olio archidiaconus. presbiler Lanfrancus canonicus 
sancii Laurenlii. Wilielmus guercius. Rubaldus de uiualdo. Aelum 
in sanclo pelro Arene. Anno Dominice Naliuilalis. Millesimo. Du- 
cenlesimo. quinto. Indicione. vili. Die Nouembris. vii. 

liane carlam alia uice pergameno scriptain iussu consulum iu- 
slicie eiuilalis et burgi. uidelicel Martini tornelli et Alberti grilli ac so- 
ciorum. in quorum polestale deuenil nec postea inuenla uel recuperala 
fuit ut ipsi confessi sunt. 

f Eco Johannes de Galilia Nolarius Sacri Imperii scripsi. 

-J- Ilem iurauerunt lactis dei euangeliis Johannes brochcrius et 
Jacohus guascherius fidelilalem domino Ottoni Januensi archiepi- 
scopo sicut alii supradicli iurauerunt. Tesles. Amicus guardalor. 
Macola. Petrus da prato longo. Aduni in palatio Januensis Archie- 
piscopi, eodem anno die madii. xxn. inler lerciam et nonam. 

f Eco Johannes de Galilia Nolarius sacri Imperii rogalus scripsi. 

f Ilem in palatio Januensis archiepiscopi iurauerunt laclis dei 
euangeliis fidelilalem domino Olloni Januensi Archiepiscopo sicul 
eorum anlecessores fecerunl predecessoribus eius. prout in registro 
et in libellis et aliis scriplis curie eiusdem domini Archiepiscopi 
conlinetur. Girardus de gaco. Johannes filius ferraculi. Gandulfus 
de gaco. Villanus de salino. Testes. Rollandus preposilus sancii lau- 
renlii. presbiler Oberlus de sancta Agnete. 

Aclum Anno Dominice Natiuilatis. Millesimo, ce. v. Indicione. vili. 
Die madii. xxv. inler nonam et uesperum. 

Ilem in palatio Januensis Archiepiscopi, eodem anno el indicione. 
die iunii. v. circa uesperum. Jurauerunt laclis dei euangeliis ean- 
dem fidelilalem prefato domino Archiepiscopo. Paschalis de podio. 
Barlholomeus corbellus. Vassallus auricula. Tesles. Olio archidia- 
conus. Johannes barrilarius. Magisler Girardus. 

Ilem l'urani! eandem fidelilalem eidem domino Archiepiscopo. 



( i71 ) 

Johannes bonus do frea'.do. In presentia lestium Magislri Girardi. 
Johannis barrilarii ci Johannis laialoris. In palatio elicli Archiepiscopi. 
Eodem anno et eadem indicione. Die Augusti, xvn. inter uesperuin 
et sero. 

Ilem ante donni m canonicorum. in presentia leslium Wilielnii 
speciarii et Alberti de borzulis iurauil eandem fìdelitatem Viuulus 
de flora fìlius quondam taci (amquam famulus. Johanne barrilario 
iuranienlum recipiente prò domino archiepiscopo. Anno eodem et 
eadem indicione. Die Seplembris. sexla. 

Has fidelilales et cartas ut supra alia ilice in pergameno scriplas 
iussu consulum causarum ciuitalis et burgi in quorum poleslate 
peruenerunl et ammisse fuerunt. uidelicel Martini Tornelli et Alberti 
grilli et sociorum. ut ipsi confessi sunl. 

7 Eco Johannes de Galitia Notarius Sacri Imperii scripsi. 

7 In palacio ianuensis archiepiscopi. In presencia Magislri Vgonis 
canonici Sancii laurenlii. et Wilielnii canonici sancii nazarii. et Car- 
lonis canonici sancii laurenlii. el prepositi mortariensis. Girardus 
filius Mancii de molacana. Jurauit taclis dei euangeliis tìdelitatem 
domino Ottoni ianuensi Archiepiscopo sicut eius antecessores fece- 
runt predecessoribus eiusdem Archiepiscopi, secundum quod in li- 
bellis el regislro et aliis scriptis curie eiusdem domini archiepiscopi 
continetur. Anno Dominice natiuilalis. Millesimo. Ducentesimo. De- 
cimo, oclauo. Indicione Quinta. Die. decima, nona. Madii. ante 
uesperas 

7 Eco Jacobus laraburlus Nolarius rogaius scripsi. 

mcclv. die secunda Djcembris. Extiibita est conlra predictos fratres ipsi s 
prescntibus. 

f In palalio .Ianuensis archiepiscopi. In presentia presbiteri Vge- 
conis canonici sancii donali. Johannis piacentini, et Andree scscalchi. 



( 472 ) 

Oberlus buronus filius Manci de molacana iurauil taclis dei euan- 
geliis lidelitatem domino Ottoni Januensi Archiepiscopo secundum 
quod in libellis et registro et aliis scriplis curie eiusdem domini 
Archiepiscopi conlinelur. et de offensione quam fecil domino Ar- 
chiepiscopo dicto slare in eius ordinamento et obseruare mandata 
eius. Millesimo ducenlesimo decimo nono. Indictione sexla. ultima 
die Decembris (*). post uesperas. 

f Ego Ogerius Notarius rogalus scripsi. 



DOCUMENTO XLVII. 



A.W) MCCXVII, VII WCIiMBHIi. 

Papa Onorio III , annuendo alle istanze dell'Arcivescovo e del 
Comune di Genova, cominelle all'abate del Tigliello ed al prepo- 
silo dei canonici regolari Morlariensi di recare ad effetto la com- 
mutazione delle pievi di Gavi e di Caranza fra la Chiesa genovese 
e quella di Tortona. 

(Pergamena scritta de' secoli più antichi. Sul dorso: Non est in Registro, 
nec est opus, di mano antica ; Cantera xxviu dell'Archivio Segreto della He- 
pubblica di Genova. V. Miscellanee di un anonimo raccoglitore, possedute dal 
signor avv. cav. Emmanuele Ageno, Miscellanea vili ). 

Honorius episcopus seruus seruorum Dei. Dilcctis fili is .... 
abbati de Telielo et preposilo Morlariensi Aquensis et Papiensis 
Diecesis Ex parte uenerabilis fralris nostri .... archie- 
piscopi (**) et dileclorum fìliorum Comunis Januensis full nobis 

(*) Nel dicembre del l'219 correva l'indizione 7." genovese, e l'8.» cesarea. 
(**) L'arcivescovo Ottona. 



( 473 ) 

humililer supplicalum ul cum Januensis ciuttas in caslro Gauii iuris- 
dieUonem habeat lemporalem el plebs ipsius loci cum ecclcsiis sibi 
subicclis subsii ecclesie Terdonensi. ac prefatus archiepiscopus in 
plebe Caranlii el subdiiis sibi ecclesiis iurisdiclionem spirilualem 
oblineat. ciuilate Terdonensi iurisdictionem lemporalem obtinenle. 
in locis in quibus sile sunl plebes et ecclesie memorale commula- 
lionem ipsarum fieri faceremus. cum ex eo quod sic admixle sunl 
iurisdicliones buiusmodi limealur inler ciuilales prediclas scandalum 
suboriri. Adieclum eliam fuit ex parie ianuensium prcdiclorum quod 
parali sunl recompensalionem idoneam exhibere si forsan in com- 
mulalione predicla ledi uidealur ecclesia Terdonensis. Cum igilur le- 
neamur concordie ac pacis Consilia cogilare. discrelioni ueslre per 
apostolica scripla mandamus qualenus episcopum et capilulum Ter- 
donensem ad cummulationem huiusmodi. recepla recompensalione 
idonea, monenles prudenler et efficaciler inducenles commulalionem 
islam, si de ulriusque parlis censensu . . . processeril. auclorilale 
apostolica consumelis. Alioquin inquirentes quid honoris el fruclus 
ex plebe ipsa Gauii et ecclesiis suis prouenial ecclesie Terdonensi. 
et quid essel ex prefata plebe Carantii cum suis ecclesiis percep- 
lura. ac recompensalionem quam ipsi ianuenses duxerint offeren- 
dam. dentateli) nobis. gralia odio et timore post positis. fideliter 
resci ibatis. ut per uestram relalionem edocli uideamus qualiler nobis 
sit in ipso negolio procedendum. Datum Lalerani vii idus decem- 
bris. ponti ficai us nostri anno secundo. 



( 474 ) 



DOCUMEiNTO XLVIII. 



ANNO MCCXLi, XXVIII MABZO. INDIZIONE XIII. 

Murino di Bulgaro ed altri della sua famiglia dichiarano al- 
l' arcivescovo Giovanni di avere avuto in feudo il decimo dell'in- 
troito, che proveniva al Palazzo arcivescovile dal porlo di Genova. 

(Notulario di Parodino da Seslri , an. 1241 in 1253, fol. 11 recto: Regio 
Archivio Notarile di Genova). 

Marinus de bulgaro el andrcas el enricus filii ciusdcm. et bul- 
garinus filius quondam symonis de bulgaro, prò se el fralibus suis. qui 
sunt absentes. el prò nepolibus suis fìliis quondam Ugolini eius Ira- 
Iris, consliluti corani uenerabili patri domino Johanni dei gralia 
archiepiscopo ianuensi dixerunt el protestali fuerunt marinus et 
symon quod habuerunl a palacio archiepiscopalus ianuensis et ab 
archiepiscopo ianuensi in feudum ab antiquo decenum inlroilus 
quod ipsius palacium habet in portu ianuensi sitte prò porlu. ui- 
delicet decenum salis . . . cuiuslibet alterius blaue el denariorum. 
el de ipso deceno sine molestia lenenl el bine retro tenuerunt 
medielatem ipsius et de alia medielale erant uel exlare sperant in 
causa cum domino . . . bone memorie quondam archiepiscopum 
ianue. Quare dicunt quod parati sunt iurare fidelilatem de diclo 
feudo, et specialiler de ilio quod sine molestia lenenl et de eo pe- 
lunl inuesliluram. saluo iure alterius medietalis de qua esl quesito, 
et predicla petunt cum instancia dicenles quod per eos non stai 
quominus diclam fidelilatem faciant. Tesles. marlinus bancherius. 
baiamons calulus. actum in palalio ianuensi in camera dicli archie- 
piscopi, mccxli. indiclione xm. die xxvui marcii in sero. 



ERRORI. 



CORREZIONI. 



Paqina 36 Linea 22 eguntur 



69 

» 

106 

162 



206 
273 



23 Millesimo clxiiii. 

27 e non questo luogo 
6 Comepra 

29 Di Gesù Cristo 983, nel 
quale però correva 1' in- 
dizione H? 

21 nimine 

29 luglio. 



leguntur 

Millesimo cxlmii. 

e non a questo luogo. 

Compera 

Di Gesù Cristo 932. 



munimine 
giugno. 



INDICE CRONOLOGICO 

DEI DOCUMENTI 



CONTENUTI 



MI REGISTRO DELLA CURIA ARCIVESCOVILE 

DI GENOVA 
E NELLA RELATIVA APPENDICE. 



31 



DCÉ 



( N. B. / documenti segnati in margine 



NUMERO 

d'ordine 



II. 
III. 

IV. 



V. 
VI. 



VII. 



Vili. . • 



IX. 



NOME DEL VESCOVO 
A CUI 

l'atto appartiene 



Raperto 



Teodolfo 



ANNO 



MESE 



916 



94.6 



932 



Dicembre 



Maggio 



Agosto j 



GIORNO 



INDIZ 



CESAREA 



IV. 



tV T I 



Mi che fanno parie dell'Appendice). 



SOMMARIO DELL'ATTO 



(ilio enGteulico: Titolo ultimo del Libro IV 

el'.odice di Giustiniano 

consecutiva sullo stesso argomento . . . 

■a?gge come sopra 

eica sopra la legge Jubemus (Cod. Justin. 

ibi/ Ut. Il leg. XIV) 

la rescrizione di 50 o 40 anni: Legge anti- 
edtima del Libro Vili del Codice Giusli- 
ia o 

otratto enfiteutico dei beni spettanti ai 

ìoji sacri 

aztae di beni della Chiesa di Genova , posti 

eijonfini di Bargagli 

izpe di alcune terre e case della chiesa di 
ìn.iovanni di Caranza, nel luogo detto Fon- 

inaPovera 

Jziie di terre della Chiesa Genovese, nelle 
rclanze di Bavari ....... 






569 
370 
371 

372 

575 
378 

587 
IGi 



OSSERVAZIONI 



Per mero sbaglio fu nel testo asse- 
gnalo quesl' atto al 983. 



( 478 ) 




NUMf.no 
d' ORDINE 



XI. 

XII. 

XIII. 
•XIV. 

XV. 

XVI. 
XVII. 

XVIII. 

*XIX. 



NOME DEL VESCOVO 

A CUI 
L'ATTO APPARTIENE 



ANNO 



Teodolfo 



952 



955 
935 

958 

960 

966 

966 

966 



MESE 



Giugno 
Luglio 

Luglio 



Febbraio . 

Febbraio. 
Febbraio. 



969 (?) 
971 



Giugno 



GIORNO 



16 



CTS AREA 



X. 



XIII. 
XIII. 



III. 

IX. 

IX. 
IX. 

XIV. 



( 479 ) 



SOMMARIO DELL ATTO 



ca della concessione di una terra fatta a 
ilo Silvestro; e conferma alla basilica di 

Siro del godimento delle decime che in an- 
ii le appartenevano 

ione di terre poste in Bisagno 

ssione di beni posli a San Siro Emiliano . 

\,'^io consentito ai genovesi dai re Beren- 

;;io ed Adelberlo 

•nla di varie terre poste nella diocesi di 
f Iona, seguila fra il vescovo Teodolfo e Gio- 
rni prete 

ti di libello enfiteutico diretto allo stesso 

r.dolfo 

c^one di terre site in Val di Bisagno . . 
iasione di varie case e terre nelle circostanze 

ililolassana 

ni ia di due privilegi imperiali confermativi 

debeni della Chiesa di Genova 

cajne dei beni della Chiesa Genovese in Gavi 
e iriana 



412 

222 



OSSERVAZIONI 



Nel presente instrumento Teodolfo 
dice contare sette anni di episco- 
pato; lo che ci pone in grado di 
stabilirne ilcominciamento nel 946. 

Libello autenticato dai Consoli dei Pla- 
citi di Genova nel gennaio del 1144. 



510 

413 

144 

23G 

271 
4H 

418 



Libello autenticato come sopra. 



L'indizione XV, che si trova notata 
in questo atto , ma che dobbiamo 
correggere qui nella XIV, ci ha 
indotti ad assegnarlo nell'appen- 
dice al 972 , nel quale essa correva 
in effetto, e a collocarlo quindi in 
ordine dopo il seguente. Ma alcune 
altre circostanze che ne rileviamo, 
cioè l'essere entrambi gli atti stati 
firmati in loco monte caprario, 
volgendo 1' anno X dell' impero di 
Ottone I ed il IV di quello di Ot- 
tone II, sono certi indizii che ci 



( 480 ) 






NUMERO 
1)' ORDINE 



*xx. . . 

XXI. . . 



XXII. . 
•XXIII . 

XXIV. . 



"XXV. 



*XXVI. 



*XXVII. 



NOME DEL VESCOVO 
A CUI 

l'atto appartiene 



ANNO 



Teodolio 



Landolfo (?) 



Teodolfo 



mese 



971 



Giugno 



972 
973 

97G 



Febbraio. 
Febbraio. 

Luglio 



977 
979 
979 



Marzo 
Marzo 
Marzo 



GIOBHO 



INDIZIO 



20 



CthAKEA ICI 



XIV. 
XIV. 



XV 

I. 



_ IV 



V. 
VII. 
VII. 





( 481 


) 






SOMMARIO DELL' ATTO 


PAGINA 


OSSERVAZIONI 








consigliano ad ascriverlo esso pure 








al 971. 


a 


a di una terra in Valle Massima . . . 


416 




e 


;ione di un molino nel luogo di Molassana. 


209 


Nel periodo compreso dal vescovato di 
Teodolfo , P indizione XIV cadde due 
volte: nel 956 e 971. 

Il libello fu autenticalo da' Consoli dei 
Piacili nel gennaio del 1144. 


a; 
e 


ne di varii poderi della Chiesa di Genova. 


223 




sione di beni della Chiesa Genovese , posti 






9 




420 




a; 


ine della terra e del gorreto di Rununata. 


208 


Libello autenticalo come sopra. 

Il nome del vescovo è qui evidente- 
mente errato, per la inavvertenza 
del copista che ci occorse già più 
volte di lamentare. La esistenza di 
un Landolfo nel 976 dividerebbe in 
due il vescovato di Teodolfo, mentre 
1' attento esame delle carte ci prova 
indubbiamente che uno solo ve ne 
ebbe di questo nome. Abbiamo in- 
fatti veduto al N.° IX l'alto dell'a- 
gosto 952 nel quale esso Teodolfo 


l 


[Qedei beni della chiesa di san Marcellino, 




novera 7 anni di episcopato , e tro- 
veremo al N.° XXX quello del 980, 
ove dice contarne ben 33. 







421 




es 


tura dei beni posseduti dalla Chiesa Geno- 






«sjnella Villa Matuziana ed in Taggia . . 


423 




iceione dei beni spettanti alla stessa Chiesa 








in 





( 482 ) 



NUMERO 

d'ordine 



XXVIII. . 
XXIX. 

*XXX. . . 

XXXI. . . 

XXXII. . 

XXXIII. . 

XXXIV. . 

XXXV . . 



XXXVI. 

XXXVII. 
XXXVIII. 
XXXIX. 
XL. . . 

XLI. . 
XLII. . 



NOME DEI. VESCOVO 

A COI 
l/ATTO APPARTIENE 



Teodolfo 



Giovanni 



ANNO 



079 



980 

981 

983 

985 
986 

987 



987 



MESE 



Ottobre 



Settembre 



Febbraio. 



Maggio 



Gennaio 



Febbraio. 



987 


Ottobre 


990 


Febbraio 


990 


Maggio 


992 


Febbraio 


992 


Marzo. 


992 


Luglio 



GIORNO 



_ VI 



( 483 ) 



SOMMARIO DELL ATTO 



c;ione di varie proprietà della Chiesa predetta. 



cjione di parecchie terre della Chiesa di Genova 



orione ai canonici della Chiesa di Genova di 
li ]iiarle parli dei beni dalla medesima pos- 
tuli nella Villa Matuziana ed in Taggia . . 
di una terra posta nella Villa di Mo- 
li-ma 

ione delle proprietà della chiesa di san Da- 
n no di Struppa 

ione di un molino in Val di Bisagno . . 
ocìoDe di beni della Chiesa di Genova nella 
Vie di Molassana 

di libello per 1' enfiteusi di alcuni beni in 



rai 



[1 .no 



Kaone di beni della chiesa di san Damiano 

di truppa 

»ca me di terre in Molassana 

»ea >ne di terre poste nel castello di Molassana. 

ran di libello firmato dal vescovo Giovanni . 

•Demone di una terra spettante alla Chiesa di 

. nel luogo di San Siro Emiliano . . 

Kai'ne di terre in Molassana 

|it«i di terre nel luogo di San Siro Emiliano. 



198 
162 



424 

257 

179 
172 

175 



182 
275 
248 
174 

245 
204 
203 



OSSERVAZIONI 



Libello autenticato darConsoli de'[PIa- 
citi nel gennaio 1144. 

Durante il vescovato di Teodolfo l' in- 
dizione VII cadde nel 949, 9C4 e 
979. 

Acttim hoc episcopatus tiostri anno 
trigesimo tertio. 



Libello autenticato come sopra. 



Il presente brano di libello, quantun- 
que mancante di sottoscrizione, viene 
da me attribuito a Giovanni, perchè 
all'epoca di esso vescovo apparten- 
gono le note cronologiche ivi segnate. 

Segue poi 1' autenticazione fattane dai 
summenzionati Consoli nel gennaio 
del 1144. 

Libello autenticato come sopra. 



( 484 ) 



NUMERO 

d'ordine 



XLIII. 

XL1V. 



XLV. , 
XLVI. . 
XLV1I. . 

XLVIII. 
*XL1X. . 

L. . . 
LI . 



NOME DEL VESCOVO 

A CUI 
l'atto APPARTIENE 



Giovanni . 
Landolfo (?) 



Giovanni 



anno 



993 
994 



997 
998 
998 

998 
999 

Ì000 
1000 



MESE 



Luglio 
Maggio 



Dicembre 
Marzo 
Marzo. . 



Novembre 
Otlobre . 

Giugno . 
Luglio . 



cioiino 



30 



( iS5 ) 



>OMM\BIO DELL ATTO 



une di terre nelle circostanze di Bargagli. 
csione di tèrre poste in Bazali , Fontanegli e 
oui;iripa 



273 



177 



«me di una terra della Chiesa Genovese . 
iK-ione di terre nella Valle di Lavagna . . 
ca;me de' beni della Chiesa di Genova , posti 

in asalio 

»oc;ione di terre ivi 

iff'rairice Adelaide dona parecchi beni alla 
eh a di san Siro posta fuori le mura di Genova. 

(carne di una terra in Bisagno 

Ica me di castagneti e di altre proprietà della 
Chsa Genovese 



227 
241 

250 
199 

424 

238 

247 



OSSERVAZIONI 



Come la esistenza di un Landolfo nel 
976 avrebbe, pei molivi esposti nello 
Osservazioni al Documento XXIII , 
diviso in due il vescovato di Teodolfo, 
così l'apparire del medesimo nel 994 
dimezzerebbe quello di Giovanni. 
Ma noi dobbiamo anche in questo se- 
condo caso riconoscere l'inesattezza 
del copista del Registro. 11 presente 
libello venne pure autenticato dai 
ridelti Consoli nel gennaio del 1144. 

Né qui tornerà inutile l'aggiungere che 
nell' atto del giugno 987, con cui si 
conferma ad Eriberto abbate del 
monastero di santo Stefano la do- 
nazione di Serra abbadessa , e che 
pubblichiamo nella Illustrazione , 
esso Giovanni assevera contare anni 
4 e giorni 16 di vescovato; perchè 
ciò vale a stabilirne il comincia- 
menlo nel 984. 

Libello autenticato come sopra. 



( 486 ) 



NUMERO 
d' r D 1 N E 


NOME DEL VESCOVO 
A CUI 

l'atto appartiene 


ANNO 


MESE 


GIORNO 


INDIZI 


CESAREA 




HI 


Giovanni .... 


1001 


Febbraio .... 


— 


XIV. 




LUI. . . . 


» .... 


1001 


Marzo .... 


— 


XIV. 




LIV. . . . 


» .... 


1005 


Novembre . . . 


-. 


IL 






» .... 


1000 


Febbraio. . . . 




IV. 




LVI. . . . 


» .... 


1000 


Dicembre . . . 




J 


LVII. . . . 


» .... 


1007 


Marzo .... 





v . j 


LVIII. . . . 


» .... 


1007 


Ottobre .... 


— 


VI. I 


*LIX. . . . 


» . • . • 


1008 




— 


1 


LX. . . . 


» .... 


1010 


Luglio .... 


— 




LXI. . . . 


» .... 


1010 


Luglio .... 


— 


V,, 1 


LXII. . . . 


» .... 


1011 


Gennaio .... 


— 


IX. 


LXIII . . . 


» .... 


1012 


Marzo .... 


— 


X. 












— 





( 187 ) 



SOMMARIO DELL ATTO 



ie di varii poderi e di una cappella 
ione di terre in Olicelo .... 



ae di alcuni beni in Multedo .... 

: del monaco Pietro in abbate del moni- 
di san Siro , e concessione a questo di 
decime e parecchi beni. 



287 
243 

214 

427 



OSSERVAZIONI 



di libello enGteutico di varii beni della 

ia di Genova 

àie di varie terre poste nel luogo di Casalio. 
me di terre nella Valle e sotto il castello 

ilassana 

Uento dei monaci benedettini nella chiesa 
i ìnli Vittore e Sabina, elezione dell'abbate, 

cessione di parecchi beni 

e^one delle terre della Chiesa di Genova 

ì Cavalile 

ihe dei beni della Chiesa slessa in Molas- 



i: 

esone di terra nel gorreto della Valle di 
»o, presso la Corte di Molassana, per edifi- 

rvun molino 

zi- e dei beni che la Chiesa Genovese possedè 
Cto 



Libello autenticato dai Consoli dei 
Placiti nel gennaio 4144. 

t 

Ada sunl hec anno dominice incar- 
nationis millesimo sexto.... epi- 
scopalus autcm nostri anno XX. 
Queste date, per altro, secondo 
quello che già ne occorse di osservare 
in una noia alla pag. 429 del pre- 
sento volume, peccano di grave 
inesattezza; imperocché Giovanni, 
come vedemmo , contando nel giu- 
gno del 987 anni 4 di episcopato, 
non poteva ora contarne meno di 21. 



141 [Libello autenticalo come sopra. 
201 



207 

430 
252 
253 

211 

226 



( Ì88 ; 



NUMERO 

d'ordine 


NOME DEL VESCOVO 

A CUI 
L'ATTO APPARTIENE 


anno 


MESE 


GIORNO 




IM)IZ 


CESAREA 


LXIV. . . . 


Giovanni .... 


1012 




— 


X. 




» .... 


1010 


Ollobre .... 


— 


XV. 


LXVI. . . . 


» .... 


1018 


Ottobre .... 


— 


II. 


LXVII . . . 


» .... 


1018 


Novembre . . . 





li. 


LXVIII. . . 


ì) ... 


1019 


Giugno .... 


— 


II. 


LXIX. . . . 


.... 


— 




— 


— 


LXX. . . . 


» .... 







, 


- 


LXXI. . . . 




— 




— 




"LXX1I. . . 


Landolfo .... 


1019 




— 


II 


LXXIII. . . 


» .... 


1020 


Novembre . . . 


— 


IV. 


LXXIV. . . 


» .... 


1020 


Dicembre . . . 


— 


IV. 


LXXV. . . 


» .... 


1020 


Dicembre . . . 


— 


IV. 


*LXXVI. . . 


» .... 


1024 


Febbraio. . . . 


18 


VII. 


LXXVII. . . 


» .... 


1024 


Febbraio .... 


— 


VII. 


♦LXXVIII. . 


» . . . • 


1025 


Aprile .... 


— 


Vili. 


LXXIX. 


» .... 


1026 


Giugno .... 


— 


IX. 


*LXXX. . . 


» .... 


1026 


Ottobre .... 


— 


" 



( 489 ) 



SOMMARIO DELL' ATTO 


PAGINA 


OSSERVAZIONI 


ae delle proprietà della Chiesa predetta e 




Libello autenticato da' Consoli dei Pla- 


a cappella nel luogo di Venali .... 


294 


citi, nel gennaio 1147. 


onedi beni posti nel luogo di Sambazario. 


240 


Libello autenticalo come sopra nel 
gennaio del 1144. 


De dei beni che la chiesa di san Damiano 








184 


» 


one di alcune terre poste in Molassana . 


lini 




e di altre terre della Chiesa Genovese . 


218 


» 


i libello enflteulico di varie terre della 








145 




li altro libello consimile 


149 




o di .>ltro libello concernente 1' enfiteusi di 






i poderi siti nelle circostanze di Molassana. 


26 1 




ne al monastero di san Siro della basilica 




i 


i Marcellino, sita non lungi dal castello di 






fa, con tutto il territorio chele ècircostante. 


433 


» 


one dei beni della chiesajdi san Damiano 




» 




175 




te dei beni della Chiesa di, Genova nella 








170 






250 




) con Arnaldo Giudice di due mansi posti 








455 




<e dei beni della Chiesa di Genova, sili 








277 




n del monaco Giovanni ad abbate della 






; di san Siro Emiliano, e concessione alla 




Aclum... anno... milleximo XXV, epi- 


«ma di un prato con pozzo ed alberi. . 


437 


scopalus autem nostri V. 


<k di un molino nel fossato di san Michele, 




Libello autenticato dai Consoli de'Pla- 


1 . , 


202 


cili nel gennaio del 1144. 


<>■ della domocolta e del prato presso la 






440 





( 490 ) 



NUMERO 

d'ordine 


NOME DEL VESCOVO 

A CUI 
l'atto APPARTIENE 


ANNO 


MESE 


GIORNO 


INI 


CESASSI 


LXXXI. . . 


Landolfo .... 


1051 


Marzo .... 




XIV. 


LXXXII. . . 


» .... 


1054 


Febbraio. . . . 




II. 


LXXXIII. . . 


» .... 


1054 


Maggio .... 


— 


Il 


LXXXIV. . . 


Corrado I. . . . 


1056 


Ottobre .... 


— 


V. 


4 LXXXV. . . 


» .... 


1056 




— 


V. 


•LXXXVI. . . 


» . . . • 


1058 


Gennaio .... 


29 


VI. 


LXXXVII. . 


» . 


1059 


Maggio . . . , 


— 


VII. 


LXXXVIII. . 


» .... 


1059 


Novembre . 


— 


vini 


LXXXIX. . . 


» .... 


1042 


Marzo .... 


— 


X. 


XC. ... 


» .... 


1047 


Maggio .... 


28 


XV. 



( 491 ) 



SOMMARIO DELL' ATTO 


PAGINA 


OSSERVAZIONI 


ono dei beni , dei servi e delle ancelle che 






hiesa Genovese possedè nella Valle di Ra- 






d, nel confine di Sestri (ZeraH/e), in Ma- 






o, nella Vallo di Lavagna, ecc.; e delle pro- 






li della chiesa di san Marcellino esistenti nella 






e di Chiavari ; della cappella di santa Giulia 






:alaolo; di alcune terre e decime nella pieve 






Vara; e di parecchi beni della chiesa ^i 




Libello autenticato dai Consoli de' Pla- 




290 


citi nel gennaio del 1147. 


«ione di terre della chiesa di san Michele 








283 




sione di terre della Chiesa Genovese, poste 








167 




one dei beni della stessa Chiesa , posti nel 






« di San Michele e nella Domocolta, presso 






Uà di Genova, a Sambazario, e nella Valle 








305 




ma della donazione della basilica di san 




Si corregga l'errore occorso in nota 


sellino al monastero di san Siro .... 


440 


a questo documento, ove è detto 
che nell'ottobre 1036 correva la 
sesta indizione, perchè in realtà 


"*> conte di Ventimiglia cede al vescovo Cor- 




non avea cominciato che la quinta. 


i 1 tutti i diritti che gli competono sulle 






r e gli uomini che la Chiesa Genovese pos- 








441 




■tione di terre site in Vallebuona . . . 


234 


Libello autenticato dai Consoli de' Pla- 


z:ne della sesta parte dei beni che la Chiesa 




citi nel gennaio 1144. 








280 




line di parecchie proprietà di detta Chiesa. 


180 


» 


zjne di una terza parte dei beni della pieve 






- 


599 





32 



( 492 ) 



NUMERO 
D' ORDINE 



XCI. . 

XCII. . 
"XCIII. 

XCIV. , 
XGV. . 



XCVI. 
XCVII. 



XCVIII. 



XCIX. . 



CI. 



cu. . . 

cui. . 

CIV. . 

CV. . 

evi. . 

CVH. . 

CVI1I. . 



NOME DEL VESCOVO 

A CUI 
l' ATTO APPARTIENE 



Corrado I. 



Oberto. 



anno 

1047 

1051 
1052 

1055 
1054 



1056 

1057 

1058 

1059 

1059 

1059 
1060 

1060 

1060 

1061 

1061 
1062 



MESE 



Luglio . 

Giugno . 
Luglio . 

Ottobre . 
Dicembre 



Maggio 

Agosto 

Giugno 

Maggio. 

Giugno 



Settembre 
Gennaio . 



Marzo. 



Marzo 



Luglio. 



Dicembre 
Luglio . 



GIORNO 



( 493 ) 



MiMMAIUO DELL ATTO 



ione di lene site nel luogo di Campodonico 
irove, e di un molino in Sambazario. . 
None di terre in Campodonico . . . . 
ime al monastero di san Siro delle decime 
; e dai figli di Migesio', di Oberto fratello di 
(Migesio, e di Oberto di Manesseno. . 
ine di terre della Chiesa Genovese , poste 

logo di Sambazario 

:he dei beni situati nelle circostanze di 

levante ) . . . 

j udini degli abitanti della città di Genova. 
? siuramenlo prestato da Alberto marchese 

frore delle medesime 

fne dei beni della Chiesa di Genova, posti 

>rgo di questa città 

:i e dei beni della Chiesa Genovese in La- 
ura 

li'? di alcune terre situate nella Domocolta 

s; Vincenzo 

■sine di varii beni posti nella Valle di La- 
ti 

io di due tavole di terra in Borgonuovo. 
ics di varie proprietà della Chiesa di Ge- 

»i Taciolello 

di alcuni beni posti nelle circostanze di 

una 

H dei beni della Chiesa Genovese nel luogo 

Jn/eglia 

•o 1 di terre poste in Molassana ed al- 

e 

01 



01 



di terre in Val di Bisagno. . . 
di altre terre nel luogo medesimo. 



147 
260 



441 

258 

293 
Sii 

oli 



278 

220 

285 
342 

274 

157 

169 

187 

282 
230 



OSSERVAZIONI 



Libello autenticato dai Consoli dei 
Placiti, ne! gennaio H44. 



Libello autenticato come sopra. 



( 494 ) 



NUMERO 

d'ordine 



CIX. . . 

ex. . . 

CXI. . . 
CXII. . . 

exin. . . 
exiv. . • 

cxv. . . 

CXVI. . . 
CXVH. . 
CXVIII. . 

CX1X. . . 
CXX. . . 



CXXI. . 

CXXH. 
CXXIII. 



NOME DEL VESCOVO 

a cui 

L' ATTO APPARTIENE 



Oberto. 



ANNO 



M I ' I 



1002 

mi 

10G5 

1005 . 

1009 
1070 

1071 

1071 
1072 
1073 

10741?) 



Novembre 
Agosto . 
Aprile. . 



Giugno 

Maggio . 
Giugno 

Gennaio 

Luglio 
Marzo 
Ottobre 



Marzo 



Marzo 



1070 Gennaio 



1070 
1078 



Ottobre 
Giugno 



GIORNO 



CESAREA 
I. 
II. 
III. 

IV. 

VII. 
Vili. 

IX. 

IX. 
X. 

XII. 






XIII. 



XIV. 
XIV. 



( 495 ) 



SOMMARIO DELL ATTO 



ione di terre possedute in vario località dalla 

esa di Genova 

ssione di beni nella villa di Molassana , in 
ie, nell'Alpe di Creto ed in San Siro Emiliano, 
ione delle proprietà della Chiesa di Genova 

io Casanova 

ione dei beni posseduti dalla stessa Chiesa nel 

go di Tanneto 

ijione di terre in Bavari , ed altri luoghi. . 
iione di una tavola di terra nel Borgo di 

liova 

i >sione di terre poste nel luogo di Scandoleto. 

!,one di una terra sita nel Borgo di Genova. 
;one di varii poderi della Chiesa di Genova, 
g^onedi parecchie proprietà della Chiesa stessa 
Iffi circostanze di Molassana, in Nervi, o nella 
ne della Pilcevera Secca ....... 

aone di tre parti di un molino sito presso il 

i3> Draconario 

alone di varii beni posti nella Valle di Bavari 



iasione delle terre della Chiesa di Genova, site 

uogo di Campo Castorio 

line di una terra nel Borgo di Genova . . . 
a*ne di un manso nel luogo di Crosa , della 
I dei beni spettanti alla cappella di san 
*nzo di Levagi, e di alcuni servi ed ancelle 
el Chiesa di Genova 



OSSERVAZIONI 



281 

145 

225 

196 
163 

289 
186 

353 
193 



190 

229 
165 



195 
354 



329 



Libello autenticato dai Consoli de' Pla- 
citi nel gennaio 1144. 



Libello autenticato come sopra nel 
gennaio del 1147. 

Libello autenticato come sopra nel 
gennaio del 1144. 



Durante il vescovato di Oberto l'in- 
dizione XIII occorse due volte: nel 
1060, e nel 1075. Il libello, forse 
per un nuovo sbaglio del copista, ap- 
parisce diretto al vescovo Giovanni. 

Libello autenticato dai Consoli de' Pla- 
citi nel gennaio 1144. 

Libello autenticato dai Consoli dei 
Placiti il 20 novembre 1172. 



( 49G ) 



INCMEllO 

d' ordì INE 


NOME DEL VESCOVO 

A d'I 

L' ATTO APPARTIENE 


ANNO 


MESE 


GIORNO 


imj 


CESAREA 


CXXIV. . . 






Aprile .... 






cxxv. . . 
cxxvi. . • 






— 




Corrado II. . . . 


1083 


Loglio .... 


VI. 


CXXVII. . . 


» .... 


1083 


Ottobre .... 


— 


VII. 


cxxvm. . . 


» .... 


1085 


Novembre . . . 


— 


— 


CXXIX. . . 


> .... 


1086 




— 


— 


* cxxx. . . 


» .... 


1087 


Dicembre . . . 


— 


XI. 


CXXXI. . . 


AlIULDO .... 


1104 


Febbraio. . . . 


— 


XII. 


CXXXII. . . 


> .... 


1104 


Febbraio. . . . 


— 


XII. 






1110 


Luglio .... 
Febbraio. 












1111 




- 
- 


"CXXXV. . . 


» .... 


me 


Agosto .... 




CXXXVI. . . 




1117 


Agosio .... 


— 


- 


CXXXVII. . 


SlGIFREDO .... 


1123 


Luglio .... 




_ 


*CXXXVIII. . 


» .... 


1123 


Luglio .... 


— 


- [ 















( «7 ) 



SOMMARIO DELL' ATTO 


TAG1NA 


OSSERVAZIONI 


ssione di varie terre della Chiesa predetta. 


171 




di Hbello per l' enfiteusi di alcuni beni 








174 




ione di varie proprietà della Chiesa di Ge- 






a, poste nella Domocolta del Borgo della 




Libello riconosciuto dall' arcivescovo 




507 


Siro IL 


one di un isola in Molassana, per edificarvi 




Libello autenticato dai Consoli dei 




212 


Placiti nel gennaio del 1144. 


.ione di una terra sita nel luogo di Campo- 








270 




;one di varii poderi siti in Molassana . . 


244 


» 


ione ai canonici di san Lorenzo della chiesa 






(santi Genesio ed Alessandro 


442 




\ di ricordo di un convegno riguardante il 






uno di San Pier d' Arena 


268 






592 




r Conte di Ventimiglia condanna gli uomini 






i in Romolo a pagare alla Canonica di san 






onzo i frutti e feudi de' quali le andavano 








442 




ooli del Comune aggiudicano alla chiesa di 






nìiro di Genova tutta la decima dell'eredità 






e di di Rustico di Caschifellone .... 

1 


443 




line ai canonici di san Lorenzo della terra 






au di san Genesio, e della decima del sale . 


Itili 




or -1 ì determinano la quota da pagarsi al 






«ivo dalle navi, che venendo dal mercato 






i ib Raffaele o da Frejus entreranno nel 








KG 




feia della sentenza preraentovata .... 


38 




fno vescovo ed Oberto conte di Ventimiglia 




. ... 



( 498 ) 





NUMEI10 

d'ohdine 


NOME DEL VESCOVO 

A CUI 
l'atto APPARTIENE 


ANNO 


MESE 


GIORNO 


INDIZI 




CESARLA 




CXXXIX. . . 


SlGIFREDO .... 


1129 




— 


— 




*CXL. . . . 


Sino Arcivescovo . 


H3'2 


Ollobre .... 


9 


— 




CXLI. . . . 


» .... 


H52 


Ottobre .... 


— 


— 




* CXL1I. . . 




1134 


Gennaio . 


11 






CXLIII. . . 


» 


1135 


Dicembre . . . 








CXLIV. . . 




1156 


Novembre . . . 


6 


XV. 








1136 


Novembre . . . 


6 


XV. i 




CXLVI. . . 


» 


1139 


Gennaio .... 




- 




CX L VII. . . 


» 


1139 




— 


ì 




CXLVII1. . . 


»... 


1140 


Gennaio .... 


— 






CX IX. . . 




1U0 


Dicembre . . . 


— 


— 




CL 




U40 


Dicembre . . . 


- 



















( 4UD ) 



SOMMARIO DELL' ATTO 


r.u.i.\A 


OSSERVAZIONI 


ivano il giudicato del luglio 11 IO, relativo 








444 




ta pronunciata dalla Curia episcopale, per 






are ad una sola volta all' anno il diritto 






decima delle navi , che pretendevano Bo- 






io Delia-Volta co' suoi nepoti, Corrado Gua- 






e Giulia di Castello 


27 




■ione ai canonici di san Lorenzo della do- 






di tutti i donnicati dei cittadini di Genova, 




• 


stiva conferma dei Consoli 


444 




onedi due parti di quei beni della Chiesa di 






va, che Oberto vescovo avea conceduti in 






•usi col libello del giugno 10ÌS9 .... 


286 




nocenzo II stabilisce che le decime dei Car- 






no e degli Isole , donate dal vescovo Oberto 






onastero di san Siro di Genova debbano, 






io le pretese del Capitolo di san Lorenzo, 






ne sempre dal medesimo percepite . . . 


445 




ìe di una terra presso le mura di Genova. 


267 




t ione dell' imperatore Lotario, sui feudi . 


155 




347 




ajeterminazionc della decima che dovranno 






5 9 all' Arcivescovo tutte le navi cariche di 






li 


58 




zac al monastero di san Mauro di Torino 






1 appella di santo Stefano, costrutta a Campo 








29 




ai determinano il diritto spettante ai Por- 




Questo lodo fu autenticato dai Consoli 


htulla presa ed il corso dell' acqua . . . 


394 


de' Placiti il 16 gennaio 1181. 


i >do riguardante la decima del mare da 






g<ii all' Arcivescovo 


59 




isi aggiudicano all'Arcivescovo il possesso 

H 







( 500 ) 



MJMF.RO 
d' o n D I N E 



cu. 



CLIF. 



CLIII. 



CUV. 



CLV. 



CLVI. . 
CLVII. . 

CLVIII. 
CLIX. . 

CLX. . 



NOME DELL ARCIVESCOVO 

A CUI 

L' ATTO APPARTIENE 



Siro 



ANNO 



1141 



1141 



1141 



1142 



1142 



MESE 



Gennaio 



Gennaio 



Gennaio 



Marzo. 



Giugno 



1142 Giugno 



1142 



1142 



1142 



1142 



Luglio. 



Otiobre 



Otlobre 



Novembre 



GIORNO 



31 



imjiz 4 



CESARLA * 



( 501 ) 



MlMM.lRIO DELL ATTO 



ia casa , posta in Genova presso la tri- 
ti di san Nicolò 

•!i sentenziano doversi distrarre la parata 
Giovanni o Guglielmo Barca aveano fatta 

I sola di Bisagno 

si affermano non potere il Comune impo- 
rti!' Arcivescovo e all'Abate di santo Ste- 
oì chiusa dei molini ed il ponte. . . . 
si dichiarano che il lodo da essi pronun- 
li in favore della chiesa di san Lorenzo, 
1 ebba nuocere ai diritti competenti all'Ar- 
avo, riguardo alla percezione delle decime. 
s< determinano che Giovanni Calderario 
I all' Arcivescovo denari due annui , per 

sali una casa 

k sentenziano che gli eredi di Benincasa 
.a;nza debbano pagare all'Arcivescovo I' an- 

•nso di tre denari, ed a quest' ultimo 
iticano il patrimonio netto della me- 

d 

ni aggiudicano all' Arcivescovo la terra che 

ssallo possedeva nel Prato del Vescovo. 
il*a conceduta a Caffaro, ed ai suoi di- 
iditi maschi, di alcune porzioni di varii 

il 

■o 



dichiarano di spettanza dell'Arcivescovo 

jeiola pezza di terra 

della decima di Bargagli, e di una 
«i Monte Lanerio, a Guglielmo figlio di 



oi dichiarano che i figliuoli di Berardo di 
l' lasco sono servi della Chiesa Genovese. 

M — ^ — ==—=—— 



60 



59 



60 



91 



65 



62 

U 

299 
65 



OSSERVAZIO.M 



298 



61 



Il lodo fu autenticato dai Consoli dei 
Placiti , iM5 gennaio 1155. 



L' atto fu autenticato dai Consoli dei 
Placiti 1' 8 maggio U64. 



Libello autenticato come sopra. 



( 802 ) 



NUMERO 
d' ORDINE 



CLXI. . 

CLXII. 

CLXIII . 
CLXIV. 

CLXV. 



CLXVI. 

CLXV11. 
CLXV1II. 

CLXIX. 
CLXX. 
CLXXI. 



CLXXII. 



NOME DELL ARCIVESCOVO 

A CUI 

l' ATTO APPARTIENE 



Siro 



ANNO 



1142 
(Ih 
1142 

1143 



1143 

1143 
1143 

1143 

1143 

1143 (?) 



1143 



MESE 



Novembre 

Dicembre 

Dicembre. 
Dicembre 

Gennaio 



Giugno 



GIORNO 



Marzo . . 

Marzo . . 
Aprile. . 

Giugno 
Giugno 
Giugno (? 



26 
26 

26(?) 



IM 



CESARE 






( 505 ) 



SOMMARIO DELL' ATTO 


PAGINA 


OSSERVAZIONI 


li pronunciano spettare all' Arcivescovo 






asa già posseduta da Arnaldo Baltigado . 


64 




i dichiarano cheBelliano ed Orso nipoti di 






odiSant'OIasco sono servi dell'Arcivescovo 


61 




one dello stesso lodo 


95 


Il lodo fu autenticalo dai Consoli 
de'Placiti il 1.° febbraio 1155. 


i statuiscono che Giovanni Gibo e Calci- 






sono pure servi dell' Arcivescovo . . . 


62 




i sentenziano che Anselmo di Gotizo Balbo 






i annualmente spedire un qualche inviato 






a Romolo, in servizio dell'Arcivescovo, 






enso della casa che avea comperata da 






zone di Castavenza 


63 




ie di una casa in Genova, e di varii beni 




Libello autenticato dai Consoli de' Pla- 


Domocolta di san Vincenzo 


215 


citi nel gennaio del 11 H. 


ìe di altri beni nella stessa Domocolta . 


216 


> 


i dichiarano che Ogerio figlio del q. m Scia- 






dee riputarsi quale servo dell' Arcivescovo. 


65 




;nto del popolo di San Romolo .... 


122 




;nto dei Consoli di San Romolo. . . . 


120 




:nto simile di quei di Ceriana .... 


119 


Questo secondo giuramento, o Breve 
Consolare, manca affatto di data; 
ma può ragionevolmente aversi come 
avvenuto nell'anno, mese e giorno 
che gli assegniamo, trovandosi che 
precede immediatamente quello dei 
Consoli di San Romolo, il quale sem- 
bra volerla denotare per entrambi. 


si sentenziano che Grimaldo figlio del fu 






o? Cannella paghi all'Arcivescovo l'annua 






line di nove denari, per una casa sita nel 






1 


66 





( 504 ; 



NUMERO 

d'ordine 



CLXXI1I. . . 

CLXXIV. . . 

CLXXV. . . 

CLXXVì. . . 

CLXXVII. . . 

CLXXVIII. . 
CLXX1X. 

CLXXX. . . 

CLXXXI. 

CLXXXII. . . 

CLXXXHI. . 

CLXXXIV. . 

CLXXXV. . 



NOME DELL'ARCIVESCOVO 

A CUI 

L' ATTO APPARTIENE 



Siro 



ANNO 



1143 
U43 
1145 

1H3 
1143 

1143 
1144 

1144 

1144 

1144 

1144 
1144 
1144 



MESE 



Luglio. 
Agosto 
Agosto 

Ottobre 
Ottobre 



Dicembre 
Gennaio 

Gennaio . 

Gennaio . 

Gennaio . 

Gennaio . 
Settembre 
Novembre 



GIORNO 



IMjIZM 



CESAREA I 



51 



( 505 ) 



SOMMARIO DF.LL' ATTO 


VAGINA 


OSSERVAZIONI 


ggiudicano all'Arcivescovo le terre già 






> da Buonfante di Domocolta. . . . 


CG 




i di vassallaggio prestato all'Arcivescovo 






•erto ed Ansaldo fratelli Porco . . . 


UH 




conceduta ai medesimi di parecchi 




Il presente libello è pure stampato nel 


a Chiesa Genovese 


276 


voi. Il Chartarum, N.° COVI, col. 
249-50. 


ondannano gli uomini di Soci a pagare 






a del grano all' Arcivescovo .... 


07 




dano all'Arcivescovo la terra che Lan- 






>cca possedeva in Bisagno, presso quella 






sili 


68 




ggiudicano all' Arcivescovo la decima 






ve di Bargagli 


ivi 




ggiudicano pure allo slesso la decima 






» di Voltri, Pegli, Sestri , Corneliano 






er d' Arena 


67 




ffermano all'Arcivescovo il diritto di 






ossesso che gli compete verso alcuni 






Nervi 


69 




enlenziano che 1' Arcivescovo possegga 






;lla parte che Gandolfo Sardena aveva 








70 




eterminano che spetti all'Arcivescovo 






a confrontarne con quella dell'Arcive- 








ivi 




n causa di parecchi interessati , per 








71 




:on cui si aggiudica alla Chiesa Geno- 






terra in Bisagno, che fu dei Porcelli. 


116 




ichiarano essere dell'Arcivescovo i beni 






ed'IterioPedicolaaveanonelIaDomocolta. 


72 





( :ìoo ; 



NUMERO 
D' ORDINE 



CLXXXVI. 



CLXXXVII. 



CLXXXVIII 



CLXXXIX. 



CXC. 



•cxci 



CXCII. . 
CXCIII . 
CXCIV. 

cxcv . 

CXCVI . 

CXCV II. 

CXCVIII 

'CXCIX. 



NOME DELL ARCIVESCOVO 

A CUI 

L' ATTO APPARTIENE 



Siro . 



ANNO 



li a 



1U5 



1145 



1145 



1145 

IliB 

1145 
1143 

1145 

1145 
1145 
1145 



MESE 



.Novembre 



1114 Dicembre 



Gennaio 



Gennaio 



1145 Gennaio. 



Gennaio. 



Marzo. 



Marzo. 



Luglio . 
Luglio . 

Luglio . 

Agosto . 
Agosto . 
Novembre 



GIORNO 



21 



21 



( 507) 



SOMMARIO DELL'ATTO 



soli aggiudicano all'Arcivescovo la decima 
(lapillo, che già tenevano gli Avvocati. . 
isoli lodano all'Arcivescovo il pieno pos- 
so di una mela del Monto Cornalio e di 

stagliata 

boli affermano che l'Arcivescovo di Genova 
ia annualmente soldi 22 e '/, per la decima e 
sione che quello di Milano riscuote in Recco 

in Camogli 

^oli proibiscono a Guglielmo Osbergerio di 
od avere latrina, e gettare immondezze 
a tregende attigue alla sua casa .... 
oli decretano che l'Arcivescovo debba avere 
o soldi annui, a titolo di pigione del 
zzo ne! quale essi hanno residenza . . . 
oli aggiudicano alla chiesa di san Siro fuori 
jura della città il piano di Castelletto , già 

itole dal Vescovo di Genova 

ta di due denari per la pensione della Do- 

olta 

a di tavole 15 3 / 4 di terra in San Pier 

ena 

irne di una terra posta nel Prato del Vescovo, 
onc alla chiesa di san Michele di cento 
e di terra in San Pier d'Arena. , . . 

ta della pensione della casa di Albertone 
gerio 

»ne di un pastino in Fontanegli .... 
•ne del nuovo mulino di Cantone . . . 
.escovo consente che i cittadini di Genova, 
obbligati verso altre chiese, paghino alcune 
di decime ai canonici di san Lorenzo ; e 



100 



73 



74- 



4-53 



593 



55S 
516 

531 



592 
331 
352 



OSSRRVAZIONI 



Il lodo fu autenticato dai Consoli dei 
Placiti il 10 gennaio 1103. 



33 



( 508 ) 



NOMERÒ 
h ORDINE 



ce . 

CC1 . 
CCII. 

ceni . 

CCIV 
CCV. 

CCVI 

cevn 

CCVIII 
CCIX 

ccx. 

CCXI 
CCXII 



CCX1II 
CCXIV 



NOME DELL ARCIVESCOVO 

A CLI 

L' ATTO APPARTIENE 



ANNO 



Sino 



IU5 

1145 
H45 

4145 

1145 
1145 



4145 
1U6 
1146 

11 4G 

1146 
1146 

1146 



1146 
4146 



MESE 



Novembre 

Novembre 

Novembre 

Novembre 
Novembre 



Gennaio . 
Gennaio . 

Gennaio . 

Gennaio 
Gennaio . 

Gennaio 



Gennaio 
Marzo. 



(.10 li NO 



IMJlZI' 



CESAREA ( 



( 509 ) 



MAMMARIO DELL ATTO 



d'erma a questi ultimi il godimento di quelle 

1 già possedevano 

«oli aggiudicano all' Arcivescovo una terra 

il luogo detto alle Chiappe 

noli dichiarano proprietà dell'Arcivescovo 
i castagneti situati in Valle Calda . . . 
> amento in forza di cui si aggiudica al 
' rcivescovo una terra in Medolico . . . 

aone di una terra in Uscio 

aone di un castagneto in Casanova . . 
noli decretano che l'Arcivescovo abhia la 
e ma de' forastieri che navigano coi geno- 

( 

.{•■oh condannano Bonifazio di Ranfredo a 
aire all'Arcivescovo la decima della sua galera, 
ipli aggiudicano all'. Arcivescovo alcuni poderi 

i onestai 

Nili dichiarano proprietà dell' Arcivescovo 
il ciò che Pietro e Lanfranco di Saporito 

vno in Valle Calda 

noli confermano all'Arcivescovo il possesso di 
n uelà del monte Cornalio e di fìoccatagliata. 

line di una vigna in Corsi 

r li Saporito rinunzia all' Arcivescovo alcune 
T' poste nel luogo di San Cipriano . . 
line delle terre predette ad Aidela nipote 
jl slesso Pietro di Saporito e Fulcone fi- 

i'Io naturale della medesima 

» ne della decima di Monte Toscano.. . . 

li sentenziano che né Giovanni Merlo, né 

possano convenire in giudizio PArcive- 

:oi pel luogo detto alle Chiappe .... 



1 



453 

75 

76 

US 
31 i 
515 

117 

118 



76 

10g 
297 

517 



ivi 

318 



75 



OSSERVAZIONI 



Il lodo fu autenticato dai Consoli dei 
Placiti il 1.° febbraio 1153. 



Il lodo fu autenticato come sopra il 
10 giugno 1173. 



( 510) 



NUMERO 
D' ORDINE 



NOME DELL ARCIVESCOVO 

A CUI 

L' ATTO APPARTIENE 



ccxv . 

CCXVI . 
CCXVII. 

CCXVIII 

CCXIX. 
CCXX. 



CCXXI . . . 

CCXXJI. . . 

ccxxui. . . 

CCXXIV • • 

ccxxv. . . 

CCXXVI . . 

CCXXVII . . 

ccxxvm. . 

CCXXIX. . . 

CCXXX. . . 



Siro 



an.no 



1140 

114C 
1U6 



MESE 



Aprile 

Aprile 
Aprile 



1140 Luglio 



1140 
1140 



114G 

114G 

1146 
1140 

1146 
1147 
1147 
1147 
1147 

1147 



Agosto 
Agosto 



Novembre . 



[Novembre 



Gennaio 



Gennaio 



Gennaio 



Gennaio 



Febbraio. 



GIORNO 



CESAREA GEI 



51 



( su ) 



SOMMARIO DELL* ATTO 


PAGINA 


OSSERVAZIONI 


Guelfo ed Anna giugali fanno donazione 






rcivescovo di quanlo posseggono in Albaro. 


319 




lura conceduta ai medesimi delle cose donale 


320 




ine di una quarta pnrte della decima delle 






elle di Rumaggi e Bembeggi 


ivi 




ì\i aggiudicano all' Arcivescovo due terre 








77 




'li aggiudicano un'altra terra come sopra. 


ivi 




^li sentenziano che debba spettare all'Ar- 






covo la proprietà di tre quarte parti del- 








78 




ti dichiarano propria dell'Arcivescovo la 






i che Vassallo Sibillatore avea nel Borgo 






'uova . ... 


ivi 




ne dei beni della Chiesa Genovese , posti 








321 




he di un luogo in Medolico, detto Poggio. 


318 




a della pensione di 14 denari pagali dalla 






te e dal figlio di Merlo di Castello, per la 






: della libellaria che aveano in Bargagli . 


390 




a di denari 6, per la pensione di un manso 








ivi 




ili aggiudicano all'Arcivescovo la decima 






eloderico aveva nella pieve di Rapallo. . 


79 




n li affermano all' Arcivescovo il diritto di 






orietà sul poggio dell'Isola di Sestri. . . 


ivi 




zpe di un' ottava parte della decima di 








322 




«di aggiudicano all'Arcivescovo soldi 4 , 






ia porzione di decima che gli spettava sopra 








404 




>ttli sentenziano che l' Arcivescovo debba 







( - : '12 ) 



isUMr.no 
o' R D I n i: 



CCXXXI. . . 

CCXXXII. . . 

CCXXXIII . . 

CCXXXIV. . 

CCXXXV . , 

CCXXXVI . . 

CCXXXVII. . 

CCXXXVIII . 

CCXXXIX. . 

CCXL. . . . 

CCXLI . . . 

CCXLII. . . 



NOME DELL ARCIVESCOVO 

A CUI 

L' ATTO APPARTIENE 



Siro. 



ANNO 



1H7 
1148 

U48 
U48 

1148 

1148 

1148 
1148 

1148 

1148 
1148 
1148 



GIORNO 



Maggio 
Gennaio . 

Gennaio 
Gennaio 

Febbraio. 

Aprile . 

Aprile . 
Maggio . 



Maggio. 

Giugno 

Luglio 

Acosto 



22 



( 513 ) 



SOMMARIO DELL' ATTO 


rACINA 


OSSERVAZIONI 




cuotere Jo scalico ed alpialico da coloro i 








ali condurranno le mandrie a pascolare nei 










80 






zione della decima delle chiese di Corelia e 










32-2 






isoli condannano parecchi uomini della pieve 








Herrì a pagare tre quarti della decima degli 








\ 


i all'Arcivescovo; il quale rimette alle 
?se della pieve slessa la parte rimanente . 


81 






isoli confermano all'Arcivescovo il possesso 




Il lodo tu autenticato dai Consoli dei 






92 


Placiti il 1° febbraio 1153. 




soli aggiudicano all' Arcivescovo la decima 








Ila pieve di Cicagna , che percepivano i figli 








1\ jssallo di Verzili e di Guglielmo di Cicagna, 










93 


» 




iiitura conceduta a Guglielmo Arnaldo di pa- 








•chi beni della Chiesa Genovese 


115 






:;ione di una terra con molino e casa in Me- 








Uoo 

sione di una casa nel Borgo di Genova . . 


532 

358 






( itura conceduta ad Amedeo e Buongiovanni, 








ì 

t 
1 


del q. ra Guidone, di quella parte di decima 
tenevano in Rumaggi e Vignale .... 

orinazione della distanza che dee passare 
l'isola dell'Arcivescovo e quella del molino 

bianco in Bisagno 


323 
405 






*one di una casa presso quella di Pandolfo 








tyoli aggiudicano all' Arcivescovo due mansi 


337 






)^i nella villa di Sani' Olasco. 

Jone di una casa presso la chiesa di san Lo- 


80 
















òói 







( 514 ) 



INUMERÒ 
D' R D 1 N E 

CCXLIII. . 

CCXL1V. . 

CCXLV. . 

CCXLVI. . 
CCXLVH. . 

CCXLV11I . 

CCXLIX. . 

CCL. . . 
CCLI. . . 

CCLII. . . 
CCLIII. . . 

CCL1V . . 



NOME DELL' ARCIVESCOVO 

A CUI 

L' ATTO APPARTIENE 



Siro 



ANNO 



4148 



1148 



4148 



Ì148 



1148 



1148 



1148 



1149 



1149 



1149 



1149 



1149 



MESE 



Settembre 



Settembre 



Otlob:e 



Otiobre 



Novembre 



Novembre 



Dicembre 



Gennaio 



Gennaio 



Marzo. 



Giugno 



Luglio. 



GIORNO 



11 



( 515 ) 



SOMMARIO DELL' ATTO 


PAGINA 


OSSERVAZIONI 


oli lodano all' Arcivescovo 1' alpiatico della 






e di Bargagli , salva la parte dell' Arcive- 








83 




roli aggiudicano all' Arcivescovo tutto ciò 






e'ictro e Servidio di Verzili aveano in questo 




Il lodo fu autenticato dai Consoli dei 




93 


Placiti il i." febbraio H53. 


i-li dichiarano di spettanza dell'Arcivescovo 






rra che Gandolfo Ortonado avea nel monte 








83 




aa di ricevuta della pigione della casa abi- 






: ja Ottone nipote di Vassallo De-Arco . . 


401 




ali sentenziano di proprietà dell' Arcive- 






) la terra dei figli di Giovanni Cavassa 






i ostini dell'Isola di Sestri 


Sì 




ali aggiudicano all'Arcivescovo la terra di 






o nni Ferrarlo nei pastini del monte di 








ivi 




D.-i affermano proprii dell'Arcivescovo la 






rn e il castagneto di Oberto Ferrario nei 








85 




ziie dilla decima dell' olio , che si riscuote 






Il pieve di Sori 


333 






i aggiudicano all' Arcivescovo la terra di 






Ih 


o Tazolello e Guglielmo Garrio nei pastini 






1 


onte di Tazolo 


85 




'i' 


e dei beni della Chiesa di Genova, già 






IU 


da Giovanni di Morella 


537 




n 

t 


i aggiudicano all' Arcivescovo una parte 
ra in Medolico, giusta la divisione fattane 








86 




li certa decima ai figli di Ugone di 






lgo 


119 













( 516 ) 



NUMERO 

d'ordine 


NOME DELL'ARCIVESCOVO 

A CUI 

L' ATTO APPARTIENE 


ANNO 


MESE 


GIORNO 


INDI 


CESAREA 


CCLV . . . 




1U9 


Agosto .... 


— 


— 


CCLV1 . . . 




1149 


Ottobre .... 


_ 


— 


CCLVH. . . 




1150 


Febbraio. . . . 


1 


— 


CCLVIII . . 




1150 


Febbraio. . . . 


27 





CCLIX , . . 




USO 


Marzo .... 


— 


— 


CCLX . . . 




1150 


Settembre. . . . 


2 


" 


CCLXI . . . 




1150 


Settembre . . . 


10 




♦CCLXII. . . 








— 


— 


CCLXI1I . . 


» 


USI 


Febbraio .... 


9 


XIV. 


CCLXI V . . 




USI 


Giugno .... 


— 


XIV. 


CCLXV. . . 




USI 


Dicembre . . . 


— 




CCLXV1 . . 




1152 


Febbraio. . . . 


3 





CCLXV II . . 




1152 




3 


— 


CCLXV III . . 




1152 


Maggio .... 


— 


- 


CCLXIX . . 




1153 


Gennaio .... 


15 


— 


CCLXX . . 




1155 


Gennaio .... 


15 


_ 


CCLXXl. . . 




1153 




M 

















( 517 ) 



SOMMARIO DELL ATTO 



isoli regolano la facoltà di condurre 1' acqua 

molino in Bisagno 

L>li sentenziano di proprietà dell'Arcivescovo 

pezze di terra 

lsoIì determinano le opere che gli uomini di 
4 Siro di Nervi dovranno fare nella vigna 

i Arcivescovo 

irto di una terra in Medolico 

ione di una terra in Nervi 

(«oli aggiudicano all' Arcivescovo una terra 

il nel luogo stesso di Nervi 

aone delle tre pezze di terre, di cui nel lodo 

, ottobre 1 HO 

;li papa Eugenio III, confermativa dei beni 

B Chiesa di Genova 

abne di alcune terre site in Rovereto ed 

rluoghi della Valle di Lavagna 

liuroenlo per cui si loda all' Arcivescovo 
i erra che Martino Ceresiario teneva a 

i'Ho 

oioli aggiudicano all'Arcivescovo le terre che 

ili di Conone di Vezzano ed altri tenevano 
a azasco e nella Curia di San Quirico. . . 
r, ne di varii beni nelle circostanze di Sestri. 
aione di una terra presso il fiume Bisagno. 
ni Ji investitura di certa decima .... 
■ni di Assereto e il figlio Berardo giurano 
id a all'Arcivescovo, dal quale ricevono l' in- 
es ura di una terra in Benestai .... 

roiiuile giuramento 

ioili dichiarano spettare all'Arcivescovo le 
tene che i figli di Conone di Vezzano lene- 



364 

80 



139 
339 

540 

87 

484 



OSSERVAZIONI 



594 



89 
90 
341 

.404 



309 
524 



NUMERO 
D' ORDINE 



CCLXXII . . 



CCLXXIII 



CCLXXIV 



*CCLXXV 



CCLXXVI . 
CCLXXVII. 

CCLXXVI1I 

*CCLXXIX. 

CCLXXX . 
CCLXXXI . 



NOME DELL ARCIVESCOVO 

A CUI 

L' ATTO APPARTIENE 



Siro . 



C K18 ) 



ANNO 



1153 



H5£ 



1154 



1153 



1155 
1153 

1155 

1156 

1157 
1158 



MESE 



Ottobre 



Febbraio. 



Agosto 



Gennaio 



Marzo 
Aprile. 



Giugno 
Giugno 
Luglio 



GIORNO 



18 



7 
29 

2 

9 



( 519 ) 



MtMMARIO DELL ATTO 



ielle pievi di Scstri , Castiglione, Mone- 
Vara 

della Curia Arcivescovile sentenziano, 
Ili gli abitanti del territorio di San Ro- 
già spettato a san Siro , paghino in per- 
all'Arcivescovo ed ai canonici di san Lo- 
i tributi dei quali è caso nella sentenza 

dio 1123 

ì mantengono all'Arcivescovo il diritto 
ssesso di una terra in Nervi , contesta- 
la Rainaldo Gobbo 

ie al popolo di San Romolo di una terza 
del Monte di Valle 



!i annullano la remissione che 1' Arcive- 

ba fatta o farà agli uomini di Vezzano, 
isci o di altro parti , della decima di Ma- 
, o di San Quirico, o di Sallerana , o di 

qualsiasi luogo 

ìe di una terra in Medolico 

di un quarto di fetta del molino della 
sca 

di costrurre un molino nell'Isola Buona 

in Romolo 

rj a degli usi e delle consuetudini degli abi- 
tai Ceriana 

<|i di una terra in Medolico 

r.dei Consoli di Genova a quelli di Sestri , 
1 



Ul 



A'òo 



HO 



OSSLIIVAZIONI 



4SS 

393 



93 
123 



45(5 



Il lodo fu autenticalo dai Consoli dei 
Placiti nel gennaio 1155'. 



Questa locazione si trova pure stam- 
pata nel volume II del Liber Jurium 
Rcipublicae Januensis, col. 3; ed 
è autenticata dal notaro Pietro Musso, 
il quale nota avere estratto il docu- 
mento de registro palacii domini 
archiepiscopi ianuensis. 



( 520 ) 



NUMERO 


NOME DELL'ARCIVESCOVO 








IN 


d' ORDINE 


A COI 
L' ATTO APPARTIENE 


ANNO 


MESE 


OIOU.NO 


CESASI 


*CCLXXXII. . 


Siro 


1158 




18 


VI. 


CCLXXXII1 . 




1158 


Giugno .... 


— 


VI. 


CCLXXX1V . 




1138 


Luglio .... 


15 


— 


CCLXXXV. . 




1159 




26 


— 


CCLXXXV1 . 




1159 


Aprile 


17 


— 


*CCLXXXV11 . 




1159 


Novembre . . . 


1 


— 


CCLXXXVIIl . 




1159 


Novembre . . . 


12 


— 


CCLXXX1X . 


» . . 


1159 


Novembre . . . 


12 


— 


ccxc . . . 




1159 




— 


— 


CCXCI . . . 




1160 


Marzo .... 


12 


— 


CCXC1I. . . 




1160 


Maggio .... 







CCXCIII. . . 


» 


1160 


Giugno .... 


1 


— 


CCXC IV . . 




UGO 


Giugno .... 


2 


— 


ccxcv. , . 




1161 


Aprile .... 


26 




'CCXCVI . . 




1161 


• 


-— 


— 















( sai ) 



SOMMARIO DELI.' ATTO 


I LG1FA 


OSSERVAZIONI 


è rispellino i possessi e diritti dell' Arci- 








383 


( Prima del 2 febbraio ). 


ne ai canonici di san Lorenzo delle de- 






che si percepiscono sugli abitanti del 






o, della citlà , dei borghi e dei sobbor- 








456 




le di mezza tavola di terra donnicata , 












sento, per cui si loda a Caffaro il Poggio 






tedecimo, sovra il molino donnico . . 


297 




i condannano Amico Vacca a pagare al- 






ivescovo la decima delle navi .... 


391 




ira della decima di Rapallo .... 


598 




della metà di un canone dovuto da 










457 




i 


condannano Primo di Camogli a pagare 






kivescovo la decima del mare .... 


127 




>f condannano Guglielmo Conte al mede- 






pagamento 


ivi 




■Ira della decima di Bembeggi, Vignale, 








399 




al facoltano 1' Arcivescovo a ripristinare 






e 


i che discende dalla casa che fu di Ce- 






i 


. e che Ottone notaro aveva interrotta. 


90 







di varie terre nella pieve^di Lavagna 


3U 




1 


di alcune terre nella pieve di Vara 


350 






551 




o attribuiscono all' Arcivescovo il pieno 






liritto di entrata ed uscita per la 






i e è davanti alla casa di Ottone notaro . 


97 




li)3pa Alessandro III, confermativa della 






'li di Innocenzo II , circa le decime dovute 








■ 






# 









( 322 ) 



NUMERO 
D'ORDÌ NE 


NOME DEL VESCOVO 
A CUI 

l'atto appartiene 


ANISO 


MESE 


GIORNO 


INI 


CESAREA 


•ccxcvii . . 




1162 


Ottobre .... 


lì 


XI. 


CCXCVIII . . 


». .... 


1163 


Gennaio .... 


5 


- 


CCXCIX . . 




4165 




ìli 




*ccc. . . . 


»... 


1163 


Aprile .... 


— 


— 


CCCI. . . . 


» 


1163 


Settembre . . 


21 


— 


CCCII . . . 


* 


— 




— 


— 


CCCIJI . . . 




— 




— 


— 


CCCIV . . . 




— 




— 


— 


cccv . . . 




— 




— 


— 


CCCVI. . . 


» 


— 




— 


— 


CCCVII. . . 


» 


— 




— 


— 


CCCVIII . . 


» 


— 




— 


- 


CCCIX . . . 


» , 


— 




— 


_ 















( 523 ) 



SOMMARIO 1)£LL' ATTO 


PAC1SA 


OSSERVAZIONI 




onastero di san Siro dai Carmandino e 










437 






o da una Bolla di papa Alessandro III, 








quale si confermano i possedimenti della 








sa di Milano, e fra essi quelli di che 










458 






>li sentenziano che chiunque da Genova 








chi nella Corsica per farvi il cambio, paghi 








o ritorno la decima all' Arcivescovo . . 


128 






>no di una terra in San Pier d' Arena 


552 






>ne di varie terre in Medolico .... 


345 






ma fatta dall' Arcivescovo ai canonici di 








Lorenzo del diritto di decima sui beni 










439 






mento circa la partizione della decima 










14 






li ricordo di Alberto Lingua gastaldo, circa 








>ere dovute dagli uomini di ÌServi . . . 


53 






zione fra gli uomini della Curia di San 








eie di Lavagna , circa le condizioni dovute 








ircivescovo , e dal medesimo confermata . 


54 






;gli acquisti fatti nell'interesse dell' Arci- 








vado da Alessandro economo di Siro . . 


134 






:lie di Guglielmo Agustioso rinuncia in 








o dell' Arcivescovo alle ragioni che le 








ctono sovra la casa del proprio marito . 


138 






Rufo confessa avere giurala fedeltà al 








<vo Airaldo ed a' suoi successori , non che 








•civescovo Siro 


115 






ile di una terra presso il fiume Graveglia 










336 






Alcuni giuramenti di fedeltà all'Arcivescovo. 


5CG 







3i 



( 524 ; 



NUMERO 
I)' II I) 1 N E 



cccx . 

CCCXI . 
CCCXII . 

CCCXIII 



CCCX IV 

cccxv . 
cccxvi . 



CCCXVI1 . 
'CCCXVIII . 



CCCXIX 



CCCXX. 



CCCXXI 



nomi; dell arcivescovo 

a cui 

l'atto appartiene 



Siro 



Ugone eletto. 



Ugone arcivescovo . 



ANNO 



M E 8 L 



GIORNO 



I.NIJIZ 



CESAREA 



UGi 



mi 



11G4 



Marzo. 



Aprile. 



Giusno . . 



23 



19 



( 525 ) 



SOMMARIO DELI.' ATTO 


1' VI, IN 1 


OSSERVAZIONI 




ni date da Fabiano circa i suoi beni . 


585 






dilla decima del mare di Rapallo . . 


581 






Guaracco rinunzia all' Arcivescovo le 








che teneva 


587 






Iforc fa memoria di un placito , in forza 








Balduino rinunziò all'Arcivescovo una 








Ha Curia di San Romolo 


597 






i Consoli di San Romolo, circa il feudo 








•endcnti dai quattro figli di prete Martino 


ni 






di un decreto, fallo nella Curia di 










401 






giuramento di fedeltà ivi prestato al- 




Questo documento e 1' altro die se- 




'escovo da' suoi vassalli 


ivi 


gue non ispecificano veramente il 
nome dell'Arcivescovo; ma ve- 
nendo immediatamenlc appresso 
al decreto di cui al numero CCCXV, 
ci sembra che possano con lui (a 
ragionevolezza ascriversi all'epoca 
di Siro II. 




vassalli medesimi 


102 






dei gastaldi, delle proprielà e dei red- 








Ceriana, fra 1' Arcivescovo ed i canonici 










i'oi 






la Curia attribuiscono all' Arcivescovo 








lo di attingere acqua lungo il confine 








'rra che Guglielmo del q. m Forzano 








in feudo in San Pier d' Arena . . . 


500 






la Curia condannano Bunlicu a pagare 








nenie all' Arcivescovo un tributo di 








jel molino di Glariolo 


501 






:ondannano Guido Laudcnsc a distruggere 




. . 





( 326 j 



NUMERO 
D'OR D IN E 



CCCXXI1 . 



CCCXXIil . 



CCCXXIV . . 



cccxxv . 



CCCXXVI 



CCCXXVII. 



CCCXXVIII 



CCCXXIX 



cccxxx . . 



NOME DELL AltCI VESCOVO 
A CUI 

I 'atto appartiene 



Ugone 



ANNO 



B E S E , GIORNO 



1104 Dicembre 



Il 04 



1104 



1160 



1100 



UGO 



1160 



UGO 



1107 



Dicembre 



Dicembre 



Gennaio 



G nnaio . 



Gennaio. 



Marzo 



Gennaio 



CESAREA [l 



10 



( ^7 ) 



SOMMARIO DELI.' ATTO 


PAGINA 


OSSERVAZIONI 


e opere Citte in unti lena dell' Arci- 






in San Pier d' Arena 


97 




della Curia Arcivescovile dichiarano 






il iuanso di Pietro di Ruffino . . . 


579 




giudici dichiarano debitale tutto ciò 






seggono i discendenti dei quattro figli 






Martino, e ne escludono le femmine 




Il lodo fu autenticalo dai Consoli 




580 


de" Placiti, il U febbraio 1192. 


medesimi dichiarano spettare alla Curia 






iscopale tutta la terra, che gli uomini 






oa tengono dal fiume Annodano a San 


381 




ondannano Cacciaguerra ed alcuni uo- 






Nasci alla perdita di ogni diritto , che 






polutoT-Compelere sovra la villa o gli 








305 




condannano Lamberto Porco e Guilien- 






Gotizo a pagare all' Arcivescovo 40 






sale a titolo di decima 


129 




assolvono 1' Arcivescovo dalle pretese 






ti , i quali chiedevano la distruzione 






ino di recente edificato in Morigallo . 


502 




ed i figli del q. m Ansaldo Sardena 






ino in favore dell' Arcivescovo a' diritti 






) potessero competere sovra una terra 








328 




di un capitolo al Breve della Compa- 






ovese , riguardante la decima del maro. 


589 




dichiarano cha Ottone notaro è nel 






di tenere una tavola di comunicazione 






uà casa e la scala che mette a quella 








98 


1 



( ;i28 ) 



NUMERO 
1)' ORDINE 

CCCXXXI . . 
CCCXXX1I. , 

CCCXXX1II . 
CCCXXXIV . 

cccxxxv. . 
cccxxxvi. . 

CCCXXXV1I.. 

CCCXXXVIII . 
CCCXXXIX . 

CCCXL . . . 



NOME DELL ARCIVESCOVO 

A CUI 

l' ATTO APPARTIENE 



Ugone 



1107 

11(58 

1IG8 
1168 
UC8 

1168 
1169 

1169 
1169 

1170 



DESI 



Febbraio . 



Giugno . 
Luglio . 
Agosto . 

Ottobre . 
Marzo. . 



Maggio . 
Agosto 

Febbraio. 





lira 


ti l Oh NO 






CE-5 \CI A 


2 




11 


— 


15 





23 

20 

10 



II. 






( 529 ) 



SOMMANO DELL' ATTO 


VACINA 


OSSGRVAZIOM 


condannano Pietro Brundo a pagare la 








99 




ìglio del q. m Guaitafoglia e consorti 






sano la vendita fatta all' Arcivescovo 






)arle che avevano nel molino della 








555 




na del q. m Guaitafoglia ed Oberto figlio 






■inunciano alla prosecuzione della lite 






all' Arcivescovo pel molino predetto . 


357 




?nto in forza di cui , per diritto di allu- 






si loda all' Arcivescovo il gorreto di 








99 




renno ed Aidela giugali rinunziano ad 






ritto loro competente in forza del libello 






a stessa Aidela dall'Arcivescovo Siro nel 






del 1U6 (V. Num. CCXII) .... 


304 




lo di fedeltà prestato all' Arcivescovo 






rchese Opizzo Malaspina 


269 




na del q. m Guaitafoglia ed Oberto figlio 






vendono all' Arcivescovo la parte che 






nel molino del Pericolo, ed altri beni. 


358 




di una nona parte del detto molino e 








359 




me fra 1' Arcivescovo ed i compartecipi 






lino di Morigallo, circa la distribuzione 








3C2 




ne alla pieve di Sori ed a' suoi consorti 
itto di percepire la decima entro stabi- 
fin i. 


585 


V atto presente fu autenticato dai 
Consoli do' Placiti il 10 ottobre 
iilO. Il padre Schiaffino Io riporta 
ne' suoi Annali Ecclesiastici della 
Liguria, traendolo dai Monumenti 



( 550 ) 



NUMERO 

CORDINE 



CCCXLl . 



CCCXLII . . 



CCCXLUI 



CCCXL1V . . 



CCCXLV . 



CCCXLVl 



CCCXLVII 



CCCXLVIH 
CCCXL1X . 

CCCL . . 



CCCLI . . 



NOME DELL'ARCIVESCOVO 

A CUI 

l'aito APPARTIENE 



Ugo ne . . 



ANNO 



MESE GIORNO 



1170 

1170 
1170 

H71 

1171 

1172 
1172 

1172 
1172 

1172 
1172 



Luglio 



Agosto 



Agosto 



Febbraio. 



Settembre 



Gennaio , 



Febbraio. 



Maggio 



Luglio 



Luglio 



21 



21 



21 



21 



26 



( 531 ) 



SOMM MI IO DN.I. ATTO 



o dell'Arcivescovo coli' abate di santo 
io e suoi consorti per la costruzione di 

olino 

i un atto di vendita di alcune terrò fatta al- 
yescovoda Lamberto Porco e Druda giugali. 

di altra terra e della chiusa di un molino 
dai medesimi all' Arcivescovo .... 
Iella Curia stabiliscono come si debba 
ire P Arcivescovo da que' di San Romolo, 
jalvolta gli piaccia di recarsi fra loro . . 
io Sacco rinunzia all' Arcivescovo una 

in Corsi 

o di R ubaldo Robaino , per la terra che 

in Vigo Morasso 

el q.™ Beiaiue di Sani' Olasco rinunciano 

;ni diritto che loro potesse competere 

le terre vendute all'Arcivescovo dai 

genitori 

della metà di un canneto in Bisagno . 

Bendo promette di prestare all' Arcive- 
i le opere ed i servigi dovutigli . . . 
Scaramango e Sibilia giugali vendono al- 
livescovo la sesta pjrle di una terra in 

lieo ■ 

oo dell'Arcivescovo con Simone D' Oria e 
atto di Negrone , perla distruzione di un 
io in Jiisaeno 




110 
202 

547 

349 
129 
131 

152 
153 

101 
104 
101 



dell' ài ci ve scovato Genovese presso 
Bernardo Castelletto; o l'autenti- 
cazione è seguita dalla fuma : Ego 
Oglerius notari us precepto istoriati 
consultarli scripsi. 



( 532 ) 



NUMERO 
D* OR DIN E 

CCCLII . . 

CCCLI1I. . 
CGCL1V . 



CCCLV 



CCCLVI. 



CCCLVII . 



CCCLV) Il 



CCCLIX 



CCCLX. . . 



CCCLXI. 



NOME DELL ARCIVESCOVO 

A CUI 

L' ATTO APPARTIENE 



UCONE 



ANNO 



1172 



1172 



1173 



1175 



4175 



1176 



MESE 



Agosto 



Dicembre 



1177 



1177 



1178 



Settembre 



Gennaio 



Maggio 



Gennaio 



Gennaio . 



Agosto . 



Novembre 



GIORNO 



24 



21 



20 



51 
31 
16 



( 533 ) 



SOMMARIO DELL' \TTo 


PAGINA 


OSSERVAZIONI 


a di due mulini sili nella Doniocolla del 






500, fatta all'Arcivescovo da Lamberto 








102 




oli aggiudicano all' Arcivescovo una terra 








581 




oli condannano Baldo Pesalardo a pagare 




11 lodo dovette essere pronunciato 


arcivescovo la decima del grano .... 


380 


dal 2 febbraio 1172 al 2 febbraio 
U75, perchè a questo periodo di 
tempo spetta il Consolato degli 
individui nel medesimo ricordati. 


nco Brugnone, suo figlio Ogerio e Sofia 






lie di quesl' ultimo vendono all' Arcive- 








106 




oli stabiliscono che 1' Arcivescovo possa 






lotere la decima del mare da tutti quei 






•tesi, i quali dal Pelago tornando in patria 






sero fatta sosta in qualche porto intermedio 


4C0 




soli assolvono P Arcivescovo e Bubaldo 






dalle pretese di Lamberto Guercio, il 






e chiedeva la demolizione di certe opere 






ì presso di una sua terra in Bisagno . . 


108 




oli, contro le pretese di Pietro Vecchio, 






ibuiscoDoall' Arcivescovo la proprietà delle 






me e pensioni da riscuotersi in questo 






nelle pievi di Sestri, Vara, Moneglia e 








ivi 




soli condannano gli uomini di Portovenere 






sgare all' Arcivescovo la decima del mare. 


26!) 




oli sentenziano che Oberlo di Poma sia tenuto 






igare all' Arcivescovo la decima del grano. 


110 




oli autorizzano l'Arcivescovo a prelevare 







( 534 ) 



n cmf.iio 
d' ordine 



CCCLXII . 

'CCCLXIII . 
CCCLXIV . 

CCCLXV . 

CCCLXVI . 

•CCCLXVII 



♦ccclxviji 

*CCCLXIX . 
•CCCLXX . 
*CCCLXXI . 

•ccci.xxn 



NOME DELL'ARCIVESCOVO 

a cui 
l'atto appartiene 



Ugonf, 



CCCLXXIII. . 



Bonifazio . 



Ottone. 



anno 



mese 



1180 



118" 



1189 (?) 



1191 

1191 

1192 

1204-19 

1217 



1241 



Marzo. 



Gennaio 



Dicembre 

Dicembre 
Febbraio . 

Dicembre 



Marzo 



GIORNO 



l.NLI/K 



U 



CESAREA ( 



26 

27 
1 



28 



( 53:ì ) 



SOMMARIO DELL ATTO 


l'AGlNA 


^ 

OSSERVAZIONI 


beni di Gritualdodi Portovenere. Giovanni 






iibardo e Mercadante la decima del grano . 


306 




soli proibiscono ad Enrico Malocello di tur- 






e 1' Arcivescovo nel diritto che gli compete 






la presa e l'acquedotto del molino di Glariolo. 


109 






460 




ala del giuramento di fedeltà che i vassalli 






giono prestare all' Arcivescovo .... 


26 




o degli acquisti fatti nuli' interesse della 






■ia, durante 1' Arcivescovato di Ugonc , . 


156 




> di un alto di vendita di varie terre fatta 






del q. m Villano di Sant' Olasco ed 








563 




nzn di scomunica contro i detentori ingiusti 






te proprietà e decime della Chiesa di Genova, 






ontro chi ardisse commettere violenze nel 






ostro e nelle case dei canonici di san Lorenzo 


461 




ione della decima che si raccoglie a Sestri 






ante, e dalla pieve di Lavagna a Porlovenere. 


465 






466 






466 




ure di fedeltà giurata all' Arcivescovo . . 


467 




Onorio 111, annuendo alle istanze dell' Ar- 






?seovo e del Comune di Genova, commette 






abate del Tiglietto ed al preposito dei ca- 






lici regolari mortariensi di recare ad effetto 






•ommutazione delle pievi di Gavi e Caranza 






la Chiesa Genovese e quella di Tortona . 


472 




o di Bulgaro ed altri della sua famiglia 






ìiarano avere avuto in feudo il decimo del- 






itroito, che proveniva al Palazzo Arcive- 








474 





INDICE DEI CAPITOLI 

DEL REGISTRO 

DELLA CURIA ARCIVESCOVILE 

DI GENOVA 



CCCLXXIY 

CCCLXXV . 
CCCLXXVI . 

CCCLXXVII 
CCCLXXVI II 



CCCLXXIX . 
CCCLXXX . 
CCCLXXXI . 
CCCLXXX1I 

cccLXxxin 

CCCLXXX IV 



Prologo al Registro Arcivescovile di Alessandro economo 

di Siro 5 

Proemio del medesimo 4 

Delle pensioni e dei redditi che I' Arcivescovato ritrae 

da varie chiese ivi. 

Della chiesa di san Lorenzo 5 

Dei diritti spettanti all' Arcivescovo, quando co' suoi ca- 
nonici si reca a celebrare i divini uffici in qualche 

chiesa G 

Della chiesa di santa Maria di Castello ivi. 

» di san Donato 7 

x> di san Giorgio ivi. 

» di san Michele ivi. 

» di san Siro ivi. 

» di santo Stefano ivi. 



CCCLXXXV . 
CCCLXXXVI. 
CCCLXXXVI) . 
CCCLXXXV1II. 
CCCLXXXIX . 

cccxc . . . 

CCCXCI . . . 

CCCXCII. . . 

CCCXCIII . . 

CCCXCIV . . 

cccxcv . . 

CCCXCVI . 
CCCXC VII . 
CCCXCVJII . 
CCCXCIX . . 



ecce 



cccci . 

CCCCII . 
CCCCIII . 
CCCCIV . 

ccccv . 

CCCCVI . 

CCCCVII . 

CCCCVIII 

CCCCIX. 

CCCCX . 

CCCCXI . 

CCCCXII 

CCCCXIII 

CCCCXIV 

CCCCXV 



CCCCXV! 



( 538 ) 

Della chiesa ili san Tommaso fc 

» del santo Sepolcro m 

» di san Martino .......... ivi. 

» di santo Stefano di Campo Fioremano fci. 

» di sanlo Ambrogio. ivi. 

Ik-lla pieve di Lavagna ivi. 

» di Sestri 'J 

» di Vara ■ ivi. 

Delle navichi debbono pagare la decima all'Arcivescovo ivi. 

Delle navi che vengono dal Pelago ivi. 

» che tornano dalla Sicilia 10 

» che vengono dalla Corsica ivi. 

» che fanno ritorno della Sardegna .... fw*. 

» che vengono di Calabria e Provenza . . . ivi. 
» che arrecano sale dulia Sardegna, dalla Cor- 
sica e dalla Provenza, o vi cambiano questo 

con grano ivi. 

Delle decime che I' Arcivescovo riscuote al di fuori 

della Città fi 

Della pieve di Serra ivi. 

» di san Cipriano 12 

» di sanl'Ursicino ivi. 

» di Ceranesi ivi, 

» di Langasco ivi. 

» di Borzoli ivi. 

« di Rivarolo ivi. 

» di Molassana IW. 

» di Bavari 15 

» di Bargagli ivi. 

» di Nervi ivi. 

» di Rapallo ivi. 

» di Lavagna 1* 

» di Cicagna ivi. 

Prologo, nel quale si narra come l'arcivescovo Siro 
attendesse al riacquisto delle decime, ed ordinasse la 

descrizione delle medesime lì> 

. Come si dividano le decime della pieve di Ercole . . ili". 



( S39 ) 

CCCCXVU . . Come si dividano lo decimo della pieve di Nervi. . . lo' 

CCCCXVI1I . . » » » di Sori. . . . ivi. 

CCCCXIX . . » » » di Rapallo . . ivi. 

CCCCXX. . . » » » di Lavagna . . 17 

CCCCXX1 . . » » » di Sestri. . . ivi. 

CCCCXXII . . » » » di Vara ... 18 

CCCCXXIII . . » » » di Moneglia . . ivi. 

CCCCXXIV . . » » » di Cicagna . . 19 

CCCCXXV . . » » » di Bargagli . . ivi. 

CCCCXXV1 » » » di Molassana . 20 

CCCCXX VII . > » » di Bavari . . ivi. 

CCCCXXVIII . » » » di Sant' Ursicino ivi. 
CCCCXXIX . » » » di S. Pier d'Arena. 21 

CCCCXXX . . » » » di Borzoli . . ivi. 

CCCCXXXI . . » » > di Rivarolo. . ivi. 

CCCCXXXH. . » » di San Cipriano 22 

CCCCXXXIII . » » » di Castiglione . ivi. 

CCCCXXX1V . » » » di Ceranesi. . ivi. 

CCCCXXXV . » » » di Langasco. . 25 

CCCCXXXVI . » » » di Caranza . . ivi. 

CCCCXXXVII . Dei vassalli dell' Arcivescovo ivi. 

CCCCXXXVIII . Dei nobili della città di Genova, che debbono giurare 

fedeltà all' Arcivescovo 24 

CCCCXXXIX . Di quelli che sono al di fuori della città 26 

CCCCXL. . . Di quelli che hanno navi a livello 27 

CCCCXLI. . . Come parecchi rinunciassero all' Arcivescovo le decime 

che ingiustamente ritenevano 28 

CCCCXLH . . Elenco di quelli che addivennero a siffatta rinuncia . ivi. 

CCCCXLIII . . Delle prestazioni dov le all' Arcivescovo da' suoi vassalli. 30 
CCCCXLIV . . Delle pensioni che vengono al medesimo pagale entro 

di Genova 51 

CCCCXLV . . Nota di quei che sono tenuti a pagarle ivi. 

CCCCXLVI . . Delle condizioni che 1' Arcivescovo ha nella Curia di 

Molassana 35 

CCCCXLVII . . Del luogo di Bazali ivi. 

CCCCLVIII . . Di quei che sono obbligati alle condizioni predette . . 34 

CCCCLIX. . . Delle condizioni dei mansi di Vigo Morasso .... oli 



35 



( 540 ) 

CCCCL . . . Delle condizioni di maiali, arieti ed agnelli che devono 

percepirsi dall' Arcivescovo ivi. 

CCCCLI . . Elenco degli operai di Molassana ivi. 

CCCCLII . . » dei segatori di fieno della Curia di Molassana. 39 

CCCCLIII . . » degli operai della medesima 40 

CCCCLIV . . Dei guaitatori del castello di Molassana ivi. 

CCCCLV . . Nomi degli stessi ivi. 

CCCCLVI . . Uso e consuetudine del castellano di Molassana ... 43 

CCCCLVII . . Consuetudini e parlimento della spesa della guaita . . 44 

CCCCLVIII. . Condizioni che ha 1' Arcivescovo nella Curia di Medolico. tot. 

CCCCLIX . . Operai della Curia medesima 48 

CCCCLX. . . Condizioni dell' Archiepiscopato nella Curia di San 

Pier d' Arena 49 

CCCCLXI . . Condizioni dell' Archiepiscopato nella Curia di Nervi . SO 

CCCCLX1I . . Pensioni che vi si riscuotono 51 

CCCCLXIH. . Operai della stessa ti». 

CCCCLX1V . Di quei che sono obbligati alla prestazione dei salici e 

dei barili nel donnicato di Nervi 52 

CCCCLXV. . Condizioni dell' Arcivescovado nella Curia di San Michele 

di Lavagna 54 

CCCCLXVI. . Quanto percepisca l'Arcivescovo della Curia di Molassana 

pel molino donnico • 55 

CCCCLXVII . Nota del reddito dei molini ivi. 

CCCCLXVIH . Di quei che diedero i livelli dell' Arcivescovo al mona- 
stero di santo Stefano, e non ne pagano il reddito. 125 
CCCCLXIX . Quali uomini della Curia di San Romolo debbano pa- 
gare la pensione all' Arcivescovo ivi. 

CCCCLXX . . Quali servi giurarono fedeltà all' Arcivescovo .... 151 

CCCCLXXI. . Nota di quei della Curia di Medolico t«t 

CCCCLXXII . » i> di San Pier d'arena. ... 152 

CCCCLXXIII » » di San Michele di Lavagna. . 153 

CCCCLXXIV » » di Nervi fot. 

CCCCLXXV . » che abitano in Genova 154 

CCCCLXXVI . « che appartengono alla Curia di Molassana, 

ed abitano ove sopra ivi. 

CCCCLXXVH . Della pensione che Oberto Bianco e Girardo Scorza , 

conti di Lavagna, tengono in feudo ...... 264 



( Sii ) 

GCCCLXXV1II. Nota di quelli che la pagano 263 

CCCCLXXIX . Prosecuzione di detta nota 266 

CCCCLXXX . Della pensione che i signori della V'olia hanno in feudo 

dall'Arcivescovo nella Valle di Bisagno ivi. 

CCCCLXXXI . Condizioni che ha l'Arcivescovo nella Villa di Benestai . 270 

CCCCLXXX1I. Nota delle pensioni che l'Arcivescovo riscuote in Genova . 360 

CCCCLXXX1I1 Condizioni che ha I' Arcivescovo nella pieve di Bargagli . 567 

CCCCLXXXI V » » « di Sestri . . 382 

CCCCLXXX V. Altre condizioni 404 

CCCCLXXXVI Alcune note genealogiche di vassalli e servi dell'Arci- 
vescovato 403 



INDEX 

FAMILIARUM ET PERSONARUM 



DE QUIBUS AG1TUR 



IN REGISTRO 



CURIAE ARCHIEPISCOPALIS JANUAE 



46 



INDEX 



FAMILIARUM ET PERSONARUM 



(Numeri pagina* ìndicantj 



Abadus Orradus. Testis, 452. 

Abbas S. Stephani januae, 60. 

Acutus Obertus, 40. 

Adalasia. Ab archiepiscopo Syro 
accipit in locationem castanetura Ec- 
clesiae Januensis, 545. Fiiia Gui- 
donis q. Guaitafoliae, 353. 

Adalasia Imperatrix, fiiia q. 
Rodulphi Regis. Donat nonnulla bona 
ecclesiae B. Syri prope Januam, -425. 

Adam. Casale filiorum eius , de 
quo Archiepiscopus habebat pensio- 
nera, 5 E 

Adam presbyter, 283. 

Adelbertus. A Conrado episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Januensis, 234. 

Adelbertus. A Theodulpho epi- 
scopo accipit in locationem res eccle- 
siae S. Johannis plcbis Carantiae, 387. 



Adelbertus aestimator, 445, 416. 

Adelbertus filius q. Evardi, -449. 

Adelbertus Rex, 223, 234, 443. 
Res et proprietates libellarias et prae- 
carias ianuensium ampio diplomate 
confirmat, 540. 

Adolus. Habuit terra m Lanfranci 
Buchae, 68. Arbitri laudant Archie- 
piscopo terram ipsius, 416. 

Aduxo, servus Ecclesiae Januen. 
A Landulfo episcopo locatus, 291. 

Advenae Homines Januae mo- 
rantes. Eorum status , iuxta huius 
civitatis consuctudines , 345. 

Advocati. Habebant partem deci- 
mae plebis Celanisi , 22. Turris eo- 
rum, 155. 

Advocatus. Filii eius tenebant 
partem decimae de Piscina , 1 7. 
Servi tia Archiepiscopo debebant , 31. 



( 

Terra ipsius Advocati recordata, 139. 
Filii eius, 365. 

Advocatus Bonus Vassallus, 86. 

Advocatus Dodo. Testis, 57. 
Pater Lanfranci Advocati, 507. Re- 
corda tus, 449. 

Advocatus Guilielmus, filius Lan- 
franci. Tenebat partern decimae pie- 
bis Rapalli, 13. Domus eius, 25. 
Inter bonos homines Curiae nomina- 
tus, 27. Syro li decimas renuncia- 
\>it, 28, 29. Pensionem solvere de- 
bebat Archiepiscopo, 51. Cui laudata 
fucrunt nonnulla bona ipsius Gui- 
lielmi, 70, 78, 86. Recordatus, 507, 
508. Testis, 592. Solvit pensionem 
prò Domoculta, 593. 

Advocatus Lanfrancus. Tenebat 
parlem decimae plebis Rapalli, 13. 
Filii eius vassalli Archiepiscopi, 25. 
Syro II decimas refutavit, 28. Pen- 
sionem ipsi Archiepiscopo debebat, 
51. Testis, 58,269, 592. Pater Gui- 
lielmi Piperis, sive Advocati, 507. 
A Conrado episcopo accipit in lo- 
cationem terram Ecclesiae Januen- 
sis, ibi. 

Advocatus Rolandus, 75. Domus 
eius, 78. Consulcs Januae laudant Ar- 
chiepiscopo Insulam Medolici, (juam 
ipse Rolandus et consortes tenehant , 
78. Item parlem terrae dictorum in 
Medolico, 86. Possidebat iniuste me- 
dielatem Montis Cornalii et Rochae 
Taliatae, 100. Quam Consules laudant 
Archiepiscopo, 105. 

TEmendatores Braevium. Capitu- 
lum ab ipsis in Braeve Compagnae 
inscriptum de decima maris. 589. 



54(5 ) 



/C>TIMAT0RES, 347, 415, 418. 
436. 457. 

./E.STIMATOREsJanuenseS. 2 13,217. 

Agarrius Anselmus. Vide Gar- 
rius Anselmi -. 

Agifredus, 425. 

Agnes, 60. 

Acoma (de) Homines. Solvchant 
manentaticurn Archiepiscopo, 568. 

Acoxi (de) Albertus, 82. 

Aguxinus filius Bellonis de Tel- 
lagna. Consules laudant Archiepiscopo 
terram Nervii, quam ipse Aguxi- 
nus tenebat, 94. 

Albertus filius q. Ledonis. Ac- 
cipit in locationem terliam parlem 
oblationum ecclesiae S. Georgii pie- 
bis Bavali, 400. 

Albertus Marchio filius q. Opi- 
zonis Marchionis. Jurat consuetu- 
dines civitatis Januae , 514. 

Albertus presbyter. Ab Oberto 
episcopo accipit in locationem res 
Ecclesiae Januen. , 174. 

Albertus presbyter. Ab archie- 
piscopo Syro accipit in locationem 
terras Ecclesiae Januen. , et quar- 
tana partenti decimae Levi et Robo- 
reti, 544. 

Albertus presbyter S. Laurentii 
Januae, 29. 

Albertus servus Ecclesiae Januen. 
A Landulfo episcopo locatus, 291. 

Alda. Tenuit locum Bisamnis , 
38. Eius libellus, 196. 

Alda fìlia Johannis episcopi. Eius 
prosapia, 406. 

Alda fìlia Martini Cavedurni, 51, 
153. 



( 547 

Aldebertus abbas S. Syri Januae, 
il:,. M9. 

AlDEPRANDUS. Ab Johanne epi- 
scopo recipit in locationem lerras 
Ecclesiae Januen. , 248. 

Alueprandus archipresbytcr , 
212. 

Aldevrandus pater Conradi Mer- 
deventris, 285, 286. 

Aldiones Ecclesiarum. Status 
cornili, iuxta consueludines civitatis 
Januae . 512. 

Aldo cognatas Johannis Ficobi- 
bere. Habebai paltoni decimarum pie- 
bis Rapalli , 16. 

Aldo iudex dominorum Regam , 
416. 

Alerius filius Johannis Coti. Con- 
ditionatus Archiepiscopi, 51. Testis, 
297, 566. Famulus Curiae Molacia- 
nae, 402. 

Alexander advocatus, byconomus 
et subdiaconus Syri li archiepiscopi, 
praeposilus ecclesiae S. Mariae de 
Castro. Operarti dat Registro Curiae 
Archiepiscopalis Januae, 5. Syrus 
arcliiepiscopus iubet, ut describat no- 
mina illorum, qui decimas Ecclesiae 
Januensis detinent , 15. Recordatus , 
67, 70, 75, 70, 79, 81, 85, 86, 
87, 105, 116, 117, 118, 119, 120, 
504, 517, 518, 552, 555. 556, 557, 
590, 595, 401, 401, 405, 452, M- 
numerat emptiones prò Curia factas, 
154. Testis, 152, 266, 277, 298, 
299, 309, 515, 519, 320, 521, 522, 
525, 531, 359, 555, 564, 566, 567, 
Memorat pensionem cuiusdam do- 
mus . ini. 



) 

Aguxinds Guido, 71. 

Aidela neptis Retri de Saporito 
et uxor Othonis Brami. A Syro 11 
accipit in localionem quamplures ter- 
ras, 517. Jura liuius locationis refu- 
tat Hugoni archiepiscopo, 501. 

Aidelina filia Ansaldi Apparuidi. 
Solvit pensionem cuiusdam mansi , 
590. 

Aimerius, S. Rom. Ecclesiae dia- 
conus cardiiialis et cancellarius, 451. 

Aistulpes iudex dominorum Re- 
gum , 416. 

Alacris presbyter, 585. 

Alamaisus Hekricus. Testis, 521. 

Albare (de) Albertus. Testis, 
101. 

Albaveira, 55. 

Albericus. Conditionalus Archie- 
piscopi , 45. 

Albericus. Ab Uberto episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Januen., 187. 

Albericus, 191. 

Albericus. Ab Johanne episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Januen., 214. 

Albericus, 275. 

Albericus abbas S. Syri Januae, 
455. 

Albericus Curiae Archiepiscopi. 
Testis, 107, 155, 26i, 527, 547, 
559, 562. 

Albericus filius q. Lcdonis. Ac- 
cipit in locationem tertiam partem 
oblalionum ecclesiae S. Gcorgii pie- 
bis Bavali, 400 

Albericus Hugo. Consul Januae. 
Ii)5. 



( 

Albericus Magister, 201. 

Albertinus, 77, 565. 

Albertus. Ab Johannc episcopo 
accipit in locationem res ecclesiae 
S. Damiani de Slrupa , 184. Itcm 
ab eodem res Ecclesiae Januen. , 
20,"). Item ab eodem terram S. 
Syri , 227. 

Albertus. Filii eius recordati, 180. 

Albertus. A Conrado episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Januensis, 212. 

Albertus, 20."). 

Albertus, 207. 

Albertus. Ab Uberto episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Januen., 278. 

Albertus. Terra eius, 35 ì. 

Albertus, 400. 

Albertus arebipresbyter eccle- 
siae S- Jobannis plebis Variae. Ab 
arebiepiscopo Syro accipit in loca- 
tionem quamplures terras Archiepi- 
scopatus infra liane plebem, 350. 
Testis, 345. 

Albertus famulus S. Syri. Terra 
eius, 274. 

Alexander Papa TU. Ecclesiae 
Mediolanensis possessiones et bona in 
Marca Januensi confirmat, 458. Item 
confirmat sententiam Innocenti i II circa 
decimasabhominibusde Insula et Car- 
mandino monasterio S. Syri debi- 
tas, 457. 

Alexius , 403. 

Alexius Wilielmus, 82. 

Alferius Petrus. Conditionatus 
Archiepiscopi , 43. 

AL.GUDA. 505. 



548 ) 

Alci da lilia Marci , 100. 

ÀLGUDA filia q. Iterii. Consules 
Januae laudant Arebiepiscopo ter- 
ram et res, quas ipsa habebat in J)o- 
mocalta , 72. 

Algida filia q. Martini. Ab archie- 
piscopo Syro accipit in locationem 
castanetum Ecclesiae Januen., 315. 

Algida monacha, 348, 252, 255. 

ÀLGUDA soror Andreae. Condilio- 
nala Archiepiscopi , 45 

Alguda uxor Lanfranci Advo- 
cali, 307. 

Aliiaricus iudex dominorum Rc- 
gum, 410. 

Alinerius. Vide Porta ( de ) Ali- 

NERIUS 

Alles (de) Rerizo. Guaitator, 45. 

Allio (de) Alpherius. Guaita- 
tor, 43. 

Allis (de) Rainerius. Testis, 335. 

Almeradus Carbonus, 125. 

Alganus Gandulphus. Guaitator, 
42. Eius libello. s, 201. 

ALniERius Johannes. Eius libel- 
lus , 234. 

Alsenda (de) Ido. Terra eius, 300. 

Altadonna, 111 , 113. 

Altilia, 303. 

Altrudus, 201. 

Alvernacius Ronus Matus. Te- 
nebat partem decimae plebis Sancii 
Petri de Arena , 21. 

Alzapé Ansaldus , 82. 

Ambra filia q. Iterii. Consules 
laudani Arebiepiscopo terram et res, 
quas ipsa habebat in Domoculta, 72. 

Amelberga , 175, 178. 

Amelbertus, 231, 283. 



( 

àmelius lilius q. AJvemacii. Con- 

cordatur cuni Hugone archiepiscopo 
prò molendiois construendis , 111. 
Item cuui Ayraldo episcopo prò mo- 
leudino S. Pelri de Arena , sive 
Puleiierae, -268, 392. 

Ajucus, 49, 50, 152. 

Amigus. Ab Johanne episcopo ac- 
cipit in locationem res Ecclesiae Ja- 
nuensis, 201. 

Amicus. Testis, 363. 

Amizo, 296. 

Anagnine Johannes. Testis, 464. 

Ancijllae Ecclesiae Janlensis. A 
Landulpho episcopo locatae, 291. 
Item ab Oberto , 330. 

Andoloxinus Wilielmus. Domas 
eius et consorlum a Consulibus Ar- 
chiepiscopo laudata, 78. 

Andreas. Guaitator, 43. 

Andreas. Conditionatus Archie- 
piscopi, 45. 

Andreas. Operarius Nervii . 50. 

Andreas, 159. 

Andreas, 166. 

Andreas. Accipit in locationem 
ab Oberto episcopo res Ecclesiae Ja- 
nuen., 169. 

Andreas. Ab Johanne episcopo 
recipit in locationem res ecclesiae S. 
Damiani de Strupa , 184. 

Andreas. Ab eodem episcopo res 
Ecclesiae Januen. in locationem su- 
scipit, 211. 

Andreas. A dicto episcopo res 
eiusdem Ecclesiae habet locatas, 214. 

Andreas. Saepe dictus Johannes 
locai ipsi Andreae res Ecclesiae Ja- 
nuen. . 226. 



S4U ) 

Andreas. Ab Uberto episcopo acci- 
pit in locationem res Ecclesiae Ja- 
nuen. , 230. Libellaria eius, 231. 

Andreas. A Conrado episcopo reci- 
pit in locationem res Ecclesiae Ja- 
nuensis, 234. 

Andreas. A memorato Conrado 
res easdem locatas suscipit, 231. 

Andreas, 266. 

Andreas. Ab Oberto episcopo acci- 
pit in locationem res Ecclesiae Ja- 
nuen. , 274. 

Andreas, 283. 

Andreas, 400. 

Andreas , ibi. 

Andreas , ibi. 

Andreas. Eius vites , 413. 

Andreas. Testis, 418. 

Andreas. A Theodulpbo episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Januen. , 419. 

Andreas filius q. Dodae. A Syro 
archiepiscopo recipit in locationem 
castanetum Ecclesiae Januen. , 315. 

Andreas filius q. Jobannis. Te- 
stis, 418. 

Andreas filius q. Lupi. Accipit 
in locationem tertiam partem obla- 
tionum ecclesiae S. Georgii plebis 
Bavali, 400. 

Andreas filius Trabuchi. Opera- 
rius Nervii, 51. Famulus Curiae 
eiusdem loci , 153. 

Andreas frater Madelberli. Terra 
eius , 166. 

Andreas frater Pelri de SuUus 
Ripa, 402. 

Andreas gastaldusMolacianac. Eius 
stirps, i06. 



( 580 ) 



Andreas genitor Lcoprandi , 498. 

Andreas presbytcr. Conditionatus 
Archiepiscopi , 58. Operarius Mola- 
cianae, 39. Guaitator, 42. Faraulas 
Curiae Molacianac , 403. 

Andreas presbyter Bavali. Te- 
stis, 338. 

Andreas presbyter S. Vincentii. 
Testis. 387. 

Andreas servus Ecclcsiae Januen. 
A Land ulpho episcopo locatus, 291. 

Anfossus. Tenebat quartam par- 
tem decimarura plebis Variae, 18. 

Anfossus Bonus , 305. 

Anfossus diaconus, 210, 217. 

Anfossus frater Pelroni. Secalor 
foeni, 39. Famulus S. Syri, 75. 

Anfussus Wilielmus. Filii eius 
condomini cuiusdam molendiui in Mu- 
ruallo, 302. 

Anfussus. Conditionatus Archie- 
piscopi , 37. 

Angelberga, 102. 

Angelbertus. Commutat cum 
Tlieodulpho episcopo terram suam 
in aliam Ecclesiae Januen. , 417. 
Viles eius, ibi. 

Angustiosus. Filii eius , 303. 

Angustiosus Guilielmus. Famu- 
lus Curiae, 138. Uxor eius refutavit 
Archiepiscopo iura sua super domum 
dicti Guilielmi , ibi. 

Anna uxor Amici Guelfi. Ambo do- 
nant Syro II locum in Albano, 319. 
Ab ipso archiepiscopo eumdem lo- 
cum in emphyteusim recipiunt, 320. 

Ansaida (vel Ansaido), 218, 220. 

Ansaldinus. Conditionatus Archie- 
piscopi , 47. 



Ansaldo (de; WlLlELMig. Te 

stis, 334. 

Ansaldus. Conditionatus Archie- 
piscopi , 40. 

Ansaldus abbas S. Syri Januae. 
A Landulpho episcopo et Johanne 
abbate S. Syri Miliani recipit in lo- 
cationem domumcultarn et pratum, 
440. Conradus episcopus donalionem 
Basilicae S. Marcellini ipsi Ansaldo 
confirmat , ibi. 

Ansaldus centragus. Testis, 321, 
313. 

Ansaldus filius Alberti, 180. 

Ansaldus filius Guidonis. Testis, 
297. 

Ansaldus frater Gandulphi Quar- 
terii. Secator foeni, 39. 

Ansaldus genitor Tedisii ( patris 
comitum Lavaniae), 292. 

Ansel.mus. Conditionatus Archie- 
piscopi , 50. 

Anselmus. Testis, 441. 

Anselmus. Terra eius, 285. 

Anselmus clericus. Testis, 322. 

Anselmus de Gotizone Baldo. 
Pensionem debebat Archiepiscopo, 32. 
Conditionatus eiusdem a Consulibus 
declaratur, 03. 

Anselmus filius Guininguisii de 
Zerli. Ab archiepiscopo Syro accipit 
in locationem terras Ecclesiae Ja- 
nuen. , 354. 

Anselmus filius Bainaldi de Li- 
prando , 425. 

Anselmus frater Oberli Calcanei , 
Guaitator, 42, 

Anselmus magister, canonicus S. 
Laurentii. hyconomus, vicedominus, 



( :>:n ) 



mioister et proeorator Curiae Ar- 

chu-piseopi , 99, 101, 102, 105, 
106, 107, HO, 111, 113, 131 , 
152, 133, 134, 263, 264, 304, 
529 . 347 . 549 , 556 . 557, 358, 
559, 560, 30 1, 302, 503, 380, 
Testìs, 5-20. 333, 349, 380, 381, 
582. 

A.NSELMUS presbyter. Collector pen- 
sionis dominorum de Volta, 266. 

Anselmus presbyleri Petti do Pon- 
ti 1 . Eius mansus, 43. 

Antiochia (de) Boms Vassal- 
li s, 71. 

Anxacus, 501. 

AfiXANtis. Rcl'ulavit decimas Hu- 
goui archiepiscopo , 29- 

AMBO, 402. 

Appari idi Ansaldis , 590. 

Arbitri intcr Syrum archiepisco- 
pum et Capharom : laudani ipsi 
Capharo podium Pontis Decimi , et 
dicto Archiepiscopo tabulas 59 lerrae, 
£07. Inter dictuni Syrum et Marti- 
num Ceresiarium: laudani ipsi Ar- 
chiepiscopo lihcllariam praenominati 
.Martini in Vico Molacio , 59 i. Inter 
Hugonem archiepiscopum et domi- 
uos cuiusdam molendini in loco Mu- 
runlli: caduitam aquae statuunt, 302. 

Abchelaus Praefectus Palatii Im- 
perialis ConstantinopoHtani , 575. 

Archiepiscopi^ Januae. Jura 
ipsius super ecclesiam S. Laurentii, 
5. Item iura sihi debita quando 
missam celebrat in aliqua civitatis 
ecclesia , 0. Item ab ecclesia S. 
Harìae de Castro , ibi. S. Donati , 
7. S. Georgii , ibi. S. Michaelis prope 



Januain , ibi. S. Syri, ibi. S. Ste- 
pliani, ibi. S. Tliomae, 8. S. Scpul- 
chri, ibi. S. Martini de Via, ibi. S. 
Stephani de Campo Florcntiano , 8. 
S. Ambrosii, ibi. Notitia decimarum 
sibi solvendarum a plebe Lavaniae, 
ibi. Sigestri, 0. Variae, ibi. A navibus 
de ullra mare venientibus et Januae 
applicanlibus, 9. Item ab illis de Sici- 
lia, Corsica, Sardinia, Calabria et Pro- 
vincia venientibus, IO, 11. Sequitur 
notitia decimarum Archiepiscopo de- 
bilarum a plebibus : Serrac , ibi. S. 
Cypriani , S. Ursicini , Celanisi , Lan- 
gasci , Borzili , Rivarolii , Molacianao 
12. Bavali , Bargalii , Nervii , Ra- 
palli, 13. Lavaniae et Plicaniac, 14. 
Itcrum Nervii et Rapalli , 10. Mo- 
lacianao, 20. Campi Domnici, ibi. 
Filii Ogierii de Rodulpho renun- 
ciaverunt Archiepiscopo quarterium 
decimae cappellae de Luco, ibi. Item 
duo quarteria decimarum plebis Ga- 
rantii intcr Archiepiscoporum et fi- 
lios Adaldonis Clerici dividebautur , 
23. Vassalli Archiepiscopi in civitate 
Januae morantes recordati, 21-20. 
Et extra civitatem , 20. Servitia 
vassalloruin , 50. Quorum nomina 
leguntur, 50, 51. Item nomina il- 
lorum, qui pensionem Archiepiscopo 
infra civitatem solvebant , 51 , 52. 
Conditiones eius in Curia Molacianae, 
in Bazali, Cella, Bavali, Medolico, 
S. Syro Emiliano , Vico Molacio , 
Salino et S. Pelro de Arena, 55 - 58. 
Operarli eius in dieta Curia, 58, 
59. Item foeni secatores , 59 , 40. 
De rebus Archiepiscopi ab nomini- 



( 552 ) 



Itus .Nasci et liliis Cononis de Vezaao 
detentis, 40. Operatores Molacianae , 
40. Guaitalores castri eiusdem loci, 
40 - 43. Consuetudines guaitatorum 
el guailae, 44. Rerum conditiones 
Archiepiscopi in Curia Medolici , 44 
- 47. Operarli ibidem commorantes , 
48. Nomina conditionalorum, qui de- 
bent facere servitium in Lombardia, 
ibi. Conditiones Curiae S. Pelri de 
Arena , 49 - 50. Et Curiae Nervii, 
50, 51. Pensiones ibidem, 51. Opera- 
rli, 51, 52. Servitia eorum, 52. Breve 
recordationis de operibus illorum, 53. 
Conditiones Curiae S. Michaelis Lava- 
niae , 54. De redditibus molendino- 
rum, 55, 56. Consules Januae lau- 
dant Archiepiscopo decimam maris, 
58, 59. Consuetudines ipsius in S. Ro- 
tti ulo, 123. Nomina debitorum reddi- 
tus libellariarum, 125. Item debito- 
rum pensionis solvendae Archiepi- 
scopo in dicto loco S. Romuli, ibi. 
Nomina famulorum, qui fìdelitatis sa- 
cramentum praestiterunt, 151 - 154. 

Archiepiscopi^ Mediolanensis , 
5, 8. Possessio decimae et pensionis 
eius archiepiscopo Januae laudata , 
73. Eius missi , ibi. Habebat partem 
alpiatici in plebe Bargalii , 83. 

Archinus filius Merli , 452. 

Arciiipresbyter S. Cypriani, 47. 
Teslis, 367. 

Arciiipresbyter S. Martini ( in 
S. Petro Arenae). Conditionalus Ar- 
chiepiscopi, 49. 

Arco ( de ) Vassallus. Solvit 
pensionem Archiepiscopo , 404. Re- 
cordalus , 405. 



AfiDizomis Gami» lph %, 82. 

Ardoinus Comes Lavaniae. Par 
Curiae Hugonis archiepiscopi, 340. 

Ardu.U's Nex, 2 lì. 

Arduino (de,) Bernardus, 82. 

Arduinus , 465. 

Ac.iiìehtls. Tenuit rnansum do 
Ponte , 46. 

Aribertus. Extimator, 436, 437. 

Aride (de) Vitalis , 266. 

Arigius, 144. 

Ariman.ni. Terra eorum , 177. 
274. Recordati , 400. 

Aristoi Wilielmus. Testis, 124. 

Armasius Praefectus Palatii Imp. 
Const., 372. 

Arnaldls abbas S. Stephani Ja- 
nuae. Concordatur cum Archiepi- 
scopo prò constructione quorumdam 
molendinorum , 111. 

Arnaldus Glilielmus. Investitu- 
ram accepit quamplurium terrarum 
ab Archiepiscopo, 115. Eius libellus, 
287. Tenebat medietatem libellariae 
Bargalii, 390. 

Arnaldus iudex filius q. Agifredi. 
Commutat mansum suum in Lan- 
gasco cum alio Ecclesiae Januen. in 
Vignali, 435. 

Arnaldus presbyter. Ab Oberto 
episcopo accipit in localionem res 
Ecclesiae Januen. , 278. 

Arnuisius camerarius Archiepi- 
scopi. Testis, 119. 

Arnulfus. Teslis , 316, 332. 

Asenellus Aldevrandus , 285. 

Astulfus, 314. 

Astur. Filii eius , 365. 

Ato. Ab Oberto episcopo accipit 



( 

in tocationem n's Ecclesiae Januen- 
sis . 196. 

Aicello Johannes. Ab episcopo 
Uberto babet in locationem res eius- 
dem Ecclesiae , 278. 

AUCBLLUS. Testis , 362. 

Augustinus cauonicus S. Lau- 
rentii. Testis, 337. 

Augustinus frater Alberti presby- 
teri , 29. 

Al RAMALA (DE) RuSTICUS, 3 1 ì. 

Airiae Ansaldus. Consul Ja- 
nuae , 60. Testis , 346. Judex Cu- 
riae Archiepiscopi, 379, 580, 381. 

Airiae Symon. Via privata ipsius 
101. Consul Januae, 269, 303. 

Airiae Wilielmus, 109. 

Auriculà Vassallus, 470. 

Alrigio, 271. 

Auterio Johannes , 188. 

Alzinionus , 144. 

Avocati. Vide Advocati. 

Avlndis. Testis, 1 40. 

Axeredo (de) Johannes. Jurat 
tìdelitatem Syro archiepiscopo , et 
suscipit investiluram duarum par- 
tiam mansi Benestasii , 309, 321. 



583 ) 

Ayraldis episcopus Januae. Re- 
cordo tus, 82, 133, 418, 449. Pactio- 
nem facit cum nonnullis de Volta prò 
molendino S. Petri de Arena , 208. 
Itein paciscit prò molendino Pulcife- 
rae, 392. Donat canonicis S. Laurentii 
terram vacuam S. Genesii, et deci- 
mani salis unius navis, 443. 

Ayraldis molinarius et magisler 
molendinorum. Arbiler inter Hugo- 
nem arcbiepiscopiim et dominos mo- 
lendini de Muruallo, 362. Testis, 
363. 

Azio. A Theodulpho episcopo ac- 
cipit in locationem res ecclesiae S. 
Jobannis plebis Garantiae, 387. 

Azo. Ab Johanne episcopo reci- 
pit in locationem terras Ecclesiae Ja- 
nuen. , 261. 

Azo. Ab eodem terras eiusdem 
Ecclesiae in locationem suscipit, 273. 

Azo , A Conrado episcopo accipit 
in locationem res eiusdem Eccle- 
siae, 280. 

Azo presbyter, 285. 

Azo subdiaconus. Vicedominus Jo- 
hannis episcopi, 429, 433. 



B 



Baffadosso Andreas. Eius stirps, 
406. 
Bagneira (de) Cunradus , 82. 
Bagneria (de) Johannes, 82. 
Baialardus. Testis, 268. 



Balbus Andreas. Conditionatus 
Archiepiscopi, 49, 50, 55. 

Balbus Anselmus. Eius libel- 
lus, 165. 

Baluus Johannes, 266. 



( 

Balbus Obertus. Eius libcllus, 
107. Rccordatus , 469. 

Balbus Petrus. Sccator foeni , 
59. Eius libellus, -282. Famulos 

Curiae Molacianae , 403. 

Baldetus, 310, 388. 

Baldicion frater Guilielmi Nigri. 
Tenebat partem decimarum plebis 
Bavali , 20. Vassallus Archiepisco- 
pi, 2i. 

Baldicione ( de ) Hugo. Consul 
foritanorum , 109. Testis, 393. 

Balduinus. Refutat Archiepiscopo 
domum in S. Romulo , 397. 

Baldus. Guaitator, 42. Teaebat 
mansum de Casa subtana , 43. Re- 
cordatus, 323. 

Baldus. Testis, 401. 

Baldus Obertus , Conditionatus 
archiepiscopi, 48. Famalas Curiae 
Molacianae, 403. 

Baldus Oto. Terra eius , 130. 

Baltigadus Arnaldus. Uxor eius 
tenebat decimam plebis Langasci , 
12. Quam Syro archiepiscopo refu- 
tavit, 25, 29. Recordata, 64. Recor- 
datus, 363. 

Bancherius Martinus. Testis, 474. 

Baraterius Rubaldus. Testis,346. 

Barca (de) Girardus. Testis, 359. 

Barca Guilielmus. Consules lau- 
dant destruenda esse parata ab ipso 
eius et Johanne fratre Guiliclmo con- 
stiucla, 59. Consul Januae, 60. 

Barca Johannes, 59. Terra eius, 
5 il. 

Bardoni clericus. Testis , 537. 

Barellus Gandulpiils. Operarius 
Molacianae , 39. 



554 ) 

Barellus Johannes. Kius libel- 
lus, 190. 

Bargacli ( de ) Bonus Vicini». 
Testis, 52 ì. 

Barrilabius Johannes. Testis 
470, 471. 

B \r.i;iLAi*.ius\YjLiEL\ius.Testis,52 i. 

Baronus Bonus , 365. 

Bartiiolomeus Archiepiscopus Ja- 
nuae, 427. 

Bastardus, 54, 305. Testis, 152 

Bastardus Alrertus, 409. 

Bastardus Ruraldus, 468. 

Baticau Martinus, 235. 

Batipede Johannes. A Theodul- 
pho episcopo accipit in locationem 
res Ecclesiae Januen. , 420. 

Bavalascus Obertus , 403. 

Bavali (de) Guilielmus, 130. 

Bavali (de) Honoratus, 151. 

Bazali (de) Rufus. Eius libel- 
lus, 175. 

Bazali (de) Tarantus. Opera- 
rius Molacianae , 40. 

Bazinus Viv aldus , 408. 

Becus Johannes. Consules lau- 
dant Archiepiscopo decimam plebis 
Plecaniae, imam ipse Johannes tene- 
bat , 93. 

Bedellano (de) Andreas. Jura- 
vit fidelilatem Archiepiscopo, 300. 

Begalfigus. Terra eius, 281. 

Begali (de) Gastaldus. Condi- 
tionatus Archiepiscopi, 49. 

Begalin Arnaldus, 267. 

Belengerius Bonus Infans , 266. 

Bellamutus. Filii eius habebant 
medietatem decimae de Nozalogo , 
17. Ipse Bellamutus quarlerium di'- 



k 

cimae plebis Celanisi tenebat, 22. 
Vassallas Archiepiscopi . 25. Inter 
bonos homiaes Guriae adnotatos, 27. 
Syro 11 decimas refatavit, 20. Ser- 
▼itia eius enumerata, 31. Testis, 
57, 58. Consul Januae, 59, 60, 7.", 
71. 269, i')2. Terra filiorum suo- 
nili! , 80. 

Bellandi s , 207. 

Bellàndus, sive Rolandus, pre- 
sbyter. Ab Oberto episcopo accipit 
in localionem res Ecelesiae Januen., 
187, 100, 230. Iteni ab episcopo 
Conrado, 212. Recordatus, 213. 

Bell.YOBRINTS. FtdeBELLOBRUHUS, 

Bellebonds. Testis , 303. 

BellelatoAnselmus. Testis, 452. 

Belliants nepos Berardi de Sancto 
Laxo. Famulus Archiepiscopi a Con- 
sulibus declaratus, 61, 03. Recor- 
datus, 132. 

Bellicaris. Filii eius et alii non- 
nulli erant conditionati Archiepisco- 
pi , 43. Eius domus , 338. Recor- 
datus , 363. 

Bellints. Guaitator, 42. 

Belliverii sWlLIELMLS.TeStÌS,46d . 

Bellixinus Johannes. Eius libel- 
lus, 184. 

Bellobrims fìlius Martini de 
Turri. Operaruis Nervii, 51. Recor- 
datus , 153. 

Bellocarls. Vide Bellicarus. 

Bello ocllo Hugo. Tenebat quam- 
dam decimam Murtae , 21. Item 
capellae S. Blasii , 22. 

Bellocclus Otto. Domus istius 
praeslabat servitia Archiepiscopo, 31. 
Recordatus . 366. 



m ) 

Bellotus, 95. Eius progcnies, 400. 

Benavida Gafarae. Testis, 452. 

Bencivs Andreas. Promitlit ope- 
ras et servitia fa cere Archiepiscopo, 
101. Habebat partem molcndinorum 
de Pretesca et Subterrati , ibi. 

Benedictus, 163. 

I3enedictl:s , 176. Ab Johanne 
episcopo accipit in localionem res 
ecelesiae S. Damiani de Strupa, 170. 

Benedictus. A Landulpho episcopo 
accipit in locationem res Ecelesiae 
Januen. , 202. 

Benenca, 82. 

Benencasa uxor q. Ardilionis Ca- 
staventiae. Gensuaria Archiepiscopi 
a Consulibus declarala, 62. 

Benencasa frater Pagani de Volta. 
Pacta inter ipsum et Ayraldum epi- 
scopum prò molendino S. Petri de 
Arena, enunciata 268. Recordatus, 
457. 

Benjamin abbas monasteri! S. Mauri 
Tauiinensis pagi. Ab archiepiscopo 
Syro accipit donalionem capellae S. 
Slephani Campi Florentiani, 20. 

Benodis presbyler, 420. 

Benza filia Cunizonis, 146. 

Benza. Filii eius opcrarii Mola- 
oianae , 40. 

Benzo. Ab Oberto episcopo acci- 
pit in locationem res Ecelesiae Ja- 
nuen., 171. 

Berardus , 31 L 

Berardus fìlius Johannis de Axe- 
redo. Ambo iurant fidelitatem Syro 
archiepiscopo, et ab eo investituram 
accipiunt duarum parlium mansi Be- 
nestasii, 500. 321. 



( 

Berengarius Imperator, 160. No- 

liiia privilegiorum ab ipso Ecclesiae 
Januensi concessorum , 412. 

Berengarius II Rex, 225 251, 
415. Res et proprietates Jibellarias 
et praecariasJaiiuensium amplissimo 
diplomale confirmat, 310. 

Berfogliis Nicola. Testis, 101. 

Berga uxor Martini, 235. 

Berizo. Eius libellaria , 190. 

Berizo, 400. 

Berizo presbyter. Accipit in loca- 
lionem res Ecclesiae Januen. , 147. 
Recorda lus, 404. 

Bernardinus. Conditionatus Ar- 
chiepiscopi , 47. 

Bernardus. Conditionatus Archie- 
piscopi , 45. 

Bernardus clericus Jobannis epi- 
scopi , 429. 

Bernardus magister, 342. 

Bernardus presbyter, 218, 220. 

Bernardus presbyter de Cexa- 
na, 404. 

Bernardus subdiaconus, 450, 453. 

Bernilda ancilla Ecclesiae Januen. 
A Landulpho episcopo locata, 291. 

Bernilda filia q. Petri , ancilla 
Ecclesiae Januen. A Landulpho epi- 
scopo locata, 291. 

Bernodus subdiaconus, 413, 416. 

Berozo, 363. 

Berta filia Drudae de Merlone 
Guaracó. Gonsors Archiepiscopi prò 
molendinis construendis, 110. 

Berta uxor q. Fabiani de Fonta- 
nilio. Ab archiepiscopo Syro accipit 
in locationem paslenum et alia in 
diclo loco, 531. 



YM\ ) 

Beuta uxor Thomaequi et Beri- 
zonis , 288. 
Bertiiolotus. Tcslis, 322. 
Bertiiolotus nepos Afalcavalchae. 

Testis, 383. 

Bertramus. Filii eius guaitato- 
res , 42. 

Bertramus , 403. 

Bertranus, 350. 

Besag.no (de) Bonandus. Testis, 
114. 

Besa.nio (de) Guibertus. Testis, 
Ili. 

Besaza Rubaldus. Gonsul Ja- 
nuae, 80. 

Betegola Hugo. Syrus Archie- 
piscopus locat dicto Hugoni Insulam 
Bonam Sancti Romuli, 123 

Bevimus Niger, 123, 120. 

Biado, 220. 

Biado (de) Petrus, 200. 

Biben's Aquam. Ab Archiepiscopo 
Syro de quadam decima Rapa Ili inve- 
slitus, 398. 

Bibens Aquam de Bazali. Condi- 
tionatus Archiepiscopi, 53. 

Binellus Martinus. Conditiona- 
tus Archiepiscopi, 54. Guailator, 45. 
Recordatus , 405. 

Bixola Johannes, Terra eius, 
542. Casa eius , 545. 

Bizegans Formaticus Bonus Jo- 
hannes, 405. 

Blanco (de) Ansaldus. Testis,525. 

Blancus Andreas, 405. 

Blancus Bonus Vassallus cano- 
nicas. Testis, 549. 

Blancus canonicus, Testis, 104. 

Blancus Johannes. 71. Tutor filio- 



( 557 ) 



rum et nepotum q. Ansaldi Sardenae, 
81. Testis, 315. Recordatus, 325. 
Eius molendini , 5!>5. Pro quodam 
molendino pacta iniil cum Archiepi- 
scopo , 405. 

Blancus Obertus frater Girardi 
Scortiae et comes Lavaniae. Yassal- 
lus Archiepiscopi , 26. In quamplu- 
rihus villis colligebat pensionem, prò 
feudo a Curia Archiepiscopali ha- 
bito, 264. 

Blancus Wilielmus. Testis, 334. 
Recordatus, 469. 
Blondus Wilielmus. Testis, 469. 
Bocardvs Asceti s. Testis, 452. 
Boiamons sire Boiamundus. Te- 
stis, 155, 309, 367, 404. 
Bollatus Obertus, 469. 
Bollexim's Johannes. Filii eius 
operarii Molacianae, 40. 

Bonacursus filius Wilielmi Com- 
patris. Testis , 264, 347. 

Bonadonna filia q. Guaitafoliae. 
Befutat Hugoni archiepiscopo quam- 
dam partem molendini de Bretesca, 
557. Yendit eidem parlem molen- 
dini de Periculo , 559. 
Bonagens, 402. 
Bona Nata uxor Bernardi Gatae. 
Yendit Syro archiepiscopo terram in 
Medolico , 159. 
Bonando aestimator, 436, 437. 
Bonandls. Conditionatus Archie- 
piscopi , 58. 

Bonandls de Conrado Coclea- 
rio , 365. 

Bona Nox. Conditionatus archie- 
piscopi, 50. Filii eius operarii Ner- 
vii . 51, 55. Hecordalus, 155. 



Bonasa lllia q. Johannis et uxor 
.Mauri q. Johannis Lupi. Ah Oherto 
episcopo accipit in locationem res 
Ecclesiae Janucn. , 289, 353. Eius 
m ansio , ibi. 

Bonatruda. Ah archiepiscopo Sy- 
ro accipit in locationem castanetum 
Ecclesiae Januen. , 315. 

Bona Vita, Operarius Nervii, 52, 
134. Famulus S. Syri, 69. 

Bonefacii Piiilippl's. Consul Ja- 

nuae, 98, 99, 502, 330, 584, 

380. 

Bonicus Albertus. Testis, 521. 

Bonifacius canonicus S. Lauren- 

tii. Testis, 380, 381, 382. 

Bonifacius frater Gandulfi Ter- 
rea. Habehat partem decimarum 
capellae de Murta , 21. 

Bonifacius frater liberti Naselli. 
Testis, 268. 

Bonifatius arebidiaconus S. Lau- 
rentii. Testis, 102. Recordatus, 349. 
Testis, ibi. Archiepiscopus Januae, 
381, 412. Contra detentores hono- 
rum Ecclesiae Januensis et pertur- 
batores Claustri et Canonicae S. Lau- 
renlii excommunicalionem minatur , 
461. Locat decimam maris Sigestri 
et plebis Lavaniae usque ad Por- 
lum Ycneris , 463 , Montem Creli , 
465, et decimam Bavali, 466. 
Bonifredus , 365. 
Boni Homines , 514. 
Boni Homines Curiae Januensis, 
27, 155, 309, 324. 
Bomnus Johannes. Testis, 365. 
Boniprandus, 174. 
Bonistrlda , 185. 



( 

Boniza ancilla Ecclesiae Januen., 
201. 

Bonizo. Al) Johaune episcopo ae- 
cipit in locationera ics Ecclesiae Ja- 
nuen., 207. Filli eius , 212. 

Bonizo. A Conrado episcopo acci- 
pit in locationem ics Ecclesiae Ja- 
nuen. , 234. 

Bonizo. Ab Johanne episcopo ac- 
cipii in locationem res Ecclesiae Ja- 
nuen., 250. 

Bonizo. A Landulfo episcopo ac- 
cipit in locationem res Ecclesiae Ja- 
nuen. , 277. 

Bonizo. A Conrado episcopo acci- 
pit in locationem res Ecclesiae Ja- 
nuen., 280. 

Bonizo, 500. 

Bonizo. Testis, 401. 

Bono Bello (de) Wilielmus. 
Teslis, 57. Consul Januae, 80. 

Bono Fancello ( de ) Obertus. 
Teslis, 118. 

Bono Filio ( de ) Marchio, 365. 

Bono Homine ( de ) Obertcs. Te- 
stis, 337. 

Bonomino, 281. 

Bonosus massarius , 201. 

Bono Villano ( de ) Otto. Te- 
stis, 303. 

Bonsegnor. 107. Terra eius, 220. 

Bonticus. Pares Curiae Archie- 
piscopalis laudant quod ipse Bon- 
ticus det annuatim Archiepiscopo 
quanlitatem farinae molendini Gla- 
rolii, 501. Octava pars dicti molen- 
dini ipsius Bontici dicitur , 502. 

Bonus Infans. Conditionatus Ar- 
chiepiscopi, 50. 



558 ; 

Boni - Johannes. Guaitator , \ì 

Bonus Johannes , 5<;:>. 

Boni» Johannes cintragtu. Te- 
sti», 521. 

Bonus .1 OHANNES clericus, 151 , 452. 

Bonus Johannes iilius q. Guido- 
ni-. Ah archiepiscopo Syro accipit 
feudum decimae viilarum Bumallii 
et Vignali* , 525. 

Bonus Johannes frater Ansaldi 
cintragi. Testis, 5-21, 522. 

Bonus Johannes magister, frater 
Pagani de Casa de Via, 402. 

Bonus Johannes Odezoni . Gonsal 
S. Romuli, 140. 

Bonus Martinus. Guaitator mansi 
de Valle, 42. Et de Plazio, ibi. Eius 
horlus, 157, 538. Domus eius, ibi. 
Recordatus, 402. 

Bonus Mato archidiaconus, 508. 

Bonus Matus, 101. 

Bonus Pes Obertus, 405. 

Bonus Segnor filius Berlrami, 405. 

Bonus Segnor frater Oherli de 
Prado, 154. 

Bonus Vassallus. Consules ter- 
ram, quam ipse habebat in Prato 
Episcopi, Syro archiepiscopo laudant, 
64. Item laudant eidem Insulam Me- 
dolici , a fìliis dicti Boni Vassalli et 
consortibus detentam, 78. Testis, 58. 
Ab archiepiscopo Syro accipit in loca- 
tionem terram praememoratam, 316. 

Bonus Vassallus blarclis Archie- 
piscopi. Testis, 555. 

Bonus Vassallus canonicus. Te- 
stis, 107. 

Bonus Vassallus filius q. Petri. 
Ab archiepiscopo Syro accipit in loca- 



( 5 
tionem rcs Ecclesiae Januensis . 
314. 

Boni > Vassallus nepos Boni Bel- 
loni de Cunizone. Testis, 287. 

Bonus Vassallus notarius, 100, 
105, 298, -200. 

Borch's Johannes. Conditionaius 
Archiepiscopi , 33. 

BoRZUL!s(DE)ALBERTUS.TcStÌS,47I. 

Boso. Filii eius habebant partem 
decimae ia Verzili , Fontana bona et 
INIoconisi , 19. 

Boso. Testis, ì32. 

Boso Johannes. Guaitator, 43. 

Botericus. Habebat partem deci- 
mae de Nozalogo, 17. Vassallus Ar- 
chiepiscopi, 23. Consul Januae, 89. 
Testis; 333- Consules laudani du- 
i-endam esse aquam ad molendinum 
ipsius Boterici , 364. 

Bravi s Ansaldds. Guaitator, 42. 

Bravile, 138. 

Brazamons. Eias libellaria, 143, 
146. Becordatus, 188. 

Brazamonte (de) Johannes. Eias 
casale , 233. 

Brennus Otto. Ipso et Aidela, uxor 
eius, iura super quamplures terras 
Hugoni archiepiscopo refutant , 304. 

Brocardo Johannes. Testis, 432. 

Brocardls, 270. 

Brosono (de) Higolinus. Ab ar- 
chiepiscopo Syro decimae Bombelli, 
Vignalis , Rumallii et Certcnni inve- 
stitus, 509. 

Brucherius Johannes. Operarius 
Molacianae , 39, 470. 

Bbugnonus, 167. Filius eius te- 
stis, 138. 



)9 ) 

Brugnonus Lanfrancus. Vendidit 
ea que possidebal in Molaciana, 10(>. 
Jura eius super molendinum de ln- 
sulclla, et alibi, 107. Vendidit terram 
Archiepiscopo, 137. 

Brugnonus Oglerius. Vendidit Ar- 
chiepiscopo id quod habebat in Mola- 
ciana, 100. Jus habebat super molen- 
dinum de Insulella , 107. 

Bruna aiicilla Ecclesiae Januen. A 
Landulpho episcopo locata, 291. 

Brundus Petrus. Ad solvendam 
Archiepiscopo decimam maris con- 
demnatus, 99. 

Brunengus, 296. 

Brunengus. Testis, 401. 

Bruningus, 406. Eius progenies, ibi. 

Bruningus. A Landulpho episcopo 
accipit in locationem res ecclesiae S. 
Damiani de Strupa, 173. 

Bruningus. Ab Oberto episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Januen., 187, 190, 229. Item a Con- 
rado , 212. Recordatus, 213. 

Bruningus. Ab Oberto episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Januen., 193. 

Bruningus. Ab Oberto episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Januen., 278. 

Bruningus. Ab Oberto episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Januen., 281. 

Bruningus Johannes. Operarius 
Molacianae, 40. Filius eius secator 
foeni , 59. 

Brunus clericus. Conditionaius Ar- 
chiepiscopi, 34. Operarius Molacia- 
nae , 38, 402. 

47 



( 

Brunus Guilielmus , 71. 
Brdscus. Filii eius conditionati Ar- 
chiepiscopi , 35. 

Bruscus Ajmigonus. Filii cius habe- 
bant quartam partem navis prò libel- 
laria _, 27. 

Bruscus Arnaldus, filius prae- 
dicti Amigoni , ibi. 

Bruscus Henruxs, filius prae- 
dicti , ibi. 

Bruscus Johannes. Libcllus BMo- 
rum eius, 164. 

Bruxedo (de) Bonus Johannes. 
Secator foeni, 39. Recordatus, 400. 

Bruxedo (de) Bulgarus, 408. 

Bruxedo (de) Johannes. Opera- 
rius Molaciaiiae, 38. 

Bruxedo (de) Orertus, 403. 

Bruxeto (de) Blancus. Testis, 90. 

Bruzono (de) Anricus. Terras Cu- 
riae Arcbiepiscopalis in Roboreto et 
aliis locis tenebat, 88. 

Bubo Johannes, 82. 

Bucafura Rainaldus. Testis, 124, 
380. 

Buca Lanfrancus. Gonsulcs ter- 
rai!) , quam ipse tenebat , Archiepi- 
scopo laudant, 68. 

Bucanigra Venerandus, 162. 

Bucardus. Conditionatus Archie- 
piscopi , 49. 

Bucatius Johannes, 468. 

Bucca Danello Petrus, 4G8. 

Buconus. Guaitator, 42. 

Buconus frater Oberti Buroni, 403. 

Budusco Johannes, 154 

Bufferius Wilielmus. Consul Ja- 
nuae, 73, 76, 86, 88, 91, 92, 93, 
94, 95, 97, 103, 118, 302, 364, 



560 ) 

443. Arbiter inter Syrum archiepi 
scopum et Martinum Ceresiariom 
394. 

Bucius. Testis, 394. 

Buleanus, 270. 

Bulgaro (de) Andreas, 474. 

Bulgaro (de) Bulgarinus, 474 

Bulgaro (de) Gandulphcs. Syros 
archiepiscopus lucat ipsi Gandulph i 
quamdam decirnam , 119. 

Bulgaro (de) Iìenricus, 474. 

Bulgaro (de) Hugo. Vassallus 
Archiepiscopi, 24. A Syro II acci- 
pit locatioaem cuiusdam deciniae . 
119. Curiae Archiepiscopali perline - 
bat, 120. Teslis, 299. 

Bulgaro (de) Hugolinus. Filii 
eius, 474. 

Bulgaro (de) Ingo. Testis, 309. 

Bulgaro (de) Johannes. Vassal- 
lus Archiepiscopi, 24. Testis, 299. 

Bulgaro (de) Marinus. Confite- 
tur habuisse decenum introitus por- 
tus Januae prò feudo, 474. 

Bulgaro (de) Nichola. Ab ar- 
chiepiscopo Syro accipit locationem 
cuiusdam decimae, 119. 

Bulgaro (de) Symon, 474. 

Bullo Johannes. Operarius Nervii, 
SI, 53, 153. 

Bullonus Albertus. Conditiona- 
tus Archiepiscopi , 53. 

Bulzanetus. Uabebat partem de- 
cimae plebis Gelanisi , 22. Vassallus 
Archiepiscopi , 23. 

Burbonus Rubaldus, 408. 

burgetus obertus, 71. 

Burgo (de) Bombellus. Eius libcl- 
lus, 204. Recordatus . 403. 



( 561 

Burgo(de) Bonus Martinus. Gon- 
ditionatus Archiepiscopi, 54. 

Burgo (de) Vassalmjs . 167. 

Buronus. Vide Volta ( de ) BU- 
RONUS. 

Buronus Guilielmus. Vide Volta 
(de) Guilielmus. 

Buronus Obertus. Vide Volta 
(de) Obertus. 

Bursali Obertus. Tcslis , 452. 



) 

Butellus Obertus. Consul S. Ro- 
muli, 140. 

Buti S. Stri. Eorum libcllus, 182. 

Butus Johannes , 179. 

Buzana (de) Homines. Judices 
Archiepiscopi laadant Cuiiac ipsius 
terram, quam elicli honiines tenent a 
(lumino Armedani usque ad S. Ro- 
mulum , 582. 



Cabdorgogius. Consul Januae , 
128. 

Cacapice Martinus. Operarius 
Nervii , 53. 

Caciator Dohinicus. Gondiiiona- 
tus Archiepiscopi, 56. Guailator, 41. 

Cacischenascu ( de ) xVnsaldis. 
Vide Levi (de) Ansaldus. 

Cagapice Baldus. Condilionatus 
Archiepiscopi, 50. 

Gaitus Guilielmus. Pensionem tri- 
buehat Archiepiscopo , 52. Domus 
eius , 60. 

Gaitus Petrus. Conditionatus Ar- 
chiepiscopi , 55. 

Calabronus Otto. Syro archie- 
piscopo decimas refutavit , 29. 

Galcaneus Obertus. Guaitator,42. 
Eius libellus, 241. Recordatus, 405. 



Calcator Lambertus. Conditio- 
natus Archiepiscopi , 58. 

Calcinarla. Famulus Archiepi- 
scopi a Consulibus declaratus, 62. 

Calderarius Anselmus filius q. 
Guidonis de Murta. A Syro II ac- 
cipit in locationem terram Archiepi- 
scopatus, 526. 

Calderarius Johannes. Terra eius, 
64. Censuarius Archiepiscopi decla- 
ratus , 65. Memoratus , 564. 

Caldinus Raynaldus. Vendidit 
terram Archiepiscopo, 156. 

Calelano (de) Quidam, 565. 

Calegnano (de) Oto. Terra eius, 
61. Eam vendidit Archiepiscopo, 156. 

Galeniano (de) Arnaldus. Teslis, 
114, 405. 

Galvomus, 126. 



( : 

Calvus, 137. 

Calvus Bonsegnor. Testis, 452. 
CALVUS IJONUS vassalli*. Te- 
stis, 151. 

Calvus Obertus, 123. 

Calvus Otto , 207. 

Camararjus Johannes. Terra filio- 
rum ipsius, 218, 220. 

Camarlengus Albericus. Vinca 
ipsius, 282. 

Cambalivola (de) Bonus Bellus. 
Cuaitalor, 42. 

Camerarius Archiepiscopi Ja- 

NUENSIS, 6. 

Camerarius Archiepiscopi Me- 
diolanensis, 73. 

Caminada (de) Allo. Testis, 134. 

Campo (de) Carbonus. Filii eias 
hnbcbant partcm decimae plebis Bar- 
galii , 19. 

Campo (de) Gandulphus. Terra 
fìliorum ipsius Archiepiscopo lau- 
data , 70. 

Campo (de) Jonathas. Consul Ja- 
nuae, 98, 99. Recordatus, 302. 

Campo Castoreo (de) Veneran- 
di^ , 406. 

Campo Castoreo (de) Wilielmus. 
Terra eius, 360. 

Campo Casturno (de) Gandul- 
phus. Eius libellus, 193. Recorda- 
tus, 403. 

Campo Casturno (de) Marchio, 
402-. 

Campo Casturno (de) Obertus, 
403. 

Campo Domnico (de) Amicus, 459. 

Campo Domnico (de) Andrianus. 
Guaitator . 42. Recordatus , 402. 



;iG2 ) 

Campo Domnico (de) Bonus Jo- 
hannes , 403. 
Campo Domnico (de) Buzius,468. 

Campo Domnico (de) Crosto, 168. 

Campo Domnjco(de) Donati s,405. 

Campo Domnico (de) Johannes. 
Eius libellus, 147. 

Campo Domnico ( de ) Lauren- 
tius, 468. 

Campo Domnico ( de ) Pagani s. 
Habcbat partcm decimae in Fonia - 
nilio et Strupa , 13. Filii eius cou- 
ditionati Archiepiscopi, 33. Recor- 
datus, 403, 468. 

Campo Domnico (de) Tiiotius, 468. 

Campo Domnico (de) Vualterius. 
Terra eius, 231. 

Campo Plano (de) Andreas, 265. 

Camporzasco (de) Onedo , 206. 

Ca.mugi ( de ) Primus. Consules 
laudant Archiepiscopo decimam maris, 
de bonis ipsius Primi solvendam, 127. 

Camuli (de) Mariscotus. Testis ; 
364. 

Caneto (de) Andreas , 82. 

Canavarius Anselmus. Tesiis , 
309, 323, 364, 366. 

Canavarius Facius. Testis, 264, 
547, 330, 359, 362. 

Canavarius Marinus. Testis, 352, 
353. 

Canavarius Rufinus. Habebat par- 
lem decimae plebis Celanisi, 22. Vas- 
sallus Archiepiscopi, 25. Syro II deci- 
mas refutavit, 29. Terra eius, 139. 

Cancellarius Obertus. Vide Na- 
sellus Obertus. 

Caneza (de) Arnaldus. Testis,325. 

Caneza (de) Otto. Testis, 323. 



( UG3 ) 



Canedo (de) Guilielmus. Collector 
pcnsionis dominorom de Volta, 266. 
Recordatus . ibi. 

Canella Otto. Filii eius habe- 
bant parlem decimae plebis Langasci, 
-27,. Vassalli Arcliicpiscopi, 25. Ser- 
\itiu ab ipso Ottone debita cidem , 
3 1 . Grimaldus filius et avia eius, 66. 

Caniyerza Hugo. Ab Hugone ar- 
cbiepiscopo accipit in loeationem de- 
cimam Begali , 460. 

Caniverza Paschalis. Accipit ut 
supra, 460. 

Cano (de) Karolis. Uomus eius, 
168. 

Cano (de) Lopertus. Accipit in 
loeationem tertium oblationum eccle- 
siae S. Georgii plebis Bavali, 400. 

Cano (de) Obertis, 405. 

Canonici S. Laurent» Januae, 
21, 125, 126, 295, 567. Theodul- 
phus episcopus donat dictis canonicis 
tres portiones honorum Eccl. Januen. 
in Villa Matuliana et Tabia, 424. 
Eisque donat Conradus episcopus ec- 
clesiam SS. Genesii et Alexandri, 
442. Item ab episcopo Ayraldo acci- 
piunt donationera terrae vacuae S. 
Genesii, et decimam salis unius navis, 
4 13. Sygifredus episcopus et Ober- 
tus, Vintimilii comes, homines S. Ro- 
muli tributarios canonicorum decla- 
rant , 444. Divisio gastaldionum , 
reddituum et honorum Celianae inter 
canonicos et Archiepiscopum sequuta, 
451. Syrus II ipsis canonicis nonnul- 
las decimas concedit, aliascpie con- 
firmat, 455, 456, 459. Domus diclo- 
rum canonicorum memorata , 469. 



Canonici S. Syri in S. Rumilo, 



125. 

Capellanus Wilielmus. Testis, 
555. 
Capellus Bonavida , 82. 
Capiiara (de) Angelutus. Testis, 
Ili. Consul Januae, 381. 

Capiiara (de) Anselmus. Consul 
Januae, 96, 97, 400, 105, 299, - 
540. Recordatus, 111, 115. Testis, 
114. 

Capharo (de) Oto. Vendidit Ar- 
chiepiscopo pattern quam hahebat in 
molendinis de Nuce et de Cerro , 
habuitque terram prò feudo, 157. 

CAPHARUS. Tenebat decimam in 
plebeio Bavali, 13. Quam refutavit, 
20. Vassallus Archiepiscopi, 25. Re- 
rum Syro archiepiscopo decimas refu- 
tavit , 28. Testis, 58, 119, 152. 
Consul Januae, 72, 74, 79, 100, 
116. Recordatus, 120, 138, 299, 
449. Arbitri inter Capharum et Sy- 
rum archiepiscopum, laudant ipsi Ca- 
pharo podium Pontisdecimi, et dicto 
Archiepiscopo tabulas 59 terrae, 297. 
Domus Caphari in eodem loco , ibi. 
Quarumdam partium rnolendinorum 
de Nuce et Cerri investitus, 299. 

Caponus. Habebat parlem decimae 
plebis Sigestri , 18. 

Capra Oglerius. Syro II decimas 
refutavit, 29. Consul Januae, 56, 58. 
Caput Ebrioli Guilielmus, 154, 
403. 
Caput Eimgnanum, 138. 
Caput Galli Bonus Vassallus 
notarius, 95. Testis, 141, 152, 155, 
309, 367. Recordatus, 393, 401. 



( 

Caput Videi. Habcbat qoarteriam 
docimac plebis Monoliao, 18. Tenuit- 
(jue parlcm illarum plebei! Castellio- 
nis, 22. Terram ab ipso detentam Con- 
sules laudant Archiepiscopo , 89. 

Cara Cossa. Locus ipsius , 50. 
Operarius Nervii , 52. Famulus S. 
Syri , 09. Recordatus , 15i, 305. 
Filius eius , ibi. 

Caramagnus Martinus. Conditio- 
natus Archiepiscopi , 35. 

Carbonus. A Conrado episcopo acci- 
pit in locationem res Ecclesiae Ja- 
nuensis, 212. Recordatus, 213. 
Carbonus. Mansio ipsius , 542. 
Carentio. Filiae eius vendiderunt 
Archiepiscopo terram Bisamnis, 158. 
Carentosa. A Conrado episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Januen., 244. 
Careto. Vide Turpi (de) Careto. 
Carlo canonicus S. Laurentii. Te- 
stis, 471. 
Carlocionus , 125. 
Carlus fra ter Alberici. Conditio- 
natus Archiepiscopi , 45, 

Carmadino. Innocentius papa II 
monasterio S. Syri Januen. confìr- 
mat decimas a civibus huius cogna- 
tionis debitas , 440. Alexander papa 
III eamdem sententiam approbat , 
457. 

Carmadino (de) Ansaldus. Te- 
stis, 520. 
Carmadino (de) Homines, 91. 
Carmadino (de) Ido. Filii eius ha- 
bebant partem decimarum capellae 
Olei, 21. Et decimarum Corneliani, 
ibi. Erantijue vassalli Archiepiscopi, 



5G4 ) 

25. Ipse Ido Syro II decimas reftt- 
tavit, 29. Servitia ab eius domo 
trihuenda Archiepiscopo. 51. Recor- 
datus , 300. 

Carmadincs nepos Jonathae de 
Campo. Consules , inteidicto ipsius 
Carmadini remoto, laudani quod mo- 
lendinum Murualli non destrualur, 
302. 

Carnelevarius Andreas. Guaita- 
tor, 42. 

Carosus. A Conrado episcopo ac- 
cipit in locationem terram Ecclesiae 
Januensis , 270. 
Carosus, 400. 
Carpeneto (de) Sapio, 200. 
Carta nova, 188, 193. Eius 
progenies, 400. 
Carta Nova Andreas, 190. 
Carvali (de) Wilielmds. Testis, 
557. 
Cartimannus Martinus, 151. 
Casa de Via (de) Bonus Bellus. 
Operarius Molacianae, 39. Guaitator, 
42. Operarius Medolici, 48. Recor- 
datus, 403. 
Casa de Via (de) Curradus, 103. 
Casa de Via (de) Niger. Filii 
eius operarii Molacianae , 59. 

Casa de Via (de) Paganus. Con- 
diiionalus Archiepiscopi, 50. Secator 
foeni, 39. Guailator, 42. Recorda- 
tus, 402. 

Casale (de lo) Urso. Accipit in 
locationem tertium oblationum eccle- 
siae S. Georgii plebis Bavali , 400. 
Casalio Johannes, 171. 
Casa Marciano (de) Vnselmus , 
205. 



( 568 

Casa .Nova (he) Martinus, 266. 

Casa Veterj (db) Obertus. Ter- 
rae ipsius el consanguinei Archiepi- 
scopo laudatae , 80. 

Caschifelone (de) Rusticus. Do- 
mus ipsius habuit quarterium deci- 
marum plebis Bavali , 20. Servitia 
ab eodcm Iribuenda Archiepiscopo, 
30. Consulcs lauilant ccclcsiae S. Syri 
Jan. decimato bereditatis filioram 
dicti Rustici,, ii5. Qui memoran- 
tur, 448. 

Casella (de) Guido. Tcrrae istius 
in Valle Calida Archiepiscopo laudatae, 
7(i. Yeiulidit Petra de Savorito libella- 
riam , quam ibi habebat, 135. 

Castagna Rubaldus. Vide Ricus 
Rubaldus. 

Castagnoli^, 463. 

Cast aldus Girardus. Vide Ga- 
staldus Girardus. 

Castaneis (de) Ricus. Vide Ri- 
kus Johannes. 

Castaneolus Johannes. Eius libel- 
lus, 278. Solvehat peusionem Archie- 
piscopo , 569. 

Castaneto (de) Butus. Filii eius 
operarli Molacianae , 40. 

Castagneto (de) Cunradus, 82. 

Castaventia. Domus eius, 52. 

Caj-taventia Arditio. Filia eius 
fuit uxor Guilielini de Curia , 32. 
Domus eius, ibi, 02,65. Bencncasa 
uxor ipsius Àrditionis, 62. Faniu- 
lus fuisse dicitur, ibi. 

Castaventia Benencasa uxor Gui- 
lielmi de Curia. Ileredcs eius cen- 
>uai ii Archiepiscopi a Consulibus de- 
i-larati , 02. 



) 

Castaventia Rusticus. Ceusua- 
rius Archiepiscopi, 05. 
Castellami Castri Molacianae. 

Consucludincs eius , 45. 

C.^TELLLTO (l)E) RoDULFUS, 408. 

Castello (de) Bonus Vassallus. 
Consul Januao , 97, 128, 299. 

Castello (de) Fulco. Quamdam 
decimam plebis Sauri indebite tenuisse 
dicitur, 586. Tcstis, 468. 

Castello (de) Giulia. Sentenlia 
contra eam et alios lata a Curia Sy- 
gifredi episcopi , 27. 

Castello (de) Lanfrancus , 266, 
399. 

Castello (de) Raynaldus. Con- 
sul Januae , 381. Ab archiepiscopo 
Syro de decima Bombellii, Vignalis, 
Rumai li et Ccrtenni inveslilus, 599. 

Castro (de) Baldoinus. Testis, 
113, 277. 

Castro ( de ) Marinus. Testis , 
116, 298. 

Castro (de) Merulus. Habebat 
partem decimarum plebis Bapalli , 
16. Et capellae de Panisi , 19. 
Domus eius tenebat decimam ple- 
bis Bargalii ab aqua Besanii ultra , 
ibi. Ipse Merulus habebat tres par- 
tes decimae plebis Molacianae et 
capellarum S. Martini de Strupa, S. 
Damiani et Corsi , 20. Et quartam 
partem illarum plebis Langasci, 25. 
Inter vassallos Archiepiscopi et vexil- 
liferos adnotatus, 24. Habebat par- 
tem navis prò libellaria, 27. Archiepi- 
scopo decimas renunciavit, 29. Servi- 
tia ab co dicto Archiepiscopo Iribuen- 
da enumcrantur, 50 Arbiter inler Ar- 



( 

ohiepiscopum et Poreellus, 11(3. Libel- 
lus domus filiorum ipsius Meruli , 
287. Testis, 309, 339, 367. 

Castro Bernardi (de) Opizo. Te- 
uebat decimam in plebo Rapalli, 15. 
Et Plicanii, 19. Et terram Curiae 
Archicpiscopalis in Roborcto, 88. Ab 
archiepiscopo Syro accipit in loca- 
tionem rcs Ecclesiae Januen. , 280. 
Testis, 337. 

Gatulus Baiamons. Testis, 474. 

Caturellus Obertus, 154. 

Caulixellus Baldus. Vide Coli- 
cellus Baldus. 

Cauponarius Anselmus. Testis, 
310, 318, 332. 

Cauponarius Baldus. Teslis, 119. 

Cavacia Johannes. Terra filiorum 
ipsius Archiepiscopo laudata , 84. 
lidem recordati , 139. 

Cavaza Anselmus, 84. Emit par- 
tem castaneti de Casa nova , 138. 
Vendidit Archiepiscopo partem imam 
habebat in pastino de Corsi, 139. 

Cavalerius. Filius eius conditio- 
nntus Archiepiscopi, 36. Ipse Cava- 
lerius tenuil mansum de Cavanna, 46. 

Cavalerius de Glarato Bonus 
Infans. Filii eius operarii Molacia- 
nae , 39. 

Cavalexi (de) Ingo, 82. 

Cavanna. Domus huius praeno- 
minis inter operarios Medolici adno- 
tala , 48. 

Cavanna (de) Ansaldinus, 46. 

Cavanna (de) Ansaldus, 131. 

Cavanna (de) Bernardus, ibi. 

Cavarunci. Tenebant decimam ple- 
beii Rapallini, 13. 



560 ) 

Cavarlnchus. Uoiiiuo eius habe- 
bat quarteriam decimae plebi* Bar- 
galii , 19. Recordatus, 203. 

Cavarunchus Guilielmus. Consul 
Januae, 96, 97, 100, 299. 

CAVARUNCHUS Ri baldi s. Habebat 
partem decimarum plebis Rapalli, 10. 
Et de Piscina, 17. Item plebis Va- 
riae, 18. Muneliae, ibi. Et Bargaliì, 
19. Debebat servitia Archiepisco- 
po, 31. 

Cavedurno Martinus. Vide Oliva 
(de) Martinus. 

Cavlrsi (de) Azo. Eius libellus,, 
278. 

Cazaguerra filius q. Cononis de 
Yezano. Uxor eius, 9ì. Pro iuribus 
Archiepiscopi super villani et homi- 
nes de Mazasco condemnatus, 303. 

Cazola Alda. Operarla Nervii, 
51, 33, 153. 

Ceba. Consul Januae, 01, 02, 04, 
05, 70, 95, 152, 592. Testis, 298. 
Recordatus, 401. 

Ceba (de) Raynaldus. Testis, 393. 

Ceglo Blancus Rolandus. Testis, 
132, 305. Par Curiae Hugonis ar- 
chiepiscopi, 349. 

Cella (de) Anselmus presbyter , 
200. 

Cellis (de) Otto. Testis , 333. 

Centregus Comunis Januae, 117. 

Centum solidi. Filius eius, 403. 

Centum solidi Obertis , 400. 

Centum solidis (de) Bonus Jo- 
hannes. Guaitalor, 41. 

Cephalonia. Domus eius, 90, 97. 

Cerasiarius Martinus. Conditio- 
natus Archiepiscopi , 47, Libcllaria 



( 

Bios in Vico Molacio Syro II lau- 
data, 591. 

Cerro (dk) Alblricus. Filiae eius 
conditionatae Archiepiscopi, 4<>. I)o- 
nius ipsius inter Mcdoliei operarios 
connumcrata , 48 Iterum filiae eius 
meiuoratac, 135. 

Cerro (de) Altilia. Vendidit Ar- 
chiepiscopo id quod habebat hi Vaca 
mortua, 155. 

Cerro (de) Carlus. Uxor eius, 
Il i. Filia eius, 155. 

Cerro (de) Donatus. Couditiona- 
(us Archiepiscopi , -io, 40. Recor- 
da tus , lai. 

Cerro (de) Italia. Vendidit Ar- 
chiepiscopo id quod habebat in Vaca 
mortua , 135. 

Cerro (de) Maritata. Vendidit 
Archiepiscopo id quod habebat iuxla 
Figarium Girardi Castaldi, 133. Item 
in Vaca mortua , ibi. 

Cerro (de) Rustica uxor Carli 
praedicti. Vendidit Archiepiscopo id 
quod habebat iu Cuculio, 13 ì. Et 
iuxta Figarium Girardi Castaldi, 133. 

Cesamco (de) Bolgarus, 82. 

Ceserà. Guailator, 42. 

Christianus Johannes , 64. 

Ciccocls Johannes, 468. 

ClGALA GuiLIELHUS. CoDSul Ja- 

nuae, 9-2, 93, 91, 95. 

Cigala Henbicus. Testis , 151. 

Circinatus Johannes. Conditiona- 
tus Archiepiscopi , 55. 

Ciriacis episcopus Januae, 449. 

Clapa (de) Johannes, 468. 

Clapa (de) Syrls , 405. 

Clapedo (de) Anselmus , 260. 



•>G7 ) 

Clapedo (de) Arnaldus. Accipit 
locationem tei'tii oblationum ecclesiae 
S. Georgii plebis Bavali , 399. 

Clapucius Albertus , 403. 

Clapucius Donatus, 403. 

Clapucius Johannes. Filii eius 
operarli Molacianae, 59. Ab archie- 
piscopo Boniialio accipit locationem 
montis Creti , 465. 

Clapucius Odo. Testis , 557, 

Clapucius Rubaldus , 405. 

Clapucius Villanas, 405. 

Clapucius de S. Syro Raynal- 
dus. Filii eius operarli Molacianae, 59. 

Claranus Gandulfus. Guaitalor, 
41. Recordatus, 154, 405, 406. 

Clareto (de) Otto, 468. 

Clareto (de) Rollandus, 468. 

Clausura (de) Albertinus. Li- 
bellus ipsius , 177. 

Clausura (de) Johannes. Archie- 
piscopus habebat decimarti heredi- 
tatis ipsius in plebe Molacianae 15. 
Conditionatus Archiepiscopi, 31. Fi- 
lii eius operarii Molacianae , 40. 
Item vendiderunt Archiepiscopo id 
quod habebant in Molendino Subtei- 
rato, 138. Memoratus, 402. 

Clavaro (de) Johannes. Terra 
de Manegra, ab ipso detenta, a Con- 
sulibus Archiepiscopo laudata est , 
91. Eius libellus, 277. 

Clerici. Quo modo libellaria eo- 
rum regebanlur, iuxta ianuensium 
consuetudincs , dicitur, 515, 514. 

Clericus Adaldonus. Filii eius 
duo quarteria decimarum plebis Ga- 
rantii tenebant, 25. Item prò feudo 
habebant molendina de Isacurte, pra- 



( 568 

tam et terra m in Saline , 2ì. Sor- 
vitia debebant Archiepiscopo , 30. 

Clericus Johannes. Ab Uberto 
episcopo accipit locationem rerum 
Ecclesiae Januen. , 157. 

Clebicus Obertus. Canonici S. 
Lamentìi tenebant prò eo partem 
decimarum plebis S. Petri de Are- 
na , 21. Filii eius et alii habebant 
quarterium decimae plebis Garan- 
tii, 23. 

COCLEABIUS CoNRADUS. Filii CÌUS 

et alii babebant quarterium decima- 
rum plebis Langasci , 23. Recorda- 
tus, 505. 

Coclearius Garganus. Filii eius 
et alii habebant quarterium decima- 
rum plebis Langasci , 23. 

Coctus Johannes, 402. 403. 

Codula (de) Andreas. Guaitator, 
43. Memoratus, 403. 

Codula (de) Ingeza , 188. 

Godi'la (de) Lanfrancus. Eius 
libellus, 233. Recordatus, 402. 

Cogla nigra Rolandus. Teslis , 
337. 

Gogloti de Gornia. Decimae, ab 
ipsis iam in loco Serrae detentae, ab 
Uberto episcopo locatae sunt, 283. 

Gogò Johannes. Terra eius, 143, 
130, 204, Recordatus, 218, 220. 

Cogo Manfredus, 193. 

Cogo Rufinus, 142, 204. Vinea 
ipsius , 443, ISO. 

Coelestinus Papa II , 4. 

Colicellus Baldus. Conditionatus 
Archiepiscopi, 57. Guaitator, 42, 43. 
Eius libellus, 248, 232, 233. Re- 
cordatus , 513, 402. 



) 
Colla ( de ; Anselmub. Tenebai 

partem decimae capellae de Bombetta, 
lì. Aecepit locationem istios deci- 
mae, 3:20. Pro qua Bolvebat pensio- 

nem Archiepiscopo, 5(i9. 

Collahedo. Guaitator , \r,. 

Colll'M Oglerius. Vaseallus Ar- 
chiepiscopi , 24. 

Coloni , 302. 

Coloni Archiepiscopi Jantensis, 
87. 

COLUMBA ( DE ) GuiLIELMU» , 02, 

95. Testis, 117. 

Columba (de) Pagani», 125, 308. 

Comitissa Adalasia. Vendidit Ar- 
chiepiscopo id quod habebat in Cu- 
culio, 135. 

Comminisi (de) Johannes, 15 5, 
406. 

Comminisi (de) Martinds. Filii 
eius operarli Molacianae , 59. 

Commdnisi (de) Primis, 403. 

Communisi (de) Symon, 488. 

communisi (de) vlv aldus, 4g7. 

Compater Wilielmus. Testis, 26 ì, 
347, 351. 

Conca Obertus. Testis, 55 i. 

Concovus Johannes , 207. 

Cono. Habebat partem decimae 
plebis Sigestri , 18. 

Conradus. Pratum ipsius, 251. 

Conradus. Ab Johanne episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Januen. , 29 ì. 

Conradus. Locus eius, 221. 

Conradus, Comes Yintimilii. Cedit 
Conrado I episcopo iura , quae habel 
super terras et homines S. Romuli, 
ìli. 



( 

Conradus de Archiepiscopo, 557. 

Conradus diaconos , 129, 4,~>r>. 

Conradus I episcopus Januae. Lo- 
cat res Ecclesiae Januen., 180, 23 \ J 
260, 280, 305. Ansaldo abbati S. 
Syri Januac donalionem Basilicae S. 
Marcellìnì Januae confirmat , 440. 
Conradus, Comes Vintimilii, iura, quao 
habet super terras et homines S. Ro- 
niuli , ipsi episcopo cedit, 411. 

Conradus II , epìscopus Januae. 
Locat bona Eccl. Januen., 214, 270, 
307. Donat canonicis S. Laurentii 
ecclesiam SS. Genesii et Alexandri , 
412. Recordatus, 449. 

Conradus Guilielmus. Guaitator, 
42. 

Conradus iudex, 437. 

Conradus II imperator, 168, 250, 
284, 293, 307. 

Conradus III, rex Italiae, 4. 

Costantius. Ab Jobanne episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Januen. , 232, 253. 

Consules Celianae. Formula iu- 
ramenti ab ipsis Archiepiscopo prae- 
stiti, 119. 

Consules Januae, 3, 4, 36, 58, 
59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 
68, 69, 70, 7!, 72, 73, 74, 75, 76, 
77, 78, 79, 80, 81, 83, 81, 83, 86, 
88, 89, 91, 92, 93, 94, 93, 96, 97, 
98, 99, 100, 105, 108, 109, 110, 
114, 115, 117, 118, 127, 128, 129, 
142, 149, 152, 158, 171, 177, 178, 
180, 181, 183, 185, 187, 189, 192, 
194, 196, 198, 199, 200, 202, 203, 
205, 206, 208, 209, 210, 212, 243, 
213, 21 fi, 217, 219,221, 225, 227, 



5G9 ) 

228, 230, 252, 254, 250, 238, 239, 
241, 242, 244, 245, 246, 248, 250, 
251, 255, 255, 257, 258, 259, 269, 
290, 293, 295, 299, 302, 303, 330, 
340, 364, 381, 383, 381, 386, 388, 
390, 391, 392, 394, 395, 396, 404, 
405, 413, 415, 453, 455, 460, 469, 
470, 471. 

Consules Imp. Rom. , 372, 374, 
577. 

Consules plebis Nervii , 82. 

ConsuleS S. Romuli. Ab Archie- 
piscopo ordinati, 120. Formula iura- 
menti praestiti Syro II a dictis Con- 
sulibus, ibi. Recordati, 140. 

Consules Sigestri. Januensium 
Consulum epistola ipsis Sigestrinis Con- 
sulibus directa , ne iura Archiepi- 
scopi turbent, 383. 

Conte Wiliel.mus. Consules de 
bonis ipsius laudant Archiepiscopo 
decimam maris , 127. 

Copiius. Operarius Molacianae. 40. 

Corbellus Bartholoaieus , 470. 

Corborannus. Vendidit quamdam 
decimam Archiepiscopo, 136. 

Corezarius Jacobus. Testis, 105. 

Corsi (de) Bonus Martinus. Con- 
ditionatus Archiepiscopi , 38. Cui 
vendidit quamdam terra m 139. 

Corsus Obertus, 82. 

Cortexanus Azo. Mansio ipsius, 
231. 

CORVARIA ( DE ) ALBERTUS. EÌUS 

libcllus, 280. Solvebat pensionem 
Archiepiscopo , 3C9. 

Corvaria (de) Azo. Ab Oberto 
epìscopo accipit in locationem res 
Ecclesiae Januen. , 278. 



( 

Corvarius Johannes, 71. 

CORVARIUS NlGER DE VALLE. Filii 

eius operarli Molacianae, 39. 

Costa (de) Albertus, 105. 

Costa (de) Anselmus fratcr Ray- 
naldi. Conditionatus Archiepiscopi, 45, 
46. Recorda tus, 151. Teslis, 566. 

Costa (de) Bonus Infans, 82. 

Costa (de) Johannes , archipre- 
sbyter plebis Nervii. Ab archiepiscopo 
Syro accipit in locationem terram 
Ecclesiae Januen. , 339. 

Costa (de) Johannes. Filii eius 
operarli Molacianae, 38. 

Costa (de) Lanfrancus, 408. 

Costa (de) Rainaldus. Conditio- 
natus Archiepiscopi, 46. 

Costola (de) Maurus. Accipit in 
locationem tertiam partem oblationum 
ecclesiae S. Georgii plebis Ravali, 399. 

Crespus. Terrafilioruin ipsius, 332. 

Crespus Petrus , 82. 

Crescentius. Terra eius , 260. 

Creti (de) Alegrus. Eius libel- 
lus, 277. 

Crispinus Jonathas. Consul Ja- 
nuae , 115. Teslis, 531. 

Crispinus Ray.mundus. Teslis, 551. 

Crispinus Wilielmus. Consul Ja- 
nuae, 330, 384, 390. 

Crosa. Eius progenies , 406. 

Cruce (de) Giso, 368. 

Cucul Girardus , 403. 

Cucurno (de) Domini 47. 

Cucurno (de) Gandulphus, 263. 

Cucurno (de) Johannes , 2G5. 

Cucurno (de) Matulus, 265. 

CuGLARADA CONRADUS. Teslis, 103, 

264, 347. 



570 ; 

Cuiatius Wilielmus. 468. 

CULLOZOLUS .Ioiianm:^ de Clau- 
sura. Vide Clausura (de) Johannes. 

CuNIZA. Domus istius piaenoininis 
inter Medolicì operarios adnotata, 48. 

GUNIZO , 537. 

CuNizo. Renza fdia eius, 146. 

Cunizo (de) Bonus Bellonus. Te- 
stis, 287. 

Cunizo frater Lamberti Gecii. Vas- 
sallus Archiepiscopi, 24. 

Cunizo prcsbyter. Libellaria eius, 
190. Eius mansus, 270. 

Cuparo (de) Albertus, 82. 

Curia (de) Balbus. Testis, 339. 

Curia (de) Conradus. Vide Ruf- 
fus Conradus de Curia. 

Curia (de) Guilielmus. Vassallus 
Archiepiscopi , 24. Pensionem debe- 
bat Archiepiscopo, 32. Uxor eius 
Renencasa filia Arditionis Castaven- 
tiae, ibi. 62. 

Curia (de) Johannes presbyter. Te- 
stis, 467. 

Curte (de) Guilielmus. Vide Cu- 
ria (de) Guilielmus. 

Curte (de) Rubaldus. Vassallus 
Archiepiscopi, 24. 

Curtus Albertus. Conditionatus 
Archiepiscopi , 46. 

Curtus Rrancus. Eius libellus , 
321. 

Custos Anna. Vendidit terram 
Archiepiscopo, 156, 157. Domus 
eius, 215. 

Custos Guilielmus. Pensionem 
debebat Archiepiscopo , 52. A Syro 
II accipit in locationem res Ecclesiae 
Januen., 215. Testis , 587. Domus 



( 871 ) 



eius , 52. (Jxor oius , ibi. Quae dc- 
scendebat de Moro do Domoeulta, 

m 

Ci'zol.v Guido. Coudiiionatus Ar- 
ehiepiscopi, io. Tenebat mansum de 



Gazo , 46. Domus oius inter opera- 
rli* Medolici connumcrala , 48. Re- 
cordatus , 152. 

Cuzula. Conditionalus Archiepi- 
scopi, 46. 



I) 



Ualmianus. -280. 

Dandala, uxor Anfossi Simpan- 
tis, 08. 

Danese Jordanus. Testis, 551. 

Danbsus Genoardus. Ab archie- 
piscopo Bonifatio accipit in localio- 
nem decimarli Bavali , 466. 

Danisiis Oglerivs. Recordatus , 
5i, 393, 401. Testis, 87, 88, HO, 
117, 118, 119, 124, 131, 138, 140, 
152, 133, 298,299,310, 313,310, 
318, 319, 520, 320, 327, 329, 332, 
535, 542, 550, 535, 538, 505, 508, 
507, 583, 595, 404. Gastaldns Cu- 
riae , 117. Eius libellus , 195. 

Daniis. Vendidit terram Archie- 
piscopo, 159. 

Dapifer Archiepiscopi , 93. 

Daturls Johannes. Guaitator, 42. 

Decanus Girardi s. Testis, 359. 

Decanls Mainfredus, 408. 

Defensores Sacrosanctae Ec- 

CLESIAE JaMENSIS, 157, 101, 102, 
163, 185. 166 3 187. 109, 175. 177, 



179, 180, 187, 190, 195, 193, 198, 
199, 201, 202, 204, 207, 208, 211, 
212, 214, 218, 220, 223, 220, 227, 

229, 255, 254, 256, 258, 240, 241, 
215, 241, 245, 247, 218, 250, 253, 

230, 257, 260, 261, 267, 270,271, 
271, 270, 290, 295, 298, 505, 307, 
51 1, 515, 510, 518, 520, 522, 529, 
551, 552, 554, 556, 337, 558, 542, 
315, 553, 587, 420, 421. 

De.uoculta. Vide Do.moculta. 

Demostenes Praefectus Palatii Im- 
periata Constantinop. , 570. 

Denae Rubaldus. Tenebat deci- 
marli in Verzili , Fontana bona et 
Moconisi , 19. 

Dercogna ( de ) Bonus Segnor. 
Conditionatus Archiepiscopi , 55, 

Dercogna ( de ) Mala Lingua , 
154. 

Deselega (de) Albertus", 206. 

Deselega (de) Martinus , 266. 

Deselega (de) Rodulphus. Te- 
stis , 587. 



( ; 

Destetadu Oiigenzonus Testis, 
321. 

Doctor Gandulpiius. Vide Orto- 
nadus Gandulphus. 

Doda, 315. 

Dodo. Ab archiepiscopo Syro ac- 
cipit in locationem octavam partorii 
decimae Bembegiae , 322. 

Dodo, 417. 

Dodo extimator, 418. 

Dodo , 452. 

Dodus. Ab episcopo Oberto accipit 
locationem cuiusdam mansi, medieta- 
tem capellae S. Laurentii Levallii et 
quamplures servos et ancillas , 329. 

Domini cuiusdam molendini de 
Muruallo. Arbitri inter ipsos domi- 
nos et Hugonem Archiepiscopum , 
dicti molendini caduilam aquae sta- 
tuunt, 302. 

Dominiconus , 171. 

Dominicus. Gonditionalus Archie- 
piscopi, 55. 

Dominicus, 153. 

Dominicus, 163. 

Dominicus. Ab Oberto episcopo ac- 
cipit in locationem res Ecclesiae Ja- 
nuen. , 109. 

Dominicus. A Conrado episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Januen. , 180. 

Dominicus, 255. 

Dominicus , 284. 

Dominicus, servus ecclesiae S. 
Mariae plebis Bargalii. Ab Johanne 
episcopo locatus, 288. 

Dominicus. Terra eius, 414, 415. 

Dominicus presbytor, qui et Lan- 
l'rancus, sive Lanfrcdus , 429, 453. 



>72 ) 

Dominicus , 255. 

Domo , 265. 

DoMOCULTA ( ì>i ) Andreas, qui 
et Maurus. Famulus Episcopato*, 
06. Item filii eius, 138, 305. Descen- 
dentes ipsius, 151, 218. Ah Johanne 
episcopo accipit locationem terrae 
Ecclesiae Januen., 218. Item ah 
Oberto episcopo, 220. 

DOMOCULTA (DE) BONUS InfaNS. 

Terrae ipsius Archiepiscopo laudalae, 
00, 77. 

DOMOCULTA (DE) BONUS JOHANNES, 

154. Juravit fidelitalem Archiepi- 
scopo , 500. 

DOMOCULTA (DE) ObERTUS. Coll- 

sul Januae , 302. 

Donatus, 299. 

Donatus presbyter , 151. 

Donatus fìlius Prendenlis Panem, 
403. 

DONDEDEUS DE OGLER10 GuiDONIS, 

107. Testis , ibi. 

Donninus, 432. 

Donnola, uxor q. Pagani. Ab 
archiepiscopo Syro accipit locationem 
mansi et molendini de Cerro, 332. 

Donnola (de) Petrus. Syrus ar- 
chiepiscopus rcmittit ipsi Petro me- 
dietatem cuiusdam census , 437. 

Donusdei, fìlius q. Iterii, 50. Te- 
stis, 115, 277. 

Druda de Merlone Guaraco, 
HO, 113. 

Druda uxor Lamberti Porci. Am- 
bo vendunt partem duorum molen- 
dinorum Archiepiscopo , 102. Et 
quamdam terram , 347. Recordata, 
203, 201. 



( 37.1 ) 



Durandus magister. Ab homini- 

bus Yezani et Nasci comprehensus, 
455. 

Di RBECO ( DE ) NlGER. TeStis , 

209, 392. 



DuRBECUS Galafius. Testis ,381. 
382. 

Durdugius Petrus. Ab Archie- 
piscopo Syro accipit locationem terrae 
Ecclcsiao Jaiiuen. , 593. 



E 



Eberga, 2~2-2. 

Ebriacus Wilielmus. Testis., 408. 

Ecclesia (de) Venerandus. Ope- 
rarius N'ervii , 53. 

Eldeprandus, servus Ecclesiae Ja- 
nuen. A Landulpho episcopo locatus , 
291. 

Eldeprandus. Filii eius accipiunt 
in locationem res Ecclesiae Januen., 
203. 

Embaci's. Ab archiepiscopo Boni- 
fatio accipit in locationem decimam 
maris Seiestri et plebis Lavaniae 
usque ad Portum Veneris , 405. 

Embriacus. Consul Januae , 209. 

E.MBRONUS, 71. 

Embronus AIartims, 400. Eius 
progenies , ibi. 

Emcuilese (de) Rustica. Fihus 
et nepos ipsius Ruslicae vendiderunt 
decimam Archiepiscopo, 158. 

Enganna Deo Guilieljius. Con- 
ditionatus Archiepiscopi , 5-2. 



Erenenfrit filius q. Andreae. Exti- 
mator, 415, 410. 

Eribertus. Libellaria eius, 108, 
170, 250. Accipit in locationem res 
Ecclesiae Januensis a Landulpho epi- 
scopo, 170, 250. Item ab Johanne 
episcopo, 258. Eius progenies, 400. 

Eribertus fìlius Bonae Noctis. 
Operarius Nervii, 51. Recordatus, 
153. 

Eribertus fìlius q. Thomae qui 
et Berizonis. Ab Johanne episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Januen. , 287. 

Eripandus, 203. 

Eriza Alia Altrudi , ancilla Ec- 
clesiae Januen. A Landulpho episcopo 
locata, 291. 

Ermelina. Terra ipsius laudata 
Archiepiscopo , 94. 

Ermelina Alia Carli, 157. 

Ermeza ancilla Eccl. Jan. A Lan- 
dulpho episcopo locata, 291. 



f 574 ) 



Eugenius Papa III. Bona Eccl. 
Jan. confirmat, 454. 

EULDEPRANDUS PflIL?PP03. Testis, 
525. 

EvARDUS, 410. 



Everardus , 416, 418. 
EXECUTOR CoNSULl M Jam Al.. HC. 
EXERCITALES , 101. 
EXERCITALES ECCLESIAE J.\M |.\ , 
101, 102. 



Fabianus. Vide Fontanegli (de) 
Fabianus. 

Fabianus frater Ansaldi de Bianco. 
Testis, 325. 

Fabrica (de) Alinerius , 82. 

Fabrica (de) Bonus Infans. Ope- 
rarius Nervi! , 52. Recordatus, 82, 
154. 

Fabrica ( de ) Bonus Johannes 

presbyter, 200. 

Fabrica (de) Izeno. Operarius 
Nervii , 53. 

Fabrica (de) Marinus. Operarias 
Nervii , 52, 53. Famulus S. Syri , 
09. Recordatus , 153. 

Faciolus. Operarius Nervii , 52. 
Recordatus, 154. 

Faciolus filius q. Johannis. Ab 
archiepiscopo Syro accipit in loca- 
tionem castanetum Ecclesiae Januen- 
sis , 515. 

Facius. Condilionalus Archiepi- 
scopi , 49. 



Falavello, 152. 

Falesianus Petrus , 125. 

Falexan Ganduli'iius. Testis, 1 2 ì. 

Falexanus, 120. 

Falla Monacha Obertus. Vide 
Futi Monacha. 

Falla monacha Orcoita. Renun- 
ciat Hugoni archiepiscopo iura, quae 
hahet super terram S. Olaxi , et 
molendinum novum Muroalli supra- 
ni, 328. 

Fa.milii Comitatus , 315. 

Familii Ecclesiae , ibi. 

Famulae S. Syri (Ecclesiae Ja- 
nuensis) , 315. 

Famuli Archiepiscopi Januensis, 
95, 138. Fidelitalem inrant diclo 
Archiepiscopo, 131, 401, 407. Fo- 
rum nomina, 402, 403. 

Famuli Dom.mcati S. Syri (Eccl. 
Jan.) 240, 508. 

Famuli Ecclesiae Januensis. Eo- 
rum usus, 03. Ab Johanne episcopo 



( »? 
ccclesiac SS. Victoris et Sabinao con- 
cessi, 432. Libellaria eorum, 439. 
Famuli S. Syri (Eccl. Jan.), 69, 
Ì4G, 167, 170, 172, 173, 173, 177, 
187, 199, 201, 202, 201, 207, 211, 
214, 222, 223, 220, 233, 241, 243, 
243, 247, 248, 232, 230, 237, 258, 
274, 273, 281, 282. 315, 531, 400. 
Famuli Ecclesiae S. Damiani de 
Strupa, 179, 182, 184. 

Faxa plana (de) Aguxinus. Terra 
filiorum eius Archiepiscopo lauda- 
ta, 91. 
Feleito (de) Dominicus , 82. 
Feleto (de) Andreas. Accipit in 
locationem tertiam partem oblatio- 
num ecclesiae S. Georgii plebis Ba- 
vali, 400. 

Ferracutus. Conditionatus Archie- 
piscopi , 35. Recordatus , 470. 
Ferrarius. Testis, 594. 
Ferrarius Andreas. Libellaria 
ipsius, 177, 184 
Ferrarius Ansaldus. Testis, 334. 
Ferrarius Bonizo, 265. 
Ferrarius Johannes. Pars ipsius 
in pastenis monlis Tazoli Archiepi- 
scopo laudata , 84. Vendidit terram 
eidem , 136. 

Ferrarius Obertus. Terram et ca+ 
stanetum ipsius in montibus Tazoli 
Consules Archiepiscopo laudant, 85. 
Ferratella Fulco, 71. 
Ficareto (de) Lanfrancus. Te- 
stis, 315. 
Ficario (de) Odo, 131. 
Fioario (de) Roza, 45. 
Fico Bibere. Habebat partem deci- 
marum plebisRapalli prò feudo, 16,17. 



S ) 

Ficu (de) Gisla , 565. 

Fila Stupa Johannes , 468. 

Flacca Panis Johannes. Libel- 
laria eius, 146. Terra ipsius, 147. 

Fledemerius Johannes, 71, 153. 

Flessa ( de ) Ingo. Consors Ar- 
chiepiscopi prò molendinis construen- 
dis, 110. 

Flonrano (de) Gigso , 306. 

Flora (de) Vivulus, 471. 

Florellus Johannes. Decimae fi- 
liorum ipsius ab Oberto episcopo loca- 
tae , 146. 

Foemin a Longobarda. Status ipsius 
iuxta ianuensium consuetudines, 312. 

Folcoinis (de) Ansaldus, 119. 

folpertus , 163. 

FONTANEGLI (de) FABIANUS, 331. 

Commemoratio iudicatus ipsius, 383. 

Fornarius Ido , 405. 

Fornarius Otto. Testis, 57. Terra 
eius, 70. Recordatus, 365. Gonsul 
Januae , 386. 

Fornarius Rusticus, 364. 

Forzanus, 300, 301, 302. 

Fossado (de) Sigeza , 266. 

Fossato (de) Guilielmus. Ope- 
rarius Nervii, 51, 53. Famulus S. 
Syri, 69, 153. 

Fossus Ansaldus. Vide Oliva 
(de) Ansaldus. 

Foti Paucu Ribaldus. Testis, 57. 

Franco frater Bosonis. Testis, 452. 

Franco presbyter, 167. 

Frascaria ( de ) Rubaldus pre- 
sbyter. Testis, 383. 

Frascarolus, 126. 

Fredaldo (de) Bonus Johannes, 
471. 

48 



( 

Fred-aldo ( de ) Hugo. Tara 
ipsius. 34. Eius libellus, 184. Testis, 
358- 

Fredaldus. Filii ipsius conditio- 
nati Archiepiscopi , 33. 39. 

Fredolando (de) Piiilippus. Con- 
venit se cani Archiepiscopo prò rao- 
lcndinis construendis , 111. 

Fricans Dentes, 132. 

Friciius, -408. 

Frigidus Albertus , 403. 

Fulbertus cancellarias Berengarii 
et Adelberti regum , 3 ì I . 

Fulcetus, 40G. 



576 ) 

Fulco, 132. 

Fulco, 313. 

Fulco fìlius naturalisAidelae neptis 
Petri de Saporito. Ab archiepiscopo 
Syro accipit in locationem quam- 
plures ter ras, 317. 

Fulco fìlius Rodulphi. Ab archie- 
piscopo Bonifatio accipit locationem 
montis Creti , 403. 

Fulcus. Testis, 432. 

Fulcus de loco S. Silvestri. Con- 
ditionatus Archiepiscopi , 30. 

Futi monacha Obertus. Testis , 
209, 392. Recordatus, 328. 



G 



Gabernia Lanfrancus. Terra eius 
Archiepiscopo laudata, 70. Hahebat 
partem decimarum capellae Olei, 20. 

Gabbus Ansaldus. Tenebat deci- 
mam Maneciani et Quartini, 12. Et 
capellae Olei, 21. Easque Archiepi- 
scopo refutavit, 29. 

Gaco (de) Gandulphus, 470. 

Gaco (de) Girardus , 470. 

Gaco (de) Obertus, 409. 

Gaidaldus. Terra ipsius in Ple- 
cania ab Oberto episcopo locala , 
283. 



Gaidaldus. Terra eius, 303. 

Gaidaldus. Testis ,418. 

Gaidaldus Johannes. Eius libel- 
lus, 277. Solvebat pensionem Archie- 
piscopo , 308. 

Gaio (de) Ansaldus. Terra eius, 
135. 

Galitia (de) Johannes , nolarius 
Sacri Imperii, 408, 469, 470,471. 

Galivertus. Terra eius, 234. 

Galleta Oglerius, praepositus S. 
Laurentii, 412. 

Galliano de) Leda. 132. 



( 

Gallina Andreas , frater Gisel- 
berti de Zambazorio. Conditionatus 
Archiepiscopi, 51. -43. Eius libellus, 
2-41. Recoidatus, 403. 

Gambalixa Yassallus. Eius do- 
mus , 326. 

('■amba lixadaYassassaldus, 563. 

Gamba falsa Obertus, 363. 

Gambarellae , 53. 

Gambarbllus Johannes. Guaita- 
tor, 42. 

Gambarus. Eius libelli, 248, 232, 
253. 

Gandulpiio ( de ) Otto. Consul 
Januae, 445. 

Gandulphus. Habebat partem de- 
cimae plebis Sigestri , 48. Teslis, 
58. Eius libellus, 278. Recordatus, 
287. 

Gandulphus filius Johannis Bru- 
sci. Eius libellus , 461. 

Gandulphus filius Johannis epi- 
scopi. Eius progenies , -406. 

Gano (de) Andreas, 197. Man- 
sio ipsius , 282. 

Gano (de) Karolus. Eius libel- 
laria, 187, 190, 282. 

Gano (de) Erizus. Terra eius, 25 4. 

Garardus, 59. 

Gariardus Baldolinus, 403. 

Garibaldo (de) Garganus. Te- 
nebat decimas Rivarolii , 17. 

Garibaldo (de) Maurus , 265. 

Garibaldijs. Terra eius, 417. 

Garilus Rusticus. Gastaldus Cu- 
riae , 117. Testis, ibi. Famulus Ar- 
chiepiscopi , 158. Rccordatus, 563. 

Garrils Anselmus. Consul Januae, 
97. 209. 



577 ) 

Garrì rs Wilielmus. Terra eius 
laudata Archiepiscopo , 85. 

Gastaldi. Conditionati Archiepi- 
scopi , 49. 

Gastaldiones. Qui crani, 117. 
Recordati 292. 

Gastaldiones Celianae. Inter Ar- 
chiepiscopum et canonicos S. Lau- 
rent» divisi , 451. 

Gastaldiones Molacianae, 38, 
360. 

Gastaldiones S. Romuli. Ab Ar- 
chiepiscopo ordinati, 125. Recor- 
dati, 398. 

Gastaldus. Conditionatus Archie- 
piscopi , 17, 51. 

Gastaldus Girardus sive Berar- 
dus. Vide Morella (de) Girardus. 

Gastaldus Johannes. Terra eius, 
146. Recordatus, 190. Libellaria 
eius, 282. 

Gastaldus Lanfrancus. Vide Re- 
zanus Lanfrancus. 

Gata Bernardus. Vendidit Syro 
archiepiscopo terram in villa Medo- 
lici, 139. 

Gati. Eorum libellus, 184. 

Gatìgnolus. Conditionatus Archie- 
piscopi , 55. 

Gatus Andreas. Operarius Mo- 
lacianae , 40. 

Gatus Oglerius. Conditionatus Ar- 
chiepiscopi , 46. 

Gaudardus. Testis, 452. 

Gazagnolus Johannes. Conditio- 
natus Archiepiscopi, 55. 

Gazina (de) Alguda , 77. 

Gazio (de) Arnaldus, 136, 299. 

Gazio (de) Oglerius, 151. 



( 

Gazo (de) Bonsegnor. Ab archie- 
piscopo Syro accipit in locationcni 
terram Eccl. Jan. , 51 ì. 

Gazo (de) Obertus. Jurat iideli- 
tatem Archiepiscopo , 367. 

Georgius , 165. 

Geraindus Odo , 32. 

Gezo Lambertus. Hahebat partem 
decimarum plebis Rapalli , 17. Vas- 
sallus Archiepiscopi, 24. Gonsul Ja- 
nuae, 56. Testis, 58. 

Gibertus archipresbyter Rapalli. 
Ab archiepiscopo Syro accipit in lo- 
cationem decimarli maris huius loci, 
384. 

Gigorius, presbyter Archiepiscopi. 
Testis, 326. 

Gilselbertus. Habebat partem de- 
cimarum plebis Rapalli , 16. 

GlMBUS WlLIELMUS, 468. 

Girardus. Vide Scorta Girardus. 

Girardus. Ab Oberto episcopo ac- 
cipit in locationem res Ecclesiae Ja- 
nuensis , 169. 

Girardus, dapifer Archiepiscopi. 
Testis, 95, 350, 585. 

Girardus, filius Mancii (sive Lau- 
di ?) de Molazana. Testis, 471. 

Girardus , filius q. Amici. Ipse 
et uxor eius vendiderunt Archiepi- 
scopo partem molendini de Brete- 
sca, 95. 

Girardus, filius q. Lanci de Mo- 
laciana, sive Girardus gastaldus Mo- 
lazanae. Testis, 102, 132. Vendidit 
Hugoni archiepiscopo partem molen- 
dini de Periculo , et nomiulla alia 
bona, 359. Terra eius, 560. Recur- 
datus, 168. 



578 ; 

Girardus fraler Martini de Gom- 
munisi. Filii eius operarii Molacia- 
nae , 39. 

Girardus magister. Testi» , 470, 
471. 

Girardus, praepositus ecclesiae S. 
Michaelis de Faxolo. Ab archiepi- 
scopo Syro , nomine dictae eccle- 
siae, cenlum tabulis terrae donatus, 
331. 

Girardus, presbyter. Testis, 338. 

Girardus , presbyter de Garan- 
cia , 401. 

Girardus, presbyter de Sigestri. 
Testis, 91. 

Girardus, presbyter ecclesiae S. 
Johannis plebis Variae. Ab archiepi- 
scopo Syro accipit in locationem 
quamplures terras, 350. 

Girardus S. Syri. Testis , 352. 

Girardus subdiaconus , 129. Dia- 
conus , 430. 

Giselbertus , 402. 

Gisla. Libellus filiorum eius, 161. 

Gisla filia Baldi Caulixelli. Ab 
archiepiscopo Syro accipit in locatio- 
nem castanetum Eccl. Jan., 515. 

Gisla filia q. Rustici. Ab archie- 
piscopo Syro accipit in locationem 
res Ecclesiae Januen. , 521. 

Gisla , monaca de Petra Golexi , 
344. 

Giso. Ab Oberto episcopo accipit 
in locationem res Eccl. Jan. , 115. 

Giso. Ab Oberto episcopo accipit 
in locationem res Eccl. Jan., 171. 



Giso diaconus , 436, 437. 
Giso, servus Eccl. Jan., 291. 
Giso (de) Guilielmus, 125, 125. 



( 579 ) 



GlSULFO ( uè ) Vassalli*. Terra 
ipsius laudata Archiepiscopo , 70. 

Gisulfus. Ab Uberto episcopo ac- 
cipit in locationcm quemdam man- 
sum, medietatem cappellae S. Lau- 
reutii Levali», et quamplures servos 
et aucillas Ecclesiae Januen. , 329. 

Glarjeto (de) Brucno , 402. • 

GLARETO (DE) Gl'ILlELMUS. Con- 

ditionatus Archiepiscopi , 56. Eius 
libellus, 198. Recordatus, 402. 

Glareto (de) Thomas, 488. Eius 
mausio, 254. 

Glaretus, 225. 

(ìlltoao (de) Wilielmus. 82. 

Gobus Gandulphus , 505. 

Gobus Oglerius. Teslis, 458, 505. 

Gobus Rai.naldus. Consul Januae, 
75. 77. Curator filiorum et nepotum 
q. Ansaldi Sardenae, 84. Testis, 554. 
Terra ipsius in Nervio Archiepiscopo 
laudata , 540, 588. 

Godeprandus , 255. 

Godo. Bona ipsius , 452. 

Golia Ahicus. Teslis, 559. 

Golia Ansaldus.. Consul Januae, 
409, 596. Ordinator Curiae Syri li, 
546. Testis, 553. 

Gontardi. Terra ipsorum, 298. 

Gontardis Fredemio, sive Fre- 
denzonus. Consul Januae, 145, 550, 
584, 586. Recordatus, 381. 

Gontardus Hugo. Consul Januae, 
400. 

Gontardus Ido. Consul Januae , 
94, 114, 117, 269, 588. 

Gotefredus iudex, 176. 

Gotici Gandulphus. Testis, 144. 

Gotiza. Vinca ipsius, 65, 156. 



Gotiza, ancilla Ecclesiae Januen- 
sis. A Landulfo episcopo locata, 291. 

Gotizo, 166. 

Gotizo. Ab Johanne episcopo ac- 
cipit in locationcm nonnulla castaneta, 
et medietatem libellariae Greti, 247. 

Gotizo. Ab Oberto episcopo acci- 
pit in locationem res Eccl. Jan. , 
165. 

Gotizo, sive Gotisoms Balbi, An- 
sel.mus, 554. Testis, 555. 

Gotizo (de) Guilienzonus. Con- 
demnatus a Consulibus prò solvenda 
decima maris Archiepiscopo, 129. 

Gotizone ( de ) Obertus. Teslis , 
554. 

Grassus Lambertus. Testis, 115, 
277. 

Grassus Merlo , pater praedicti. 
Testis, 115, 277. 

Grassus Obertus, 51. 

Gravelia (de) Giso. Terra eius, 
506. 

Gregorius, diac. card. SS. Sergii 
et Bacchi , 450. 

Gregorius fdius Ansaldi Appa- 
ruidi , olim abbas S. Andreae de 
Sexto. Testis, 590. 

Gregorius fdius q. Gandulphi de 
Molazana , 560. 

Grillanego (de) Baldus, 82. 

Grillomus , 426. 

Grillus Albertus. Consul Januae, 
469, 470, 471. 

Grillus Amicus. Consul Januae , 
266, 505. 

Grillus Lambertus. Consul Ja- 
nuae , 269. 
Grimaldus . 224. 



( 

Grimaldus , iìlius Oltonis Cannel- 
lae. Syro II decimas refutavit, 29. 
Condemnatus ad solvendam pensio- 
nem Archiepiscopo , CO. 

Grimaldus , filius q. Mauronis. 
Accipit in locationem tertiam partem 
oblationum ecclesiae S. Georgii pie- 
bis Bavali, 400. 

Grimaldus Portus Veneris. Pro 
solvenda decima maris Archiepiscopo 
condemnatus , 596. 

Gropo ( de ) Anfossus. Testis , 
352. 

Gropo (de) Rubaldus., 265. 

Groppo (de) Wilielmus. Libel- 
lariae ipsius Arcliiepiscopo laudatae, 
94. Eius mansus, 270. Recordatns, 
352. 

Grugnus Johannes. Testis, 269, 
392. 

Guaita Folia. Filii eius condi- 
tionati Archiepiscopi , 34, 37. Foeni 
secatores, 39. Guaitatores, 43. Ven- 
didit Archiepiscopo terram, et partem 
quam habebat in molendino de Pe- 
riculo, 137. Filii eius illam vendi- 
derunt de Subterrato et Bruisca, 138. 
Libellus eorum, 193, 195. Recor- 
dalus, 355, 257. Iterimi filii ipsius, 
403. 

Guaita Folia Albertus. Confir- 
mat Hugoni archiepiscopo venditio- 
nem partis cuiusdam molendini de 
Bretesca, 355. Testis, 358. 

Guaita Folia (de) Bonadonna. 
Vendidit Archiepiscopo quasdam terr 
ras, et partem molendini de Periculo, 
137. 

GuALMANUS, 126. 



580 ) 

Guaracconts. Terra eius, 177. 

Guaraci. Servitia ab ipsis debita 
Archiepiscopo , 30. 

Guaracus Albertus. Inter boom 
homines Curiae numeratus, 27. Te- 
stis, 57, 58. 

Guaracus Alciierius. Tenebat de- 
cimas plebium S. Martini de Hyrco 
et Ordolasci , nec non civitatis Ja- 
nuae, 13. Item plebis Sauri, 16. 
Illas de Hyrco refutavit Syro archie- 
piscopo, ibi. Filii eius de islis deci- 
mis plebium Hyrci sive Herculis et 
Sauri hahebant partem, ibi. 

Guaracus Bonus Vassallus. Filii 
eius habebant partem decimarum ple- 
bium Herculis et Sauri, 16. Unus 
ex ipsis Syro II refutavit eas, 29. 
Erant vassalli Archiepiscopi, 25. 

Guaracus Conradus, 27, 366. 

Guaracus Gratianus. Vassallus 
Archiepiscopi, 25. Cui decimas re- 
nunciavit , 29. Filia eius , ibi. 

Guaracus Guilielmus. Filii eius 
vassalli Archiepiscopi , 25. 

Guaracus Merlo. Terra fìliae 
ipsius, 111. 

Guaracus Obertus , 29. 

Guaracus Rolandus. Par Curiae 
Hugonis archiepiscopi , 349. 

GUARASCA RUBALDUS, 82. 

Guardator A.micus. Testis , 470. 
Guardator Malcavalca, 94. 
guarello (de) johannes , 82. 
Guarellus Nevarscus, 82. 
Guascerius Johannes , 405. 
Guascherius Jacobus, 470. 
Guastamercatls Petrus. Testis, 
102. 






( 

Guastapams Albertls.. Ab ar- 
chiepiscopo Syro accipit quasdain 
terras in locationom, 90. 

Guastavinus. Habebat partcm de- 
cimarum plebis Moueliae , 18. Et 
Curia reccpit illas quas ipse Guasta- 
vinus in plebeio Casiellionis tene- 
bat , 82. 

Guasto (de) Andreas, 82. 

Gubiands. Terra eius, 254. 

Gielfus Amici s. Ipse et Anna 
uxor donant Archiepiscopo locura in 
Albano, 519. Reeipiuntque eum prò 
localione, 320. Recordatus, 365. 

Guercia ( de ) Albertinus. Ope- 
rarius Malotici, 48. 

Guercius Albertus. Terra eius, 64. 

Guercius Anfossus. Tenebat par- 
tem dcciraae plebis Bargalii , 13. 
Recordatus , 302. 

Guercius Carus, 125, 12G. Uxor 
eius, ibi. 

Guercius Guilielmus. Habebat par- 
tem decimarum cappellae Olei , 21. 
Et plebis S. Petri de Arena , ibi. 
Vassallus Archiepiscopi , 25. Inter 
bonos homines Curiae adnotatus, 27. 
Testis, 58, 470. Recordatus, 302. 

Guercius Ido , frater praedicti. 
Testis, 58. 

Guercius Lambertus. Habebat par- 
tem decimae plebis Hyrci, 16. Et 
Nervii , ibi. Vassallus Archiepiscopi, 
25. Consules absolvunt a • querimo- 
nia ipsius Lamberti Hugonem ar- 
chiepiscopum et Rubaldum Porcum , 
108. 

Guercius Otto. Consul Januae , 
118, 152. Recordatus, 362. 



581 ) 

Guercius Tantus. Consules, remoto 
interdicto ipsius Tanti, laudant quod 
molendinum Murualli non destrua- 
tur, 302. 

Guibertus. Ab Johanne episcopo 
accipit in locationem res Eccl. Jan., 
143, 149. Recordatus ,130. 

Guibertus. Filii eius, 265. Ab 
Oberto episcopo accipit in locationem 
res Eccl. Jan., 29."i. 

Guibertus , nepos predicti. Ab 
Oberlo episcopo accipit in locationem 
res Eccl. Jan., 293. 

Guido, 450. 

Guido. Testis, 346. 

Guido, card. diac. S. Adriani, 451. 

Guido, episcopus Tiburtinus, 450. 

Guido filius Guaitafoliae, 355, 357. 

Guido, notarius Berengarii et Adel- 
berti regum , 416. 

Guido , praeposilus S. Laurentii 
Januae. Subscripsit donationi capel- 
lae S. Stephani de Campo Floren- 
tiano, 30. Testis, 268. Recordatus, 
452. 

Guidone ( de ) Oglerius. Consul 
Januae, 91, 94, 117, 443. Testis, 
519, 320. Recordatus, 335, 383. 

Guilia , 40. Filii eius guaitato- 
res , 41. 

Guilia , consanguinea Rubaldi de 
Insula. Operarla Nervii, 52, 153. 

Guilia , filia Martini Cavedurni. 
Operaria Nervii, 51, 153. 
- Guilia, filia Vicini. Operaria Ner- 
vii , 51, 153. 

Guilia , filia q. Belloti. Vendidit 
Archiepiscopo partem molcndini de 
Bertesca , 95. 



( 

GUILIELMUS , 452. 

Guilielmus. Testis, 57, 58, HO, 
138, 452. 

Guilielmus. Concordatur cum Ay- 
raldo episcopo prò molendino S. Petri 
de Arena, sive Pulciferae, 268, 392. 

Guilielmus , archiepiscopi Au- 
stiensis, -450. 

Guilielmus, archipresbyter Barga- 
lii. Testis, 345, 354, 352, 353, 398. 
Ordinator Curiae archiepiscopalis, 346. 

Guilielmus, canonicus S. Nazarii. 
Testis, -474. 

Guilielmus , clericus de Suaro. 
Testis, 440. 

Guilielmus, cognatus Baldi de Mo- 
rella, 454. 

Guilielmus , episcopus Praenesti- 
nus, -450. 

Guilielmus, filius Caphari. Vide 
Pezullus Guilielmus. 

Guilielmus , filius Johannis Bru- 
sci. Eius libellas, 464. 

Guilielmus, filius q. Boni Senioris 
de Zinestedo. Vendidit Archiepiscopo 
medietatem cuiusdam canneti, 433. 

Guilielmus, filius q. Forzani. Terra 
eius, 300. Becordatus, 304, 302. 

Guilielmus, filius Vicini. Opera- 
rius Nervii, 54, 453. 

Guilielmus, frater Lanfranci Ga- 
staldi. Operarius Nervii , 52, 454. 

Guilielmus, gener Alcherii Gua- 
raci. Testis, 387. 



l>82 ) 

Guilielmus, monachus S. Andreas 
de Sexto. Testis, 390. 

Guilielmus , nepos Alberti Vice- 
comitis. Testis, 4 46. 

Guilielmus , presbyter , 404. 

Guilielmus, presbyter S. Bomuli. 
Testis, 597. 

Guilielmus, scriba consulum Com- 
munis Januae. Vide Columba (de) 
Guilielmus. 

Guilientius, 452. 

Guineguissius. Pensionem debe- 
bat Archiepiscopo , 32. 

Guinenguisius. Ab Oberto episcopo 
accipit in locationem res Ecclesiae 
Jan., 295. 

Guinezo , ibi. 

Guinezo, 330. 

Guinizo magisler , 365. 

Guisbertus massarius , 285. 

Guiscardus, frater Caphari. Syro 
archiepiscopo decimas renunciavit , 
20, 29. Curia Archiepiscopalis tene- 
bat id, quod ipse Guiscardus habebat 
in S. Petro de Arena, 24. Vassallus 
Archiepiscopi , 25. Testis , 57, 58, 
287. Consul Januae, 447. Becor- 
datus , 449. 

Guiscardus , presbyter Archiepi- 
scopi. Testis, 402, 434, 433, 434, 
349, 352, 353, 358, 362. Becor- 
datus, 404. 

Gybus Johannes. Famulus Archie- 
piscopi declaralus , 62. 



( 883 ) 



IT 



Hadrianus papa IV , 458. 

Hebo , 510. 

Helias. Consul Januae , 72, 7-1, 
100, 394, 105. 

Helionus , gener Maritatae de 
Cerro. Yendidit Archiepiscopo vineam 
quam ibi habebat, 135. 

Henricus II Rex, 112, 167, 20-2, 
208, 212, 219, 227, 253, 295, 429, 
432. Imperator, 171, 176, 183,241, 
257, 278. 

Henricus III Rex, 261. Impe- 
rator, 239, 296, 399, 454, 435. 

Henricus IV Rex, 282. 

Hermannts, S. R. E. subdiaco- 
nus et notarius , 458. 

Hodierna. Yendidit terram Ar- 
chiepiscopo, 136. 

Homodeus. Ab archiepiscopo Syro 
accipit investiluram decimarum Ru- 
mallii et Vigiialis , 525. 

Homodeus, presbyter de Muruallo, 
466. 

Honoratus. Eius libellus, 163. 

Honorius papa III. Abbati de Te- 
lieto et Praeposilo Mortariensi com- 
mittitexecutionem commuta tionis plc- 



bium Gavii et Carantiae inter Ec- 
clesias Januensem et Terdonensem , 
472. 

Hora bona Pecolus , 468. 

Hugo archidiaconus. Subscribit do- 
nationi capellae S. Stephani de Campo 
Florentiano , 50. Recordatus 216 , 
217. Electus Archiep'scopus Januae. 
Formula iuramenli fidelitatis sibi prae- 
sliti a vassallis Curiae , 26. Archie- 
piscopus elTectus. Nomina illorum , 
qui decimas renunciaverunt ei, 29. 
Consules laudant quod, sine eiusdem 
Archiepiscopi contradictione, Otto no- 
tarius teneat tabulam extra domum 
suam, 98. Condemnant Petrum Brun- 
dum, ut ipsi Hugoni decimam maris 
solvat, 99. Laudant ei gurretnm Mu- 
rualli, ibi. Item medietalem monlis 
Cornalii et Rochae Taiadae , 100. 
Concordatili' cum Guidoto de Ni- 
grone prò molendino conslruendo , 
101. Emit partem duorum molen- 
dinorum, 102. Et sextam partem 
cuiusdam terrae, 104. Et quantum 
Lanfrancus Brugnonus, filius et nu- 
rus eius habebant in Molazana, 106. 



( o84 

Absolulus a querimonia Lamberti 
Guercii, 108. Consules laudant ipsi 
Archiepiscopo decimas et pensio- 
nem , quas Petrus Vegius habuit 
de plebe Sigestri et de aliis locis, 
109. Ne Henricus Malus Aucellus 
inquietet eum prò acquaeduclu mo- 
lendini de Glariolo, ibi. Et quod ab 
Oberto de Poma habeat decimam 
frumenti, HO. Concordatur cum 
Abbate S. Stephani et aliis prò mo- 
lendinis Besanii , ibi. Consules con- 
demnanl Lambertum Porcum et Gui- 
lienzonem Gotizonis, ut solvant ei de- 
cimam maris, 429. Curiae ipsius 
Wilielmus Saccus renunciavit ter- 
ram in Corsi, ibi. Concordatur cum 
Rubaldo Robaino prò servitiis, ope- 
ribus et conditionibus Curiae prae- 
standis, 131. Filii q. Beglani de S. 
Olasco renunciaverunt ei quasdam 
terras, 152. Emit medietatem can- 
neti in Besanio, 133. Nota emptio- 
num factarum tempore ipsius Hugo- 
nis, 156. Emit terras a Lamberto 
Porco et Druda iugalibus , 262. 
Opizo marchio Malaspina illi iuravit 
fidelitatem , 269- Consules laudant 
quod homines Portus Veneris solvant 
ei decimam maris, ibi. Pares Curiae 
laudant (juod possit ducere aquam 
ad molendinum Glarolii, ibique non- 
nulla opera facere, 500. Quod Bon- 
ticus det annuatim minam farinae 
minus octava prò dicto molendino, 
301. Consules laudant quod molen- 
dinus Murualli non destrualur, 502. 
Condemnant Cazaguerram et olios in 
omnibus iuribus Archiepiscopo spec- 



UiiiiiLus super villani et homines Ma-" 
zasci, 505. Ctto Brennus et Aidei;, 
iugales renunciant ei iura omnia ipsi 
Aidelae competentibus super quam- 
plures terras, 304. Orcoita Sardena 
et filii renunciant simililer ea, quae 
ipsis competuta prò terra S. Olasci 
et molendino novo Murualli supraui, 
328. Emit quamdam terra m , 347. 
Pares Curiae laudant quod honorabi- 
liter a sanclis-romulensibus recipia- 
tur, 549. Ab Alberto q. Guaitafoliae 
et consortibus recipit confi rmationem 
venditionis cuiusdam partis molen- 
dini de Bertesca , 555. Alia pars 
ei renunciatur a Bonadona Guaita- 
foliae et eius fìlio, 557. Et similiter 
molendini de Periculo , 538. Emit 
aliam partem istius molendini et non- 
nulla bona , 559. Concordatur cum 
dominis cuiusdam molendini Mu- 
rualli , 562. Emit terras in S. Ola- 
sco et alibi , 565. Judices Curiae 
laudant debitalem esse Archiepiscopi 
mansum Petri de Ruffino , 579. Et 
quidquid tenent Premarlini, 580. Et 
illi adiudicant terram , quam homi- 
nes Buzanae tenent a flumine Arme- 
dani usque ad S. Romulum , 581. 
Consules laudant ei terram Flora- 
nam, 581. Et decimam plebis Sauri, 
585. Capitulum decimae maris ipsi 
Archiepiscopo solvendae legitur, 589. 
Consules condemnant Baldum Pesa- 
lardum, ut solvat ei dictam decimam, 
589. Item condemnant Grimaldum, 
596. Et naves de Pelago venientes, 
460 Locat decimam Begali, ibi. Re- 
cordatus , 350, 461. 



( 

Hugo. Testis, 95. 

Hugo, clerieus, 482. 

Hugo magister, canonicus S. Lau- 
rentii. Arbiter , 99. Testis, 471. 

Hugo , magister S. Mariae de 
Viueis. Testis, 316, 551, 552, 598. 

Hugo, prcsbyter. Ab archiepiscopo 
Syro accipit nonnullarum terrarum 
locationem, 90. Testis, 161, 464, 167. 

Hugo , presbyter ecelesiae S. Jo- 
baunis plebis Variae. Ab archiepi- 
scopo Syro accipit locationera quam- 
plariu'.n terrarum , 550. 



38S ) 

Hugo presbyter S. Silvestri. Te- 
stis, 107. 

Hugo Rex , 588. 

Hugo, serviens Archiepiscopi. Te- 
stis , 595. 

Hurri (da) Johannes. Ab Oberio 
episcopo accipit in localionem res 
Eccl. Jan. , 278. 

Hurri (da) Segnorando. A tlicto 
Oberto res Eccl. Jan. accipit in loca- 
tionera , ibi. 

Hycono.mi Archiepiscopi , 595. 



Ildeprandus. Ab Johanue episcopo 
accipit in locationem res Ecelesiae 
Jan. , 1 15. 

Ildeprandus , iudex dominoram 
regum, 416. 

Ima (de) Anselmus, 31. 

Imelda, uxor q. Arnaldi Baltu- 
gadi , 61. 

Incisa (de) Gandulphus. Tene- 
bat domnicatum de Boasio, 568. 

Indo presbyter , 435. 

Infantibus (de) Johannes. Con- 
sul Januae , 109. 

Ingelfredus (de) Baedoinus. Te- 
stis, 119. 



INGEZA, 283. 

Ingo, 112. Ab Johanne episcopo 
accipit in locationem res Eccl. Jan., 
143, 149, 201. Eius libcllaria, 168, 
256. Terra eius, 254. 

Ingo. Servilia debebat Archiepi- 
scopo ,31. 

Ingo, filius q. Johannis. Ab Oberto 
episcopo accipit in locationem res 
Eccl. Jan., 225. 

Ingone ( de ) Obertus. Condilio- 
natus Archiepiscopi , 35. 

Innocentius papa II. Coìiciliam 
celebravit, in quo de ecclesiaruin 
decimis deteutoribus actuni est, 28. 



( 3 
Monasterio S. Syri Jan. confirmat 
decimas , eidem ab Oberto episcopo 
donatas, 410. Recordatus, 457. 

Insula (de) Homines, 91. Inno- 
centius papa II confirmat monasterio 
S. Syri decimas a civibus cognalio- 
nis de Insula debitas, 446. Alexan- 
der papa III hunc iudicatum appro- 
bat, 457. 

Insula ( de ) Guilielmus , f